The fifteenth chapter of the Bhagavad Gita, called పురుషోత్తమయోగః or Purushottama యోగ, opens in the heart of the కురుక్షేత్ర battlefield. Here, the ancient dialogue between శ్రీకృష్ణ and అర్జున continues, surrounded by the tension of war between the పాణ్డవాః and కౌరవాః. In this moment, the chaos of battle fades into the background as శ్రీకృష్ణ reveals profound truths about the nature of existence, the soul, and the ultimate reality.
In the previous chapter, శ్రీకృష్ణ described the three గుణs-సత్త్వ, రజస్, and తమస్-and how they bind or free the soul. Now, in Chapter 15, the Gita shifts from analyzing the forces of nature to painting a cosmic picture of the world, the soul, and the Supreme Person.
As the chapter concludes, శ్రీకృష్ణ prepares అర్జున for the next step: the path of unwavering devotion. The sixteenth chapter will return to the contrast between divine and demonic qualities, but now with a deeper understanding of the soul's journey. In this way, Chapter 15 stands as a bridge-connecting the analysis of human nature with the promise of liberation through knowledge and devotion.
ఓం శ్రీ పరమాత్మనే నమః
అథ పఞ్చదశోఽధ్యాయః
పురుషోత్తమప్రాప్తియోగః
Translation (భావార్థ):
Om. Salutations to the Supreme Self. Now begins the fifteenth chapter, called 'The Yoga of Attaining the Supreme Person.'
శ్రీ భగవానువాచ
ఊర్ధ్వమూలమధఃశాఖమ్ అశ్వత్థం ప్రాహురవ్యయమ్ ।
ఛన్దాంసి యస్య పర్ణాని యస్తం వేద స వేదవిత్ ॥1॥
Translation (భావార్థ):
The Blessed Lord said: They speak of an eternal peepul tree with its roots above and branches below, whose leaves are the Vedic hymns. Whoever truly understands this tree is considered a knower of the Vedas.
అధశ్చోర్ధ్వం ప్రసృతాస్తస్య శాఖాః గుణప్రవృద్ధా విషయప్రవాలాః ।
అధశ్చ మూలాన్యనుసన్తతాని కర్మానుబన్ధీని మనుష్యలోకే ॥2॥
Translation (భావార్థ):
Its branches stretch both upward and downward, strengthened by the three qualities of nature, with sense-objects appearing like fresh shoots. The roots also extend downward into the human realm, binding people through actions.
న రూపమస్యేహ తథోపలభ్యతే నాన్తో న చాదిర్న చ సమ్ప్రతిష్ఠా ।
అశ్వత్థమేనం సువిరూఢమూలమ్ అసఙ్గశస్త్రేణ దృఢేన ఛిత్త్వా ॥3॥
Translation (భావార్థ):
Its true form cannot be perceived here, nor can its end, beginning, or foundation be found. After cutting down this deeply rooted peepul tree with the strong weapon of detachment, one should proceed further.
తతః పదం తత్పరిమార్గితవ్యం యస్మిన్గతా న నివర్తన్తి భూయః ।
తమేవ చాద్యం పురుషం ప్రపద్యే యతః ప్రవృత్తిః ప్రసృతా పురాణీ ॥4॥
Translation (భావార్థ):
After cutting the roots of worldly attachment, one should seek that ultimate state from which no one returns. I take refuge in that original Supreme Person, from whom the ancient flow of creation has arisen.
నిర్మానమోహా జితసఙ్గదోషాః అధ్యాత్మనిత్యా వినివృత్తకామాః ।
ద్వన్ద్వైర్విముక్తాః సుఖదుఃఖ సఞ్జ్ఞైః గచ్ఛన్త్యమూఢాః పదమవ్యయం తత్ ॥5॥
Translation (భావార్థ):
Those who are free from pride and confusion, who have overcome the faults of attachment, who are always centered on the inner Self, whose desires have faded away, and who are liberated from the dualities of pleasure and pain, these wise ones reach that eternal, unchanging state.
న తద్భాసయతే సూర్యః న శశాఙ్కో న పావకః ।
యద్గత్వా న నివర్తన్తే తద్ధామ పరమం మమ ॥6॥
Translation (భావార్థ):
Neither the sun, nor the moon, nor fire can illuminate that; reaching which, people do not return. That is My supreme abode.
మమైవాంశో జీవలోకే జీవభూతః సనాతనః ।
మనః షష్ఠానీన్ద్రియాణి ప్రకృతిస్థాని కర్షతి ॥7॥
Translation (భావార్థ):
A part of My own being, eternal in nature, becomes the individual soul in the realm of living creatures. This soul draws to itself the senses, with the mind as the sixth, all of which are rooted in material nature.
శరీరం యదవాప్నోతి యచ్చాప్యుత్క్రామతీశ్వరః ।
గృహీత్వైతాని సంయాతి వాయుర్గన్ధానివాశయాత్ ॥8॥
Translation (భావార్థ):
Just as the wind carries scents away from their sources, the soul, when it acquires a new body or leaves an old one, takes the senses and mind along as it moves from one body to another.
శ్రోత్రం చక్షుః స్పర్శనం చ రసనం ఘ్రాణమేవ చ ।
అధిష్ఠాయ మనశ్చాయం విషయానుపసేవతే ॥9॥
Translation (భావార్థ):
By residing in the ear, eye, skin, tongue, nose, and also the mind, the embodied self experiences the various objects of the senses.
ఉత్క్రామన్తం స్థితం వాఽపి భుఞ్జానం వా గుణాన్వితమ్ ।
విమూఢా నానుపశ్యన్తి పశ్యన్తి జ్ఞానచక్షుషః ॥10॥
Translation (భావార్థ):
Those who are deluded do not perceive the self as it departs, remains, or enjoys experiences in connection with the qualities of nature. But those who possess the eye of wisdom are able to see it clearly.
యతన్తో యోగినశ్చైనం పశ్యన్త్యాత్మన్యవస్థితమ్ ।
యతన్తో ఽప్యకృతాత్మానః నైనం పశ్యన్త్యచేతసః ॥11॥
Translation (భావార్థ):
Yogis who strive with discipline are able to perceive the self established within themselves. However, even if others make efforts, if their minds are not purified or focused, and they lack discernment, they are unable to perceive this self.
యదాదిత్యగతం తేజః జగద్భాసయతేఽఖిలమ్ ।
యచ్చన్ద్రమసి యచ్చాగ్నౌ తత్తేజో విద్ధి మామకమ్ ॥12॥
Translation (భావార్థ):
The light that shines in the sun and illuminates the entire world, the radiance present in the moon, and the brilliance found in fire-understand that all these forms of light originate from Me.
గామావిశ్య చ భూతాని ధారయామ్యహమోజసా ।
పుష్ణామి చౌషధీః సర్వాః సోమో భూత్వా రసాత్మకః ॥13॥
Translation (భావార్థ):
By entering the earth, I support all living beings with My energy. Becoming the nourishing Soma, I sustain all plants by infusing them with sap.
అహం వైశ్వానరో భూత్వా ప్రాణినాం దేహమాశ్రితః ।
ప్రాణాపానసమాయుక్తః పచామ్యన్నం చతుర్విధమ్ ॥14॥
Translation (భావార్థ):
I am the digestive fire present in the bodies of all living beings. Working together with the upward and downward life-energies, I digest the four types of food that all creatures consume.
సర్వస్య చాహం హృది సన్నివిష్టః మత్తః స్మృతిర్జ్ఞానమపోహనం చ ।
వేదైశ్చ సర్వైరహమేవ వేద్యః వేదాన్తకృద్వేదవిదేవ చాహమ్ ॥15॥
Translation (భావార్థ):
I dwell in the hearts of every being, and it is from Me that memory, understanding, and even forgetfulness arise. I am the one to be realized through all the Vedas; I am the source of Vedanta, and I alone truly know the Vedas.
ద్వావిమౌ పురుషౌ లోకే క్షరశ్చాక్షర ఏవ చ ।
క్షరః సర్వాణి భూతాని కూటస్థోఽక్షర ఉచ్యతే ॥16॥
Translation (భావార్థ):
There are two kinds of beings in this world: the perishable and the imperishable. All living entities are perishable, while the unchanging, stable one is called imperishable.
ఉత్తమః పురుషస్త్వన్యః పరమాత్మేత్యుదాహృతః ।
యో లోకత్రయమావిశ్య బిభర్త్యవ్యయ ఈశ్వరః ॥17॥
Translation (భావార్థ):
But there is another, the Supreme Person, who is called the highest Self. This imperishable Lord, having entered and pervaded the three worlds, sustains and governs them.
యస్మాత్క్షరమతీతోఽహమ్ అక్షరాదపి చోత్తమః ।
అతోఽస్మి లోకే వేదే చ ప్రథితః పురుషోత్తమః ॥18॥
Translation (భావార్థ):
Because I surpass both the changing and the unchanging, I am recognized as the Supreme Person, both in the world and in the Vedas.
యో మామేవమసమ్మూఢః జానాతి పురుషోత్తమమ్ ।
స సర్వవిద్భజతి మాం సర్వభావేన భారత ॥19॥
Translation (భావార్థ):
O Arjuna, whoever knows Me as the Supreme Person in this way, free from all confusion, truly understands everything and worships Me wholeheartedly, in every possible way.
ఇతి గుహ్యతమం శాస్త్రమ్ ఇదముక్తం మయాఽనఘ ।
ఏతద్బుద్ధ్వా బుద్ధిమాన్స్యాత్ కృతకృత్యశ్చ భారత ॥20॥
Translation (భావార్థ):
So, O sinless Arjuna, I have revealed to you this most confidential teaching. By truly understanding it, a person becomes wise and finds all their duties fulfilled.
॥ ఓం తత్సదితి శ్రీమద్భగవద్గీతాసు ఉపనిషత్సు బ్రహ్మవిద్యాయాం
యోగశాస్త్రే శ్రీకృష్ణార్జునసంవాదే పురుషోత్తమప్రాప్తియోగో నామ పఞ్చదశోఽధ్యాయః ॥
Translation (భావార్థ):
Thus ends the fifteenth chapter, called the Yoga of the Supreme Person, from the revered Bhagavad Gita, which is both a scripture of yoga and a teaching on the knowledge of Brahman, presented as a dialogue between Sri Krishna and Arjuna.
Browse Related Categories:
