ಭರ್ತೃಹರಿ is celebrated for the ಶತಕ-ತ್ರಿಶತಿ - three collections of roughly a hundred verses each: ನೀತಿ ಶತಕಮ್, ಶೃಙ್ಗಾರ ಶತಕಮ್, and ವೈರಾಗ್ಯ ಶತಕಮ್. These are among the most quoted ಸುಭಾಷಿತಾನಿ in Sanskrit literature because each ಶ್ಲೋಕ is compact, memorable, and psychologically sharp.
ಶೃಙ್ಗಾರ ಶತಕಮ್ explores ಶೃಙ್ಗಾರ (love/beauty/romance) in many shades: the first spark of attraction, playful conversation, the language of glances, union (ಸಮ್ಭೋಗ), separation (ವಿರಹ), and the way desire can both uplift and unsettle the mind. It is not only about physical beauty; it is also a study of longing, imagination, vulnerability, pride, and reconciliation - the inner choreography of relationship.
ಶಮ್ಭುಸ್ವಯಮ್ಭುಹರಯೋ ಹರಿಣೇಕ್ಷಣಾನಾಂ
ಯೇನಾಕ್ರಿಯನ್ತ ಸತತಂ ಗೃಹಕುಮ್ಭದಾಸಾಃ ।
ವಾಚಾಂ ಅಗೋಚರಚರಿತ್ರವಿಚಿತ್ರಿತಾಯ
ತಸ್ಮೈ ನಮೋ ಭಗವತೇ ಮಕರಧ್ವಜಾಯ ॥ 2.1 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Salutations to Cupid, whose wondrous play is beyond words - he by whom even Shiva, Brahma, and Vishnu are made ceaseless household errand-servants for doe-eyed women.
ಸ್ಮಿತೇನ ಭಾವೇನ ಚ ಲಜ್ಜಯಾ ಭಿಯಾ
ಪರಾಣ್ಮುಖೈರರ್ಧಕಟಾಕ್ಷವೀಕ್ಷಣೈಃ ।
ವಚೋಭಿರೀರ್ಷ್ಯಾಕಲಹೇನ ಲೀಲಯಾ
ಸಮಸ್ತಭಾವೈಃ ಖಲು ಬನ್ಧನಂ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ॥ 2.2 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
By smiles and moods, by modesty and coy fear, by averted faces and half-sidelong glances, by words, jealousy, quarrels, and playful teasing - by all these moods indeed women become a binding snare for the mind.
ಭ್ರೂಚಾತುರ್ಯಾತ್ಕುಷ್ಚಿತಾಕ್ಷಾಃ ಕಟಾಕ್ಷಾಃ
ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ವಾಚೋ ಲಜ್ಜಿತಾನ್ತಾಶ್ಚ ಹಾಸಾಃ ।
ಲೀಲಾಮನ್ದಂ ಪ್ರಸ್ಥಿತಂ ಚ ಸ್ಥಿತಂ ಚ
ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಏತದ್ಭೂಷಣಂ ಚಾಯುಧಂ ಚ ॥ 2.3 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Sidelong glances shaped by clever eyebrow-play and slightly contracted eyes, affectionate speech, laughter that ends in modesty, and a gentle playful gait - whether walking or standing - these are for women both ornament and weapon.
ಕ್ವಚಿತ್ಸಭ್ರೂಭಙ್ಗೈಃ ಕ್ವಚಿದಪಿ ಚ ಲಜ್ಜಾಪರಿಗತೈಃ
ಕ್ವಚಿದ್ಭೂರಿತ್ರಸ್ತೈಃ ಕ್ವಚಿದಪಿ ಚ ಲೀಲಾವಿಲಲಿತೈಃ ।
ಕುಮಾರೀಣಾಂ ಏತೈರ್ಮದನಸುಭಗೈರ್ನೇತ್ರವಲಿತೈಃ
ಸ್ಫುರನ್ನೀಲಾಬ್ಜಾನಾಂ ಪ್ರಕರಪರಿಕೀರ್ಣಾ ಇವ ದಿಶಃ ॥ 2.4 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
With eyebrow-bends, with modesty, with startled innocence, and with playful grace - with these love-stirring movements of the maidens' rolling eyes - the very directions seem as though they are strewn with clusters of flashing blue lotuses.
ವಕ್ತ್ರಂ ಚನ್ದ್ರವಿಕಾಸಿ ಪಙ್ಕಜಪರೀಹಾಸಕ್ಷಮೇ ಲೋಚನೇ
ವರ್ಣಃ ಸ್ವರ್ಣಂ ಅಪಾಕರಿಷ್ಣುರಲಿನೀಜಿಷ್ಣುಃ ಕಚಾನಾಂ ಚಯಃ ।
ಬಕ್ಷೋಜಾವಿಭಕುಮ್ಭವಿಭ್ರಮಹರೌ ಗುರ್ವೀ ನಿತಮ್ಬಸ್ಥಲೀ
ವಾಚಾಂ ಹಾರಿ ಚ ಮಾರ್ದವಂ ಯುವತೀಷು ಸ್ವಾಭಾವಿಕಂ ಮಣ್ಡನಮ್ ॥ 2.5 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
In young women, the natural adornment is this: a face blooming like the moon; eyes that outshine the lotus; a complexion that eclipses gold; hair that surpasses the swarm of bees; paired breasts like jars that bewilder the heart; a weighty curve of the hips; and speech whose softness captivates.
ಸ್ಮಿತಕಿಞ್ಚಿನ್ಮುಗ್ಧಂ ಸರಲತರಲೋ ದೃಷ್ಟಿವಿಭವಃ
ಪರಿಸ್ಪನ್ದೋ ವಾಚಾಂ ಅಭಿನವವಿಲಾಸೋಕ್ತಿಸರಸಃ ।
ಗತಾನಾಂ ಆರಮ್ಭಃ ಕಿಸಲಯಿತಲೀಲಾಪರಿಕರಃ
ಸ್ಪೃಶನ್ತ್ಯಾಸ್ತಾರುಣ್ಯಂ ಕಿಂ ಇವ ನ ಹಿ ರಮ್ಯಂ ಮೃಗದೃಶಃ ॥ 2.6 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
An innocent smile, a simple yet restless richness of gaze, a tremor in speech that is sweet with fresh playful phrases, the first budding start of movements and gestures - when youth touches the doe-eyed maiden, what is there that is not lovely?
ದ್ರಷ್ಟವ್ಯೇಷು ಕಿಂ ಉತ್ತಮಂ ಮೃಗದೃಶಃ ಪ್ರೇಮಪ್ರಸನ್ನಂ ಮುಖಂ
ಘ್ರಾತವೇಷ್ವಪಿ ಕಿಂ ತದ್ಆಸ್ಯಪವನಃ ಶ್ರವ್ಯೇಷು ಕಿಂ ತದ್ವಚಃ ।
ಕಿಂ ಸ್ವಾದ್ಯೇಷು ತದ್ಓಷ್ಠಪಲ್ಲವರಸಃ ಸ್ಪೃಶ್ಯೇಷು ಕಿಂ ತದ್ವಪುರ್ಧ್ಯೇಯಂ
ಕಿಂ ನವಯೌವನೇ ಸಹೃದಯೈಃ ಸರ್ವತ್ರ ತದ್ವಿಭ್ರಮಾಃ ॥ 2.7 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Of all things to be seen, what is best? - the doe-eyed beloved's face, bright with love. Of all scents, what? - her breath. Of all sounds? - her words. Of all tastes? - the sweetness of her lips. Of all touch? - her body. And what is to be contemplated? - her fresh youth; for the tender-hearted, her graces are "best" everywhere.
ಏತಾಶ್ಚಲದ್ವಲಯಸಂಹತಿಮೇಖಲೋತ್ಥಝಙ್ಕಾರ
ನೂಪುರಪರಾಜಿತರಾಜಹಂಸ್ಯಃ ।
ಕುರ್ವನ್ತಿ ಕಸ್ಯ ನ ಮನೋ ವಿವಶಂ ತರುಣ್ಯೋ
ವಿತ್ರಸ್ತಮುಗ್ಧಹರಿಣೀಸದೃಶೈಃ ಕಟಾಕ್ಷೈಃ ॥ 2.8 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
With jingling from swaying bangles and girdle, with anklets whose music outshines the royal swan, and with sidelong glances like frightened innocent doe - which mind do these young women not overpower?
ಕುಙ್ಕುಮಪಙ್ಕಕಲಙ್ಕಿತದೇಹಾ
ಗೌರಪಯೋಧರಕಮ್ಪಿತಹಾರಾ ।
ನೂಪುರಹಂಸರಣತ್ಪದ್ಮಾ
ಕಂ ನ ವಶೀಕುರುತೇ ಭುವಿ ರಾಮಾ ॥ 2.9 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
With her body streaked with saffron paste, her necklace trembling on her fair breasts, and her lotus-feet ringing with anklets like swans - whom on earth does such a lovely woman not enchant?
ನೂನಂ ಹಿ ತೇ ಕವಿವರಾ ವಿಪರೀತವಾಚೋ
ಯೇ ನಿತ್ಯಂ ಆಹುರಬಲಾ ಇತಿ ಕಾಮಿನೀಸ್ತಾಃ ।
ಯಾಭಿರ್ವಿಲೋಲಿತರತಾರಕದೃಷ್ಟಿಪಾತೈಃ
ಶಕ್ರಾದಯೋಽಪಿ ವಿಜಿತಾಸ್ತ್ವಬಲಾಃ ಕಥಂ ತಾಃ ॥ 2.10 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Surely those "great poets" speak upside-down who keep calling women weak; by the playful casting of their rolling, star-like glances even Indra and the gods are conquered - how then are they weak?
ನೂನಂ ಆಜ್ಞಾಕರಸ್ತಸ್ಯಾಃ ಸುಭ್ರುವೋ ಮಕರಧ್ವಜಃ ।
ಯತಸ್ತನ್ನೇತ್ರಸಞ್ಚಾರಸೂಚಿತೇಷು ಪ್ರವರ್ತತೇ ॥ 2.11 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Surely Cupid is the obedient servant of that fair-browed woman, because he acts according to the signals given by the movements of her eyes.
ಕೇಶಾಃ ಸಂಯಮಿನಃ ಶ್ರುತೇರಪಿ ಪರಂ ಪಾರಂ ಗತೇ ಲೋಚನೇ
ಅನ್ತರ್ವಕ್ತ್ರಂ ಅಪಿ ಸ್ವಭಾವಶುಚಿಭೀಃ ಕೀರ್ಣಂ ದ್ವಿಜಾನಾಂ ಗಣೈಃ ।
ಮುಕ್ತಾನಾಂ ಸತತಾಧಿವಾಸರುಚಿರೌ ವಕ್ಷೋಜಕುಮ್ಭಾವಿಮಾವಿತ್ಥಂ
ತನ್ವಿ ವಪುಃ ಪ್ರಶಾನ್ತಂ ಅಪಿ ತೇರಾಗಂ ಕರೋತ್ಯೇವ ನಃ ॥ 2.12 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Your hair looks like that of the self-controlled; your eyes seem to extend even beyond the ear; your mouth, naturally bright, is filled with rows of teeth; your two breast-jars are ever beautified by pearls resting on them. O slender one, even though your form is composed, it still awakens passion in us.
ಮುಗ್ಧೇ ಧಾನುಷ್ಕತಾ ಕೇಯಂ ಅಪೂರ್ವಾ ತ್ವಯಿ ದೃಶ್ಯತೇ ।
ಯಯಾ ವಿಧ್ಯಸಿ ಚೇತಾಂಸಿ ಗುಣೈರೇವ ನ ಸಾಯಕೈಃ ॥ 2.13 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
O innocent one, what new kind of archery is seen in you - by which you pierce hearts with your qualities alone, and not with arrows?
ಸತಿ ಪ್ರದೀಪೇ ಸತ್ಯಗ್ನೌ ಸತ್ಸು ತಾರಾರವೀನ್ದುಷು ।
ವಿನಾ ಮೇ ಮೃಗಶಾವಾಕ್ಷ್ಯಾ ತಮೋಭೂತಂ ಇದಂ ಜಗತ್ ॥ 2.14 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Though lamp-light, fire, stars, sun, and moon are present, without my fawn-eyed beloved this world becomes darkness to me.
ಉದ್ವೃತ್ತಃ ಸ್ತನಭಾರ ಏಷ ತರಲೇ ನೇತ್ರೇ ಚಲೇ ಭ್ರೂಲತೇ
ರಾಗಾಧಿಷ್ಠಿತಂ ಓಷ್ಠಪಲ್ಲವಂ ಇದಂ ಕುರ್ವನ್ತು ನಾಮ ವ್ಯಥಾಮ್ ।
ಸೌಭಾಗ್ಯಾಕ್ಷರಮಾಲಿಕೇವ ಲಿಖಿತಾ ಪುಷ್ಪಾಯುಧೇನ ಸ್ವಯಂ
ಮಧ್ಯಸ್ಥಾಪಿ ಕರೋತಿ ತಾಪಂ ಅಧಿಕಂ ರೋಮಾವಲಿಃ ಕೇನ ಸಾ ॥ 2.15 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Let the raised weight of the breasts, the tremulous eyes, the dancing eyebrows, and the lip-bud set with color indeed cause disturbance; but why does the delicate line of abdominal hair, though placed in the middle, produce even greater burning longing - as if Cupid himself wrote it like an auspicious garland of letters?
ಮುಖೇನ ಚನ್ದ್ರಕಾನ್ತೇನ ಮಹಾನೀಲೈಃ ಶಿರೋರುಹೈಃ ।
ಕರಾಭ್ಯಾಂ ಪದ್ಮರಾಗಾಭ್ಯಾಂ ರೇಜೇ ರತ್ನಮಯೀವ ಸಾ ॥ 2.16 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
With a moonstone-like face, deep-blue hair, and ruby-like hands, she shone as though she were fashioned from jewels.
ಗುರುಣಾ ಸ್ತನಭಾರೇಣ ಮುಖಚನ್ದ್ರೇಣ ಭಾಸ್ವತಾ ।
ಶನೈಶ್ಚರಾಭ್ಯಾಂ ಪಾದಾಭ್ಯಾಂ ರೇಜೇ ಗ್ರಹಮಯೀವ ಸಾ ॥ 2.17 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
With the heavy "guru" of her breast-weight, with a radiant moon-like face, and with two Saturn-like feet, she appeared as though she were made of planets.
ತಸ್ಯಾಃ ಸ್ತನೌ ಯದಿ ಘನೌ ಜಘನಂ ಚ ಹಾರಿ
ವಕ್ತ್ರಂ ಚ ಚಾರು ತವ ಚಿತ್ತ ಕಿಂ ಆಕುಲತ್ವಮ್ ।
ಪುಣ್ಯಂ ಕುರುಷ್ವ ಯದಿ ತೇಷು ತವಾಸ್ತಿ ವಾಞ್ಛಾ
ಪುಣ್ಯೈರ್ವಿನಾ ನ ಹಿ ಭವನ್ತಿ ಸಮೀಹಿತಾರ್ಥಾಃ ॥ 2.18 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
O mind, if her breasts are full, her hips charming, and her face lovely, why are you so agitated? If you truly desire such things, cultivate merit - without merit, desired outcomes do not come to pass.
ಇಮೇ ತಾರುಣ್ಯಶ್ರೀನವಪರಿಮಲಾಃ ಪ್ರೌಢಸುರತಪ್ರತಾಪ
ಪ್ರಾರಮ್ಭಾಃ ಸ್ಮರವಿಜಯದಾನಪ್ರತಿಭುವಃ ।
ಚಿರಂ ಚೇತಶ್ಚೋರಾ ಅಭಿನವವಿಕಾರೈಕಗುರವೋ
ವಿಲಾಸವ್ಯಾಪಾರಾಃ ಕಿಂ ಅಪಿ ವಿಜಯನ್ತೇ ಮೃಗದೃಶಾಮ್ ॥ 2.19 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
These activities of doe-eyed women - fragrant with the fresh splendor of youth, beginning the heat of mature love-play, granting victory to Cupid, long-time thieves of the mind, and unique teachers of ever-new emotions - triumph in some indescribable way.
ಪ್ರಣಯಮಧುರಾಃ ಪ್ರೇಮೋದ್ಗಾರಾ ರಸಾಶ್ರಯತಾಂ ಗತಾಃ
ಫಣಿತಿಮಧುರಾ ಮುಗ್ಧಪ್ರಾಯಾಃ ಪ್ರಕಾಶಿತಸಮ್ಮದಾಃ ।
ಪ್ರಕೃತಿಸುಭಗಾ ವಿಸ್ರಮ್ಭಾರ್ದ್ರಾಃ ಸ್ಮರೋದಯದಾಯಿನೀ
ರಹಸಿ ಕಿಂ ಅಪಿ ಸ್ವೈರಾಲಾಪಾ ಹರನ್ತಿ ಮೃಗೀದೃಶಾಮ್ ॥ 2.20 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Sweet with affection, rich in outpourings of love and the flavor of emotion; sweet in speech and mostly innocent; naturally charming and softened by trust - the free private conversations of doe-eyed women kindle love and steal the heart.
ವಿಶ್ರಮ್ಯ ವಿಶ್ರಮ್ಯ ವನದ್ರುಮಾಣಾಂ
ಛಾಯಾಸು ತನ್ವೀ ವಿಚಚಾರ ಕಾಚಿತ್ ।
ಸ್ತನೋತ್ತರೀಯೇಣ ಕರೋದ್ಧೃತೇನ
ನಿವಾರಯನ್ತೀ ಶಶಿನೋ ಮಯೂಖಾನ್ ॥ 2.21 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
A slender woman wandered, resting again and again in the shade of forest trees, shielding herself from the moon's rays with an upper cloth raised by her hand.
ಅದರ್ಶನೇ ದರ್ಶನಮಾತ್ರಕಾಮಾ
ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪರಿಷ್ವಙ್ಗಸುಖೈಕಲೋಲಾ ।
ಆಲಿಙ್ಗಿತಾಯಾಂ ಪುನರಾಯತಾಕ್ಷ್ಯಾಮಾಶಾಸ್ಮಹೇ
ವಿಗ್ರಹಯೋರಭೇದಮ್ ॥ 2.22 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
When we cannot see her, we long only for a sight; once we see her, we long only for the pleasure of an embrace; and when embraced, we again long for the complete non-separation of the two bodies.
ಮಾಲತೀ ಶಿರಸಿ ಜೃಮ್ಭಣಂ ಮುಖೇ
ಚನ್ದನಂ ವಪುಷಿ ಕುಙ್ಕುಮಾವಿಲಮ್ ।
ವಕ್ಷಸಿ ಪ್ರಿಯತಮಾ ಮದಾಲಸಾ
ಸ್ವರ್ಗ ಏಷ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಆಗಮಃ ॥ 2.23 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Jasmine on the head, a blooming smile on the face, sandal paste on the body tinged with saffron, and the beloved lying languid on the chest - this is heaven; anything "to come" is only the remainder.
ಪ್ರಾಙ್ಮಾಂ ಏತಿ ಮನಾಗನಾಗತರಸಂ ಜಾತಾಭಿಲಾಷಾಂ ತತಃ
ಸವ್ರೀಡಂ ತದನು ಶ್ಲಥೋದ್ಯಮಂ ಅಥ ಪ್ರಧ್ವಸ್ತಧೈರ್ಯಂ ಪುನಃ ।
ಪ್ರೇಮಾರ್ದ್ರಂ ಸ್ಪೃಹಣೀಯನಿರ್ಭರರಹಃ ಕ್ರೀಡಾಪ್ರಗಲ್ಭಂ ತತೋ
ನಿಃಸಙ್ಗಾಙ್ಗವಿಕರ್ಷಣಾಧಿಕಸುಖರಮ್ಯಂ ಕುಲಸ್ತ್ರೀರತಮ್ ॥ 2.24 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
The love-play of a respectable woman is uniquely delightful: the mind first moves forward and just begins to taste emotion, desire arises; then bashfulness appears and effort slackens, courage collapses again; then it becomes tender with love, then an intensely desirable private moment, then bold play - and finally, playful withdrawals of the limbs that heighten delight.
ಉರಸಿ ನಿಪತಿತಾನಾಂ ಸ್ರಸ್ತಧಮ್ಮಿಲ್ಲಕಾನಾಂ
ಮುಕುಲಿತನಯನಾನಾಂ ಕಿಞ್ಚಿದ್ಉನ್ಮೀಲಿತಾನಾಮ್ ।
ಉಪರಿ ಸುರತಖೇದಸ್ವಿನ್ನಗಣ್ಡಸ್ಥಲಾನಾಮಧರ
ಮಧು ವಧೂನಾಂ ಭಾಗ್ಯವನ್ತಃ ಪಿಬನ್ತಿ ॥ 2.25 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
The fortunate drink the honey of the lips of women who lie upon their chest, hair disheveled, eyes closed yet slightly opening, cheeks moist with the fatigue of love-play.
ಆಮೀಲಿತನಯನಾನಾಂ ಯಃ
ಸುರತರಸೋಽನು ಸಂವಿದಂ ಭಾತಿ ।
ಮಿಥುರೈರ್ಮಿಥೋಽವಧಾರಿತಮವಿತಥಮ್
ಇದಂ ಏವ ಕಾಮನಿರ್ಬರ್ಹಣಮ್ ॥ 2.26 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
That which shines as the shared, unspoken understanding within love-play - when eyes are half-closed - and which couples mutually recognize as true: this alone is the fulfilment of love.
ಇದಂ ಅನುಚಿತಂ ಅಕ್ರಮಶ್ಚ ಪುಂಸಾಂ
ಯದಿಹ ಜರಾಸ್ವಪಿ ಮನ್ಮಥಾ ವಿಕಾರಾಃ ।
ತದಪಿ ಚ ನ ಕೃತಂ ನಿತಮ್ಬಿನೀನಾಂ
ಸ್ತನಪತನಾವಧಿ ಜೀವಿತಂ ರತಂ ವಾ ॥ 2.27 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
It is improper and out of order for men if the stirrings of desire persist even in old age; yet, for women of shapely hips it is not said to be so - as though their life remains love and delight until the signs of age appear.
ರಾಜಸ್ತೃಷ್ಣಾಮ್ಬುರಾಶೇರ್ನ ಹಿ ಜಗತಿ ಗತಃ ಕಶ್ಚಿದೇವಾವಸಾನಂ
ಕೋ ವಾರ್ಥೋಽರ್ಥೈಃ ಪ್ರಭೂತೈಃ ಸ್ವವಪುಷಿ ಗಲಿತೇ ಯೌವನೇ ಸಾನುರಾಗೇ ।
ಗಚ್ಛಾಮಃ ಸದ್ಮ ಯಾವದ್ವಿಕಸಿತನಯನೇನ್ದೀವರಾಲೋಕಿನೀನಾಮಾಕ್ರಮ್ಯಾಕ್ರಮ್ಯ
ರೂಪಂ ಝಟಿತಿ ನ ಜರಯಾ ಲುಪ್ಯತೇ ಪ್ರೇಯಸೀನಾಮ್ ॥ 2.28 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
There is no end, in this world, to the ocean of craving for power and splendor. What is the use of abundant wealth when youth and passion slip away from the body? Let us go, again and again, to the homes of lotus-eyed beloveds while their beauty is not yet quickly taken away by old age.
ರಾಗಸ್ಯಾಗಾರಂ ಏಕಂ ನರಕಶತಮಹಾದುಃಖಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಹೇತುರ್ಮೋಹಸ್ಯೋತ್ಪತ್ತಿ
ಬೀಜಂ ಜಲಧರಪಟಲಂ ಜ್ಞಾನತಾರಾಧಿಪಸ್ಯ ।
ಕನ್ದರ್ಪಸ್ಯೈಕಮಿತ್ರಂ ಪ್ರಕಟಿತವಿವಿಧಸ್ಪಷ್ಟದೋಷಪ್ರಬನ್ಧಂ
ಲೋಕೇಽಸ್ಮಿನ್ನ ಹ್ಯರ್ಥವ್ರಜಕುಲಭವನಯೌವನಾದನ್ಯದಸ್ತಿ ॥ 2.29 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Youth is the sole abode of passion; the cause of countless hell-like sufferings; the seed from which delusion is born; a mass of clouds that hides the moon of wisdom; Cupid's closest friend; and a chain of clearly visible faults. Indeed, in this world people seem to know nothing beyond wealth, retinue, family, home, and youth.
ಶೃಙ್ಗಾರದ್ರುಮನೀರದೇ ಪ್ರಸೃಮರಕ್ರೀಡಾರಸಸ್ರೋತಸಿ
ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನಪ್ರಿಯಬಾನ್ಧವೇ ಚತುರವಾಙ್ಮುಕ್ತಾಫಲೋದನ್ವತಿ ।
ತನ್ವೀನೇತ್ರಚಕೋರಪಾವನವಿಧೌ ಸೌಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮೀನಿಧೌ
ಧನ್ಯಃ ಕೋಽಪಿ ನ ವಿಕ್ರಿಯಾಂ ಕಲಯತಿ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ನವೇ ಯೌವನೇ ॥ 2.30 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
When fresh youth arrives - like a raincloud nourishing the tree of romance, like a stream overflowing with playful delight, like an ocean rich with pearl-like clever speech, like a treasure-house of fortune and beauty - who, even among the blessed, does not undergo a transformation?
ಸಂಸಾರೇಽಸ್ಮಿನ್ನಸಾರೇ ಕುನೃಪತಿಭವನದ್ವಾರಸೇವಾಕಲಙ್ಕವ್ಯಾಸಙ್ಗ
ವ್ಯಸ್ತಧೈರ್ಯಂ ಕಥಂ ಅಮಲಧಿಯೋ ಮಾನಸಂ ಸಂವಿದಧ್ಯುಃ ।
ಯದ್ಯೇತಾಃ ಪ್ರೋದ್ಯದ್ಇನ್ದುದ್ಯುತಿನಿಚಯಭೃತೋ ನ ಸ್ಯುರಮ್ಭೋಜನೇತ್ರಾಃ
ಪ್ರೇಙ್ಖತ್ಕಾಞ್ಚೀಕಲಾಪಾಃ ಸ್ತನಭರವಿನಮನ್ಮಧ್ಯಭಾಜಸ್ತರುಣ್ಯಃ ॥ 2.31 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
In this essence-less world, tainted by humiliating service at the gates of petty rulers, how could the minds of the pure-hearted ever stay composed - if these young women did not exist: lotus-eyed, shining like a newly risen moon, their girdles swaying, their waists gently bent beneath youthful fullness?
ಸಿದ್ಧಾಧ್ಯಾಸಿತಕನ್ದರೇ ಹರವೃಷಸ್ಕನ್ಧಾವರುಗ್ಣದ್ರುಮೇ
ಗಙ್ಗಾಧೌತಶಿಲಾತಲೇ ಹಿಮವತಃ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ಥಿತೇ ಶ್ರೇಯಸಿ ।
ಕಃ ಕುರ್ವೀತ ಶಿರಃ ಪ್ರಣಾಮಮಲಿನಂ ಮ್ಲಾನಂ ಮನಸ್ವೀ ಜನೋ
ಯದ್ವಿತ್ರಸ್ತಕುರಙ್ಗಶಾವನಯನಾ ನ ಸ್ಯುಃ ಸ್ಮರಾಸ್ತ್ರಂ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ॥ 2.32 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Even in a most auspicious Himalayan retreat - caves inhabited by spiritual adepts, rocks washed by the river Ganga, and forest traces of Shiva's bull - what spirited person would let the head be soiled by repeated bowing and the mind droop, if women with frightened-fawn eyes were not Cupid's weapons?
ಸಂಸಾರ ತವ ಪರ್ಯನ್ತಪದವೀ ನ ದವೀಯಸೀ ।
ಅನ್ತರಾ ದುಸ್ತರಾ ನ ಸ್ಯುರ್ಯದಿ ತೇ ಮದಿರೇಕ್ಷಣಾಮ್ ॥ 2.33 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
The road through this worldly life does not feel long, and the stretch in between does not feel hard to cross, if your intoxicating eyes are with me.
ದಿಶ ವನಹರಿಣೀಭ್ಯೋ ವಂಶಕಾಣ್ಡಚ್ಛವೀನಾಂ
ಕವಲಂ ಉಪಲಕೋಟಿಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಂ ಕುಶಾನಾಮ್ ।
ಶಕಯುವತಿಕಪೋಲಾಪಾಣ್ಡುತಾಮ್ಬೂಲವಲ್ಲೀದಲಮ್
ಅರುಣನಖಾಗ್ರೈಃ ಪಾಟಿತಂ ವಾ ವಧೂಭ್ಯಃ ॥ 2.34 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
To deer, offer a morsel of sacred grass, pale as bamboo-stalks and with roots cut clean by stone; to brides, offer a betel-leaf, pale as a maiden's cheek and torn by the reddish tips of nails.
ಅಸಾರಾಃ ಸರ್ವೇ ತೇ ವಿರತಿವಿರಸಾಃ ಪಾಪವಿಷಯಾ
ಜುಗುಪ್ಸ್ಯನ್ತಾಂ ಯದ್ವಾ ನನು ಸಕಲದೋಷಾಸ್ಪದಂ ಇತಿ ।
ತಥಾಪ್ಯೇತದ್ಭೂಮೌ ನಹಿ ಪರಹಿತಾತ್ಪುಣ್ಯಂ ಅಧಿಕಂ
ನ ಚಾಸ್ಮಿನ್ಸಂಸಾರೇ ಕುವಲಯದೃಶೋ ರಮ್ಯಂ ಅಪರಮ್ ॥ 2.35 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Let all sense-objects be declared worthless, tasteless to the dispassionate, and to be shunned as an abode of faults; yet on this earth there is no virtue greater than working for others' welfare, and in this world there is no delight greater than the eyes of a lotus-eyed beloved.
ಏತತ್ಕಾಮಫಲೋ ಲೋಕೇ ಯದ್ದ್ವಯೋರೇಕಚಿತ್ತತಾ ।
ಅನ್ಯಚಿತ್ತಕೃತೇ ಕಾಮೇ ಶವಯೋರಿವ ಸಙ್ಗಮಃ ॥ 2.35.1 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
The real fruit of love in this world is two people becoming of one mind; when love is with someone whose mind is elsewhere, their union is like the meeting of two corpses.
ಮಾತ್ಸರ್ಯಂ ಉತ್ಸಾರ್ಯ ವಿಚಾರ್ಯ ಕಾರ್ಯಮಾರ್ಯಾಃ
ಸಮರ್ಯಾದಂ ಇದಂ ವದನ್ತು ।
ಸೇವ್ಯಾ ನಿತಮ್ಬಾಃ ಕಿಂ ಉ ಭೂಧರಾಣಾಮತ
ಸ್ಮರಸ್ಮೇರವಿಲಾಸಿನೀನಾಮ್ ॥ 2.36 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Let the noble, setting aside envy and thinking clearly about what is worth pursuing, say this with propriety: are the hips we should "serve" those of mountains - or rather those of love-smiling, playful women?
ಸಂಸಾರೇ ಸ್ವಪ್ನಸಾರೇ ಪರಿಣತಿತರಲೇ ದ್ವೇ ಗತೀ ಪಣ್ಡಿತಾನಾಂ
ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಾಮೃತಾಮ್ಭಃಪ್ಲವಲಲಿತಧಿಯಾಂ ಯಾತು ಕಾಲಃ ಕಥಞ್ಚಿತ್ ।
ನೋ ಚೇನ್ಮುಗ್ಧಾಙ್ಗನಾನಾಂ ಸ್ತನಜಘನಘನಾಭೋಗಸಮ್ಭೋಗಿನೀನಾಂ
ಸ್ಥೂಲೋಪಸ್ಥಸ್ಥಲೀಷು ಸ್ಥಗಿತಕರತಲಸ್ಪರ್ಶಲೀಲೋದ್ಯಮಾನಾಮ್ ॥ 2.37 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
In this dream-like and ever-shifting world, the learned have only two meaningful ways for time to pass: either through minds delighting in truth-knowledge - a raft of nectar - or else (if not that) amid the intimate play of innocent young women, rich in youthful abundance.
ಆವಾಸಃ ಕ್ರಿಯತಾಂ ಗಙ್ಗೇ ಪಾಪಹಾರಿಣಿ ವಾರಿಣಿ ।
ಸ್ತನದ್ವಯೇ ತರುಣ್ಯಾ ವಾ ಮನೋಹಾರಿಣಿ ಹಾರಿಣಿ ॥ 2.38 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Let your dwelling be made either in the sin-removing waters of the river Ganga, or in the mind-stealing bosom of a young woman.
ಕಿಂ ಇಹ ಬಹುಭಿರುಕ್ತೈರ್ಯುಕ್ತಿಶೂನ್ಯೈಃ ಪ್ರಲಾಪೈರ್ದ್ವಯಮ್
ಇಹ ಪುರುಷಾಣಾಂ ಸರ್ವದಾ ಸೇವನೀಯಮ್ ।
ಅಭಿನವಮದಲೀಲಾಲಾಲಸಂ ಸುನ್ದರೀಣಾಂ
ಸ್ತನಭರಪರಿಖಿನ್ನಂ ಯೌವನಂ ವಾ ವನಂ ವಾ ॥ 2.39 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Why so much senseless talk? In this world, there are only two pursuits that people truly cling to: either the fresh, passionate youth of beautiful women, or the solitude of the forest.
ಸತ್ಯಂ ಜನಾ ವಚ್ಮಿ ನ ಪಕ್ಷಪಾತಾಲ್
ಲೋಕೇಷು ಸಪ್ತಸ್ವಪಿ ತಥ್ಯಂ ಏತತ್ ।
ನಾನ್ಯನ್ಮನೋಹಾರಿ ನಿತಮ್ಬಿನೀಭ್ಯೋ
ದುಃಖೈಕಹೇತುರ್ನ ಚ ಕಶ್ಚಿದನ್ಯಃ ॥ 2.40 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
People, I say this truly and without bias: across all the seven worlds, there is no other single cause of sorrow than captivating women.
ಕಾನ್ತೇತ್ಯುತ್ಪಲಲೋಚನೇತಿ ವಿಪುಲಶ್ರೋಣೀಭರೇತ್ಯುನ್ನಮತ್ಪೀನೋತ್ತುಙ್ಗ
ಪಯೋಧರೇತಿ ಸಮುಖಾಮ್ಭೋಜೇತಿ ಸುಭ್ರೂರಿತಿ ।
ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮಾದ್ಯತಿ ಮೋದತೇಽಭಿರಮತೇ ಪ್ರಸ್ತೌತಿ ವಿದ್ವಾನಪಿ
ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಾಶುಚಿಭಸ್ತ್ರಿಕಾಂ ಸ್ತ್ರಿಯಂ ಅಹೋ ಮೋಹಸ್ಯ ದುಶ್ಚೇಷ್ಟಿತಮ್ ॥ 2.41 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Calling her "beloved", "lotus-eyed", "broad-hipped", "high and full-breasted", "lotus-faced", "beautiful-browed" - merely seeing her, even a scholar becomes intoxicated, rejoices, delights, and praises, though she is plainly a bag of impurities. Alas, what a mischief of delusion!
ಸ್ಮೃತಾ ಭವತಿ ತಾಪಾಯ ದೃಷ್ಟಾ ಚೋನ್ಮಾದಕಾರಿಣೀ ।
ಸ್ಪೃಷ್ಟಾ ಭವತಿ ಮೋಹಾಯ ಸಾ ನಾಮ ದಯಿತಾ ಕಥಮ್ ॥ 2.42 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Remembered she burns; seen she drives one into frenzy; touched she bewilders. How then is she called a "beloved"?
ತಾವದೇವಾಮೃತಮಯೀ ಯಾವಲ್ಲೋಚನಗೋಚರಾ ।
ಚಕ್ಷುಷ್ಪಥಾದತೀತಾ ತು ವಿಷಾದಪ್ಯತಿರಿಚ್ಯತೇ ॥ 2.43 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
She is nectar only as long as she remains within sight; once she goes beyond the eyes' reach, she becomes worse than poison (through the pain of longing).
ನಾಮೃತಂ ನ ವಿಷಂ ಕಿಞ್ಚಿದೇತಾಂ ಮುಕ್ತ್ವಾ ನಿತಮ್ಬಿನೀಮ್ ।
ಸೈವಾಮೃತಲತಾ ರಕ್ತಾ ವಿರಕ್ತಾ ವಿಷವಲ್ಲರೀ ॥ 2.44 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Except for this beloved, nothing is really nectar or poison: when she is affectionate she is a vine of nectar, and when she turns indifferent she becomes a vine of poison.
ಆವರ್ತಃ ಸಂಶಯಾನಾಂ ಅವಿನಯಭುವನಂ ಪಟ್ಟಣಂ ಸಾಹಸಾನಾಂ
ದೋಷಾಣಾಂ ಸನ್ನಿಧಾನಂ ಕಪಟಶತಮಯಂ ಕ್ಷೇತ್ರಂ ಅಪ್ರತ್ಯಯಾನಾಮ್ ।
ಸ್ವರ್ಗದ್ವಾರಸ್ಯ ವಿಘ್ನೋ ನರಕಪುರಮುಖ ಸರ್ವಮಾಯಾಕರಣ್ಡಂ
ಸ್ತ್ರೀಯನ್ತ್ರಂ ಕೇನ ಸೃಷ್ಟಂ ವಿಷಂ ಅಮೃತಮಯಂ ಪ್ರಾಣಿಲೋಕಸ್ಯ ಪಾಶಃ ॥ 2.45 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Who created this "woman-device" - a whirlpool of doubts, a realm of indiscipline, a city of rashness, an abode of faults, a field made of a hundred deceits, an obstacle at heaven's gate and the doorway to hell, a basket of every illusion - a poison that appears as nectar, a snare for living beings?
ನೋ ಸತ್ಯೇನ ಮೃಗಾಙ್ಕ ಏಷ ವದನೀಭೂತೋ ನ ಚೇನ್ದೀವರದ್ವನ್ದ್ವಂ
ಲೋಚನತಾಂ ಗತ ನ ಕನಕೈರಪ್ಯಙ್ಗಯಷ್ಟಿಃ ಕೃತಾ ।
ಕಿನ್ತ್ವೇವಂ ಕವಿಭಿಃ ಪ್ರತಾರಿತಮನಾಸ್ತತ್ತ್ವಂ ವಿಜಾನನ್ನಪಿ
ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಾಸ್ಥಿಮಯಂ ವಪುರ್ಮೃಗದೃಶಾಂ ಮನ್ದೋ ಜನಃ ಸೇವತೇ ॥ 2.46 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Truly, the moon has not become her face; nor have blue lotuses become her eyes; nor is her body made of gold. Yet the dull person, though knowing reality, still clings to the deer-eyed woman's body made of skin, flesh, and bone - his mind deceived by poets.
ಲೀಲಾವತೀನಾಂ ಸಹಜಾ ವಿಲಾಸಾಸ್ತ
ಏವ ಮೂಢಸ್ಯ ಹೃದಿ ಸ್ಫುರನ್ತಿ ।
ರಾಗೋ ನಲಿನ್ಯಾ ಹಿ ನಿಸರ್ಗಸಿದ್ಧಸ್ತತ್ರ
ಭ್ರಮ್ತ್ಯೇವ ವೃಥಾ ಷಡ್ಅಙ್ಘ್ರಿಃ ॥ 2.47 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
In a fool's heart, the inborn graces of playful women alone keep flashing. The lotus's redness is natural; still the six-footed bee, deluded, buzzes about it in vain.
ಸಮ್ಮೋಹಯನ್ತಿ ಮದಯನ್ತಿ ವಿಡಮ್ಬಯನ್ತಿ
ನಿರ್ಭರ್ತ್ಸ್ಯನ್ತಿ ರಮಯನ್ತಿ ವಿಷಾದಯನ್ತಿ ।
ಏತಾಃ ಪ್ರವಿಶ್ಯ ಸದಯಂ ಹೃದಯಂ ನರಾಣಾಂ
ಕಿಂ ನಾಮ ವಾಮನಯನಾ ನ ಸಮಾಚರನ್ತಿ ॥ 2.47.1 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
They bewilder, intoxicate, deceive, scold, delight, and sadden - once these beautiful-eyed women enter a man's tender heart, what is it that they do not do?
ಯದೇತತ್ಪೂರ್ಣೇನ್ದುದ್ಯುತಿಹರಂ ಉದಾರಾಕೃತಿ ಪರಂ
ಮುಖಾಬ್ಜಂ ತನ್ವಙ್ಗ್ಯಾಃ ಕಿಲ ವಸತಿ ಯತ್ರಾಧರಮಧು ।
ಇದಂ ತತ್ಕಿಂ ಪಾಕದ್ರುಮಫಲಂ ಇದಾನೀಂ ಅತಿರಸವ್ಯತೀತೇಽಸ್ಮಿನ್
ಕಾಲೇ ವಿಷಂ ಇವ ಭವಿಷ್ಯ್ತ್ಯಸುಖದಮ್ ॥ 2.48 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
This splendid lotus-face of the slender beloved, stealing the shine of the full moon, where the honey of her lips resides - is it not a ripe fruit? Yet when its excessive sweetness has passed with time, it will turn, as it were, into poison and bring pain.
ಉನ್ಮೀಲತ್ತ್ರಿವಲೀತರಙ್ಗನಿಲಯಾ ಪ್ರೋತ್ತುಙ್ಗಪೀನಸ್ತನದ್ವನ್ದ್ವೇನೋದ್ಗತ
ಚಕ್ರವಾಕಯುಗಲಾ ವಕ್ತ್ರಾಮ್ಬುಜೋದ್ಭಾಸಿನೀ ।
ಕಾನ್ತಾಕಾರಧರಾ ನದೀಯಂ ಅಭಿತಃ ಕ್ರೂರಾತ್ರ ನಾಪೇಕ್ಷತೇ
ಸಂಸಾರಾರ್ಣವಮಜ್ಜನಂ ಯದಿ ತದಾ ದೂರೇಣ ಸನ್ತ್ಯಜ್ಯತಾಮ್ ॥ 2.49 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
This river shaped like a beloved - with waves like the soft lines of her waist, with a pair of love-birds rising from lofty, full breasts, shining with a lotus-like face - is cruel and shows no regard. If you wish to avoid drowning in the ocean of worldly life, abandon it from far away.
ಜಲ್ಪನ್ತಿ ಸಾರ್ಧಂ ಅನ್ಯೇನ ಪಶ್ಯನ್ತ್ಯನ್ಯಂ ಸವಿಭ್ರಮಾಃ ।
ಹೃದ್ಗತಂ ಚಿನ್ತಯನ್ತ್ಯನ್ಯಂ ಪ್ರಿಯಃ ಕೋ ನಾಮ ಯೋಷಿತಾಮ್ ॥ 2.50 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
They chat with one, glance at another with playful charm, and think of yet another in the heart - who, indeed, is the beloved of women?
ಮಧು ತಿಷ್ಠತಿ ವಾಚಿ ಯೋಷಿತಾಂ ಹೃದಿ ಹಾಲಾಹಲಂ ಏವ ಕೇವಲಮ್ ।
ಅತಏವ ನಿಪೀಯತೇಽಧರೋ ಹೃದಯಂ ಮುಷ್ಟಿಭಿರೇವ ತಾಡ್ಯತೇ ॥ 2.51 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Honey sits on women's tongues, but only poison in their hearts; therefore the lip is "drunk" (kissed), while the heart is, as it were, struck with fists.
ಅಪಸರ ಸಖೇ ದೂರಾದಸ್ಮಾತ್ಕಟಾಕ್ಷವಿಷಾನಲಾತ್
ಪ್ರಕೃತಿವಿಷಮಾದ್ಯೋಷಿತ್ಸರ್ಪಾದ್ವಿಲಾಸಫಣಾಭೃತಃ ।
ಇತರಫಣಿನಾ ದಷ್ಟಃ ಶಕ್ಯಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತುಂ ಔಷಧೈಶ್ಚತುರ್
ವನಿತಾಭೋಗಿಗ್ರಸ್ತಂ ಹಿ ಮನ್ತ್ರಿಣಃ ॥ 2.52 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Move away, my friend, far from this poison-fire of a sidelong glance, from the naturally venomous woman-snake whose hood is coquettish charm. A bite from another snake can be treated with medicines, but one seized by the woman-snake cannot be cured even by the skilled.
ವಿಸ್ತಾರಿತಂ ಮಕರಕೇತನಧೀವರೇಣ
ಸ್ತ್ರೀಸಞ್ಜ್ಞಿತಂ ಬಡಿಶಂ ಅತ್ರ ಭವಾಮ್ಬುರಾಶೌ ।
ಯೇನಾಚಿರಾತ್ತದ್ಅಧರಾಮಿಷಲೋಲಮರ್ತ್ಯ
ಮತ್ಸ್ಯಾನ್ವಿಕೃಷ್ಯ ವಿಪಚತ್ಯನುರಾಗವಹ್ನೌ ॥ 2.53 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Cupid, the fisherman, casts into the ocean of worldly life a hook called "woman"; with it he soon drags out the mortal fish, greedy for the bait of her lips, and cooks him in the fire of passion.
ಕಾಮಿನೀಕಾಯಕಾನ್ತಾರೇ ಕುಚಪರ್ವತದುರ್ಗಮೇ ।
ಮಾ ಸಞ್ಚರ ಮನಃ ಪಾನ್ಥ ತತ್ರಾಸ್ತೇ ಸ್ಮರತಸ್ಕರಃ ॥ 2.54 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
O mind, traveler - do not wander in the wilderness of a woman's body, hard to cross with its "mountains" of breasts; for there the thief called desire lies in wait.
ವ್ಯಾಡೀರ್ಘೇಣ ಚಲೇನ ವಕ್ತ್ರಗತಿನಾ ತೇಜಸ್ವಿನಾ ಭೋಗಿನಾ
ನೀಲಾಬ್ಜದ್ಯುತಿನಾಹಿನಾ ಪರಂ ಅಹಂ ದೃಷ್ಟೋ ನ ತಚ್ಚಕ್ಷುಷಾ ।
ದೃಷ್ಟೇ ಸನ್ತಿ ಚಿಕಿತ್ಸಕಾ ದಿಶಿ ದಿಶಿ ಪ್ರಾಯೇಣ ಧನಾರ್ಥಿನೋ
ಮುಗ್ಧಾಕ್ಷಕ್ಷಣವೀಕ್ಷಿತಸ್ಯ ನ ಹಿ ಮೇ ವೈದ್ಯೋ ನ ಚಾಪ್ಯೌಷಧಮ್ ॥ 2.55 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
I have never been looked at by a radiant serpent - long, restless in its head-movement, gleaming like a blue lotus. And even if I were, physicians are found everywhere, generally seeking fees; but for the momentary glance of an innocent-eyed girl, I have neither doctor nor medicine.
ಇಹ ಹಿ ಮಧುರಗೀತಂ ನೃತ್ಯಂ ಏತದ್ರಸೋಽಯಂ
ಸ್ಫುರತಿ ಪರಿಮಲೋಽಸೌ ಸ್ಪರ್ಶ ಏಷ ಸ್ತನಾನಾಮ್ ।
ಇತಿ ಹತಪರಮಾರ್ಥೈರಿನ್ದ್ರಿಯೈರ್ಭ್ರಾಮ್ಯಮಾಣಃ
ಸ್ವಹಿತಕರಣಧೂರ್ತೈಃ ಪಞ್ಚಭಿರ್ವಞ್ಚಿತೋಽಸ್ಮಿ ॥ 2.56 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Here are sweet song and dance, all this delight; here is that fragrance, this touch of breasts - and so, my senses, having ruined my higher purpose, make me wander; I have been cheated by the five rogues that pretend to act for my welfare.
ನ ಗಮ್ಯೋ ಮನ್ತ್ರಾಣಾಂ ನ ಚ ಭವತಿ ಭೈಷಜ್ಯವಿಷಯೋ
ನ ಚಾಪಿ ಪ್ರಧ್ವಂಸಂ ವ್ರಜತಿ ವಿವಿಧೈಃ ಶಾನ್ತಿಕಶತೈಃ ।
ಭ್ರಮಾವೇಶಾದಙ್ಗೇ ಕಂ ಅಪಿ ವಿದಧದ್ಭಙ್ಗಂ ಅಸಕೃತ್
ಸ್ಮರಾಪಸ್ಮಾರೋಽಯಂ ಭ್ರಮಯತಿ ದೃಶಂ ಘೂರ್ಣಯತಿ ಚ ॥ 2.57 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
It cannot be cured by mantras, it is not a case for medicine, and it does not go away even with hundreds of pacifying rites. Entering the body like delusion and repeatedly causing disturbance, this "Cupid-epilepsy" makes the eyes reel and whirl.
ಜಾತ್ಯ್ಅನ್ಧಾಯ ಚ ದುರ್ಮುಖಾಯ ಚ ಜರಾಜೀರ್ಣಾ ಖಿಲಾಙ್ಗಾಯ ಚ
ಗ್ರಾಮೀಣಾಯ ಚ ದುಷ್ಕುಲಾಯ ಚ ಗಲತ್ಕುಷ್ಠಾಭಿಭೂತಾಯ ಚ ।
ಯಚ್ಛನ್ತೀಷು ಮನೋಹರಂ ನಿಜವಪುಲಕ್ಷ್ಮೀಲವಶ್ರದ್ಧಯಾ
ಪಣ್ಯಸ್ತ್ರೀಷು ವಿವೇಕಕಲ್ಪಲತಿಕಾಶಸ್ತ್ರೀಷು ರಾಜ್ಯೇತ ಕಃ ॥ 2.58 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
When courtesans, trusting even a little in their bodily beauty, offer charms even to the born-blind, the ugly, the age-worn, the crippled, the rustic, the low-born, and the leprous - who could remain sovereign (in self-control) before such women, like weapons that cut down discernment?
ವೇಶ್ಯಾಸೌ ಮದನಜ್ವಾಲಾ
ರೂಪೇಽನ್ಧನವಿವರ್ಧಿತಾ ।
ಕಾಮಿಭಿರ್ಯತ್ರ ಹೂಯನ್ತೇ
ಯೌವನಾನಿ ಧನಾನಿ ಚ ॥ 2.59 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
This courtesan is a flame of desire, fanned by the fuel of beauty; into her fire, lovers pour their youth and wealth.
ಕಶ್ಚುಮ್ಬತಿ ಕುಲಪುರುಷೋ ವೇಶ್ಯಾಧರಪಲ್ಲವಂ ಮನೋಜ್ಞಂ ಅಪಿ ।
ಚಾರಭಟಚೋರಚೇಟಕನಟವಿಟನಿಷ್ಠೀವನಶರಾವಮ್ ॥ 2.60 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
What respectable person would kiss even the charming, bud-like lip of a courtesan - a "spittle-bowl" for spies, soldiers, thieves, servants, actors, and rakes?
ಧನ್ಯಾಸ್ತ ಏವ ಧವಲಾಯತಲೋಚನಾನಾಂ
ತಾರುಣ್ಯದರ್ಪಘನಪೀನಪಯೋಧರಾಣಾಮ್ ।
ಕ್ಷಾಮೋದರೋಪರಿ ಲಸತ್ತ್ರಿವಲೀಲತಾನಾಂ
ದೃಷ್ಟ್ವಾಕೃತಿಂ ವಿಕೃತಿಂ ಏತಿ ಮನೋ ನ ಯೇಷಾಮ್ ॥ 2.61 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Blessed indeed are those whose minds do not become distorted even after seeing the captivating forms of such women - bright-eyed, full with youthful pride, and slender-waisted with the triple folds on the belly shining like vines.
ಬಾಲೇ ಲೀಲಾಮುಕುಲಿತಂ ಅಮೀ ಮನ್ಥರಾ ದೃಷ್ಟಿಪಾತಾಃ
ಕಿಂ ಕ್ಷಿಪ್ಯನ್ತೇ ವಿರಮವಿರಮ ವ್ಯರ್ಥ ಏಷ ಶ್ರಮಸ್ತೇ ।
ಸಮ್ಪ್ರತ್ಯನ್ಯೇ ವಯಂ ಉಪರತಂ ಬಾಲ್ಯಂ ಆಸ್ಥಾ ವನಾನ್ತೇ
ಕ್ಷೀಣೋ ಮೋಹಸ್ತೃಣಂ ಇವ ಜಗಜ್ಜಾಲಂ ಆಲೋಕಯಾಮಃ ॥ 2.62 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
O girl, why do you keep casting these slow, playfully half-closed glances? Stop, stop - your effort is futile. We have now left childishness behind and taken up life in the forest; delusion has faded, and we behold the world's net as mere straw.
ಇಯಂ ಬಾಲಾ ಮಾಂ ಪ್ರತ್ಯನವರತಂ ಇನ್ದೀವರದಲಪ್ರಭಾ
ಚೀರಂ ಚಕ್ಷುಃ ಕ್ಷಿಪತಿ ಕಿಂ ಅಭಿಪ್ರೇತಂ ಅನಯಾ ।
ಗತೋ ಮೋಹೋಽಸ್ಮಾಕಂ ಸ್ಮರಶಬರಬಾಣವ್ಯತಿಕರಜ್ವರ
ಜ್ವಾಲಾ ಶಾನ್ತಾ ತದಪಿ ನ ವರಾಕೀ ವಿರಮತಿ ॥ 2.63 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
This young girl keeps casting, again and again, her blue-lotus-petal-like gaze toward me for a long time - what does she intend? Our delusion is gone; the fever-flame born of Cupid-the-hunter's shower of arrows is quenched, and yet the poor girl does not stop.
ಕಿಂ ಕನ್ದರ್ಪ ಕರಂ ಕದರ್ಥಯಸಿ ರೇ ಕೋದಣ್ಡಟಙ್ಕಾರಿತಂ
ರೇ ರೇ ಕೋಕಿಲ ಕೋಮಲಂ ಕಲರವಂ ಕಿಂ ವಾ ವೃಥಾ ಜಲ್ಪಸಿ ।
ಮುಗ್ಧೇ ಸ್ನಿಗ್ಧವಿದಗ್ಧಚಾರುಮಧುರೈರ್ಲೋಲೈಃ ಕಟಾಕ್ಷೈರಲಂ
ಚೇತಶ್ಚುಮ್ಬಿತಚನ್ದ್ರಚೂಡಚರಣಧ್ಯಾನಾಮೃತಂ ವರ್ತತೇ ॥ 2.64 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Why, Cupid, do you still trouble me with your bow's twang? O cuckoo, why sing your sweet notes in vain? O innocent girl, enough with your affectionate, clever, lovely, sweet, playful side-glances - my mind abides in the nectar of meditation on the feet of moon-crested Shiva.
ವಿರಹೇಽಪಿ ಸಙ್ಗಮಃ ಖಲು
ಪರಸ್ಪರಂ ಸಙ್ಗತಂ ಮನೋ ಯೇಷಾಮ್ ।
ಹೃದಯಂ ಅಪಿ ವಿಘಟ್ಟಿತಂ ಚೇತ್
ಸಙ್ಗೀ ವಿರಹಂ ವಿಶೇಷಯತಿ ॥ 2.65 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Even in separation there is union for those whose minds are mutually united; and even if the heart is broken, that very union only heightens the poignancy of separation.
ಕಿಂ ಗತೇನ ಯದಿ ಸಾ ನ ಜೀವತಿ
ಪ್ರಾಣಿತಿ ಪ್ರಿಯತಮಾ ತಥಾಪಿ ಕಿಮ್ ।
ಇತ್ಯುದೀಕ್ಷ್ಯ ನವಮೇಘಮಾಲಿಕಾಂ
ನ ಪ್ರಯಾತಿ ಪಥಿಕಃ ಸ್ವಮನ್ದಿರಮ್ ॥ 2.66 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Thinking, "What is the point of going back if she is not alive? And even if the beloved is alive, what then?" - on seeing a garland of fresh clouds, the traveler does not go to his home.
ವಿರಮತ ಬುಧಾ ಯೋಷಿತ್ಸಙ್ಗಾತ್ಸುಖಾತ್ಕ್ಷಣಭಙ್ಗುರಾತ್
ಕುರುತ ಕರುಣಾಮೈತ್ರೀಪ್ರಜ್ಞಾವಧೂಜನಸಙ್ಗಮಮ್ ।
ನ ಖಲು ನರಕೇ ಹಾರಾಕ್ರಾನ್ತಂ ಘನಸ್ತನಮಣ್ಡಲಂ
ಶರಣಂ ಅಥವಾ ಶ್ರೋಣೀಬಿಮ್ಬಂ ರಣನ್ಮಣಿಮೇಖಲಮ್ ॥ 2.67 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Wise ones, refrain from the fleeting pleasure found in women's company; cultivate instead the company of compassion, friendship, and wisdom. For in hell, neither necklace-clad heavy bosoms nor rounded hips with jingling jeweled girdles will be your refuge.
ಯದಾ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸವ್ಯಸನಕೃಶಯೋರಾತ್ಮಮನಸೋರವಿಚ್ಛಿನ್ನಾ
ಮೈತ್ರೀ ಸ್ಫುರತಿ ಕೃತಿನಸ್ತಸ್ಯ ಕಿಂ ಉ ತೈಃ ।
ಪ್ರಿಯಾಣಾಂ ಆಲಾಪೈರಧರಮಧುಭಿರ್ವಕ್ತ್ರವಿಧುಭಿಃ
ಸನಿಶ್ವಾಸಾಮೋದೈಃ ಸಕುಚಕಲಶಾಶ್ಲೇಷಸುರತೈಃ ॥ 2.68 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
When, through intense meditative discipline, an unbroken harmony between the self and the mind shines in an accomplished person, what need has he of lovers' talk, honey-lips, moonlike faces, fragrant breaths, and intimate embraces?
ಯದಾಸೀದಜ್ಞಾನಂ ಸ್ಮರತಿಮಿರಸಞ್ಚಾರಜನಿತಂ
ತದಾ ದೃಷ್ಟನಾರೀಮಯಂ ಇದಂ ಅಶೇಷಂ ಜಗದಿತಿ ।
ಇದಾನೀಂ ಅಸ್ಮಾಕಂ ಪಟುತರವಿವೇಕಾಞ್ಜನಜುಷಾಂ
ಸಮೀಭೂತಾ ದೃಷ್ಟಿಸ್ತ್ರಿಭುವನಂ ಅಪಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಮನುತೇ ॥ 2.69 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
When ignorance, produced by the roaming darkness of desire, prevailed, this entire world seemed nothing but the beloved - as if it were "made of woman". But now, with sharp discernment, our vision has become steady: we see even the three worlds as the one Absolute Reality.
ತಾವದೇವ ಕೃತಿನಾಂ ಅಪಿ ಸ್ಫುರತ್ಯೇಷ
ನಿರ್ಮಲವಿವೇಕದೀಪಕಃ ।
ಯಾವದೇವ ನ ಕುರಙ್ಗಚಕ್ಷುಷಾಂ
ತಾಡ್ಯತೇ ಚಟುಲಲೋಚನಾಞ್ಚಲೈಃ ॥ 2.70 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Even in the accomplished, the lamp of pure discernment shines only so long as it is not struck by the playful, darting glances of doe-eyed women.
ವಚಸಿ ಭವತಿ ಸಙ್ಗತ್ಯಾಗಂ ಉದ್ದಿಶ್ಯ ವಾರ್ತಾ
ಶ್ರುತಿಮುಖರಮುಖಾನಾಂ ಕೇವಲಂ ಪಣ್ಡಿತಾನಾಮ್ ।
ಜಘನಂ ಅರುಣರತ್ನಗ್ರನ್ಥಿಕಾಞ್ಚೀಕಲಾಪಂ
ಕುವಲಯನಯನಾನಾಂ ಕೋ ವಿಹಾತುಂ ಸಮರ್ಥಃ ॥ 2.71 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Scholars whose mouths resound with the Vedas may speak of "renouncing attachments" - but who is actually capable of giving up the lotus-eyed woman's hips adorned with a waist-girdle knotted with red gems?
ಸ್ವಪರಪ್ರತಾರಕೋಽಸೌ
ನಿನ್ದತಿ ಯೋಽಲೀಕಪಣ್ಡಿತೋ ಯುವತೀಃ ।
ಯಸ್ಮಾತ್ತಪಸೋಽಪಿ ಫಲಂ
ಸ್ವರ್ಗಃ ಸ್ವರ್ಗೇಽಪಿ ಚಾಪ್ಸರಸಃ ॥ 2.72 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
That hypocritical "scholar" who condemns young women is a deceiver of both himself and others; for even austerity bears the fruit of heaven - and even in heaven there are celestial nymphs.
ಮತ್ತೇಭಕುಮ್ಭದಲನೇ ಭುವಿ ಸನ್ತಿ ಧೀರಾಃ
ಕೇಚಿತ್ಪ್ರಚಣ್ಡಮೃಗರಾಜವಧೇಽಪಿ ದಕ್ಷಾಃ ।
ಕಿನ್ತು ಬ್ರವೀಮಿ ಬಲಿನಾಂ ಪುರತಃ ಪ್ರಸಹ್ಯ
ಕನ್ದರ್ಪದರ್ಪದಲನೇ ವಿರಲಾ ಮನುಷ್ಯಾಃ ॥ 2.73 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
On earth there are heroes who can split the temples of a maddened elephant, and some who are skilled even at slaying a fierce lion; but I say boldly, even before the strong: rare indeed are those who can crush the pride of Cupid.
ಸನ್ಮಾರ್ಗೇ ತಾವದಾಸ್ತೇ ಪ್ರಭವತಿ ಚ ನರಸ್ತಾವದೇವೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ
ಲಜ್ಜಾಂ ತಾವದ್ವಿಧತ್ತೇ ವಿನಯಂ ಅಪಿ ಸಮಾಲಮ್ಬತೇ ತಾವದೇವ ।
ಭ್ರೂಚಾಪಾಕೃಷ್ಟಮುಕ್ತಾಃ ಶ್ರವಣಪಥಗತಾ ನೀಲಪಕ್ಷ್ಮಾಣ ಏತೇ
ಯಾವಲ್ಲೀಲಾವತೀನಾಂ ಹೃದಿ ನ ಧೃತಿಮುಷೋ ದೃಷ್ಟಿಬಾಣಾಃ ಪತನ್ತಿ ॥ 2.74 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
A man stays on the right path, keeps mastery of the senses, and maintains modesty and humility - only so long as the dark-lashed glance-arrows of playful women, drawn from the eyebrow-bow and released, do not strike the heart and steal away steadiness.
ಉನ್ಮತ್ತಪ್ರೇಮಸಂರಮ್ಭಾದ್
ಆರಭನ್ತೇ ಯದ್ಅಙ್ಗನಾಃ ।
ತತ್ರ ಪ್ರತ್ಯೂಹಂ ಆಧಾತುಂ
ಬ್ರಹ್ಮಾಪಿ ಖಲು ಕಾತರಃ ॥ 2.75 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
When women, driven by an impetuous surge of mad love, begin something, then even Brahma is indeed helpless to place an obstacle in their way.
ತಾವನ್ಮಹತ್ತ್ವಂ ಪಾಣ್ಡಿತ್ಯಂ
ಕುಲೀನತ್ವಂ ವಿವೇಕಿತಾ ।
ಯಾವಜ್ಜ್ವಲತಿ ನಾಙ್ಗೇಷು
ಹತಃ ಪಞ್ಚೇಷುಪಾವಕಃ ॥ 2.76 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Greatness, scholarship, noble lineage, and discernment last only so long as the fire of the five-arrowed Cupid, once it strikes, does not blaze in one's limbs.
ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೋಽಪಿ ಪ್ರಥಿತವಿನಯೋಽಪ್ಯಾತ್ಮಬೋಧೋಽಪಿ ಬಾಢಂ
ಸಂಸಾರೇಽಸ್ಮಿನ್ಭವತಿ ವಿರಲೋ ಭಾಜನಂ ಸದ್ಗತೀನಾಮ್ ।
ಯೇನೈತಸ್ಮಿನ್ನಿರಯನಗರದ್ವಾರಂ ಉದ್ಘಾಟಯನ್ತೀ
ವಾಮಾಕ್ಷೀಣಾಂ ಭವತಿ ಕುಟಿಲಾ ಭ್ರೂಲತಾ ಕುಞ್ಚಿಕೇವ ॥ 2.77 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Even a knower of scripture, even one famed for humility, and even one established in self-knowledge is, in this world, rarely a vessel fit for the good path - because the crooked eyebrow-vine of lovely-eyed women becomes like a key that opens the gate to the city of hell.
ಕೃಶಃ ಕಾಣಃ ಖಞ್ಜಃ ಶ್ರವಣರಹಿತಃ ಪುಚ್ಛವಿಕಲೋ
ವ್ರಣೀ ಪೂಯಕ್ಲಿನ್ನಃ ಕೃಮಿಕುಲಶತೈರಾವೃತತನುಃ ।
ಕ್ಷುಧಾ ಕ್ಷಾಮೋ ಜೀರ್ಣಃ ಪಿಠರಕಕಪಾಲಾರ್ಪಿತಗಲಃ
ಶುನೀಂ ಅನ್ವೇತಿ ಶ್ವಾ ಹತಂ ಅಪಿ ಚ ಹನ್ತ್ಯೇವ ಮದನಃ ॥ 2.78 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Thin, one-eyed, lame, earless, tailless, wounded, oozing pus, his body covered with hundreds of worms, withered by hunger and worn with age, his neck trapped in broken pot-shards - even such a dog still follows a female dog. Thus does desire indeed destroy even one who is already destroyed.
ಸ್ತ್ರೀಮುದ್ರಾಂ ಕುಸುಮಾಯುಧಸ್ಯ ಜಯಿನೀಂ ಸರ್ವಾರ್ಥಸಮ್ಪತ್ಕರೀಂ
ಯೇ ಮೂಢಾಃ ಪ್ರವಿಹಾಯ ಯಾನ್ತಿ ಕುಧಿಯೋ ಮಿಥ್ಯಾಫಲಾನ್ವೇಷಿಣಃ ।
ತೇ ತೇನೈವ ನಿಹತ್ಯ ನಿರ್ದಯತರಂ ನಗ್ನೀಕೃತಾ ಮುಣ್ಡಿತಾಃ
ಕೇಚಿತ್ಪಞ್ಚಶಿಖೀಕೃತಾಶ್ಚ ಜಟಿಲಾಃ ಕಾಪಾಲಿಕಾಶ್ಚಾಪರೇ ॥ 2.79 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Fools of dull understanding abandon the conquering "seal" of Cupid - womanhood, which seems to bring prosperity to all aims - and go seeking false fruits. That very force strikes them down mercilessly: some are made naked and shaved, some turned into five-tufted ascetics, others into matted-haired wanderers, and some into skull-bearing ascetics.
ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಪರಾಶರಪ್ರಭೃತಯೋ ವಾತಾಮ್ಬುಪರ್ಣಾಶನಾಸ್ತೇಽಪಿ
ಸ್ತ್ರೀಮುಖಪಙ್ಕಜಂ ಸುಲಲಿತಂ ದೃಷ್ಟ್ವೈವ ಮೋಹಂ ಗತಾಃ ।
ಶಾಲ್ಯನ್ನಂ ಸಘೃತಂ ಪಯೋದಧಿಯುತಂ ಯೇ ಭುಞ್ಜತೇ ಮಾನವಾಸ್ತೇಷಾಮ್
ಇನ್ದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹೋ ಯದಿ ಭವೇದ್ವಿನ್ಧ್ಯಃ ಪ್ಲವೇತ್ಸಾಗರೇ ॥ 2.80 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Even sages like Vishvamitra and Parashara, who subsist on air, water, and leaves, fell into delusion merely by seeing a woman's graceful lotus-face. If humans who eat rice with ghee and milk/curd could truly restrain the senses, then the Vindhya mountain would float in the ocean.
ಪರಿಮಲಭೃತೋ ವಾತಾಃ ಶಾಖಾ ನವಾಙ್ಕುರಕೋಟಯೋ
ಮಧುರವಿರುತೋತ್ಕಣ್ಠಾ ವಾಚಃ ಪ್ರಿಯಾಃ ಪಿಕಪಕ್ಷಿಣಾಮ್ ।
ವಿರಲಸುರತಸ್ವೇದೋದ್ಗಾರಾ ವಧೂವದನೇನ್ದವಃ
ಪ್ರಸರತಿ ಮಧೌ ರಾತ್ರ್ಯಾಂ ಜಾತೋ ನ ಕಸ್ಯ ಗುಣೋದಯಃ ॥ 2.81 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Fragrance-bearing winds blow; branches show tips of fresh sprouts; the cuckoo's sweet calls kindle yearning; and women's moonlike faces show only faint beads of sweat from intimacy. When spring spreads into the nights, whose good qualities do not bloom?
ಮಧುರಯಂ ಮಧುರೈರಪಿ ಕೋಕಿಲಾ
ಕಲರವೈರ್ಮಲಯಸ್ಯ ಚ ವಾಯುಭಿಃ ।
ವಿರಹಿಣಃ ಪ್ರಹಿಣಸ್ತಿ ಶರೀರಿಣೋ
ವಿಪದಿ ಹನ್ತ ಸುಧಾಪಿ ವಿಷಾಯತೇ ॥ 2.82 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
With its melodious calls - and with the Malaya winds - the cuckoo makes even sweet things sweeter; but it torments the love-lorn. Alas, in adversity, even nectar turns into poison.
ಆವಾಸಃ ಕಿಲಕಿಞ್ಚಿತಸ್ಯ ದಯಿತಾಪಾರ್ಶ್ವೇ ವಿಲಾಸಾಲಸಾಃ
ಕರ್ಣೇ ಕೋಕಿಲಕಾಮಿನೀಕಲರವಃ ಸ್ಮೇರೋ ಲತಾಮಣ್ಡಪಃ ।
ಗೋಷ್ಠೀ ಸತ್ಕವಿಭಿಃ ಸಮಂ ಕತಿಪಯೈರ್ಮುಗ್ಧಾಃ ಸುಧಾಂಶೋಃ ಕರಾಃ
ಕೇಷಾಞ್ಚಿತ್ಸುಖಯನ್ತಿ ಚಾತ್ರ ಹೃದಯಂ ಚೈತ್ರೇ ವಿಚಿತ್ರಾಃ ಕ್ಷಪಾಃ ॥ 2.83 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
For some, these charming Chaitra nights gladden the heart: staying by the beloved's side amid playful murmurs, languid in love's play; the female cuckoo's call in the ear; a smiling vine-pavilion; a gathering with good poets and a few friends; and the soft rays of the nectar-moon.
ಪಾನ್ಥ ಸ್ತ್ರೀವಿರಹಾನಲಾಹುತಿಕಲಾಂ ಆತನ್ವತೀ ಮಞ್ಜರೀಮಾಕನ್ದೇಷು
ಪಿಕಾಙ್ಗನಾಭಿರಧುನಾ ಸೋತ್ಕಣ್ಠಂ ಆಲೋಕ್ಯತೇ ।
ಅಪ್ಯೇತೇ ನವಪಾಟಲಾಪರಿಮಲಪ್ರಾಗ್ಭಾರಪಾಟಚ್ಚರಾ
ವಾನ್ತಿಕ್ಲಾನ್ತಿವಿತಾನತಾನವಕೃತಃ ಶ್ರೀಖಣ್ಡಶೈಲಾನಿಲಾಃ ॥ 2.84 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
O traveler, now the mango blossom-clusters are seen with longing by the female cuckoos, as if they were an offering into the fire of separation. And these sandalwood-mountain winds, roaming about laden with the heavy fragrance of fresh spring blossoms, blow and relieve the spread of weariness.
ಪ್ರಥಿತಃ ಪ್ರಣಯವತೀನಾಂ
ತಾವತ್ಪದಂ ಆತನೋತು ಹೃದಿ ಮಾನಃ ।
ಭವತಿ ನ ಯಾವಚ್ಚನ್ದನತರು
ಸುರಭಿರ್ಮಲಯಪವಮಾನಃ ॥ 2.85 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
The pride/sulking of loving women holds its place in the heart only until the Malaya breeze becomes fragrant with sandalwood trees.
ಸಹಕಾರಕುಸುಮಕೇಸರನಿಕರ
ಭರಾಮೋದಮೂರ್ಚ್ಛಿತದಿಗ್ಅನ್ತೇ ।
ಮಧುರಮಧುರವಿಧುರಮಧುಪೇ
ಮಧೌ ಭವೇತ್ಕಸ್ಯ ನೋತ್ಕಣ್ಠಾ ॥ 2.86 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
When the quarters are intoxicated by the heavy fragrance of clusters of mango blossoms and pollen, and when the bee hums sweetly and plaintively, who would not feel yearning in spring?
ಅಚ್ಛಾಚ್ಛಚನ್ದನರಸಾರ್ದ್ರತರಾ ಮೃಗಾಕ್ಷ್ಯೋ
ಧಾರಾಗೃಹಾಣಿ ಕುಸುಮಾನಿ ಚ ಕೌಮುದೀ ಚ ।
ಮನ್ದೋ ಮರುತ್ಸುಮನಸಃ ಶುಚಿ ಹರ್ಮ್ಯಪೃಷ್ಠಂ
ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ಮದಂ ಚ ಮದನಂ ಚ ವಿವರ್ಧಯನ್ತಿ ॥ 2.87 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
In summer, doe-eyed women made even more moist with clear sandalwood paste, water-pavilions, flowers and moonlight, gentle winds, and clean mansion-terraces - all intensify intoxication and desire.
ಸ್ರಜೋ ಹೃದ್ಯಾಮೋದಾ ವ್ಯಜನಪವನಶ್ಚನ್ದ್ರಕಿರಣಾಃ
ಪರಾಗಃ ಕಾಸಾರೋ ಮಲಯಜರಜಃ ಶೀಧು ವಿಶದಮ್ ।
ಶುಚಿಃ ಸೌಧೋತ್ಸಙ್ಗಃ ಪ್ರತನು ವಸನಂ ಪಙ್ಕಜದೃಶೋ
ನಿದಾಘಋತಾವೇತದ್ವಿಲಸತಿ ಲಭನ್ತೇ ಸುಕೃತಿನಃ ॥ 2.88 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
In the summer season, the fortunate enjoy these delights: garlands with pleasing fragrance, fan-breezes, moon-rays, pollen, lotus-ponds, sandalwood dust from Malaya, clear wine, the clean ledge of a mansion, and the thin garment of a lotus-eyed beloved.
ಸುಧಾಶುಭ್ರಂ ಧಾಮ ಸ್ಫುರದ್ಅಮಲರಶ್ಮಿಃ ಶಶಧರಃ
ಪ್ರಿಯಾವಕ್ತ್ರಾಮ್ಭೋಜಂ ಮಲಯಜರಜಶ್ಚಾತಿಸುರಭಿಃ ।
ಸ್ರಜೋ ಹೃದ್ಯಾಮೋದಾಸ್ತದಿದಂ ಅಖಿಲಂ ರಾಗಿಣಿ ಜನೇ
ಕರೋತ್ಯನ್ತಃ ಕ್ಷೋಭಂ ನ ತು ವಿಷಯಸಂಸರ್ಗವಿಮುಖೇ ॥ 2.89 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
The moon's nectar-bright radiance, the beloved's lotus-face, the very fragrant sandalwood dust, and garlands with pleasing scent - all this creates intense inner agitation in a passionate person, but not in one who has turned away from sense-objects.
ತರುಣೀವೇಷೋದ್ದೀಪಿತಕಾಮಾ
ವಿಕಸಜ್ಜಾತೀಪುಷ್ಪಸುಗನ್ಧಿಃ ।
ಉನ್ನತಪೀನಪಯೋಧರಭಾರಾ
ಪ್ರಾವೃಟ್ತನುತೇ ಕಸ್ಯ ನ ಹರ್ಷಮ್ ॥ 2.90 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
The rainy season - with desire kindled by young women's attire, fragrant with blooming jasmine, and heavy with the fullness of their breasts - produces joy for whom does it not?
ವಿಯದ್ಉಪಚಿತಮೇಘಂ ಭೂಮಯಃ ಕನ್ದಲಿನ್ಯೋ
ನವಕುಟಜಕದಮ್ಬಾಮೋದಿನೋ ಗನ್ಧವಾಹಾಃ ।
ಶಿಖಿಕುಲಕಲಕೇಕಾರಾವರಮ್ಯಾ ವನಾನ್ತಾಃ
ಸುಖಿನಂ ಅಸುಖಿನಂ ವಾ ಸರ್ವಂ ಉತ್ಕಣ್ಠಯನ್ತಿ ॥ 2.91 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Cloud-filled skies, earth thick with new shoots, winds perfumed by fresh blossoms, and forests made lovely by peacocks' calls - all these stir yearning in everyone, happy or unhappy.
ಉಪರಿ ಘನಂ ಘನಪಟಲಂ
ತಿರ್ಯಗ್ಗಿರಯೋಽಪಿ ನರ್ತಿತಮಯೂರಾಃ ।
ಕ್ಷಿತಿರಪಿ ಕನ್ದಲಧವಲಾ
ದೃಷ್ಟಿಂ ಪಥಿಕಃ ಕ್ವ ಪಾತಯತಿ ॥ 2.92 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Above is a dense mass of clouds; sideways, even the mountains have dancing peacocks; the earth too is pale with fresh shoots - where does the traveler cast his gaze?
ಇತೋ ವಿದ್ಯುದ್ವಲ್ಲೀವಿಲಸಿತಂ ಇತಃ ಕೇತಕಿತರೋಃ
ಸ್ಫುರನ್ಗನ್ಧಃ ಪ್ರೋದ್ಯಜ್ಜಲದನಿನದಸ್ಫೂರ್ಜಿತಂ ಇತಃ ।
ಇತಃ ಕೇಕಿಕ್ರೀಡಾಕಲಕಲರವಃ ಪಕ್ಷ್ಮಲದೃಶಾಂ
ಕಥಂ ಯಾಸ್ಯನ್ತ್ಯೇತೇ ವಿರಹದಿವಸಾಃ ಸಮ್ಭೃತರಸಾಃ ॥ 2.93 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Here the lightning-vine flashes; here fragrant blossoms spread their scent; here the swelling thunder of clouds; here the noisy calls of peacocks at play - how will these days of separation pass for the long-lashed ones, full of longing?
ಅಸೂಚಿಸಞ್ಚಾರೇ ತಮಸಿ ನಭಸಿ ಪ್ರೌಢಜಲದಧ್ವನಿಪ್ರಯೇ
ತಸ್ಮಿನ್ ಪತತಿ ದೃಶದಾಂ ನೀರನಿಚಯೇ ।
ಇದಂ ಸೌದಾಮಿನ್ಯಾಃ ಕನಕಕಮನೀಯಂ ವಿಲಸಿತಂ
ಮುದಂ ಚ ಗ್ಲಾನಿಂ ಚ ಪ್ರಥಯತಿ ಪಥಿಷ್ವೇವ ಸುದೃಶಾಮ್ ॥ 2.94 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
In the dark sky where needle-like streaks move, filled with the thunder of dense clouds, and where hail and water fall into pools, this golden-beautiful flash of lightning produces both joy and weariness in the beautiful-eyed women on the road.
ಆಸಾರೇಣ ನ ಹರ್ಮ್ಯತಃ ಪ್ರಿಯತಮೈರ್ಯಾತುಂ ಬಹಿಃ ಶಕ್ಯತೇ
ಶೀತೋತ್ಕಮ್ಪನಿಮಿತ್ತಂ ಆಯತದೃಶಾ ಗಾಢಂ ಸಮಾಲಿಙ್ಗ್ಯತೇ ।
ಜಾತಾಃ ಶೀಕರಶೀತಲಾಶ್ಚ ಮರುತೋರತ್ಯನ್ತಖೇದಚ್ಛಿದೋ
ಧನ್ಯಾನಾಂ ಬತ ದುರ್ದಿನಂ ಸುದಿನತಾಂ ಯಾತಿ ಪ್ರಿಯಾಸಙ್ಗಮೇ ॥ 2.95 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Because of rain, the beloveds cannot go outside from the mansion. Shivering from cold, the long-eyed beloved is held in a tight embrace; the winds, cooled by spray, cut away fatigue. For the fortunate, a gloomy rainy day becomes a good day in the union of lovers.
ಅರ್ಧಂ ಸುಪ್ತ್ವಾ ನಿಶಾಯಾಃ ಸರಭಸಸುರತಾಯಾಸಸನ್ನಶ್ಲಥಾಙ್ಗಪ್ರೋದ್ಭೂತಾಸಹ್ಯ
ತೃಷ್ಣೋ ಮಧುಮದನಿರತೋ ಹರ್ಮ್ಯಪೃಷ್ಠೇ ವಿವಿಕ್ತೇ ।
ಸಮ್ಭೋಗಕ್ಲಾನ್ತಕಾನ್ತಾಶಿಥಿಲಭುಜಲತಾವರ್ಜಿತಂ ಕರ್ಕರೀತೋ
ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾಭಿನ್ನಾಚ್ಛಧಾರಂ ಪಿಬತಿ ನ ಸಲಿಲಂ ಶಾರದಂ ಮನ್ದಪುಣ್ಯಃ ॥ 2.96 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
After sleeping half the night, limbs slack from the fatigue of hurried lovemaking, unbearable thirst arises. Given to wine and desire, alone on the mansion-terrace, the "unfortunate" man does not drink the autumn water - a clear stream split by moonlight, poured from a water-pitcher - because he is held in an embrace by the beloved's tired, slack arms.
ಹೇಮನ್ತೇ ದಧಿದುಗ್ಧಸರ್ಪಿರಶನಾ ಮಾಞ್ಜಿಷ್ಠವಾಸೋಭೃತಃ
ಕಾಶ್ಮೀರದ್ರವಸಾನ್ದ್ರದಿಗ್ಧವಪುಷಶ್ಛಿನ್ನಾ ವಿಚಿತ್ರೈ ರತೈಃ ।
ವೃತ್ತೋರುಸ್ತನಕಾಮಿನೋಜನಕೃತಾಶ್ಲೇಷಾ ಗೃಹಾಭ್ಯನ್ತರೇ
ತಾಮ್ಬೂಲೀದಲಪೂಗಪೂರಿತಮುಖಾ ಧನ್ಯಾಃ ಸುಖಂ ಶೇರತೇ ॥ 2.97 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
In winter, the fortunate - eating curd, milk, and ghee; wearing deep red garments; bodies smeared with thick saffron paste; their pleasures spent in varied lovemaking and embraces of women with round thighs and breasts; mouths filled with betel leaf and areca - sleep happily inside the house.
ಪ್ರದುಯತ್ಪ್ರೌಢಪ್ರಿಯಙ್ಗುದ್ಯುತಿಭೃತಿ ವಿಕಸತ್ಕುನ್ದಮಾದ್ಯದ್ದ್ವಿರೇಫೇ
ಕಾಲೇ ಪ್ರಾಲೇಯವಾತಪ್ರಚಲವಿಲಸಿತೋದಾರಮನ್ದಾರಧಾಮ್ನಿ ।
ಯೇಷಾಂ ನೋ ಕಣ್ಠಲಗ್ನಾ ಕ್ಷಣಂ ಅಪಿ ತುಹಿನಕ್ಷೋದದಕ್ಷಾ ಮೃಗಾಕ್ಷೀ
ತೇಸಾಂ ಆಯಾಮಯಾಮಾ ಯಮಸದನಸಮಾ ಯಾಮಿನೀ ಯಾತಿ ಯೂನಾಮ್ ॥ 2.98 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
In the season when blossoms glow, bees grow intoxicated, and splendid groves sway in the frosty wind - for those youths whose doe-eyed beloved, skilled at rubbing away the cold, does not cling to their neck even for a moment, the long night passes like death's abode.
ಚುಮ್ಬನ್ತೋ ಗಣ್ಡಭಿತ್ತೀರಲಕವತಿ ಮುಖೇ ಸೀತ್ಕೃತಾನ್ಯಾದಧಾನಾ
ವಕ್ಷಃಸೂತ್ಕಞ್ಚುಕೇಷು ಸ್ತನಭರಪುಲಕೋದ್ಭೇದಂ ಆಪಾದಯನ್ತಃ ।
ಊರೂನಾಕಮ್ಪಯನ್ತಃ ಪೃಥುಜಘನತಟಾತ್ಸ್ರಂಸಯನ್ತೋಽಂಶುಕಾನಿ
ವ್ಯಕ್ತಂ ಕಾನ್ತಾಜನಾನಾಂ ವಿಟಚರಿತಭೃತಃ ಶೈಶಿರಾ ವಾನ್ತಿ ವಾತಾಃ ॥ 2.99 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Surely the winter winds, bearing the behavior of a libertine among beloved women, blow: kissing the cheek-walls of their curly-haired faces and making them hiss; causing goosebumps to rise on breasts within tight bodices; making thighs tremble; and loosening garments from broad hips.
ಕೇಶಾನಾಕುಲಯನ್ದೃಶೋ ಮುಕುಲಯನ್ವಾಸೋ ಬಲಾದಾಕ್ಷಿಪನ್ನಾತನ್ವನ್
ಪುಲಕೋದ್ಗಮಂ ಪ್ರಕಟಯನ್ನಾವೇಗಕಮ್ಪಂ ಶನೈಃ ।
ಬಾರಂ ಬಾರಂ ಉದಾರಸೀತ್ಕೃತಕೃತೋ ದನ್ತಚ್ಛದಾನ್ಪೀಡಯನ್
ಪ್ರಾಯಃ ಶೈಶಿರ ಏಷ ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಮರುತ್ಕಾನ್ತಾಸು ಕಾನ್ತಾಯತೇ ॥ 2.100 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
Now this winter wind behaves like a lover among women: it dishevels hair, closes eyes, snatches clothes by force, brings out goosebumps and tremors; again and again it makes loud hissing sounds and makes them bite their lips.
ಯದ್ಯಸ್ಯ ನಾಸ್ತಿ ರುಚಿರಂ ತಸ್ಮಿಂಸ್ತಸ್ಯ ಸ್ಪೃಹಾ ಮನೋಜ್ಞೇಽಪಿ ।
ರಮಣೀಯೇಽಪಿ ಸುಧಾಂಶೌ ನ ಮನಃಕಾಮಃ ಸರೋಜಿನ್ಯಾಃ ॥ 2.101 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
If a person has no liking for something, then there is no longing for it, even if it is beautiful. Even though the moon is lovely, the lotus has no desire for it.
ವೈರಾಗ್ಯೇ ಸಞ್ಚರತ್ಯೇಕೋ ನೀತೌ ಭ್ರಮತಿ ಚಾಪರಃ ।
ಶೃಙ್ಗಾರೇ ರಮತೇ ಕಶ್ಚಿದ್ಭುವಿ ಭೇದಾಃ ಪರಸ್ಪರಮ್ ॥ 2.102 ॥
Translation (ಭಾವಾರ್ಥ):
One lives in renunciation, another wanders in practical ethics, and someone else delights in romance; on earth, people differ from one another.
Browse Related Categories:
