| | English | | Devanagari | | Telugu | | Tamil | | Kannada | | Malayalam | | Gujarati | | Odia | | Bengali | | |
| | Marathi | | Assamese | | Punjabi | | Hindi | | Samskritam | | Konkani | | Nepali | | Sinhala | | Grantha | | |
|
Patanjali Yoga Sutras - 2 (Sadhana Pada) pātañjali yōga sūtrāṇi are concise aphorisms meant to be lived, not merely understood. They read like a pocket-sized psychology of attention: how the mind gets scattered, why suffering repeats, and what kind of training makes clarity stable. In samādhi pāda, Patanjali defined yōga as the stilling of the mind's fluctuations (chitta-vṛtti-nirōdhaḥ) and described what becomes visible when the mind is quieter: the draṣṭṛ (seer) stands distinct from what is seen. He mapped the kinds of mental movement, the role of abhyāsa and vairāgya, the obstacles that disrupt steadiness, and several skillful remedies (attitudes like maitrī/karuṇā, breath-based settling, and īśvarapraṇidhāna). As you read, notice the chapter's rhythm: diagnosis first, then remedy; inner work and outer discipline reinforcing each other. Classical yōga commentaries treat this chapter as the practical spine of the text, because it shows how clarity becomes a stable character rather than a passing mood. atha sādhanapādaḥ । Translation (bhāvārtha): tapaḥ svādhyāyēśvarapraṇidhānāni kriyāyōgaḥ ॥1॥ Translation (bhāvārtha): samādhibhāvanārthaḥ klēśatanūkaraṇārthaścha ॥2॥ Translation (bhāvārtha): avidyāsmitārāgadvēṣābhinivēśāḥ klēśāḥ ॥3॥ Translation (bhāvārtha): avidyā kṣētramuttarēṣāṃ prasuptatanuvichChinnōdārāṇām ॥4॥ Translation (bhāvārtha): anityāśuchiduḥkhānātmasu nityaśuchisukhātmakhyātiravidyā ॥5॥ Translation (bhāvārtha): dṛgdarśanaśaktyōrēkātmatēvāsmitā ॥6॥ Translation (bhāvārtha): sukhānuśayī rāgaḥ ॥7॥ Translation (bhāvārtha): duḥkhānuśayī dvēṣaḥ ॥8॥ Translation (bhāvārtha): svarasavāhī viduṣō'pi tathārūḍhō'bhinivēśaḥ ॥9॥ Translation (bhāvārtha): tē pratiprasavahēyāḥ sūkṣmāḥ ॥10॥ Translation (bhāvārtha): dhyānahēyāstadvṛttayaḥ ॥11॥ Translation (bhāvārtha): klēśamūlaḥ karmāśayō dṛṣṭādṛṣṭajanmavēdanīyaḥ ॥12॥ Translation (bhāvārtha): sati mūlē tad vipākō jātyāyurbhōgāḥ ॥13॥ Translation (bhāvārtha): tē hlādaparitāpaphalāḥ puṇyāpuṇyahētutvāt ॥14॥ Translation (bhāvārtha): pariṇāmatāpasaṃskāraduḥkhairguṇavṛttivirōdhāchcha duḥkhamēva sarvaṃ vivēkinaḥ ॥15॥ Translation (bhāvārtha): hēyaṃ duḥkhamanāgatam ॥16॥ Translation (bhāvārtha): draṣṭṛdṛśyayōḥ saṃyōgō hēyahētuḥ॥17॥ Translation (bhāvārtha): prakāśakriyāsthitiśīlaṃ bhūtēndriyātmakaṃ bhōgāpavargārthaṃ dṛśyam ॥18॥ Translation (bhāvārtha): viśēṣāviśēṣaliṅgamātrāliṅgāni guṇaparvāṇi ॥19॥ Translation (bhāvārtha): draṣṭā dṛśimātraḥ śuddhō'pi pratyayānupaśyaḥ ॥20॥ Translation (bhāvārtha): tadartha ēva dṛśyasyātmā ॥21॥ Translation (bhāvārtha): kṛtārthaṃ prati naṣṭamapyanaṣṭaṃ tadanyasādhāraṇatvāt ॥22॥ Translation (bhāvārtha): svasvāmiśaktyōḥ svarūpōpalabdhihētuḥ saṃyōgaḥ ॥23॥ Translation (bhāvārtha): tasya hēturavidyā ॥24॥ Translation (bhāvārtha): tadabhāvātsaṃyōgābhāvō hānaṃ tad dṛśēḥ kaivalyam ॥25॥ Translation (bhāvārtha): vivēkakhyātiraviplavā hānōpāyaḥ ॥26॥ Translation (bhāvārtha): tasya saptadhā prāntabhūmiḥ prajñā ॥27॥ Translation (bhāvārtha): yōgāṅgānuṣṭhānādaśuddhikṣayē jñānadīptirāvivēkakhyātēḥ ॥28॥ Translation (bhāvārtha): yamaniyamāsanaprāṇāyāmapratyāhāradhāraṇādhyānasamādhayōṣṭāvaṅgāni ॥29॥ Translation (bhāvārtha): ahiṃsāsatyāstēyabrahmacharyāparigrahā yamāḥ ॥30॥ Translation (bhāvārtha): jātidēśakālasamayānavachChinnāḥ sārvabhaumā mahāvratam ॥31॥ Translation (bhāvārtha): śauchasantōṣatapaḥ svādhyāyēśvarapraṇidhānāni niyamāḥ ॥32॥ Translation (bhāvārtha): vitarkabādhanē pratipakṣabhāvanam ॥33॥ Translation (bhāvārtha): vitarkāhiṃsādayaḥ kṛtakāritānumōditā lōbhakrōdhamōhapūrvakā mṛdumadhyādhimātrā duḥkhājñānānantaphalā iti pratipakṣabhāvanam ॥34॥ Translation (bhāvārtha): ahiṃsāpratiṣṭhāyāṃ tatsannidhau vairatyāgaḥ ॥35॥ Translation (bhāvārtha): satyapratiṣṭhāyāṃ kriyāphalāśrayatvam ॥36॥ Translation (bhāvārtha): astēyapratiṣṭhāyāṃ sarvaratnōpasthānam ॥37॥ Translation (bhāvārtha): brahmacharyapratiṣṭhāyāṃ vīryalābhaḥ ॥38॥ Translation (bhāvārtha): aparigrahasthairyē janmakathantāsambōdhaḥ ॥39॥ Translation (bhāvārtha): śauchātsvāṅgajugupsā parairasaṃsargaḥ ॥40॥ Translation (bhāvārtha): sattvaśuddhi-saumanasyaikāgryēndriyajayātmadarśana-yōgyatvāni cha ॥41॥ Translation (bhāvārtha): santōṣāt anuttamaḥsukhalābhaḥ ॥42॥ Translation (bhāvārtha): kāyēndriyasiddhiraśuddhikṣayāt tapasaḥ ॥43॥ Translation (bhāvārtha): svādhyāyādiṣṭadēvatāsamprayōgaḥ ॥44॥ Translation (bhāvārtha): samādhisiddhirīśvarapraṇidhānāt ॥45॥ Translation (bhāvārtha): sthirasukhamāsanam ॥46॥ Translation (bhāvārtha): prayatnaśaithilyānantasamāpattibhyām ॥47॥ Translation (bhāvārtha): tatō dvandvānabhighātaḥ ॥48॥ Translation (bhāvārtha): tasmin sati śvāsapraśvāsayōrgativichChēdaḥ prāṇāyāmaḥ ॥49॥ Translation (bhāvārtha): (sa tu) bāhyābhyantarastambhavṛttirdēśakālasaṅkhyābhiḥ paridṛṣṭō dīrghasūkṣmaḥ ॥50॥ Translation (bhāvārtha): bāhyābhyantaraviṣayākṣēpī chaturthaḥ ॥51॥ Translation (bhāvārtha): tataḥ kṣīyatē prakāśāvaraṇam ॥52॥ Translation (bhāvārtha): dhāraṇāsu cha yōgyatā manasaḥ ॥53॥ Translation (bhāvārtha): svaviṣayāsamprayōgē chittasvarūpānukāra ivēndriyāṇāṃ pratyāhāraḥ ॥54॥ Translation (bhāvārtha): tataḥ paramāvaśyatēndriyāṇām ॥55॥ Translation (bhāvārtha): iti pātañjalayōgadarśanē sādhanapādō nāma dvitīyaḥ pādaḥ । Translation (bhāvārtha): |