| | English | | Devanagari | | Telugu | | Tamil | | Kannada | | Malayalam | | Gujarati | | Odia | | Bengali | | |
| | Marathi | | Assamese | | Punjabi | | Hindi | | Samskritam | | Konkani | | Nepali | | Sinhala | | Grantha | | |
|
ಪತಞ್ಜಲಿ ಯೋಗ ಸೂತ್ರಾಣಿ - 2 (ಸಾಧನ ಪಾದ) ಪಾತಞ್ಜಲಿ ಯೋಗ ಸೂತ್ರಾಣಿ are concise aphorisms meant to be lived, not merely understood. They read like a pocket-sized psychology of attention: how the mind gets scattered, why suffering repeats, and what kind of training makes clarity stable. In ಸಮಾಧಿ ಪಾದ, Patanjali defined ಯೋಗ as the stilling of the mind's fluctuations (ಚಿತ್ತ-ವೃತ್ತಿ-ನಿರೋಧಃ) and described what becomes visible when the mind is quieter: the ದ್ರಷ್ಟೃ (seer) stands distinct from what is seen. He mapped the kinds of mental movement, the role of ಅಭ್ಯಾಸ and ವೈರಾಗ್ಯ, the obstacles that disrupt steadiness, and several skillful remedies (attitudes like ಮೈತ್ರೀ/ಕರುಣಾ, breath-based settling, and ಈಶ್ವರಪ್ರಣಿಧಾನ). As you read, notice the chapter's rhythm: diagnosis first, then remedy; inner work and outer discipline reinforcing each other. Classical ಯೋಗ commentaries treat this chapter as the practical spine of the text, because it shows how clarity becomes a stable character rather than a passing mood. ಅಥ ಸಾಧನಪಾದಃ । Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ತಪಃ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯೇಶ್ವರಪ್ರಣಿಧಾನಾನಿ ಕ್ರಿಯಾಯೋಗಃ ॥1॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ಸಮಾಧಿಭಾವನಾರ್ಥಃ ಕ್ಲೇಶತನೂಕರಣಾರ್ಥಶ್ಚ ॥2॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ಅವಿದ್ಯಾಸ್ಮಿತಾರಾಗದ್ವೇಷಾಭಿನಿವೇಶಾಃ ಕ್ಲೇಶಾಃ ॥3॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ಅವಿದ್ಯಾ ಕ್ಷೇತ್ರಮುತ್ತರೇಷಾಂ ಪ್ರಸುಪ್ತತನುವಿಚ್ಛಿನ್ನೋದಾರಾಣಾಮ್ ॥4॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ಅನಿತ್ಯಾಶುಚಿದುಃಖಾನಾತ್ಮಸು ನಿತ್ಯಶುಚಿಸುಖಾತ್ಮಖ್ಯಾತಿರವಿದ್ಯಾ ॥5॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ದೃಗ್ದರ್ಶನಶಕ್ತ್ಯೋರೇಕಾತ್ಮತೇವಾಸ್ಮಿತಾ ॥6॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ಸುಖಾನುಶಯೀ ರಾಗಃ ॥7॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ದುಃಖಾನುಶಯೀ ದ್ವೇಷಃ ॥8॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ಸ್ವರಸವಾಹೀ ವಿದುಷೋಽಪಿ ತಥಾರೂಢೋಽಭಿನಿವೇಶಃ ॥9॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ತೇ ಪ್ರತಿಪ್ರಸವಹೇಯಾಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಃ ॥10॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ಧ್ಯಾನಹೇಯಾಸ್ತದ್ವೃತ್ತಯಃ ॥11॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ಕ್ಲೇಶಮೂಲಃ ಕರ್ಮಾಶಯೋ ದೃಷ್ಟಾದೃಷ್ಟಜನ್ಮವೇದನೀಯಃ ॥12॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ಸತಿ ಮೂಲೇ ತದ್ ವಿಪಾಕೋ ಜಾತ್ಯಾಯುರ್ಭೋಗಾಃ ॥13॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ತೇ ಹ್ಲಾದಪರಿತಾಪಫಲಾಃ ಪುಣ್ಯಾಪುಣ್ಯಹೇತುತ್ವಾತ್ ॥14॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ಪರಿಣಾಮತಾಪಸಂಸ್ಕಾರದುಃಖೈರ್ಗುಣವೃತ್ತಿವಿರೋಧಾಚ್ಚ ದುಃಖಮೇವ ಸರ್ವಂ ವಿವೇಕಿನಃ ॥15॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ಹೇಯಂ ದುಃಖಮನಾಗತಮ್ ॥16॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ದ್ರಷ್ಟೃದೃಶ್ಯಯೋಃ ಸಂಯೋಗೋ ಹೇಯಹೇತುಃ॥17॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ಪ್ರಕಾಶಕ್ರಿಯಾಸ್ಥಿತಿಶೀಲಂ ಭೂತೇನ್ದ್ರಿಯಾತ್ಮಕಂ ಭೋಗಾಪವರ್ಗಾರ್ಥಂ ದೃಶ್ಯಮ್ ॥18॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ವಿಶೇಷಾವಿಶೇಷಲಿಙ್ಗಮಾತ್ರಾಲಿಙ್ಗಾನಿ ಗುಣಪರ್ವಾಣಿ ॥19॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ದ್ರಷ್ಟಾ ದೃಶಿಮಾತ್ರಃ ಶುದ್ಧೋಽಪಿ ಪ್ರತ್ಯಯಾನುಪಶ್ಯಃ ॥20॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ತದರ್ಥ ಏವ ದೃಶ್ಯಸ್ಯಾತ್ಮಾ ॥21॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ಕೃತಾರ್ಥಂ ಪ್ರತಿ ನಷ್ಟಮಪ್ಯನಷ್ಟಂ ತದನ್ಯಸಾಧಾರಣತ್ವಾತ್ ॥22॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ಸ್ವಸ್ವಾಮಿಶಕ್ತ್ಯೋಃ ಸ್ವರೂಪೋಪಲಬ್ಧಿಹೇತುಃ ಸಂಯೋಗಃ ॥23॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ತಸ್ಯ ಹೇತುರವಿದ್ಯಾ ॥24॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ತದಭಾವಾತ್ಸಂಯೋಗಾಭಾವೋ ಹಾನಂ ತದ್ ದೃಶೇಃ ಕೈವಲ್ಯಮ್ ॥25॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ವಿವೇಕಖ್ಯಾತಿರವಿಪ್ಲವಾ ಹಾನೋಪಾಯಃ ॥26॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ತಸ್ಯ ಸಪ್ತಧಾ ಪ್ರಾನ್ತಭೂಮಿಃ ಪ್ರಜ್ಞಾ ॥27॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ಯೋಗಾಙ್ಗಾನುಷ್ಠಾನಾದಶುದ್ಧಿಕ್ಷಯೇ ಜ್ಞಾನದೀಪ್ತಿರಾವಿವೇಕಖ್ಯಾತೇಃ ॥28॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ಯಮನಿಯಮಾಸನಪ್ರಾಣಾಯಾಮಪ್ರತ್ಯಾಹಾರಧಾರಣಾಧ್ಯಾನಸಮಾಧಯೋಷ್ಟಾವಙ್ಗಾನಿ ॥29॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ಅಹಿಂಸಾಸತ್ಯಾಸ್ತೇಯಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಾಪರಿಗ್ರಹಾ ಯಮಾಃ ॥30॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ಜಾತಿದೇಶಕಾಲಸಮಯಾನವಚ್ಛಿನ್ನಾಃ ಸಾರ್ವಭೌಮಾ ಮಹಾವ್ರತಮ್ ॥31॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ಶೌಚಸನ್ತೋಷತಪಃ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯೇಶ್ವರಪ್ರಣಿಧಾನಾನಿ ನಿಯಮಾಃ ॥32॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ವಿತರ್ಕಬಾಧನೇ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಭಾವನಮ್ ॥33॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ವಿತರ್ಕಾಹಿಂಸಾದಯಃ ಕೃತಕಾರಿತಾನುಮೋದಿತಾ ಲೋಭಕ್ರೋಧಮೋಹಪೂರ್ವಕಾ ಮೃದುಮಧ್ಯಾಧಿಮಾತ್ರಾ ದುಃಖಾಜ್ಞಾನಾನನ್ತಫಲಾ ಇತಿ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಭಾವನಮ್ ॥34॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ಅಹಿಂಸಾಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ತತ್ಸನ್ನಿಧೌ ವೈರತ್ಯಾಗಃ ॥35॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ಸತ್ಯಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ಕ್ರಿಯಾಫಲಾಶ್ರಯತ್ವಮ್ ॥36॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ಅಸ್ತೇಯಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ಸರ್ವರತ್ನೋಪಸ್ಥಾನಮ್ ॥37॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ವೀರ್ಯಲಾಭಃ ॥38॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ಅಪರಿಗ್ರಹಸ್ಥೈರ್ಯೇ ಜನ್ಮಕಥನ್ತಾಸಮ್ಬೋಧಃ ॥39॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ಶೌಚಾತ್ಸ್ವಾಙ್ಗಜುಗುಪ್ಸಾ ಪರೈರಸಂಸರ್ಗಃ ॥40॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ಸತ್ತ್ವಶುದ್ಧಿ-ಸೌಮನಸ್ಯೈಕಾಗ್ರ್ಯೇನ್ದ್ರಿಯಜಯಾತ್ಮದರ್ಶನ-ಯೋಗ್ಯತ್ವಾನಿ ಚ ॥41॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ಸನ್ತೋಷಾತ್ ಅನುತ್ತಮಃಸುಖಲಾಭಃ ॥42॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ಕಾಯೇನ್ದ್ರಿಯಸಿದ್ಧಿರಶುದ್ಧಿಕ್ಷಯಾತ್ ತಪಸಃ ॥43॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಾದಿಷ್ಟದೇವತಾಸಮ್ಪ್ರಯೋಗಃ ॥44॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ಸಮಾಧಿಸಿದ್ಧಿರೀಶ್ವರಪ್ರಣಿಧಾನಾತ್ ॥45॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ಸ್ಥಿರಸುಖಮಾಸನಮ್ ॥46॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ಪ್ರಯತ್ನಶೈಥಿಲ್ಯಾನನ್ತಸಮಾಪತ್ತಿಭ್ಯಾಮ್ ॥47॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ತತೋ ದ್ವನ್ದ್ವಾನಭಿಘಾತಃ ॥48॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ತಸ್ಮಿನ್ ಸತಿ ಶ್ವಾಸಪ್ರಶ್ವಾಸಯೋರ್ಗತಿವಿಚ್ಛೇದಃ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಃ ॥49॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): (ಸ ತು) ಬಾಹ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರಸ್ತಮ್ಭವೃತ್ತಿರ್ದೇಶಕಾಲಸಙ್ಖ್ಯಾಭಿಃ ಪರಿದೃಷ್ಟೋ ದೀರ್ಘಸೂಕ್ಷ್ಮಃ ॥50॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ಬಾಹ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರವಿಷಯಾಕ್ಷೇಪೀ ಚತುರ್ಥಃ ॥51॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ತತಃ ಕ್ಷೀಯತೇ ಪ್ರಕಾಶಾವರಣಮ್ ॥52॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ಧಾರಣಾಸು ಚ ಯೋಗ್ಯತಾ ಮನಸಃ ॥53॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ಸ್ವವಿಷಯಾಸಮ್ಪ್ರಯೋಗೇ ಚಿತ್ತಸ್ವರೂಪಾನುಕಾರ ಇವೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರಃ ॥54॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ತತಃ ಪರಮಾವಶ್ಯತೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಮ್ ॥55॥ Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): ಇತಿ ಪಾತಞ್ಜಲಯೋಗದರ್ಶನೇ ಸಾಧನಪಾದೋ ನಾಮ ದ್ವಿತೀಯಃ ಪಾದಃ । Translation (ಭಾವಾರ್ಥ): |