પતઞ્જલિ યોગ સૂત્રાણિ - ૩ (વિભૂતિ પાદઃ)

અથ વિભૂતિ પાદઃ |

દેશબન્ધઃ ચિત્તસ્ય ધારણા ||1||

તત્ર પ્રત્યયૈકતાનતા ધ્યાનમ ||2||

તદેવાર્થમાત્રનિર્ભાસં સ્વરૂપશૂન્યમિવસમાધિઃ ||3||

ત્રયમેકત્ર સંયમઃ ||4||

તજ્જયાત પ્રજ્ઞાલોકઃ ||5||

તસ્ય ભૂમિષુ વિનિયોગઃ ||6||

ત્રયમન્તરન્ગં પૂર્વેભ્યઃ ||7||

તદપિ બહિરઙ્ગં નિર્બીજસ્ય ||8||

વ્યુત્થાનનિરોધસંસ્કારયોઃ અભિભવપ્રાદુર્ભાવૌ નિરોધક્ષણ ચિત્તાન્વયો નિરોધપરિણામઃ ||9||

તસ્ય પ્રશાન્તવાહિતા સંસ્કારત ||10||

સર્વાર્થતા એકાગ્રાતયોઃ ક્ષયોદયૌ ચિત્તસ્ય સમાધિપરિણામઃ ||11||

તતઃ પુનઃ શાતોદિતૌ તુલ્યપ્રત્યયૌ ચિત્તસ્યૈકાગ્રતાપરિણામઃ ||12||

એતેન ભૂતેન્દ્રિયેષુ ધર્મલક્ષણાવસ્થા વ્યાખ્યાતાઃ ||13||

શાનોદિતાવ્યપદેશ્યધર્માનુપાતી ધર્મી ||14||

ક્રમાન્યત્વં પરિણામાન્યતેવે હેતુઃ ||15||

પરિણામત્રયસંયમાતતીતાનાગત જ્ઞાનમ ||16||

શબ્દાર્થપ્રત્યયામામિતરેત્રરાધ્યાસાત્સંકરઃ તત્પ્રવિભાગસંયમાત સર્વભૂતરુતજ્ઞાનમ ||17||

સંસ્કારસાક્ષાત્કરણાત પૂર્વજાતિજ્ઞાનમ ||18||

પ્રત્યયસ્ય પરચિત્તજ્ઞાનમ ||19||

ન ચ તત સાલમ્બનં તસ્યાવિષયી ભૂતત્વાત ||20||

કાયરૂપસંયમાત તત્ગ્રાહ્યશક્તિસ્તમ્ભે ચક્ષુઃ પ્રકાશાસંપ્રયોગે‌உન્તર્ધાનમ ||21||

એતેન શબ્દાદ્યન્તર્ધાનમુક્તમ ||22||

સોપક્રમં નિરુપક્રમં ચ કર્મ તત્સંયમાતપરાન્તજ્ઞાનમ અરિષ્ટેભ્યો વા ||23||

મૈત્ર્યદિષુ બલાનિ ||24||

બલેષુ હસ્તિબલાદીની ||25||

પ્રવૃત્ત્યાલોકન્યાસાત સૂક્ષ્માવ્યાવહિતવિપ્રકૃષ્ટજ્ઞાનમ ||26||

ભુવજ્ઞાનં સૂર્યેસંયમાત ||27||

ચન્દ્રે તારવ્યૂહજ્ઞાનમ ||28||

ધ્રુવે તદ્ગતિજ્ઞાનમ ||29||

નાભિચક્રે કાયવ્યૂહજ્ઞાનમ ||30||

કન્ઠકૂપે ક્ષુત્પિપાસા નિવૃત્તિઃ ||31||

કૂર્મનાડ્યાં સ્થૈર્યમ ||32||

મૂર્ધજ્યોતિષિ સિદ્ધદર્શનમ ||33||

પ્રાતિભાદ્વા સર્વમ ||34||

હ્ર્ડયે ચિત્તસંવિત ||35||

સત્ત્વપુરુષાયોઃ અત્યન્તાસંકીર્ણયોઃ પ્રત્યયાવિશેષોભોગઃ પરાર્થત્વાત્સ્વાર્થસંયમાત પુરુષજ્ઞાનમ ||36||

તતઃ પ્રાતિભસ્રાવાણવેદનાદર્શાસ્વાદવાર્તા જાયન્તે ||37||

તે સમાધવુપસર્ગાવ્યુત્થાને સિદ્ધયઃ ||38||

બન્ધકારણશૈથિલ્યાત પ્રચારસંવેદનાચ્ચ ચિત્તસ્ય પરશરીરાવેશઃ ||39||

ઉદાનજયાજ્જલપઙ્કકણ્ટકાદિષ્વસઙ્ગો‌உત્ક્રાન્તિશ્ચ ||40||

સમાનજયાજ્જ્વલનમ ||41||

શ્રોત્રાકાશયોઃ સંબન્ધસંયમાત દિવ્યં શ્રોત્રમ ||42||

કાયાકાશયોઃ સંબન્ધસંયમાત લઘુતૂલસમાપત્તેશ્ચાકાશ ગમનમ ||43||

બહિરકલ્પિતા વૃત્તિઃ મહાવિદેહા તતઃ પ્રકાશાવરણક્ષયઃ ||44||

સ્થૂલસ્વરૂપસૂક્ષ્માન્વયાર્થવત્ત્વસંયમાત ભૂતજયઃ ||45||

તતો‌உણિમાદિપ્રાદુર્ભાવઃ કાયસંપત તદ્ધરાનભિઘાત્શ્ચ ||46||

રૂપલાવણ્યબલવજ્રસંહનનત્વાનિ કાયસંપત ||47||

ગ્રહણસ્વરૂપાસ્મિતાવયાર્થવત્ત્વસંયમાતિન્દ્રિય જયઃ ||48||

તતો મનોજવિત્વં વિકરણભાવઃ પ્રધાનજયશ્ચ ||49||

સત્ત્વપુરુષાન્યતાખ્યાતિમાત્રસ્ય સર્વભાવાધિષ્ઠાતૃત્વં સર્વજ્ઞાતૃત્વં ચ ||50||

તદ્વૈરાગ્યાદપિ દોષબીજક્ષયે કૈવલ્યમ ||51||

સ્થાન્યુપનિમન્ત્રણે સઙ્ગસ્મયાકરણં પુનરનિષ્ટપ્રસઙ્ગાત ||52||

ક્ષણતત્ક્રમયોઃ સંયમાત વિવેકજંજ્ઞાનમ ||53||

જાતિલક્ષણદેશૈઃ અન્યતાનવચ્છેદાત તુલ્યયોઃ તતઃ પ્રતિપત્તિઃ ||54||

તારકં સર્વવિષયં સર્વથાવિષયમક્રમંચેતિ વિવેકજં જ્ઞાનમ ||55||

સત્ત્વપુરુષયોઃ શુદ્ધિસામ્યે કૈવલ્યમ ||56||

ઇતિ પાતઞ્જલયોગદર્શને વિભૂતિપાદો નામ તૃતીયઃ પાદઃ |

Web Url: http://www.vignanam.org/veda/patanjali-yoga-sutras-3-vibhuti-pada-gujarati.html