Taittiriya Upanishad - Bhrugu Valli - Marathi

तैत्तिरीय उपनिषद् - भृगु वल्ली is the third vallI of the Taittiriya Upanishad and presents knowledge as a living inquiry between Bhrigu and his father Varuna. Bhrigu asks about Brahman, and Varuna gives a concise definition: that from which beings are born, by which they live, and into which they enter.

The central ideas are तपस् as focused inquiry, अन्न as sacred support of life, the progressive refinement of the self-sense, and the recognition of आनंद as Brahman's deepest pointer. The closing teachings on food are not merely dietary rules; they show that reverence for life-support is part of Brahman-knowledge.

(तै.आ.9.1.1)

Translation (भावार्थ):
This source marker identifies the Taittiriya Aranyaka section for the Bhrigu Valli recitation.

ॐ स॒ह ना॑ववतु । स॒ह नौ॑ भुनक्तु । स॒ह वी॒र्यं॑ करवावहै । ते॒ज॒स्विना॒वधी॑तमस्तु॒ मा वि॑द्विषा॒वहै᳚ । ॐ शांतिः॒ शांतिः॒ शांतिः॑ ॥

Translation (भावार्थ):
The opening peace prayer asks that teacher and student be protected, nourished, strengthened, made brilliant, and free from mutual hostility.

भृगु॒र्वै वा॑रु॒णिः । वरु॑णं॒ पित॑र॒मुप॑ससार । अधी॑हि भगवो॒ ब्रह्मेति॑ । तस्मा॑ ए॒तत्प्रो॑वाच । अन्नं॑ प्रा॒णं चक्षु॒श्श्रोत्रं॒ मनो॒ वाच॒मिति॑ । तग्ं हो॑वाच । यतो॒ वा इ॒मानि॒ भूता॑नि॒ जायं॑ते । येन॒ जाता॑नि॒ जीवं॑ति । यत्प्रयं॑त्य॒भिसंविँ॑शंति । तद्विजि॑ज्ञासस्व । तद्ब्रह्मेति॑ । स तपो॑ऽतप्यत । स तप॑स्त॒प्त्वा ॥ 1 ॥
इति प्रथमोऽनुवाकः ॥

Translation (भावार्थ):
Bhrigu approaches Varuna and asks for Brahman; Varuna points to food, prana, sight, hearing, mind, and speech, and defines Brahman as the source, sustainer, and end of beings.

अन्नं॒ ब्रह्मेति॒ व्य॑जानात् । अ॒न्नाद्ध्ये॑व खल्वि॒मानि॒ भुता॑नि॒ जायं॑ते । अन्ने॑न॒ जाता॑नि॒ जीवं॑ति । अन्नं॒ प्रयं॑त्य॒भिसंविँ॑शं॒तीति॑ । तद्वि॒ज्ञाय॑ । पुन॑रे॒व वरु॑णं॒ पित॑र॒मुप॑ससार । अधी॑हि भगवो॒ ब्रह्मेति॑ । तग्ं हो॑वाच । तप॑सा॒ ब्रह्म॒ विजि॑ज्ञासस्व । तपो॒ ब्रह्मेति॑ । स तपो॑ऽतप्यत । स तप॑स्त॒प्त्वा ॥ 1 ॥
इति द्वितीयोऽनुवाकः ॥

Translation (भावार्थ):
Through tapas Bhrigu first understands food as Brahman, because beings are born from food, live by food, and return to food.

प्रा॒णो ब्र॒ह्मेति॒ व्य॑जानात् । प्रा॒णाद्ध्ये॑व खल्वि॒मानि॒ भूता॑नि॒ जायं॑ते । प्रा॒णेन॒ जाता॑नि॒ जीवं॑ति । प्रा॒णं प्रयं॑त्य॒भिसंविँ॑शं॒तीति॑ । तद्वि॒ज्ञाय॑ । पुन॑रे॒व वरु॑णं॒ पित॑र॒मुप॑ससार । अधी॑हि भगवो॒ ब्रह्मेति॑ । तग्ं हो॑वाच । तप॑सा॒ ब्रह्म॒ विजि॑ज्ञासस्व । तपो॒ ब्रह्मेति॑ । स तपो॑ऽतप्यत । स तप॑स्त॒प्त्वा ॥ 1 ॥
इति तृतीयोऽनुवाकः ॥

Translation (भावार्थ):
Through deeper tapas he understands prana as Brahman, since beings arise, live, and return through life-force.

मनो॒ ब्रह्मेति॒ व्य॑जानात् । मन॑सो॒ ह्ये॑व खल्वि॒मानि॒ भूता॑नि॒ जायं॑ते । मन॑सा॒ जाता॑नि॒ जीवं॑ति । मनः॒ प्रयं॑त्य॒भिसंविँ॑शं॒तीति॑ । तद्वि॒ज्ञाय॑ । पुन॑रे॒व वरु॑णं॒ पित॑र॒मुप॑ससार । अधी॑हि भगवो॒ ब्रह्मेति॑ । तग्ं हो॑वाच । तप॑सा॒ ब्रह्म॒ विजि॑ज्ञासस्व । तपो॒ ब्रह्मेति॑ । स तपो॑ऽतप्यत । स तप॑स्त॒प्त्वा ॥ 1 ॥
इति चतुर्थोऽनुवाकः ॥

Translation (भावार्थ):
Through further inquiry he understands mind as Brahman, since beings are organized and experienced through mind.

वि॒ज्ञानं॒ ब्रह्मेति॒ व्य॑जानात् । वि॒ज्ञाना॒द्ध्ये॑व खल्वि॒मानि॒ भूता॑नि॒ जायं॑ते । वि॒ज्ञाने॑न॒ जाता॑नि॒ जीवं॑ति । वि॒ज्ञानं॒ प्रयं॑त्य॒भिसंविँ॑शं॒तीति॑ । तद्वि॒ज्ञाय॑ । पुन॑रे॒व वरु॑णं॒ पित॑र॒मुप॑ससार । अधी॑हि भगवो॒ ब्रह्मेति॑ । तग्ं हो॑वाच । तप॑सा॒ ब्रह्म॒ विजि॑ज्ञासस्व । तपो॒ ब्रह्मेति॑ । स तपो॑ऽतप्यत । स तप॑स्त॒प्त्वा ॥ 1 ॥
इति पंचमोऽनुवाकः ॥

Translation (भावार्थ):
Through deeper inquiry he understands knowledge as Brahman, because understanding governs sacrifice, action, and experience.

आ॒नं॒दो ब्र॒ह्मेति॒ व्य॑जानात् । आ॒नंदा॒द्ध्ये॑व खल्वि॒मानि॒ भूता॑नि॒ जायं॑ते । आ॒नं॒देन॒ जाता॑नि॒ जीवं॑ति । आ॒नं॒दं प्रयं॑त्य॒भिसंविँ॑शं॒तीति॑ । सैषा भा᳚र्ग॒वी वा॑रु॒णी वि॒द्या । प॒र॒मे व्यो॑म॒न्प्रति॑ष्ठिता । स य ए॒वं-वेँद॒ प्रति॑तिष्ठति । अन्न॑वानन्ना॒दो भ॑वति । म॒हान्भ॑वति प्र॒जया॑ प॒शुभि॑र्ब्रह्मवर्च॒सेन॑ । म॒हान्की॒र्त्या ॥ 1 ॥
इति षष्ठोऽनुवाकः ॥

Translation (भावार्थ):
Through final inquiry he understands bliss as Brahman, because beings arise from bliss, live by bliss, and return to bliss.

अन्नं॒ न निं॑द्यात् । तद्व्र॒तम् । प्रा॒णो वा अन्नम्᳚ । शरी॑रमन्ना॒दम् । प्रा॒णे शरी॑रं॒ प्रति॑ष्ठितम् । शरी॑रे प्रा॒णः प्रति॑ष्ठितः । तदे॒तदन्न॒मन्ने॒ प्रति॑ष्ठितम् । स य ए॒तदन्न॒मन्ने॒ प्रति॑ष्ठितं॒-वेँद॒ प्रति॑तिष्ठति । अन्न॑वानन्ना॒दो भ॑वति । म॒हान्भ॑वति प्र॒जया॑ प॒शुभि॑र्ब्रह्मवर्च॒सेन॑ । म॒हान्की॒र्त्या ॥ 1 ॥
इति सप्तमोऽनुवाकः ॥

Translation (भावार्थ):
The teaching declares that food should not be despised, for food and prana are mutually established.

अन्नं॒ न परि॑चक्षीत । तद्व्र॒तम् । आपो॒ वा अन्नम्᳚ । ज्योति॑रन्ना॒दम् । अ॒प्सु ज्योतिः॒ प्रति॑ष्ठितम् । ज्योति॒ष्यापः॒ प्रति॑ष्ठिताः । तदे॒तदन्न॒मन्ने॒ प्रति॑ष्ठितम् । स य ए॒तदन्न॒मन्ने॒ प्रति॑ष्ठितं॒-वेँद॒ प्रति॑तिष्ठति । अन्न॑वानन्ना॒दो भ॑वति । महा॒न्भ॑वति प्र॒जया॑ प॒शुभि॑र्ब्रह्मवर्च॒सेन॑ । म॒हान्की॒र्त्या ॥ 1 ॥
इत्यष्टमोऽनुवाकः ॥

Translation (भावार्थ):
Food should not be rejected; water and light, earth and space, and their mutual relation are contemplated as sacred support.

अन्नं॑ ब॒हु कु॑र्वीत । तद्व्र॒तम् । पृ॒थि॒वी वा अन्नम्᳚ । आ॒का॒शो᳚ऽन्ना॒दः । पृ॒थि॒व्यामा॑का॒शः प्रति॑ष्ठितः । आ॒का॒शे पृ॑थि॒वी प्रति॑ष्ठिता । तदे॒तदन्न॒मन्ने॒ प्रति॑ष्ठितम् । स य ए॒तदन्न॒मन्ने॒ प्रति॑ष्ठितं॒-वेँद॒ प्रति॑तिष्ठति । अन्न॑वानन्ना॒दो भ॑वति । म॒हान्भ॑वति प्र॒जया॑ प॒शुभि॑र्ब्रह्मवर्च॒सेन॑ । म॒हान्की॒र्त्या ॥ 1 ॥
इति नवमोऽनुवाकः ॥

Translation (भावार्थ):
Food should be increased; earth and space are contemplated as the stabilizing and abundant field of nourishment.

न कंचन वसतौ प्रत्या॑चक्षी॒त । तद्व्र॒तम् । तस्माद्यया कया च विधया बह्व॑न्नं प्रा॒प्नुयात् । अराध्यस्मा अन्नमि॑त्याच॒क्षते । एतद्वै मुखतो᳚ऽन्नग्ं रा॒द्धम् । मुखतोऽस्मा अ॑न्नग्ं रा॒ध्यते । एतद्वै मध्यतो᳚ऽन्नग्ं रा॒द्धम् । मध्यतोऽस्मा अ॑न्नग्ं रा॒ध्यते । एतद्वा अंततो᳚ऽन्नग्ं रा॒द्धम् । अंततोऽस्मा अ॑न्नग्ं रा॒ध्यते ॥ 1 ॥
य ए॑वं-वेँ॒द । क्षेम इ॑ति वा॒चि । योगक्षेम इति प्रा॑णापा॒नयोः । कर्मे॑ति ह॒स्तयोः । गतिरि॑ति पा॒दयोः । विमुक्तिरि॑ति पा॒यौ । इति मानुषी᳚स्समा॒ज्ञाः । अथ दै॒वीः । तृप्तिरि॑ति वृ॒ष्टौ । बलमि॑ति वि॒द्युति ॥ 2 ॥
यश इ॑ति प॒शुषु । ज्योतिरिति न॑क्षत्रे॒षु । प्रजातिरमृतमानंद इ॑त्युप॒स्थे । सर्वमि॑त्याका॒शे । तत्प्रतिष्ठेत्यु॑पासी॒त । प्रतिष्ठा॑वान्भ॒वति । तन्मह इत्यु॑पासी॒त । म॑हान्भ॒वति । तन्मन इत्यु॑पासी॒त । मान॑वान्भ॒वति ॥ 3 ॥
तन्नम इत्यु॑पासी॒त । नम्यंते᳚ऽस्मै का॒माः । तद्ब्रह्मेत्यु॑पासी॒त । ब्रह्म॑वान्भ॒वति । तद्ब्रह्मणः परिमर इत्यु॑पासी॒त । पर्येणं म्रियंते द्विषंत॑स्सप॒त्नाः । परि ये᳚ऽप्रिया᳚ भ्रातृ॒व्याः । स यश्चा॑यं पु॒रुषे । यश्चासा॑वादि॒त्ये । स एकः॑ ॥ 4 ॥
स य॑ एवं॒-विँत् । अस्मांल्लोँ॑कात्प्रे॒त्य । एतमन्नमय-मात्मानमुप॑संक्र॒म्य । एतं प्राणमय-मात्मानमुप॑संक्र॒म्य । एतं मनोमय-मात्मानमुप॑संक्र॒म्य । एतं-विँज्ञानमय-मात्मानमुप॑संक्र॒म्य । एतमानंदमय-मात्मानमुप॑संक्र॒म्य । इमांल्लोँकान्कामान्नी -कामरूप्य॑नु-सं॒चरन्न् । एतथ्साम गा॑यन्ना॒स्ते । हा(3) वु॒ हा(3) वु॒ हा(3) वु॑ ॥ 5 ॥
अ॒हमन्न-म॒हमन्न-म॒हमन्नम् । अ॒हमन्ना॒दो(3)ऽ॒हमन्ना॒दो(3)ऽ॒हमन्ना॒दः । अ॒हग्ग् श्लोक॒कृद॒हग्ग् श्लोक॒कृद॒हग्ग् श्लोक॒कृत् । अ॒हमस्मि प्रथमजा ऋता(3) स्य॒ । पूर्वं देवेभ्यो अमृतस्य ना(3) भा॒यि॒ । यो मा ददाति स इदेव मा(3) वाः॒ । अ॒हमन्न॒-मन्न॑-म॒दंत॒मा(3) द्मि॒ । अहं॒-विँश्वं॒ भुव॑न॒-मभ्य॑भ॒वाम् । सुव॒र्न ज्योतीः᳚ । य ए॒वं-वेँद॑ । इत्यु॑प॒निष॑त् ॥ 6 ॥
इति दशमोऽनुवाकः ॥

Translation (भावार्थ):
Hospitality is commanded: do not turn away one who comes for food, recognize food in the powers of body and cosmos, and realize the unity expressed by 'I am food, I am the eater of food, I am the maker of the hymn.'

Translation (भावार्थ):
The closing peace prayer again asks that teacher and student be protected, nourished, strengthened, made radiant in study, and free from hostility.

॥ हरिः॑ ओम् ॥
॥ श्री कृष्णार्पणमस्तु ॥

Translation (भावार्थ):
The traditional closing offers the recitation to Hari and Sri Krishna.

Browse Related Categories: