PDF, Large PDF, Multimedia, Meaning
View this in:
| English | Devanagari | Telugu | Tamil | Kannada | Malayalam | Gujarati | Oriya | Bengali |
This stotram is in సరళ తెలుగు. View this in శుద్ధ తెలుగు, with correct anuswaras marked.

భర్తృహరేః శతక త్రిశతి - శృంగార శతకమ్


శంభుస్వయంభుహరయో హరిణేక్షణానాం
యేనాక్రియంత సతతం గృహకుంభదాసాః |
వాచాం అగోచరచరిత్రవిచిత్రితాయ
తస్మై నమో భగవతే మకరధ్వజాయ ‖ 2౤1 ‖

స్మితేన భావేన చ లజ్జయా భియా
పరాణ్ముఖైరర్ధకటాక్షవీక్షణైః |
వచోభిరీర్ష్యాకలహేన లీలయా
సమస్తభావైః ఖలు బంధనం స్త్రియః ‖ 2౤2 ‖

భ్రూచాతుర్యాత్కుష్చితాక్షాః కటాక్షాః
స్నిగ్ధా వాచో లజ్జితాంతాశ్చ హాసాః |
లీలామందం ప్రస్థితం చ స్థితం చ
స్త్రీణాం ఏతద్భూషణం చాయుధం చ ‖ 2౤3 ‖

క్వచిత్సభ్రూభంగైః క్వచిదపి చ లజ్జాపరిగతైః
క్వచిద్భూరిత్రస్తైః క్వచిదపి చ లీలావిలలితైః |
కుమారీణాం ఏతైర్మదనసుభగైర్నేత్రవలితైః
స్ఫురన్నీలాబ్జానాం ప్రకరపరికీర్ణా ఇవ దిశః ‖ 2౤4 ‖

వక్త్రం చంద్రవికాసి పంకజపరీహాసక్షమే లోచనే
వర్ణః స్వర్ణం అపాకరిష్ణురలినీజిష్ణుః కచానాం చయః |
బక్షోజావిభకుంభవిభ్రమహరౌ గుర్వీ నితంబస్థలీ
వాచాం హారి చ మార్దవం యువతీషు స్వాభావికం మండనం ‖ 2౤5 ‖

స్మితకించిన్ముగ్ధం సరలతరలో దృష్టివిభవః
పరిస్పందో వాచాం అభినవవిలాసోక్తిసరసః |
గతానాం ఆరంభః కిసలయితలీలాపరికరః
స్పృశంత్యాస్తారుణ్యం కిం ఇవ న హి రమ్యం మృగదృశః ‖ 2౤6 ‖

ద్రష్టవ్యేషు కిం ఉత్తమం మృగదృశః ప్రేమప్రసన్నం ముఖం
ఘ్రాతవేష్వపి కిం తద్^^ఆస్యపవనః శ్రవ్యేషు కిం తద్వచః |
కిం స్వాద్యేషు తద్^^ఓష్ఠపల్లవరసః స్పృశ్యేషు కిం తద్వపుర్ధ్యేయం
కిం నవయౌవనే సహృదయైః సర్వత్ర తద్విభ్రమాః ‖ 2౤7 ‖

ఏతాశ్చలద్వలయసంహతిమేఖలోత్థఝంకార
నూపురపరాజితరాజహంస్యః |
కుర్వంతి కస్య న మనో వివశం తరుణ్యో
విత్రస్తముగ్ధహరిణీసదృశైః కటాక్షైః ‖ 2౤8 ‖

కుంకుమపంకకలంకితదేహా
గౌరపయోధరకంపితహారా |
నూపురహంసరణత్పద్మా
కం న వశీకురుతే భువి రామా ‖ 2౤9 ‖

నూనం హి తే కవివరా విపరీతవాచో
యే నిత్యం ఆహురబలా ఇతి కామినీస్తాః |
యాభిర్విలోలితరతారకదృష్టిపాతైః
శక్రాదయోఽపి విజితాస్త్వబలాః కథం తాః ‖ 2౤10 ‖

నూనం ఆజ్ఞాకరస్తస్యాః సుభ్రువో మకరధ్వజః |
యతస్తన్నేత్రసంచారసూచితేషు ప్రవర్తతే ‖ 2౤11 ‖

కేశాః సంయమినః శ్రుతేరపి పరం పారం గతే లోచనే
అంతర్వక్త్రం అపి స్వభావశుచిభీః కీర్ణం ద్విజానాం గణైః |
ముక్తానాం సతతాధివాసరుచిరౌ వక్షోజకుంభావిమావిత్థం
తన్వి వపుః ప్రశాంతం అపి తేరాగం కరోత్యేవ నః ‖ 2౤12 ‖

ముగ్ధే ధానుష్కతా కేయం అపూర్వా త్వయి దృశ్యతే |
యయా విధ్యసి చేతాంసి గుణైరేవ న సాయకైః ‖ 2౤13 ‖

సతి ప్రదీపే సత్యగ్నౌ సత్సు తారారవీందుషు |
వినా మే మృగశావాక్ష్యా తమోభూతం ఇదం జగథ్ ‖ 2౤14 ‖

ఉద్వృత్తః స్తనభార ఏష తరలే నేత్రే చలే భ్రూలతే
రాగాధిష్ఠితం ఓష్ఠపల్లవం ఇదం కుర్వంతు నామ వ్యథాం |
సౌభాగ్యాక్షరమాలికేవ లిఖితా పుష్పాయుధేన స్వయం
మధ్యస్థాపి కరోతి తాపం అధికం రోఉమ్^^ఆవలిః కేన సా ‖ 2౤15 ‖

ముఖేన చంద్రకాంతేన మహానీలైః శిరోరుహైః |
కరాభ్యాం పద్మరాగాభ్యాం రేజే రత్నమయీవ సా ‖ 2౤16 ‖

గురుణా స్తనభారేణ ముఖచంద్రేణ భాస్వతా |
శనైశ్చరాభ్యాం పాదాభ్యాం రేజే గ్రహమయీవ సా ‖ 2౤17 ‖

తస్యాః స్తనౌ యది ఘనౌ జఘనం చ హారి
వక్త్రం చ చారు తవ చిత్త కిం ఆకులత్వం |
పుణ్యం కురుష్వ యది తేషు తవాస్తి వాంఛా
పుణ్యైర్వినా న హి భవంతి సమీహితార్థాః ‖ 2౤18 ‖

ఇమే తారుణ్యశ్రీనవపరిమలాః ప్రౌఢసురతప్రతాప
ప్రారంభాః స్మరవిజయదానప్రతిభువః |
చిరం చేతశ్చోరా అభినవవికారైకగురవో
విలాసవ్యాపారాః కిం అపి విజయంతే మృగదృశాం ‖ 2౤19 ‖

ప్రణయమధురాః ప్రేమోద్గారా రసాశ్రయతాం గతాః
ఫణితిమధురా ముగ్ధప్రాయాః ప్రకాశితసమ్మదాః |
ప్రకృతిసుభగా విస్రంభార్ద్రాః స్మరోదయదాయినీ
రహసి కిం అపి స్వైరాలాపా హరంతి మృగీదృశాం ‖ 2౤20 ‖

విశ్రమ్య విశ్రమ్య వనద్రుమాణాం
ఛాయాసు తన్వీ విచచార కాచిత్ |
స్తనోత్తరీయేణ కరోద్ధృతేన
నివారయంతీ శశినో మయూఖాన్ ‖ 2౤21 ‖

అదర్శనే దర్శనమాత్రకామా
దృష్ట్వా పరిష్వంగసుఖైకలోలా |
ఆలింగితాయాం పునరాయతాక్ష్యామాశాస్మహే
విగ్రహయోరభేదం ‖ 2౤22 ‖

మాలతీ శిరసి జృంభణం ముఖే
చందనం వపుషి కుంకుమావిలం |
వక్షసి ప్రియతమా మదాలసా
స్వర్గ ఏష పరిశిష్ట ఆగమః ‖ 2౤23 ‖

ప్రాఙ్మాం ఏతి మనాగనాగతరసం జాతాభిలాషాం తతః
సవ్రీడం తదను శ్లథోద్యమం అథ ప్రధ్వస్తధైర్యం పునః |
ప్రేమార్ద్రం స్పృహణీయనిర్భరరహః క్రీడాప్రగల్భం తతో
నిఃసంగాంగవికర్షణాధికసుఖరమ్యం కులస్త్రీరతం ‖ 2౤24 ‖

ఉరసి నిపతితానాం స్రస్తధమ్మిల్లకానాం
ముకులితనయనానాం కించిద్^^ఉన్మీలితానాం |
ఉపరి సురతఖేదస్విన్నగండస్థలానామధర
మధు వధూనాం భాగ్యవంతః పిబంతి ‖ 2౤25 ‖

ఆమీలితనయనానాం యః
సురతరసోఽను సంవిదం భాతి |
మిథురైర్మిథోఽవధారితమవితథమ్
ఇదం ఏవ కామనిర్బర్హణం ‖ 2౤26 ‖

ఇదం అనుచితం అక్రమశ్చ పుంసాం
యదిహ జరాస్వపి మన్మథా వికారాః |
తదపి చ న కృతం నితంబినీనాం
స్తనపతనావధి జీవితం రతం వా ‖ 2౤27 ‖

రాజస్తృష్ణాంబురాశేర్న హి జగతి గతః కశ్చిదేవావసానం
కో వార్థోఽర్థైః ప్రభూతైః స్వవపుషి గలితే యౌవనే సానురాగే |
గచ్ఛామః సద్మ యావద్వికసితనయనేందీవరాలోకినీనామాక్రమ్యాక్రమ్య
రూపం ఝటితి న జరయా లుప్యతే ప్రేయసీనాం ‖ 2౤28 ‖

రాగస్యాగారం ఏకం నరకశతమహాదుఃఖసంప్రాప్తిహేతుర్మోహస్యోత్పత్తి
బీజం జలధరపటలం జ్ఞానతారాధిపస్య |
కందర్పస్యైకమిత్రం ప్రకటితవివిధస్పష్టదోషప్రబంధం
లోకేఽస్మిన్న హ్యర్థవ్రజకులభవనయౌవనాదన్యదస్తి ‖ 2౤29 ‖

శృంగారద్రుమనీరదే ప్రసృమరక్రీడారసస్రోతసి
ప్రద్యుమ్నప్రియబాంధవే చతురవాఙ్ముక్తాఫలోదన్వతి |
తన్వీనేత్రచకోరపావనవిధౌ సౌభాగ్యలక్ష్మీనిధౌ
ధన్యః కోఽపి న విక్రియాం కలయతి ప్రాప్తే నవే యౌవనే ‖ 2౤30 ‖

సంసారేఽస్మిన్నసారే కునృపతిభవనద్వారసేవాకలంకవ్యాసంగ
వ్యస్తధైర్యం కథం అమలధియో మానసం సంవిదధ్యుః |
యద్యేతాః ప్రోద్యద్^^ఇందుద్యుతినిచయభృతో న స్యురంభోజనేత్రాః
ప్రేంఖత్కాంచీకలాపాః స్తనభరవినమన్మధ్యభాజస్తరుణ్యః ‖ 2౤31 ‖

సిద్ధాధ్యాసితకందరే హరవృషస్కంధావరుగ్ణద్రుమే
గంగాధౌతశిలాతలే హిమవతః స్థానే స్థితే శ్రేయసి |
కః కుర్వీత శిరః ప్రణామమలినం మ్లానం మనస్వీ జనో
యద్విత్రస్తకురంగశావనయనా న స్యుః స్మరాస్త్రం స్త్రియః ‖ 2౤32 ‖

సంసార తవ పర్యంతపదవీ న దవీయసీ |
అంతరా దుస్తరా న స్యుర్యది తే మదిరేక్షణాం ‖ 2౤33 ‖

దిశ వనహరిణీభ్యో వంశకాండచ్ఛవీనాం
కవలం ఉపలకోటిచ్ఛిన్నమూలం కుశానాం |
శకయువతికపోలాపాండుతాంబూలవల్లీదలమ్
అరుణనఖాగ్రైః పాటితం వా వధూభ్యః ‖ 2౤34 ‖

అసారాః సర్వే తే విరతివిరసాః పాపవిషయా
జుగుప్స్యంతాం యద్వా నను సకలదోషాస్పదం ఇతి |
తథాప్యేతద్భూమౌ నహి పరహితాత్పుణ్యం అధికం
న చాస్మిన్సంసారే కువలయదృశో రమ్యం అపరం ‖ 2౤35 ‖

ఏతత్కామఫలో లోకే యద్ద్వయోరేకచిత్తతా |
అన్యచిత్తకృతే కామే శవయోరివ సంగమః ‖ 2౤351 ‖

మాత్సర్యం ఉత్సార్య విచార్య కార్యమార్యాః
సమర్యాదం ఇదం వదంతు |
సేవ్యా నితంబాః కిం ఉ భూధరాణామత
స్మరస్మేరవిలాసినీనాం ‖ 2౤36 ‖

సంసారే స్వప్నసారే పరిణతితరలే ద్వే గతీ పండితానాం
తత్త్వజ్ఞానామృతాంభఃప్లవలలితధియాం యాతు కాలః కథంచిత్ |
నో చేన్ముగ్ధాంగనానాం స్తనజఘనఘనాభోగసంభోగినీనాం
స్థూలోపస్థస్థలీషు స్థగితకరతలస్పర్శలీలోద్యమానాం ‖ 2౤37 ‖

ఆవాసః క్రియతాం గంగే పాపహారిణి వారిణి |
స్తనద్వయే తరుణ్యా వా మనోహారిణి హారిణి ‖ 2౤38 ‖

కిం ఇహ బహుభిరుక్తైర్యుక్తిశూన్యైః ప్రలాపైర్ద్వయమ్
ఇహ పురుషాణాం సర్వదా సేవనీయం |
అభినవమదలీలాలాలసం సుందరీణాం
స్తనభరపరిఖిన్నం యౌవనం వా వనం వా ‖ 2౤39 ‖

సత్యం జనా వచ్మి న పక్షపాతాల్
లోకేషు సప్తస్వపి తథ్యం ఏతత్ |
నాన్యన్మనోహారి నితంబినీభ్యో
దుఃఖైకహేతుర్న చ కశ్చిదన్యః ‖ 2౤40 ‖

కాంతేత్యుత్పలలోచనేతి విపులశ్రోణీభరేత్యున్నమత్పీనోత్తుంగ
పయోధరేతి సముఖాంభోజేతి సుభ్రూరితి |
దృష్ట్వా మాద్యతి మోదతేఽభిరమతే ప్రస్తౌతి విద్వానపి
ప్రత్యక్షాశుచిభస్త్రికాం స్త్రియం అహో మోహస్య దుశ్చేష్టితం ‖ 2౤41 ‖

స్మృతా భవతి తాపాయ దృష్టా చోన్మాదకారిణీ |
స్పృష్టా భవతి మోహాయ సా నామ దయితా కథం ‖ 2౤42 ‖

తావదేవామృతమయీ యావల్లోచనగోచరా |
చక్షుష్పథాదతీతా తు విషాదప్యతిరిచ్యతే ‖ 2౤43 ‖

నామృతం న విషం కించిదేతాం ముక్త్వా నితంబినీం |
సైవామృతలతా రక్తా విరక్తా విషవల్లరీ ‖ 2౤44 ‖

ఆవర్తః సంశయానాం అవినయభువనం పట్టణం సాహసానాం
దోషాణాం సన్నిధానం కపటశతమయం క్షేత్రం అప్రత్యయానాం |
స్వర్గద్వారస్య విఘ్నో నరకపురముఖ సర్వమాయాకరండం
స్త్రీయంత్రం కేన సృష్టం విషం అమృతమయం ప్రాణిలోకస్య పాశః ‖ 2౤45 ‖

నో సత్యేన మృగాంక ఏష వదనీభూతో న చేందీవరద్వంద్వం
లోచనతాం గత న కనకైరప్యంగయష్టిః కృతా |
కింత్వేవం కవిభిః ప్రతారితమనాస్తత్త్వం విజానన్నపి
త్వఙ్మాంసాస్థిమయం వపుర్మృగదృశాం మందో జనః సేవతే ‖ 2౤46 ‖

లీలావతీనాం సహజా విలాసాస్త
ఏవ మూఢస్య హృది స్ఫురంతి |
రాగో నలిన్యా హి నిసర్గసిద్ధస్తత్ర
భ్రమ్త్యేవ వృథా షడ్^^అంఘ్రిః ‖ 2౤47 ‖

సంమోహయంతి మదయంతి విడంబయంతి
నిర్భర్త్స్యంతి రమయంతి విషాదయంతి |
ఏతాః ప్రవిశ్య సదయం హృదయం నరాణాం
కిం నామ వామనయనా న సమాచరంతి ‖ 2౤471 ‖

యదేతత్పూర్ణేందుద్యుతిహరం ఉదారాకృతి పరం
ముఖాబ్జం తన్వంగ్యాః కిల వసతి యత్రాధరమధు |
ఇదం తత్కిం పాకద్రుమఫలం ఇదానీం అతిరసవ్యతీతేఽస్మిన్
కాలే విషం ఇవ భవిష్య్త్యసుఖదం ‖ 2౤48 ‖

ఉన్మీలత్త్రివలీతరంగనిలయా ప్రోత్తుంగపీనస్తనద్వంద్వేనోద్గత
చక్రవాకయుగలా వక్త్రాంబుజోద్భాసినీ |
కాంతాకారధరా నదీయం అభితః క్రూరాత్ర నాపేక్షతే
సంసారార్ణవమజ్జనం యది తదా దూరేణ సంత్యజ్యతాం ‖ 2౤49 ‖

జల్పంతి సార్ధం అన్యేన పశ్యంత్యన్యం సవిభ్రమాః |
హృద్గతం చింతయంత్యన్యం ప్రియః కో నామ యోషితాం ‖ 2౤50 ‖

మధు తిష్ఠతి వాచి యోషితాం హృది హాలాహలం ఏవ కేవలం |
అత^^ఏవ నిపీయతేఽధరో హృదయం ముష్టిభిరేవ తాడ్యతే ‖ 2౤51 ‖

అపసర సఖే దూరాదస్మాత్కటాక్షవిషానలాత్
ప్రకృతివిషమాద్యోషిత్సర్పాద్విలాసఫణాభృతః |
ఇతరఫణినా దష్టః శక్యశ్చికిత్సితుం ఔషధైశ్చతుర్
వనితాభోగిగ్రస్తం హి మంత్రిణః ‖ 2౤52 ‖

విస్తారితం మకరకేతనధీవరేణ
స్త్రీసంజ్ఞితం బడిశం అత్ర భవాంబురాశౌ |
యేనాచిరాత్తద్^^అధరామిషలోలమర్త్య
మత్స్యాన్వికృష్య విపచత్యనురాగవహ్నౌ ‖ 2౤53 ‖

కామినీకాయకాంతారే కుచపర్వతదుర్గమే |
మా సంచర మనః పాంథ తత్రాస్తే స్మరతస్కరః ‖ 2౤54 ‖

వ్యాదీర్ఘేణ చలేన వక్త్రగతినా తేజస్వినా భోగినా
నీలాబ్జద్యుతినాహినా పరం అహం దృష్టో న తచ్చక్షుషా |
దృష్టే సంతి చికిత్సకా దిశి దిశి ప్రాయేణ దర్మార్థినో
ముగ్ధాక్ష్క్షణవీక్షితస్య న హి మే వైద్యో న చాప్యౌషధం ‖ 2౤55 ‖

ఇహ హి మధురగీతం నృత్యం ఏతద్రసోఽయం
స్ఫురతి పరిమలోఽసౌ స్పర్శ ఏష స్తనానాం |
ఇతి హతపరమార్థైరింద్రియైర్భ్రామ్యమాణః
స్వహితకరణధూర్తైః పంచభిర్వంచితోఽస్మి ‖ 2౤56 ‖

న గమ్యో మంత్రాణాం న చ భవతి భైషజ్యవిషయో
న చాపి ప్రధ్వంసం వ్రజతి వివిధైః శాంతికశతైః |
భ్రమావేశాదంగే కం అపి విదధద్భంగం అసకృత్
స్మరాపస్మారోఽయం భ్రమయతి దృశం ఘూర్ణయతి చ ‖ 2౤57 ‖

జాత్య్^^అంధాయ చ దుర్ముఖాయ చ జరాజీర్ణా ఖిలాంగాయ చ
గ్రామీణాయ చ దుష్కులాయ చ గలత్కుష్ఠాభిభూతాయ చ |
యచ్ఛంతీషు మనోహరం నిజవపులక్ష్మీలవశ్రద్ధయా
పణ్యస్త్రీషు వివేకకల్పలతికాశస్త్రీషు రాజ్యేత కః ‖ 2౤58 ‖

వేశ్యాసౌ మదనజ్వాలా
రూపేఽంధనవివర్ధితా |
కామిభిర్యత్ర హూయంతే
యౌవనాని ధనాని చ ‖ 2౤59 ‖

కశ్చుంబతి కులపురుషో వేశ్యాధరపల్లవం మనోజ్ఞం అపి |
చారభటచోరచేటకనటవిటనిష్ఠీవనశరావం ‖ 2౤60 ‖

ధన్యాస్త ఏవ ధవలాయతలోచనానాం
తారుణ్యదర్పఘనపీనపయోధరాణాం |
క్షామోదరోపరి లసత్త్రివలీలతానాం
దృష్ట్వాకృతిం వికృతిం ఏతి మనో న యేషాం ‖ 2౤61 ‖

బాలే లీలాముకులితం అమీ మంథరా దృష్టిపాతాః
కిం క్షిప్యంతే విరమవిరమ వ్యర్థ ఏష శ్రమస్తే |
సంప్రత్యన్యే వయం ఉపరతం బాల్యం ఆస్థా వనాంతే
క్షీణో మోహస్తృణం ఇవ జగజ్జాలం ఆలోకయామః ‖ 2౤62 ‖

ఇయం బాలా మాం ప్రత్యనవరతం ఇందీవరదలప్రభా
చీరం చక్షుః క్షిపతి కిం అభిప్రేతం అనయా |
గతో మోహోఽస్మాకం స్మరశబరబాణవ్యతికరజ్వర
జ్వాలా శాంతా తదపి న వరాకీ విరమతి ‖ 2౤63 ‖

కిం కందర్ప కరం కదర్థయసి రే కోదండటంకారితం
రే రే కోకిల కోఉమ్^^అలం కలరవం కిం వా వృథా జల్పసి |
ముగ్ధే స్నిగ్ధవిదగ్ధచారుమధురైర్లోలైః కటాక్షైరలం
చేతశ్చుంబితచంద్రచూడచరణధ్యానామృతం వర్తతే ‖ 2౤64 ‖

విరహేఽపి సంగమః ఖలు
పరస్పరం సంగతం మనో యేషాం |
హృదయం అపి విఘట్టితం చేత్
సంగీ విరహం విశేషయతి ‖ 2౤65 ‖

కిం గతేన యది సా న జీవతి
ప్రాణితి ప్రియతమా తథాపి కిం |
ఇత్యుదీక్ష్య నవమేఘమాలికాం
న ప్రయాతి పథికః స్వమందిరం ‖ 2౤66 ‖

విరమత బుధా యోషిత్సంగాత్సుఖాత్క్షణభంగురాత్
కురుత కరుణామైత్రీప్రజ్ఞావధూజనసంగమం |
న ఖలు నరకే హారాక్రాంతం ఘనస్తనమండలం
శరణం అథవా శ్రోణీబింబం రణన్మణిమేఖలం ‖ 2౤67 ‖

యదా యోగాభ్యాసవ్యసనకృశయోరాత్మమనసోరవిచ్ఛిన్నా
మైత్రీ స్ఫురతి కృతినస్తస్య కిం ఉ తైః |
ప్రియాణాం ఆలాపైరధరమధుభిర్వక్త్రవిధుభిః
సనిశ్వాసామోదైః సకుచకలశాశ్లేషసురతైః ‖ 2౤68 ‖

యదాసీదజ్ఞానం స్మరతిమిరసంచారజనితం
తదా దృష్టనారీమయం ఇదం అశేషం జగదితి |
ఇదానీం అస్మాకం పటుతరవివేకాంజనజుషాం
సమీభూతా దృష్టిస్త్రిభువనం అపి బ్రహ్మ మనుతే ‖ 2౤69 ‖

తావదేవ కృతినాం అపి స్ఫురత్యేష
నిర్మలవివేకదీపకః |
యావదేవ న కురంగచక్షుషాం
తాడ్యతే చటులలోచనాంచలైః ‖ 2౤70 ‖

వచసి భవతి సంగత్యాగం ఉద్దిశ్య వార్తా
శ్రుతిముఖరముఖానాం కేవలం పండితానాం |
జఘనం అరుణరత్నగ్రంథికాంచీకలాపం
కువలయనయనానాం కో విహాతుం సమర్థః ‖ 2౤71 ‖

స్వపరప్రతారకోఽసౌ
నిందతి యోఽలీకపండితో యువతీః |
యస్మాత్తపసోఽపి ఫలం
స్వర్గః స్వర్గేఽపి చాప్సరసః ‖ 2౤72 ‖

మత్తేభకుంభదలనే భువి సంతి ధీరాః
కేచిత్ప్రచండమృగరాజవధేఽపి దక్షాః |
కింతు బ్రవీమి బలినాం పురతః ప్రసహ్య
కందర్పదర్పదలనే విరలా మనుష్యాః ‖ 2౤73 ‖

సన్మార్గే తావదాస్తే ప్రభవతి చ నరస్తావదేవేంద్రియాణాం
లజ్జాం తావద్విధత్తే వినయం అపి సమాలంబతే తావదేవ |
భ్రూచాపాకృష్టముక్తాః శ్రవణపథగతా నీలపక్ష్మాణ ఏతే
యావల్లీలావతీనాం హృది న ధృతిముషో దృష్టిబాణాః పతంతి ‖ 2౤74 ‖

ఉన్మత్తప్రేమసంరంభాద్
ఆరభంతే యద్^^అంగనాః |
తత్ర ప్రత్యూహం ఆధాతుం
బ్రహ్మాపి ఖలు కాతరః ‖ 2౤75 ‖

తావన్మహత్త్వం పాండిత్యం
కులీనత్వం వివేకితా |
యావజ్జ్వలతి నాంగేషు
హతః పంచేషుపావకః ‖ 2౤76 ‖

శాస్త్రజ్ఞోఽపి ప్రగుణితనయోఽత్యాంతబాధాపి బాఢం
సంసారేఽస్మిన్భవతి విరలో భాజనం సద్గతీనాం |
యేనైతస్మిన్నిరయనగరద్వారం ఉద్ఘాటయంతీ
వామాక్షీణాం భవతి కుటిలా భ్రూలతా కుంచికేవ ‖ 2౤77 ‖

కృశః కాణః ఖంజః శ్రవణరహితః పుచ్ఛవికలో
వ్రణీ పూయక్లిన్నః కృమికులశతైరావృతతనుః |
క్షుధా క్షామో జీర్ణః పిఠరకకపాలార్పితగలః
శునీం అన్వేతి శ్వా హతం అపి చ హంత్యేవ మదనః ‖ 2౤78 ‖

స్త్రీముద్రాం కుసుమాయుధస్య జయినీం సర్వార్థసంపత్కరీం
యే మూఢాః ప్రవిహాయ యాంతి కుధియో మిథ్యాఫలాన్వేషిణః |
తే తేనైవ నిహత్య నిర్దయతరం నగ్నీకృతా ముండితాః
కేచిత్పంచశిఖీకృతాశ్చ జటిలాః కాపాలికాశ్చాపరే ‖ 2౤79 ‖

విశ్వామిత్రపరాశరప్రభృతయో వాతాంబుపర్ణాశనాస్తేఽపి
స్త్రీముఖపంకజం సులలితం దృష్ట్వైవ మోహం గతాః |
శాల్యన్నం సఘృతం పయోదధియుతం యే భుంజతే మానవాస్తేషామ్
ఇంద్రియనిగ్రహో యది భవేద్వింధ్యః ప్లవేత్సాగరే ‖ 2౤80 ‖

పరిమలభృతో వాతాః శాఖా నవాంకురకోటయో
మధురవిధురోత్కంఠాభాజః ప్రియా పికపక్షిణాం |
విరలవిరసస్వేదోద్గారా వధూవదనేందవః
ప్రసరతి మధౌ ధాత్ర్యాం జాతో న కస్య గుణోదయః ‖ 2౤81 ‖

మధురయం మధురైరపి కోకిలా
కలరవైర్మలయస్య చ వాయుభిః |
విరహిణః ప్రహిణస్తి శరీరిణో
విపది హంత సుధాపి విషాయతే ‖ 2౤82 ‖

ఆవాసః కిలకించితస్య దయితాపార్శ్వే విలాసాలసాః
కర్ణే కోకిలకామినీకలరవః స్మేరో లతామండపః |
గోష్ఠీ సత్కవిభిః సమం కతిపయైర్ముగ్ధాః సుధాంశోః కరాః
కేషాంచిత్సుఖయంతి చాత్ర హృదయం చైత్రే విచిత్రాః క్షపాః ‖ 2౤83 ‖

పాంథ స్త్రీవిరహానలాహుతికలాం ఆతన్వతీ మంజరీమాకందేషు
పికాంగనాభిరధునా సోత్కంఠం ఆలోక్యతే |
అప్యేతే నవపాటలాపరిమలప్రాగ్భారపాటచ్చరా
వాంతిక్లాంతివితానతానవకృతః శ్రీఖండశైలానిలాః ‖ 2౤84 ‖

ప్రథితః ప్రణయవతీనాం
తావత్పదం ఆతనోతు హృది మానః |
భవతి న యావచ్చందనతరు
సురభిర్మలయపవమానః ‖ 2౤85 ‖

సహకారకుసుమకేసరనికర
భరామోదమూర్చ్ఛితదిగ్^^అంతే |
మధురమధురవిధురమధుపే
మధౌ భవేత్కస్య నోత్కంఠా ‖ 2౤86 ‖

అచ్ఛాచ్ఛచందనరసార్ద్రతరా మృగాక్ష్యో
ధారాగృహాణి కుసుమాని చ కోఉమ్^^ఉదీ చ |
మందో మరుత్సుమనసః శుచి హర్మ్యపృష్ఠం
గ్రీష్మే మదం చ మదనం చ వివర్ధయంతి ‖ 2౤87 ‖

స్రజో హృద్యామోదా వ్యజనపవనశ్చంద్రకిరణాః
పరాగః కాసారో మలయజరజః శీధు విశదం |
శుచిః సౌధోత్సంగః ప్రతను వసనం పంకజదృశో
నిదాఘర్తావేతద్విలసతి లభంతే సుకృతినః ‖ 2౤88 ‖

సుధాశుభ్రం ధామ స్ఫురద్^^అమలరశ్మిః శశధరః
ప్రియావక్త్రాంభోజం మలయజరజశ్చాతిసురభిః |
స్రజో హృద్యామోదాస్తదిదం అఖిలం రాగిణి జనే
కరోత్యంతః క్షోభం న తు విషయసంసర్గవిముఖే ‖ 2౤89 ‖

తరుణీవేషోద్దీపితకామా
వికసజ్జాతీపుష్పసుగంధిః |
ఉన్నతపీనపయోధరభారా
ప్రావృట్తనుతే కస్య న హర్షం ‖ 2౤90 ‖

వియద్^^ఉపచితమేఘం భూమయః కందలిన్యో
నవకుటజకదంబామోదినో గంధవాహాః |
శిఖికులకలకేకారావరమ్యా వనాంతాః
సుఖినం అసుఖినం వా సర్వం ఉత్కంఠయంతి ‖ 2౤91 ‖

ఉపరి ఘనం ఘనపటలం
తిర్యగ్గిరయోఽపి నర్తితమయూరాః |
క్షితిరపి కందలధవలా
దృష్టిం పథికః క్వ పాతయతి ‖ 2౤92 ‖

ఇతో విద్యుద్వల్లీవిలసితం ఇతః కేతకితరోః
స్ఫురన్గంధః ప్రోద్యజ్జలదనినదస్ఫూర్జితం ఇతః |
ఇతః కేకిక్రీడాకలకలరవః పక్ష్మలదృశాం
కథం యాస్యంత్యేతే విరహదివసాః సంభృతరసాః ‖ 2౤93 ‖

అసూచిసంచారే తమసి నభసి ప్రౌఢజలదధ్వని
ప్రాజ్ఞంమన్యే పతతి పృషతానాం చ నిచయే |
ఇదం సౌదామిన్యాః కనకకమనీయం విలసితం
ముదం చ మ్లానిం చ ప్రథయతి పథి స్వైరసుదృశాం ‖ 2౤94 ‖

ఆసారేణ న హర్మ్యతః ప్రియతమైర్యాతుం బహిః శక్యతే
శీతోత్కంపనిమిత్తం ఆయతదృశా గాఢం సమాలింగ్యతే |
జాతాః శీకరశీతలాశ్చ మరుతోరత్యంతఖేదచ్ఛిదో
ధన్యానాం బత దుర్దినం సుదినతాం యాతి ప్రియాసంగమే ‖ 2౤95 ‖

అర్ధం సుప్త్వా నిశాయాః సరభససురతాయాససన్నశ్లథాంగప్రోద్భూతాసహ్య
తృష్ణో మధుమదనిరతో హర్మ్యపృష్ఠే వివిక్తే |
సంభోగక్లాంతకాంతాశిథిలభుజలతావర్జితం కర్కరీతో
జ్యోత్స్నాభిన్నాచ్ఛధారం పిబతి న సలిలం శారదం మందపుణ్యః ‖ 2౤96 ‖

హేమంతే దధిదుగ్ధసర్పిరశనా మాంజిష్ఠవాసోభృతః
కాశ్మీరద్రవసాంద్రదిగ్ధవపుషశ్ఛిన్నా విచిత్రై రతైః |
వృత్తోరుస్తనకామినోజనకృతాశ్లేషా గృహాభ్యంతరే
తాంబూలీదలపూగపూరితముఖా ధన్యాః సుఖం శేరతే ‖ 2౤97 ‖

ప్రదుయత్ప్రౌఢప్రియంగుద్యుతిభృతి వికసత్కుందమాద్యద్ద్విరేఫే
కాలే ప్రాలేయవాతప్రచలవిలసితోదారమందారధామ్ని |
యేషాం నో కంఠలగ్నా క్షణం అపి తుహినక్షోదదక్షా మృగాక్షీ
తేసాం ఆయామయామా యమసదనసమా యామినీ యాతి యూనాం ‖ 2౤98 ‖

చుంబంతో గండభిత్తీరలకవతి ముఖే సీత్కృతాన్యాదధానా
వక్షఃసూత్కంచుకేషు స్తనభరపులకోద్భేదం ఆపాదయంతః |
ఊరూనాకంపయంతః పృథుజఘనతటాత్స్రంసయంతోఽంశుకాని
వ్యక్తం కాంతాజనానాం విటచరితభృతః శైశిరా వాంతి వాతాః ‖ 2౤99 ‖

కేశానాకులయందృశో ముకులయన్వాసో బలాదాక్షిపన్నాతన్వన్
పులకోద్గమం ప్రకటయన్నావేగకంపం శనైః |
బారం బారం ఉదారసీత్కృతకృతో దంతచ్ఛదాన్పీడయన్
ప్రాయః శైశిర ఏష సంప్రతి మరుత్కాంతాసు కాంతాయతే ‖ 2౤100 ‖

యద్యస్య నాస్తి రుచిరం తస్మింస్తస్య స్పృహా మనోజ్ఞేఽపి |
రమణీయేఽపి సుధాంశౌ న మనఃకామః సరోజిన్యాః ‖ 2౤101 ‖

వైరాగ్యే సంచరత్యేకో నీతౌ భ్రమతి చాపరః |
శృంగారే రమతే కశ్చిద్భువి భేదాః పరస్పరం ‖ 2౤102 ‖

ఇతి శుభం భూయాత్ |

శృంగారశతకమ్
భర్తృహరేః


శంభుస్వయంభుహరయో హరిణేక్షణానాం
యేనాక్రియంత సతతం గృహకుంభదాసాః |
వాచాం అగోచరచరిత్రవిచిత్రితాయ
తస్మై నమో భగవతే మకరధ్వజాయ ‖ 2౤1 ‖

స్మితేన భావేన చ లజ్జయా భియా
పరాణ్ముఖైరర్ధకటాక్షవీక్షణైః |
వచోభిరీర్ష్యాకలహేన లీలయా
సమస్తభావైః ఖలు బంధనం స్త్రియః ‖ 2౤2 ‖

భ్రూచాతుర్యాత్కుష్చితాక్షాః కటాక్షాః
స్నిగ్ధా వాచో లజ్జితాంతాశ్చ హాసాః |
లీలామందం ప్రస్థితం చ స్థితం చ
స్త్రీణాం ఏతద్భూషణం చాయుధం చ ‖ 2౤3 ‖

క్వచిత్సభ్రూభంగైః క్వచిదపి చ లజ్జాపరిగతైః
క్వచిద్భూరిత్రస్తైః క్వచిదపి చ లీలావిలలితైః |
కుమారీణాం ఏతైర్మదనసుభగైర్నేత్రవలితైః
స్ఫురన్నీలాబ్జానాం ప్రకరపరికీర్ణా ఇవ దిశః ‖ 2౤4 ‖

వక్త్రం చంద్రవికాసి పంకజపరీహాసక్షమే లోచనే
వర్ణః స్వర్ణం అపాకరిష్ణురలినీజిష్ణుః కచానాం చయః |
బక్షోజావిభకుంభవిభ్రమహరౌ గుర్వీ నితంబస్థలీ
వాచాం హారి చ మార్దవం యువతీషు స్వాభావికం మండనం ‖ 2౤5 ‖

స్మితకించిన్ముగ్ధం సరలతరలో దృష్టివిభవః
పరిస్పందో వాచాం అభినవవిలాసోక్తిసరసః |
గతానాం ఆరంభః కిసలయితలీలాపరికరః
స్పృశంత్యాస్తారుణ్యం కిం ఇవ న హి రమ్యం మృగదృశః ‖ 2౤6 ‖

ద్రష్టవ్యేషు కిం ఉత్తమం మృగదృశః ప్రేమప్రసన్నం ముఖం
ఘ్రాతవేష్వపి కిం తద్^^ఆస్యపవనః శ్రవ్యేషు కిం తద్వచః |
కిం స్వాద్యేషు తద్^^ఓష్ఠపల్లవరసః స్పృశ్యేషు కిం తద్వపుర్ధ్యేయం
కిం నవయౌవనే సహృదయైః సర్వత్ర తద్విభ్రమాః ‖ 2౤7 ‖

ఏతాశ్చలద్వలయసంహతిమేఖలోత్థఝంకార
నూపురపరాజితరాజహంస్యః |
కుర్వంతి కస్య న మనో వివశం తరుణ్యో
విత్రస్తముగ్ధహరిణీసదృశైః కటాక్షైః ‖ 2౤8 ‖

కుంకుమపంకకలంకితదేహా
గౌరపయోధరకంపితహారా |
నూపురహంసరణత్పద్మా
కం న వశీకురుతే భువి రామా ‖ 2౤9 ‖

నూనం హి తే కవివరా విపరీతవాచో
యే నిత్యం ఆహురబలా ఇతి కామినీస్తాః |
యాభిర్విలోలితరతారకదృష్టిపాతైః
శక్రాదయోఽపి విజితాస్త్వబలాః కథం తాః ‖ 2౤10 ‖

నూనం ఆజ్ఞాకరస్తస్యాః సుభ్రువో మకరధ్వజః |
యతస్తన్నేత్రసంచారసూచితేషు ప్రవర్తతే ‖ 2౤11 ‖

కేశాః సంయమినః శ్రుతేరపి పరం పారం గతే లోచనే
అంతర్వక్త్రం అపి స్వభావశుచిభీః కీర్ణం ద్విజానాం గణైః |
ముక్తానాం సతతాధివాసరుచిరౌ వక్షోజకుంభావిమావిత్థం
తన్వి వపుః ప్రశాంతం అపి తేరాగం కరోత్యేవ నః ‖ 2౤12 ‖

ముగ్ధే ధానుష్కతా కేయం అపూర్వా త్వయి దృశ్యతే |
యయా విధ్యసి చేతాంసి గుణైరేవ న సాయకైః ‖ 2౤13 ‖

సతి ప్రదీపే సత్యగ్నౌ సత్సు తారారవీందుషు |
వినా మే మృగశావాక్ష్యా తమోభూతం ఇదం జగథ్ ‖ 2౤14 ‖

ఉద్వృత్తః స్తనభార ఏష తరలే నేత్రే చలే భ్రూలతే
రాగాధిష్ఠితం ఓష్ఠపల్లవం ఇదం కుర్వంతు నామ వ్యథాం |
సౌభాగ్యాక్షరమాలికేవ లిఖితా పుష్పాయుధేన స్వయం
మధ్యస్థాపి కరోతి తాపం అధికం రోఉమ్^^ఆవలిః కేన సా ‖ 2౤15 ‖

ముఖేన చంద్రకాంతేన మహానీలైః శిరోరుహైః |
కరాభ్యాం పద్మరాగాభ్యాం రేజే రత్నమయీవ సా ‖ 2౤16 ‖

గురుణా స్తనభారేణ ముఖచంద్రేణ భాస్వతా |
శనైశ్చరాభ్యాం పాదాభ్యాం రేజే గ్రహమయీవ సా ‖ 2౤17 ‖

తస్యాః స్తనౌ యది ఘనౌ జఘనం చ హారి
వక్త్రం చ చారు తవ చిత్త కిం ఆకులత్వం |
పుణ్యం కురుష్వ యది తేషు తవాస్తి వాంఛా
పుణ్యైర్వినా న హి భవంతి సమీహితార్థాః ‖ 2౤18 ‖

ఇమే తారుణ్యశ్రీనవపరిమలాః ప్రౌఢసురతప్రతాప
ప్రారంభాః స్మరవిజయదానప్రతిభువః |
చిరం చేతశ్చోరా అభినవవికారైకగురవో
విలాసవ్యాపారాః కిం అపి విజయంతే మృగదృశాం ‖ 2౤19 ‖

ప్రణయమధురాః ప్రేమోద్గారా రసాశ్రయతాం గతాః
ఫణితిమధురా ముగ్ధప్రాయాః ప్రకాశితసమ్మదాః |
ప్రకృతిసుభగా విస్రంభార్ద్రాః స్మరోదయదాయినీ
రహసి కిం అపి స్వైరాలాపా హరంతి మృగీదృశాం ‖ 2౤20 ‖

విశ్రమ్య విశ్రమ్య వనద్రుమాణాం
ఛాయాసు తన్వీ విచచార కాచిత్ |
స్తనోత్తరీయేణ కరోద్ధృతేన
నివారయంతీ శశినో మయూఖాన్ ‖ 2౤21 ‖

అదర్శనే దర్శనమాత్రకామా
దృష్ట్వా పరిష్వంగసుఖైకలోలా |
ఆలింగితాయాం పునరాయతాక్ష్యామాశాస్మహే
విగ్రహయోరభేదం ‖ 2౤22 ‖

మాలతీ శిరసి జృంభణం ముఖే
చందనం వపుషి కుంకుమావిలం |
వక్షసి ప్రియతమా మదాలసా
స్వర్గ ఏష పరిశిష్ట ఆగమః ‖ 2౤23 ‖

ప్రాఙ్మాం ఏతి మనాగనాగతరసం జాతాభిలాషాం తతః
సవ్రీడం తదను శ్లథోద్యమం అథ ప్రధ్వస్తధైర్యం పునః |
ప్రేమార్ద్రం స్పృహణీయనిర్భరరహః క్రీడాప్రగల్భం తతో
నిఃసంగాంగవికర్షణాధికసుఖరమ్యం కులస్త్రీరతం ‖ 2౤24 ‖

ఉరసి నిపతితానాం స్రస్తధమ్మిల్లకానాం
ముకులితనయనానాం కించిద్^^ఉన్మీలితానాం |
ఉపరి సురతఖేదస్విన్నగండస్థలానామధర
మధు వధూనాం భాగ్యవంతః పిబంతి ‖ 2౤25 ‖

ఆమీలితనయనానాం యః
సురతరసోఽను సంవిదం భాతి |
మిథురైర్మిథోఽవధారితమవితథమ్
ఇదం ఏవ కామనిర్బర్హణం ‖ 2౤26 ‖

ఇదం అనుచితం అక్రమశ్చ పుంసాం
యదిహ జరాస్వపి మన్మథా వికారాః |
తదపి చ న కృతం నితంబినీనాం
స్తనపతనావధి జీవితం రతం వా ‖ 2౤27 ‖

రాజస్తృష్ణాంబురాశేర్న హి జగతి గతః కశ్చిదేవావసానం
కో వార్థోఽర్థైః ప్రభూతైః స్వవపుషి గలితే యౌవనే సానురాగే |
గచ్ఛామః సద్మ యావద్వికసితనయనేందీవరాలోకినీనామాక్రమ్యాక్రమ్య
రూపం ఝటితి న జరయా లుప్యతే ప్రేయసీనాం ‖ 2౤28 ‖

రాగస్యాగారం ఏకం నరకశతమహాదుఃఖసంప్రాప్తిహేతుర్మోహస్యోత్పత్తి
బీజం జలధరపటలం జ్ఞానతారాధిపస్య |
కందర్పస్యైకమిత్రం ప్రకటితవివిధస్పష్టదోషప్రబంధం
లోకేఽస్మిన్న హ్యర్థవ్రజకులభవనయౌవనాదన్యదస్తి ‖ 2౤29 ‖

శృంగారద్రుమనీరదే ప్రసృమరక్రీడారసస్రోతసి
ప్రద్యుమ్నప్రియబాంధవే చతురవాఙ్ముక్తాఫలోదన్వతి |
తన్వీనేత్రచకోరపావనవిధౌ సౌభాగ్యలక్ష్మీనిధౌ
ధన్యః కోఽపి న విక్రియాం కలయతి ప్రాప్తే నవే యౌవనే ‖ 2౤30 ‖

సంసారేఽస్మిన్నసారే కునృపతిభవనద్వారసేవాకలంకవ్యాసంగ
వ్యస్తధైర్యం కథం అమలధియో మానసం సంవిదధ్యుః |
యద్యేతాః ప్రోద్యద్^^ఇందుద్యుతినిచయభృతో న స్యురంభోజనేత్రాః
ప్రేంఖత్కాంచీకలాపాః స్తనభరవినమన్మధ్యభాజస్తరుణ్యః ‖ 2౤31 ‖

సిద్ధాధ్యాసితకందరే హరవృషస్కంధావరుగ్ణద్రుమే
గంగాధౌతశిలాతలే హిమవతః స్థానే స్థితే శ్రేయసి |
కః కుర్వీత శిరః ప్రణామమలినం మ్లానం మనస్వీ జనో
యద్విత్రస్తకురంగశావనయనా న స్యుః స్మరాస్త్రం స్త్రియః ‖ 2౤32 ‖

సంసార తవ పర్యంతపదవీ న దవీయసీ |
అంతరా దుస్తరా న స్యుర్యది తే మదిరేక్షణాం ‖ 2౤33 ‖

దిశ వనహరిణీభ్యో వంశకాండచ్ఛవీనాం
కవలం ఉపలకోటిచ్ఛిన్నమూలం కుశానాం |
శకయువతికపోలాపాండుతాంబూలవల్లీదలమ్
అరుణనఖాగ్రైః పాటితం వా వధూభ్యః ‖ 2౤34 ‖

అసారాః సర్వే తే విరతివిరసాః పాపవిషయా
జుగుప్స్యంతాం యద్వా నను సకలదోషాస్పదం ఇతి |
తథాప్యేతద్భూమౌ నహి పరహితాత్పుణ్యం అధికం
న చాస్మిన్సంసారే కువలయదృశో రమ్యం అపరం ‖ 2౤35 ‖

ఏతత్కామఫలో లోకే యద్ద్వయోరేకచిత్తతా |
అన్యచిత్తకృతే కామే శవయోరివ సంగమః ‖ 2౤351 ‖

మాత్సర్యం ఉత్సార్య విచార్య కార్యమార్యాః
సమర్యాదం ఇదం వదంతు |
సేవ్యా నితంబాః కిం ఉ భూధరాణామత
స్మరస్మేరవిలాసినీనాం ‖ 2౤36 ‖

సంసారే స్వప్నసారే పరిణతితరలే ద్వే గతీ పండితానాం
తత్త్వజ్ఞానామృతాంభఃప్లవలలితధియాం యాతు కాలః కథంచిత్ |
నో చేన్ముగ్ధాంగనానాం స్తనజఘనఘనాభోగసంభోగినీనాం
స్థూలోపస్థస్థలీషు స్థగితకరతలస్పర్శలీలోద్యమానాం ‖ 2౤37 ‖

ఆవాసః క్రియతాం గంగే పాపహారిణి వారిణి |
స్తనద్వయే తరుణ్యా వా మనోహారిణి హారిణి ‖ 2౤38 ‖

కిం ఇహ బహుభిరుక్తైర్యుక్తిశూన్యైః ప్రలాపైర్ద్వయమ్
ఇహ పురుషాణాం సర్వదా సేవనీయం |
అభినవమదలీలాలాలసం సుందరీణాం
స్తనభరపరిఖిన్నం యౌవనం వా వనం వా ‖ 2౤39 ‖

సత్యం జనా వచ్మి న పక్షపాతాల్
లోకేషు సప్తస్వపి తథ్యం ఏతత్ |
నాన్యన్మనోహారి నితంబినీభ్యో
దుఃఖైకహేతుర్న చ కశ్చిదన్యః ‖ 2౤40 ‖

కాంతేత్యుత్పలలోచనేతి విపులశ్రోణీభరేత్యున్నమత్పీనోత్తుంగ
పయోధరేతి సముఖాంభోజేతి సుభ్రూరితి |
దృష్ట్వా మాద్యతి మోదతేఽభిరమతే ప్రస్తౌతి విద్వానపి
ప్రత్యక్షాశుచిభస్త్రికాం స్త్రియం అహో మోహస్య దుశ్చేష్టితం ‖ 2౤41 ‖

స్మృతా భవతి తాపాయ దృష్టా చోన్మాదకారిణీ |
స్పృష్టా భవతి మోహాయ సా నామ దయితా కథం ‖ 2౤42 ‖

తావదేవామృతమయీ యావల్లోచనగోచరా |
చక్షుష్పథాదతీతా తు విషాదప్యతిరిచ్యతే ‖ 2౤43 ‖

నామృతం న విషం కించిదేతాం ముక్త్వా నితంబినీం |
సైవామృతలతా రక్తా విరక్తా విషవల్లరీ ‖ 2౤44 ‖

ఆవర్తః సంశయానాం అవినయభువనం పట్టణం సాహసానాం
దోషాణాం సన్నిధానం కపటశతమయం క్షేత్రం అప్రత్యయానాం |
స్వర్గద్వారస్య విఘ్నో నరకపురముఖ సర్వమాయాకరండం
స్త్రీయంత్రం కేన సృష్టం విషం అమృతమయం ప్రాణిలోకస్య పాశః ‖ 2౤45 ‖

నో సత్యేన మృగాంక ఏష వదనీభూతో న చేందీవరద్వంద్వం
లోచనతాం గత న కనకైరప్యంగయష్టిః కృతా |
కింత్వేవం కవిభిః ప్రతారితమనాస్తత్త్వం విజానన్నపి
త్వఙ్మాంసాస్థిమయం వపుర్మృగదృశాం మందో జనః సేవతే ‖ 2౤46 ‖

లీలావతీనాం సహజా విలాసాస్త
ఏవ మూఢస్య హృది స్ఫురంతి |
రాగో నలిన్యా హి నిసర్గసిద్ధస్తత్ర
భ్రమ్త్యేవ వృథా షడ్^^అంఘ్రిః ‖ 2౤47 ‖

సంమోహయంతి మదయంతి విడంబయంతి
నిర్భర్త్స్యంతి రమయంతి విషాదయంతి |
ఏతాః ప్రవిశ్య సదయం హృదయం నరాణాం
కిం నామ వామనయనా న సమాచరంతి ‖ 2౤471 ‖

యదేతత్పూర్ణేందుద్యుతిహరం ఉదారాకృతి పరం
ముఖాబ్జం తన్వంగ్యాః కిల వసతి యత్రాధరమధు |
ఇదం తత్కిం పాకద్రుమఫలం ఇదానీం అతిరసవ్యతీతేఽస్మిన్
కాలే విషం ఇవ భవిష్య్త్యసుఖదం ‖ 2౤48 ‖

ఉన్మీలత్త్రివలీతరంగనిలయా ప్రోత్తుంగపీనస్తనద్వంద్వేనోద్గత
చక్రవాకయుగలా వక్త్రాంబుజోద్భాసినీ |
కాంతాకారధరా నదీయం అభితః క్రూరాత్ర నాపేక్షతే
సంసారార్ణవమజ్జనం యది తదా దూరేణ సంత్యజ్యతాం ‖ 2౤49 ‖

జల్పంతి సార్ధం అన్యేన పశ్యంత్యన్యం సవిభ్రమాః |
హృద్గతం చింతయంత్యన్యం ప్రియః కో నామ యోషితాం ‖ 2౤50 ‖

మధు తిష్ఠతి వాచి యోషితాం హృది హాలాహలం ఏవ కేవలం |
అత^^ఏవ నిపీయతేఽధరో హృదయం ముష్టిభిరేవ తాడ్యతే ‖ 2౤51 ‖

అపసర సఖే దూరాదస్మాత్కటాక్షవిషానలాత్
ప్రకృతివిషమాద్యోషిత్సర్పాద్విలాసఫణాభృతః |
ఇతరఫణినా దష్టః శక్యశ్చికిత్సితుం ఔషధైశ్చతుర్
వనితాభోగిగ్రస్తం హి మంత్రిణః ‖ 2౤52 ‖

విస్తారితం మకరకేతనధీవరేణ
స్త్రీసంజ్ఞితం బడిశం అత్ర భవాంబురాశౌ |
యేనాచిరాత్తద్^^అధరామిషలోలమర్త్య
మత్స్యాన్వికృష్య విపచత్యనురాగవహ్నౌ ‖ 2౤53 ‖

కామినీకాయకాంతారే కుచపర్వతదుర్గమే |
మా సంచర మనః పాంథ తత్రాస్తే స్మరతస్కరః ‖ 2౤54 ‖

వ్యాదీర్ఘేణ చలేన వక్త్రగతినా తేజస్వినా భోగినా
నీలాబ్జద్యుతినాహినా పరం అహం దృష్టో న తచ్చక్షుషా |
దృష్టే సంతి చికిత్సకా దిశి దిశి ప్రాయేణ దర్మార్థినో
ముగ్ధాక్ష్క్షణవీక్షితస్య న హి మే వైద్యో న చాప్యౌషధం ‖ 2౤55 ‖

ఇహ హి మధురగీతం నృత్యం ఏతద్రసోఽయం
స్ఫురతి పరిమలోఽసౌ స్పర్శ ఏష స్తనానాం |
ఇతి హతపరమార్థైరింద్రియైర్భ్రామ్యమాణః
స్వహితకరణధూర్తైః పంచభిర్వంచితోఽస్మి ‖ 2౤56 ‖

న గమ్యో మంత్రాణాం న చ భవతి భైషజ్యవిషయో
న చాపి ప్రధ్వంసం వ్రజతి వివిధైః శాంతికశతైః |
భ్రమావేశాదంగే కం అపి విదధద్భంగం అసకృత్
స్మరాపస్మారోఽయం భ్రమయతి దృశం ఘూర్ణయతి చ ‖ 2౤57 ‖

జాత్య్^^అంధాయ చ దుర్ముఖాయ చ జరాజీర్ణా ఖిలాంగాయ చ
గ్రామీణాయ చ దుష్కులాయ చ గలత్కుష్ఠాభిభూతాయ చ |
యచ్ఛంతీషు మనోహరం నిజవపులక్ష్మీలవశ్రద్ధయా
పణ్యస్త్రీషు వివేకకల్పలతికాశస్త్రీషు రాజ్యేత కః ‖ 2౤58 ‖

వేశ్యాసౌ మదనజ్వాలా
రూపేఽంధనవివర్ధితా |
కామిభిర్యత్ర హూయంతే
యౌవనాని ధనాని చ ‖ 2౤59 ‖

కశ్చుంబతి కులపురుషో వేశ్యాధరపల్లవం మనోజ్ఞం అపి |
చారభటచోరచేటకనటవిటనిష్ఠీవనశరావం ‖ 2౤60 ‖

ధన్యాస్త ఏవ ధవలాయతలోచనానాం
తారుణ్యదర్పఘనపీనపయోధరాణాం |
క్షామోదరోపరి లసత్త్రివలీలతానాం
దృష్ట్వాకృతిం వికృతిం ఏతి మనో న యేషాం ‖ 2౤61 ‖

బాలే లీలాముకులితం అమీ మంథరా దృష్టిపాతాః
కిం క్షిప్యంతే విరమవిరమ వ్యర్థ ఏష శ్రమస్తే |
సంప్రత్యన్యే వయం ఉపరతం బాల్యం ఆస్థా వనాంతే
క్షీణో మోహస్తృణం ఇవ జగజ్జాలం ఆలోకయామః ‖ 2౤62 ‖

ఇయం బాలా మాం ప్రత్యనవరతం ఇందీవరదలప్రభా
చీరం చక్షుః క్షిపతి కిం అభిప్రేతం అనయా |
గతో మోహోఽస్మాకం స్మరశబరబాణవ్యతికరజ్వర
జ్వాలా శాంతా తదపి న వరాకీ విరమతి ‖ 2౤63 ‖

కిం కందర్ప కరం కదర్థయసి రే కోదండటంకారితం
రే రే కోకిల కోఉమ్^^అలం కలరవం కిం వా వృథా జల్పసి |
ముగ్ధే స్నిగ్ధవిదగ్ధచారుమధురైర్లోలైః కటాక్షైరలం
చేతశ్చుంబితచంద్రచూడచరణధ్యానామృతం వర్తతే ‖ 2౤64 ‖

విరహేఽపి సంగమః ఖలు
పరస్పరం సంగతం మనో యేషాం |
హృదయం అపి విఘట్టితం చేత్
సంగీ విరహం విశేషయతి ‖ 2౤65 ‖

కిం గతేన యది సా న జీవతి
ప్రాణితి ప్రియతమా తథాపి కిం |
ఇత్యుదీక్ష్య నవమేఘమాలికాం
న ప్రయాతి పథికః స్వమందిరం ‖ 2౤66 ‖

విరమత బుధా యోషిత్సంగాత్సుఖాత్క్షణభంగురాత్
కురుత కరుణామైత్రీప్రజ్ఞావధూజనసంగమం |
న ఖలు నరకే హారాక్రాంతం ఘనస్తనమండలం
శరణం అథవా శ్రోణీబింబం రణన్మణిమేఖలం ‖ 2౤67 ‖

యదా యోగాభ్యాసవ్యసనకృశయోరాత్మమనసోరవిచ్ఛిన్నా
మైత్రీ స్ఫురతి కృతినస్తస్య కిం ఉ తైః |
ప్రియాణాం ఆలాపైరధరమధుభిర్వక్త్రవిధుభిః
సనిశ్వాసామోదైః సకుచకలశాశ్లేషసురతైః ‖ 2౤68 ‖

యదాసీదజ్ఞానం స్మరతిమిరసంచారజనితం
తదా దృష్టనారీమయం ఇదం అశేషం జగదితి |
ఇదానీం అస్మాకం పటుతరవివేకాంజనజుషాం
సమీభూతా దృష్టిస్త్రిభువనం అపి బ్రహ్మ మనుతే ‖ 2౤69 ‖

తావదేవ కృతినాం అపి స్ఫురత్యేష
నిర్మలవివేకదీపకః |
యావదేవ న కురంగచక్షుషాం
తాడ్యతే చటులలోచనాంచలైః ‖ 2౤70 ‖

వచసి భవతి సంగత్యాగం ఉద్దిశ్య వార్తా
శ్రుతిముఖరముఖానాం కేవలం పండితానాం |
జఘనం అరుణరత్నగ్రంథికాంచీకలాపం
కువలయనయనానాం కో విహాతుం సమర్థః ‖ 2౤71 ‖

స్వపరప్రతారకోఽసౌ
నిందతి యోఽలీకపండితో యువతీః |
యస్మాత్తపసోఽపి ఫలం
స్వర్గః స్వర్గేఽపి చాప్సరసః ‖ 2౤72 ‖

మత్తేభకుంభదలనే భువి సంతి ధీరాః
కేచిత్ప్రచండమృగరాజవధేఽపి దక్షాః |
కింతు బ్రవీమి బలినాం పురతః ప్రసహ్య
కందర్పదర్పదలనే విరలా మనుష్యాః ‖ 2౤73 ‖

సన్మార్గే తావదాస్తే ప్రభవతి చ నరస్తావదేవేంద్రియాణాం
లజ్జాం తావద్విధత్తే వినయం అపి సమాలంబతే తావదేవ |
భ్రూచాపాకృష్టముక్తాః శ్రవణపథగతా నీలపక్ష్మాణ ఏతే
యావల్లీలావతీనాం హృది న ధృతిముషో దృష్టిబాణాః పతంతి ‖ 2౤74 ‖

ఉన్మత్తప్రేమసంరంభాద్
ఆరభంతే యద్^^అంగనాః |
తత్ర ప్రత్యూహం ఆధాతుం
బ్రహ్మాపి ఖలు కాతరః ‖ 2౤75 ‖

తావన్మహత్త్వం పాండిత్యం
కులీనత్వం వివేకితా |
యావజ్జ్వలతి నాంగేషు
హతః పంచేషుపావకః ‖ 2౤76 ‖

శాస్త్రజ్ఞోఽపి ప్రగుణితనయోఽత్యాంతబాధాపి బాఢం
సంసారేఽస్మిన్భవతి విరలో భాజనం సద్గతీనాం |
యేనైతస్మిన్నిరయనగరద్వారం ఉద్ఘాటయంతీ
వామాక్షీణాం భవతి కుటిలా భ్రూలతా కుంచికేవ ‖ 2౤77 ‖

కృశః కాణః ఖంజః శ్రవణరహితః పుచ్ఛవికలో
వ్రణీ పూయక్లిన్నః కృమికులశతైరావృతతనుః |
క్షుధా క్షామో జీర్ణః పిఠరకకపాలార్పితగలః
శునీం అన్వేతి శ్వా హతం అపి చ హంత్యేవ మదనః ‖ 2౤78 ‖

స్త్రీముద్రాం కుసుమాయుధస్య జయినీం సర్వార్థసంపత్కరీం
యే మూఢాః ప్రవిహాయ యాంతి కుధియో మిథ్యాఫలాన్వేషిణః |
తే తేనైవ నిహత్య నిర్దయతరం నగ్నీకృతా ముండితాః
కేచిత్పంచశిఖీకృతాశ్చ జటిలాః కాపాలికాశ్చాపరే ‖ 2౤79 ‖

విశ్వామిత్రపరాశరప్రభృతయో వాతాంబుపర్ణాశనాస్తేఽపి
స్త్రీముఖపంకజం సులలితం దృష్ట్వైవ మోహం గతాః |
శాల్యన్నం సఘృతం పయోదధియుతం యే భుంజతే మానవాస్తేషామ్
ఇంద్రియనిగ్రహో యది భవేద్వింధ్యః ప్లవేత్సాగరే ‖ 2౤80 ‖

పరిమలభృతో వాతాః శాఖా నవాంకురకోటయో
మధురవిధురోత్కంఠాభాజః ప్రియా పికపక్షిణాం |
విరలవిరసస్వేదోద్గారా వధూవదనేందవః
ప్రసరతి మధౌ ధాత్ర్యాం జాతో న కస్య గుణోదయః ‖ 2౤81 ‖

మధురయం మధురైరపి కోకిలా
కలరవైర్మలయస్య చ వాయుభిః |
విరహిణః ప్రహిణస్తి శరీరిణో
విపది హంత సుధాపి విషాయతే ‖ 2౤82 ‖

ఆవాసః కిలకించితస్య దయితాపార్శ్వే విలాసాలసాః
కర్ణే కోకిలకామినీకలరవః స్మేరో లతామండపః |
గోష్ఠీ సత్కవిభిః సమం కతిపయైర్ముగ్ధాః సుధాంశోః కరాః
కేషాంచిత్సుఖయంతి చాత్ర హృదయం చైత్రే విచిత్రాః క్షపాః ‖ 2౤83 ‖

పాంథ స్త్రీవిరహానలాహుతికలాం ఆతన్వతీ మంజరీమాకందేషు
పికాంగనాభిరధునా సోత్కంఠం ఆలోక్యతే |
అప్యేతే నవపాటలాపరిమలప్రాగ్భారపాటచ్చరా
వాంతిక్లాంతివితానతానవకృతః శ్రీఖండశైలానిలాః ‖ 2౤84 ‖

ప్రథితః ప్రణయవతీనాం
తావత్పదం ఆతనోతు హృది మానః |
భవతి న యావచ్చందనతరు
సురభిర్మలయపవమానః ‖ 2౤85 ‖

సహకారకుసుమకేసరనికర
భరామోదమూర్చ్ఛితదిగ్^^అంతే |
మధురమధురవిధురమధుపే
మధౌ భవేత్కస్య నోత్కంఠా ‖ 2౤86 ‖

అచ్ఛాచ్ఛచందనరసార్ద్రతరా మృగాక్ష్యో
ధారాగృహాణి కుసుమాని చ కోఉమ్^^ఉదీ చ |
మందో మరుత్సుమనసః శుచి హర్మ్యపృష్ఠం
గ్రీష్మే మదం చ మదనం చ వివర్ధయంతి ‖ 2౤87 ‖

స్రజో హృద్యామోదా వ్యజనపవనశ్చంద్రకిరణాః
పరాగః కాసారో మలయజరజః శీధు విశదం |
శుచిః సౌధోత్సంగః ప్రతను వసనం పంకజదృశో
నిదాఘర్తావేతద్విలసతి లభంతే సుకృతినః ‖ 2౤88 ‖

సుధాశుభ్రం ధామ స్ఫురద్^^అమలరశ్మిః శశధరః
ప్రియావక్త్రాంభోజం మలయజరజశ్చాతిసురభిః |
స్రజో హృద్యామోదాస్తదిదం అఖిలం రాగిణి జనే
కరోత్యంతః క్షోభం న తు విషయసంసర్గవిముఖే ‖ 2౤89 ‖

తరుణీవేషోద్దీపితకామా
వికసజ్జాతీపుష్పసుగంధిః |
ఉన్నతపీనపయోధరభారా
ప్రావృట్తనుతే కస్య న హర్షం ‖ 2౤90 ‖

వియద్^^ఉపచితమేఘం భూమయః కందలిన్యో
నవకుటజకదంబామోదినో గంధవాహాః |
శిఖికులకలకేకారావరమ్యా వనాంతాః
సుఖినం అసుఖినం వా సర్వం ఉత్కంఠయంతి ‖ 2౤91 ‖

ఉపరి ఘనం ఘనపటలం
తిర్యగ్గిరయోఽపి నర్తితమయూరాః |
క్షితిరపి కందలధవలా
దృష్టిం పథికః క్వ పాతయతి ‖ 2౤92 ‖

ఇతో విద్యుద్వల్లీవిలసితం ఇతః కేతకితరోః
స్ఫురన్గంధః ప్రోద్యజ్జలదనినదస్ఫూర్జితం ఇతః |
ఇతః కేకిక్రీడాకలకలరవః పక్ష్మలదృశాం
కథం యాస్యంత్యేతే విరహదివసాః సంభృతరసాః ‖ 2౤93 ‖

అసూచిసంచారే తమసి నభసి ప్రౌఢజలదధ్వని
ప్రాజ్ఞంమన్యే పతతి పృషతానాం చ నిచయే |
ఇదం సౌదామిన్యాః కనకకమనీయం విలసితం
ముదం చ మ్లానిం చ ప్రథయతి పథి స్వైరసుదృశాం ‖ 2౤94 ‖

ఆసారేణ న హర్మ్యతః ప్రియతమైర్యాతుం బహిః శక్యతే
శీతోత్కంపనిమిత్తం ఆయతదృశా గాఢం సమాలింగ్యతే |
జాతాః శీకరశీతలాశ్చ మరుతోరత్యంతఖేదచ్ఛిదో
ధన్యానాం బత దుర్దినం సుదినతాం యాతి ప్రియాసంగమే ‖ 2౤95 ‖

అర్ధం సుప్త్వా నిశాయాః సరభససురతాయాససన్నశ్లథాంగప్రోద్భూతాసహ్య
తృష్ణో మధుమదనిరతో హర్మ్యపృష్ఠే వివిక్తే |
సంభోగక్లాంతకాంతాశిథిలభుజలతావర్జితం కర్కరీతో
జ్యోత్స్నాభిన్నాచ్ఛధారం పిబతి న సలిలం శారదం మందపుణ్యః ‖ 2౤96 ‖

హేమంతే దధిదుగ్ధసర్పిరశనా మాంజిష్ఠవాసోభృతః
కాశ్మీరద్రవసాంద్రదిగ్ధవపుషశ్ఛిన్నా విచిత్రై రతైః |
వృత్తోరుస్తనకామినోజనకృతాశ్లేషా గృహాభ్యంతరే
తాంబూలీదలపూగపూరితముఖా ధన్యాః సుఖం శేరతే ‖ 2౤97 ‖

ప్రదుయత్ప్రౌఢప్రియంగుద్యుతిభృతి వికసత్కుందమాద్యద్ద్విరేఫే
కాలే ప్రాలేయవాతప్రచలవిలసితోదారమందారధామ్ని |
యేషాం నో కంఠలగ్నా క్షణం అపి తుహినక్షోదదక్షా మృగాక్షీ
తేసాం ఆయామయామా యమసదనసమా యామినీ యాతి యూనాం ‖ 2౤98 ‖

చుంబంతో గండభిత్తీరలకవతి ముఖే సీత్కృతాన్యాదధానా
వక్షఃసూత్కంచుకేషు స్తనభరపులకోద్భేదం ఆపాదయంతః |
ఊరూనాకంపయంతః పృథుజఘనతటాత్స్రంసయంతోఽంశుకాని
వ్యక్తం కాంతాజనానాం విటచరితభృతః శైశిరా వాంతి వాతాః ‖ 2౤99 ‖

కేశానాకులయందృశో ముకులయన్వాసో బలాదాక్షిపన్నాతన్వన్
పులకోద్గమం ప్రకటయన్నావేగకంపం శనైః |
బారం బారం ఉదారసీత్కృతకృతో దంతచ్ఛదాన్పీడయన్
ప్రాయః శైశిర ఏష సంప్రతి మరుత్కాంతాసు కాంతాయతే ‖ 2౤100 ‖

యద్యస్య నాస్తి రుచిరం తస్మింస్తస్య స్పృహా మనోజ్ఞేఽపి |
రమణీయేఽపి సుధాంశౌ న మనఃకామః సరోజిన్యాః ‖ 2౤101 ‖

వైరాగ్యే సంచరత్యేకో నీతౌ భ్రమతి చాపరః |
శృంగారే రమతే కశ్చిద్భువి భేదాః పరస్పరం ‖ 2౤102 ‖