ਭਰ੍ਤ੍ਰੁਰੁਇਹਰਿ is celebrated for the ਸ਼ਤਕ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਤਿ - three collections of roughly a hundred verses each: ਨੀਤਿ ਸ਼ਤਕਮ੍, ਸ਼੍ਰੁਰੁਇਂਗਾਰ ਸ਼ਤਕਮ੍, and ਵੈਰਾਗ੍ਯ ਸ਼ਤਕਮ੍. These are among the most quoted ਸੁਭਾਸ਼ਿਤਾਨਿ in Sanskrit literature because each ਸ਼੍ਲੋਕ is compact, memorable, and rooted in lived observation.
Among them, ਨੀਤਿ ਸ਼ਤਕਮ੍ is a handbook of ਨੀਤਿ: wise conduct, discernment, and ethical practicality. It does not speak in abstract ideals alone; it speaks to how people actually behave - how learning can swell into ego, how power attracts flattery, how money reshapes relationships, and how speech can either heal or burn.
ਦਿਕ੍ਕਾਲਾਦ੍ਯਨਵਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਨਂਤਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮੂਰ੍ਤਯੇ ।
ਸ੍ਵਾਨੁਭੂਤ੍ਯੇਕਮਾਨਾਯ ਨਮਃ ਸ਼ਾਂਤਾਯ ਤੇਜਸੇ ॥ 1.1 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Salutations to the serene radiance - the embodiment of infinite pure consciousness, unbounded by space and time, and realized directly as the single standard through one's own experience.
ਬੋਦ੍ਧਾਰੋ ਮਤ੍ਸਰਗ੍ਰਸ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਭਵਃ ਸ੍ਮਯਦੂਸ਼ਿਤਾਃ ।
ਅਬੋਧੋਪਹਤਾਃ ਚਾਨ੍ਯੇ ਜੀਰ੍ਣਮਂਗੇ ਸੁਭਾਸ਼ਿਤਮ੍ ॥ 1.2 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
The learned are often consumed by envy, the powerful are tainted by pride, and others are struck by ignorance; alas, wise counsel gets worn out and goes to waste.
ਅਜ੍ਞਃ ਸੁਖਂ ਆਰਾਧ੍ਯਃ
ਸੁਖਤਰਂ ਆਰਾਧ੍ਯਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਜ੍ਞਃ ।
ਜ੍ਞਾਨਲਵਦੁਰ੍ਵਿਦਗ੍ਧਂ
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਪਿ ਤਂ ਨਰਂ ਨ ਰਂਜਯਤਿ ॥ 1.3 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
The ignorant are easy to please, the truly discerning are even easier to please; but a person made arrogant by a mere drop of knowledge cannot be satisfied even by Brahma.
ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ ਮਣਿਂ ਉਦ੍ਧਰੇਨ੍ਮਕਰਵਕ੍ਤ੍ਰਦਂਸ਼੍ਟ੍ਰਾਂਤਰਾਤ੍
ਸਮੁਦ੍ਰਂ ਅਪਿ ਸਂਤਰੇਤ੍ਪ੍ਰਚਲਦੂਰ੍ਮਿਮਾਲਾਕੁਲਮ੍ ।
ਭੁਜਂਗਂ ਅਪਿ ਕੋਪਿਤਂ ਸ਼ਿਰਸਿ ਪੁਸ਼੍ਪਵਦ੍ਧਾਰਯੇਤ੍
ਨ ਤੁ ਪ੍ਰਤਿਨਿਵਿਸ਼੍ਟਮੂਰ੍ਖਜਨਚਿਤ੍ਤਂ ਆਰਾਧਯੇਤ੍ ॥ 1.4 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
One may forcibly snatch a jewel from between the teeth of a crocodile, cross an ocean churned by waves, and even carry an enraged serpent on the head as if it were a flower; but one should not try to conciliate the mind of a stubborn fool.
ਲਭੇਤ ਸਿਕਤਾਸੁ ਤੈਲਂ ਅਪਿ ਯਤ੍ਨਤਃ ਪੀਡਯਨ੍
ਪਿਬੇਚ੍ਚ ਮ੍ਰੁਰੁਇਗਤ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਣਿਕਾਸੁ ਸਲਿਲਂ ਪਿਪਾਸਾਰ੍ਦਿਤਃ ।
ਕ੍ਵਚਿਦਪਿ ਪਰ੍ਯਟਨ੍ਸ਼ਸ਼ਵਿਸ਼ਾਣਂ ਆਸਾਦਯੇਤ੍
ਨ ਤੁ ਪ੍ਰਤਿਨਿਵਿਸ਼੍ਟਮੂਰ੍ਖਚਿਤ੍ਤਂ ਆਰਾਧਯੇਤ੍ ॥ 1.5 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
With great effort one might squeeze oil out of sand, drink water from a mirage when parched with thirst, or even find a hare's horn somewhere while wandering; but one should not try to conciliate the mind of a stubborn fool.
ਵ੍ਯਾਲਂ ਬਾਲਮ੍ਰੁਰੁਇਣਾਲਤਂਤੁਭਿਰਸੌ ਰੋਦ੍ਧੁਂ ਸਮੁਜ੍ਜ੍ਰੁਰੁਇਂਭਤੇ
ਛੇਤ੍ਤੁਂ ਵਜ੍ਰਮਣਿਂ ਸ਼ਿਰੀਸ਼ਕੁਸੁਮਪ੍ਰਾਂਤੇਨ ਸਨ੍ਨਹ੍ਯਤਿ ।
ਮਾਧੁਰ੍ਯਂ ਮਧੁਬਿਂਦੁਨਾ ਰਚਯਿਤੁਂ ਕ੍ਸ਼ਾਰਾਮੁਧੇਰੀਹਤੇ
ਨੇਤੁਂ ਵਾਂਛਂਤਿ ਯਃ ਖਲਾਨ੍ਪਥਿ ਸਤਾਂ ਸੂਕ੍ਤੈਃ ਸੁਧਾਸ੍ਯਂਦਿਭਿਃ ॥ 1.6 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
He tries to restrain a serpent with tender lotus fibres, to cut a diamond with the tip of a Sirisha flower, and to make an ocean of salt sweet with a drop of honey; likewise, the one who wishes to lead the wicked onto the path of the good using nectar-sweet counsel is attempting the impossible.
ਸ੍ਵਾਯਤ੍ਤਂ ਏਕਾਂਤਗੁਣਂ ਵਿਧਾਤ੍ਰਾ
ਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਛਾਦਨਂ ਅਜ੍ਞਤਾਯਾਃ ।
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਃ ਸਰ੍ਵਵਿਦਾਂ ਸਮਾਜੇ
ਵਿਭੂਸ਼ਣਂ ਮੌਨਂ ਅਪਂਡਿਤਾਨਾਮ੍ ॥ 1.7 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Silence, fully under one's control and of a single quality, is fashioned by the Creator as a covering for ignorance; therefore, in the assembly of the truly learned, silence is the ornament of the unlearned.
ਯਦਾ ਕਿਂਚਿਜ੍ਜ੍ਞੋਹਂ ਦ੍ਵਿਪ ਇਵ ਮਦਾਂਧਃ ਸਮਭਵਂ
ਤਦਾ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞੋਸ੍ਮੀਤ੍ਯਭਵਦਵਲਿਪ੍ਤਂ ਮਮ ਮਨਃ
ਯਦਾ ਕਿਂਚਿਤ੍ਕਿਂਚਿਦ੍ਬੁਧਜਨਸਕਾਸ਼ਾਦਵਗਤਂ
ਤਦਾ ਮੂਰ੍ਖੋਸ੍ਮੀਤਿ ਜ੍ਵਰ ਇਵ ਮਦੋ ਮੇ ਵ੍ਯਪਗਤਃ ॥ 1.8 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
When I knew a little, I became like an elephant blinded by pride, thinking "I am a knower"; then my mind became arrogant, thinking "I am omniscient". But when I learned something, little by little, from the wise, my pride left like a fever, and I thought, "I am a fool".
ਕ੍ਰੁਰੁਇਮਿਕੁਲਚਿਤ੍ਤਂ ਲਾਲਾਕ੍ਲਿਨ੍ਨਂ ਵਿਗਂਧਿਜੁਗੁਪ੍ਸਿਤਂ
ਨਿਰੁਪਮਰਸਂ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਖਾਦਨ੍ਨਰਾਸ੍ਥਿ ਨਿਰਾਮਿਸ਼ਮ੍ ।
ਸੁਰਪਤਿਂ ਅਪਿ ਸ਼੍ਵਾ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥਂ ਵਿਲੋਕ੍ਯ ਨ ਸ਼ਂਕਤੇ
ਨ ਹਿ ਗਣਯਤਿ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰੋ ਜਂਤੁਃ ਪਰਿਗ੍ਰਹਫਲ੍ਗੁਤਾਮ੍ ॥ 1.9 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
The mind of worms finds delicious what is saliva-soaked, foul-smelling, and repulsive, happily gnawing a fleshless human bone; and a dog, standing by it, is not afraid even on seeing Indra nearby - for a petty creature does not reckon the worthlessness of what it clings to as its possession.
ਸ਼ਿਰਃ ਸ਼ਾਰ੍ਵਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਤ੍ਪਸ਼ੁਪਤਿਸ਼ਿਰਸ੍ਤਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਧਰਂ
ਮਹੀਧ੍ਰਾਦੁਤ੍ਤੁਂਗਾਦਵਨਿਂ ਅਵਨੇਸ਼੍ਚਾਪਿ ਜਲਧਿਮ੍ ।
ਅਧੋਧੋ ਗਂਗੇਯਂ ਪਦਂ ਉਪਗਤਾ ਸ੍ਤੋਕਮ੍
ਅਥਵਾਵਿਵੇਕਭ੍ਰਸ਼੍ਟਾਨਾਂ ਭਵਤਿ ਵਿਨਿਪਾਤਃ ਸ਼ਤਮੁਖਃ ॥ 1.10 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
From heaven, the head of Siva came down to the mountain from the head of ਪਸ਼ੁਪਤਿ; from the lofty mountain it came down to the earth, and from the earth also to the ocean. Thus even this ਗਂਗਾ, descending step by step, has come lower and lower; likewise, for those who have lost discernment, downfall becomes manyfold.
ਸ਼ਕ੍ਯੋ ਵਾਰਯਿਤੁਂ ਜਲੇਨ ਹੁਤਭੁਕ੍ਚ੍ਛਤ੍ਰੇਣ ਸੂਰ੍ਯਾਤਪੋ
ਨਾਗੇਂਦ੍ਰੋ ਨਿਸ਼ਿਤਾਂਕੁਸ਼ੇਨ ਸਮਦੋ ਦਂਡੇਨ ਗੋਗਰ੍ਦਭੌ ।
ਵ੍ਯਾਧਿਰ੍ਭੇਸ਼ਜਸਂਗ੍ਰਹੈਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਮਂਤ੍ਰਪ੍ਰਯੋਗੈਰ੍ਵਿਸ਼ਂ
ਸਰ੍ਵਸ੍ਯੌਸ਼ਧਂ ਅਸ੍ਤਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਹਿਤਂ ਮੂਰ੍ਖਸ੍ਯ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯੌਸ਼ਧਿਮ੍ ॥ 1.11 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Water can restrain fire, an umbrella can ward off the sun's heat, a sharp goad can control a rutting elephant, and a stick can manage a cow or a donkey; disease has remedies in medicines, and poison has remedies in mantra-practices. For everything there is a remedy prescribed by ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰ - but for a fool there is no medicine.
ਸਾਹਿਤ੍ਯਸਂਗੀਤਕਲਾਵਿਹੀਨਃ
ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਪਸ਼ੁਃ ਪੁਚ੍ਛਵਿਸ਼ਾਣਹੀਨਃ ।
ਤ੍ਰੁਰੁਇਣਂ ਨ ਖਾਦਨ੍ਨਪਿ ਜੀਵਮਾਨਸ੍
ਤਦ੍ਭਾਗਧੇਯਂ ਪਰਮਂ ਪਸ਼ੂਨਾਮ੍ ॥ 1.12 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
One who lacks literature, music, and the arts is plainly a beast - only without tail and horns. Though he does not even eat grass, he still lives; that is, indeed, a great "good fortune" for the animals.
ਯੇਸ਼ਾਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਾ ਨ ਤਪੋ ਨ ਦਾਨਂ
ਜ੍ਞਾਨਂ ਨ ਸ਼ੀਲਂ ਨ ਗੁਣੋ ਨ ਧਰ੍ਮਃ ।
ਤੇ ਮਰ੍ਤ੍ਯਲੋਕੇ ਭੁਵਿ ਭਾਰਭੂਤਾ
ਮਨੁਸ਼੍ਯਰੂਪੇਣ ਮ੍ਰੁਰੁਇਗਾਸ਼੍ਚਰਂਤਿ ॥ 1.13 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Those who have neither learning, nor disciplined effort, nor charity; neither wisdom, nor good conduct, nor virtue, nor ਧਰ੍ਮ - they are a burden on earth, wandering like beasts in the outward form of human beings.
ਵਰਂ ਪਰ੍ਵਤਦੁਰ੍ਗੇਸ਼ੁ
ਭ੍ਰਾਂਤਂ ਵਨਚਰੈਃ ਸਹ
ਨ ਮੂਰ੍ਖਜਨਸਂਪਰ੍ਕਃ
ਸੁਰੇਂਦ੍ਰਭਵਨੇਸ਼੍ਵਪਿ ॥ 1.14 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Better to wander with forest-dwellers in mountain strongholds than to have the company of foolish people - even in the palaces of Indra.
ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੋਪਸ੍ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਸ਼ਬ੍ਦਸੁਂਦਰਗਿਰਃ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯਪ੍ਰਦੇਯਾਗਮਾ
ਵਿਖ੍ਯਾਤਾਃ ਕਵਯੋ ਵਸਂਤਿ ਵਿਸ਼ਯੇ ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭੋਰ੍ਨਿਰ੍ਧਨਾਃ ।
ਤਜ੍ਜਾਡ੍ਯਂ ਵਸੁਧਾਦਿਪਸ੍ਯ ਕਵਯਸ੍ਤ੍ਵਰ੍ਥਂ ਵਿਨਾਪੀਸ਼੍ਵਰਾਃ
ਕੁਤ੍ਸ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਕੁਪਰੀਕ੍ਸ਼ਕਾ ਹਿ ਮਣਯੋ ਯੈਰਰ੍ਘਤਃ ਪਾਤਿਤਾਃ ॥ 1.15 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Renowned poets, whose speech is beautiful and refined by ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰ and whose teachings are worthy to be passed to disciples, live in a certain ruler's domain - yet remain poor. That is the folly of that king: even a poet is great even without money, but gems become despised when bad appraisers devalue them.
ਹਰ੍ਤੁਰ੍ਯਾਤਿ ਨ ਗੋਚਰਂ ਕਿਂ ਅਪਿ ਸ਼ਂ ਪੁਸ਼੍ਣਾਤਿ ਯਤ੍ਸਰ੍ਵਦਾਪ੍ਯ੍
ਅਰ੍ਥਿਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦ੍ਯਮਾਨਂ ਅਨਿਸ਼ਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਵ੍ਰੁਰੁਇਦ੍ਧਿਂ ਪਰਾਮ੍ ।
ਕਲ੍ਪਾਂਤੇਸ਼੍ਵਪਿ ਨ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਨਿਧਨਂ ਵਿਦ੍ਯਾਖ੍ਯਂ ਅਂਤਰ੍ਧਨਂ
ਯੇਸ਼ਾਂ ਤਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿ ਮਾਨਂ ਉਜ੍ਝਤ ਨ੍ਰੁਰੁਇਪਾਃ ਕਸ੍ਤੈਃ ਸਹ ਸ੍ਪਰ੍ਧਤੇ ॥ 1.16 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
That hidden treasure called knowledge does not come into a thief's reach at all; it always nourishes well-being, and when it is continually given to seekers it grows all the more. It does not perish even at the ends of world-cycles. O kings, show respect to those who possess it - who can compete with them?
ਅਧਿਗਤਪਰਮਾਰ੍ਥਾਨ੍ਪਂਡਿਤਾਨ੍ਮਾਵਮਂਸ੍ਥਾਸ੍
ਤ੍ਰੁਰੁਇਣਂ ਇਵ ਲਘੁ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਰ੍ਨੈਵ ਤਾਨ੍ਸਂਰੁਣਦ੍ਧਿ ।
ਅਭਿਨਵਮਦਲੇਖਾਸ਼੍ਯਾਮਗਂਡਸ੍ਥਲਾਨਾਂ
ਨ ਭਵਤਿ ਬਿਸਤਂਤੁਰ੍ਵਾਰਣਂ ਵਾਰਣਾਨਾਮ੍ ॥ 1.17 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Do not look down upon the wise who have realized the highest truth; paltry wealth cannot bind them any more than a straw can. A lotus-fiber thread does not become a restraint for elephants whose temples are dark with fresh rut.
ਅਂਭੋਜਿਨੀਵਨਵਿਹਾਰਵਿਲਾਸਂ ਏਵ
ਹਂਸਸ੍ਯ ਹਂਤਿ ਨਿਤਰਾਂ ਕੁਪਿਤੋ ਵਿਧਾਤਾ ।
ਨ ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਦੁਗ੍ਧਜਲਭੇਦਵਿਧੌ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਂ
ਵੈਦਗ੍ਧੀਕੀਰ੍ਤਿਂ ਅਪਹਰ੍ਤੁਂ ਅਸੌ ਸਮਰ੍ਥਃ ॥ 1.18 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
An angry fate may entirely destroy the swan's joyous roaming in lotus-groves, but it cannot take away the swan's celebrated skill of separating milk from water.
ਕੇਯੂਰਾਣਿ ਨ ਭੂਸ਼ਯਂਤਿ ਪੁਰੁਸ਼ਂ ਹਾਰਾ ਨ ਚਂਦ੍ਰੋਜ੍ਜ੍ਵਲਾ
ਨ ਸ੍ਨਾਨਂ ਨ ਵਿਲੇਪਨਂ ਨ ਕੁਸੁਮਂ ਨਾਲਂਕ੍ਰੁਰੁਇਤਾ ਮੂਰ੍ਧਜਾਃ ।
ਵਾਣ੍ਯੇਕਾ ਸਮਲਂਕਰੋਤਿ ਪੁਰੁਸ਼ਂ ਯਾ ਸਂਸ੍ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਾ ਧਾਰ੍ਯਤੇ
ਕ੍ਸ਼ੀਯਂਤੇ ਖਲੁ ਭੂਸ਼ਣਾਨਿ ਸਤਤਂ ਵਾਗ੍ਭੂਸ਼ਣਂ ਭੂਸ਼ਣਮ੍ ॥ 1.19 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Armlets do not truly adorn a person, nor bright necklaces, nor the moon's splendor; not bathing, not perfumes, not flowers, and not decorated hair. Speech alone, when refined and well-kept, truly adorns a person. Ornaments constantly wear out; the ornament of speech is the real ornament.
ਵਿਦ੍ਯਾ ਨਾਮ ਨਰਸ੍ਯ ਰੂਪਂ ਅਧਿਕਂ ਪ੍ਰਚ੍ਛਨ੍ਨਗੁਪ੍ਤਂ ਧਨਂ
ਵਿਦ੍ਯਾ ਭੋਗਕਰੀ ਯਸ਼ਃਸੁਖਕਰੀ ਵਿਦ੍ਯਾ ਗੁਰੂਣਾਂ ਗੁਰੁਃ ।
ਵਿਦ੍ਯਾ ਬਂਧੁਜਨੋ ਵਿਦੇਸ਼ਗਮਨੇ ਵਿਦ੍ਯਾ ਪਰਾ ਦੇਵਤਾ
ਵਿਦ੍ਯਾ ਰਾਜਸੁ ਪੂਜ੍ਯਤੇ ਨ ਤੁ ਧਨਂ ਵਿਦ੍ਯਾਵਿਹੀਨਃ ਪਸ਼ੁਃ ॥ 1.20 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Knowledge is truly a person's greater beauty and a hidden, well-protected wealth. Knowledge brings enjoyment, brings fame and happiness; knowledge is the teacher of teachers. Knowledge is a friend when travelling in foreign lands; knowledge is the highest divinity. In the courts of kings it is knowledge that is honored, not mere money; one without knowledge is a beast.
ਕ੍ਸ਼ਾਂਤਿਸ਼੍ਚੇਤ੍ਕਵਚੇਨ ਕਿਂ ਕਿਂ ਅਰਿਭਿਃ ਕ੍ਰੋਧੋਸ੍ਤਿ ਚੇਦ੍ਦੇਹਿਨਾਂ
ਜ੍ਞਾਤਿਸ਼੍ਚੇਦਨਲੇਨ ਕਿਂ ਯਦਿ ਸੁਹ੍ਰੁਰੁਇਦ੍ਦਿਵ੍ਯੌਸ਼ਧਂ ਕਿਂ ਫਲਮ੍ ।
ਕਿਂ ਸਰ੍ਪੈਰ੍ਯਦਿ ਦੁਰ੍ਜਨਾਃ ਕਿਂ ਉ ਧਨੈਰ੍ਵਿਦ੍ਯਾਨਵਦ੍ਯਾ ਯਦਿ
ਵ੍ਰੀਡਾ ਚੇਤ੍ਕਿਂ ਉ ਭੂਸ਼ਣੈਃ ਸੁਕਵਿਤਾ ਯਦ੍ਯਸ੍ਤਿ ਰਾਜ੍ਯੇਨ ਕਿਮ੍ ॥ 1.21 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
If one has patience, what need is there for armor? If people have anger, what need is there for enemies? If one has knowledge, what need is there for fire? If one has a true friend, what benefit is there in "divine medicines"? If there are wicked people, what need is there for snakes? If there is flawless learning, what need is there for wealth? If there is modesty, what need is there for ornaments? If there is poetic excellence, what need is there for a kingdom?
ਦਾਕ੍ਸ਼ਿਣ੍ਯਂ ਸ੍ਵਜਨੇ ਦਯਾ ਪਰਿਜਨੇ ਸ਼ਾਠ੍ਯਂ ਸਦਾ ਦੁਰ੍ਜਨੇ
ਪ੍ਰੀਤਿਃ ਸਾਧੁਜਨੇ ਨਯੋ ਨ੍ਰੁਰੁਇਪਜਨੇ ਵਿਦ੍ਵਜ੍ਜਨੇ ਚਾਰ੍ਜਵਮ੍ ।
ਸ਼ੌਰ੍ਯਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਜਨੇ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਗੁਰੁਜਨੇ ਕਾਂਤਾਜਨੇ ਧ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟਤਾ
ਯੇ ਚੈਵਂ ਪੁਰੁਸ਼ਾਃ ਕਲਾਸੁ ਕੁਸ਼ਲਾਸ੍ਤੇਸ਼੍ਵੇਵ ਲੋਕਸ੍ਥਿਤਿਃ ॥ 1.22 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Kindness toward your own, compassion toward dependents, guarded strategy toward the wicked; affection toward the good, diplomacy toward rulers, straightforwardness toward the learned; valor toward enemies, forgiveness toward elders, and confident boldness toward one's beloved - those who are skilled in such arts are the ones in whom the world's order stands.
ਜਾਡ੍ਯਂ ਧਿਯੋ ਹਰਤਿ ਸਿਂਚਤਿ ਵਾਚਿ ਸਤ੍ਯਂ
ਮਾਨੋਨ੍ਨਤਿਂ ਦਿਸ਼ਤਿ ਪਾਪਂ ਅਪਾਕਰੋਤਿ ।
ਚੇਤਃ ਪ੍ਰਸਾਦਯਤਿ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਤਨੋਤਿ ਕੀਰ੍ਤਿਂ
ਸਤ੍ਸਂਗਤਿਃ ਕਥਯ ਕਿਂ ਨ ਕਰੋਤਿ ਪੁਂਸਾਮ੍ ॥ 1.23 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Good company removes dullness from the intellect, infuses truth into speech, grants uplifted honor, removes wrongdoing, pleases and clears the mind, and spreads fame in every direction. Tell me - what does ਸਤ੍ਸਂਗਤਿ not do for people?
ਜਯਂਤਿ ਤੇ ਸੁਕ੍ਰੁਰੁਇਤਿਨੋ
ਰਸਸਿਦ੍ਧਾਃ ਕਵੀਸ਼੍ਵਰਾਃ ।
ਨਾਸ੍ਤਿ ਯੇਸ਼ਾਂ ਯਸ਼ਃਕਾਯੇ
ਜਰਾਮਰਣਜਂ ਭਯਮ੍ ॥ 1.24 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Victorious are those meritorious poet-lords who have mastered ਰਸ; in the "body" of their fame there is no fear born of old age and death.
ਸੂਨੁਃ ਸਚ੍ਚਰਿਤਃ ਸਤੀ ਪ੍ਰਿਯਤਮਾ ਸ੍ਵਾਮੀ ਪ੍ਰਸਾਦੋਨ੍ਮੁਖਃ
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਮਿਤ੍ਰਂ ਅਵਂਚਕਃ ਪਰਿਜਨੋ ਨਿਃਕ੍ਲੇਸ਼ਲੇਸ਼ਂ ਮਨਃ ।
ਆਕਾਰੋ ਰੁਚਿਰਃ ਸ੍ਥਿਰਸ਼੍ਚ ਵਿਭਵੋ ਵਿਦ੍ਯਾਵਦਾਤਂ ਮੁਖਂ
ਤੁਸ਼੍ਟੇ ਵਿਸ਼੍ਟਪਕਸ਼੍ਟਹਾਰਿਣਿ ਹਰੌ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਦੇਹਿਨਾ ॥ 1.25 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
When ਹਰਿ - the remover of hardships - is pleased, an embodied person obtains: a virtuous son, a chaste beloved wife, a gracious master, an affectionate friend, an honest household, a mind without even a trace of distress, a pleasing form, steady prosperity, and a face brightened by learning.
ਪ੍ਰਾਣਾਘਾਤਾਨ੍ਨਿਵ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਤਿਃ ਪਰਧਨਹਰਣੇ ਸਂਯਮਃ ਸਤ੍ਯਵਾਕ੍ਯਂ
ਕਾਲੇ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਦਾਨਂ ਯੁਵਤਿਜਨਕਥਾਮੂਕਭਾਵਃ ਪਰੇਸ਼ਾਮ੍ ।
ਤ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਣਾਸ੍ਰੋਤੋ ਵਿਭਂਗੋ ਗੁਰੁਸ਼ੁ ਚ ਵਿਨਯਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨੁਕਂਪਾ
ਸਾਮਾਨ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇਸ਼੍ਵਨੁਪਹਤਵਿਧਿਃ ਸ਼੍ਰੇਯਸਾਂ ਏਸ਼ ਪਂਥਾਃ ॥ 1.26 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Refraining from harming life, self-restraint in taking another's wealth, truthful speech, giving at the right time according to one's capacity, being "mute" when it comes to speaking about others' women; cutting off the stream of craving, humility toward teachers, and compassion toward all beings - this is a universal, unbroken rule found across all ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰ. This is the path to true well-being.
ਪ੍ਰਾਰਭ੍ਯਤੇ ਨ ਖਲੁ ਵਿਘ੍ਨਭਯੇਨ ਨੀਚੈਃ
ਪ੍ਰਾਰਭ੍ਯ ਵਿਘ੍ਨਵਿਹਤਾ ਵਿਰਮਂਤਿ ਮਧ੍ਯਾਃ ।
ਵਿਘ੍ਨੈਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਰਪਿ ਪ੍ਰਤਿਹਨ੍ਯਮਾਨਾਃ
ਪ੍ਰਾਰਬ੍ਧਂ ਉਤ੍ਤਮਜਨਾ ਨ ਪਰਿਤ੍ਯਜਂਤਿ ॥ 1.27 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Out of fear of obstacles, the low-minded do not even begin. Having begun, the average stop when obstacles strike. But the best people, though obstructed again and again, do not abandon what they have undertaken.
ਅਸਂਤੋ ਨਾਭ੍ਯਰ੍ਥ੍ਯਾਃ ਸੁਹ੍ਰੁਰੁਇਦਪਿ ਨ ਯਾਚ੍ਯਃ ਕ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ਧਨਃ
ਪ੍ਰਿਯਾ ਨ੍ਯਾਯ੍ਯਾ ਵ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਤਿਰ੍ਮਲਿਨਂ ਅਸੁਭਂਗੇਪ੍ਯਸੁਕਰਮ੍ ।
ਵਿਪਦ੍ਯੁਚ੍ਚੈਃ ਸ੍ਥੇਯਂ ਪਦਂ ਅਨੁਵਿਧੇਯਂ ਚ ਮਹਤਾਂ
ਸਤਾਂ ਕੇਨੋਦ੍ਦਿਸ਼੍ਟਂ ਵਿਸ਼ਮਂ ਅਸਿਧਾਰਾਵ੍ਰਤਂ ਇਦਮ੍ ॥ 1.28 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
The good should not beg from the wicked; even a friend should not be asked when they are poor. A righteous livelihood is dear, yet keeping it unstained is difficult even in adverse times. In calamity one must remain elevated, and one should follow the path of the great. Who has prescribed for the good this difficult "razor's-edge vow"?
ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਕ੍ਸ਼ਾਮੋਪਿ ਜਰਾਕ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ੋਪਿ ਸ਼ਿਥਿਲਪ੍ਰਾਣੋਪਿ ਕਸ਼੍ਟਾਂ ਦਸ਼ਾਮ੍
ਆਪਨ੍ਨੋਪਿ ਵਿਪਨ੍ਨਦੀਧਿਤਿਰਿਤਿ ਪ੍ਰਾਣੇਸ਼ੁ ਨਸ਼੍ਯਤ੍ਸ੍ਵਪਿ ।
ਮਤ੍ਤੇਭੇਂਦ੍ਰਵਿਭਿਨ੍ਨਕੁਂਭਪਿਸ਼ਿਤਗ੍ਰਾਸੈਕਬਦ੍ਧਸ੍ਪ੍ਰੁਰੁਇਹਃ
ਕਿਂ ਜੀਰ੍ਣਂ ਤ੍ਰੁਰੁਇਣਂ ਅਤ੍ਤਿ ਮਾਨਮਹਤਾਂ ਅਗ੍ਰੇਸਰਃ ਕੇਸਰੀ ॥ 1.29 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Even when weakened by hunger, emaciated by age, with breath grown slack, fallen into a hard state, and with radiance diminished - even when life itself is fading - the lion, leader among the noble, longs only for a single mouthful of flesh from the temples of a rutting elephant. Why would he eat stale grass?
ਸ੍ਵਲ੍ਪਸ੍ਨਾਯੁਵਸਾਵਸ਼ੇਸ਼ਮਲਿਨਂ ਨਿਰ੍ਮਾਂਸਂ ਅਪ੍ਯਸ੍ਥਿ ਗੋਃ
ਸ਼੍ਵਾ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਪਰਿਤੋਸ਼ਂ ਏਤਿ ਨ ਤੁ ਤਤ੍ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਸ਼ਾਂਤਯੇ ।
ਸਿਂਹੋ ਜਂਬੁਕਂ ਅਂਕਂ ਆਗਤਂ ਅਪਿ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਨਿਹਂਤਿ ਦ੍ਵਿਪਂ
ਸਰ੍ਵਃ ਕ੍ਰੁਰੁਇਚ੍ਛ੍ਰਗਤੋਪਿ ਵਾਂਛਂਤਿ ਜਨਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨੁਰੂਪਂ ਫਲਮ੍ ॥ 1.30 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
A dog, having obtained even a cow's bone that is fleshless and dirty with a little remnant of sinew and fat, feels satisfied - though it does not truly quell its hunger. A lion, even if a jackal has come into its lap, leaves it and strikes an elephant. Everyone, even when fallen into hardship, seeks results according to their nature.
ਲਾਂਗੂਲਚਾਲਨਂ ਅਧਸ਼੍ਚਰਣਾਵਪਾਤਂ
ਭੂਮੌ ਨਿਪਤ੍ਯ ਵਦਨੋਦਰਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਚ ।
ਸ਼੍ਵਾ ਪਿਂਡਦਸ੍ਯ ਕੁਰੁਤੇ ਗਜਪੁਂਗਵਸ੍ਤੁ
ਧੀਰਂ ਵਿਲੋਕਯਤਿ ਚਾਟੁਸ਼ਤੈਸ਼੍ਚ ਭੁਂਕ੍ਤੇ ॥ 1.31 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
For a morsel-giver a dog performs tail-wagging, lowering of the legs, falling to the ground, and showing its face and belly; but an "elephant-bull" (a great person) stares steadily and then partakes through hundreds of flatteries.
ਪਰਿਵਰ੍ਤਿਨਿ ਸਂਸਾਰੇ
ਮ੍ਰੁਰੁਇਤਃ ਕੋ ਵਾ ਨ ਜਾਯਤੇ ।
ਸ ਜਾਤੋ ਯੇਨ ਜਾਤੇਨ
ਯਾਤਿ ਵਂਸ਼ਃ ਸਮੁਨ੍ਨਤਿਮ੍ ॥ 1.32 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
In this ever-turning ਸਂਸਾਰ, who is there that is not born again after death? Truly born is that person by whose birth the lineage rises to greater upliftment.
ਕੁਸੁਮਸ੍ਤਵਕਸ੍ਯੇਵ
ਦ੍ਵਯੀ ਵ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਤਿਰ੍ਮਨਸ੍ਵਿਨਃ ।
ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਵਾ ਸਰ੍ਵਲੋਕਸ੍ਯ
ਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ ਵਨ ਏਵ ਵਾ ॥ 1.33 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Like a bunch of flowers, the course of a high-minded person is twofold: either they are placed on the head of the world, or they wither away in the forest.
ਸਂਤ੍ਯਨ੍ਯੇਪਿ ਬ੍ਰੁਰੁਇਹਸ੍ਪਤਿਪ੍ਰਭ੍ਰੁਰੁਇਤਯਃ ਸਂਭਾਵਿਤਾਃ ਪਂਚਸ਼ਾਸ੍
ਤਾਨ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਸ਼ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਵਿਕ੍ਰਮਰੁਚੀ ਰਾਹੁਰ੍ਨ ਵੈਰਾਯਤੇ ।
ਦ੍ਵਾਵੇਵ ਗ੍ਰਸਤੇ ਦਿਵਾਕਰਨਿਸ਼ਾਪ੍ਰਾਣੇਸ਼੍ਵਰੌ ਭਾਸ੍ਕਰੌ
ਭ੍ਰਾਤਃ ਪਰ੍ਵਣਿ ਪਸ਼੍ਯ ਦਾਨਵਪਤਿਃ ਸ਼ੀਰ੍ਸ਼ਾਵਸ਼ੇਸ਼ਾਕ੍ਰੁਰੁਇਤਿਃ ॥ 1.34 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
There are other honored ones too - five or six such as BRIhaspati - but this Rahu, with a special appetite for prowess, does not show hostility toward them. He swallows only the two luminaries, the sun and the moon, the lords of day and night. Brother, look on the eclipse day: the demon-chief is a form that is nothing but a head.
ਵਹਤਿ ਭੁਵਨਸ਼੍ਰੇਣਿਂ ਸ਼ੇਸ਼ਃ ਫਣਾਫਲਕਸ੍ਥਿਤਾਂ
ਕਮਠਪਤਿਨਾ ਮਧ੍ਯੇਪ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਠਂ ਸਦਾ ਸ ਚ ਧਾਰ੍ਯਤੇ ।
ਤਂ ਅਪਿ ਕੁਰੁਤੇ ਕ੍ਰੋਡਾਧੀਨਂ ਪਯੋਧਿਰਨਾਦਰਾਦ੍
ਅਹਹ ਮਹਤਾਂ ਨਿਃਸੀਮਾਨਸ਼੍ਚਰਿਤ੍ਰਵਿਭੂਤਯਃ ॥ 1.35 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
ਸ਼ੇਸ਼ bears the series of worlds resting on the plates of his hoods; and he is always supported on his back by the lord of tortoises. Even that tortoise the ocean, as if casually, makes dependent on its lap. Alas - boundless are the wondrous powers of the great.
ਵਰਂ ਪਕ੍ਸ਼ਚ੍ਛੇਦਃ ਸਮਦਮਘਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਕੁਲਿਸ਼ਪ੍ਰਹਾਰੈਰ੍
ਉਦ੍ਗਚ੍ਛਦ੍ਬਹੁਲਦਹਨੋਦ੍ਗਾਰਗੁਰੁਭਿਃ ।
ਤੁਸ਼ਾਰਾਦ੍ਰੇਃ ਸੂਨੋਰਹਹ ਪਿਤਰਿ ਕ੍ਲੇਸ਼ਵਿਵਸ਼ੇ
ਨ ਚਾਸੌ ਸਂਪਾਤਃ ਪਯਸਿ ਪਯਸਾਂ ਪਤ੍ਯੁਰੁਚਿਤਃ ॥ 1.36 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Better the cutting off of wings by the thunderbolt-strikes hurled by proud Indra, fierce with blazing fire - for the son of the snowy mountain, alas, when his father was overwhelmed by distress. That plunge into the ocean was not fitting for the lord of waters.
ਸਿਂਹਃ ਸ਼ਿਸ਼ੁਰਪਿ ਨਿਪਤਤਿ
ਮਦਮਲਿਨਕਪੋਲਭਿਤ੍ਤਿਸ਼ੁ ਗਜੇਸ਼ੁ ।
ਪ੍ਰਕ੍ਰੁਰੁਇਤਿਰਿਯਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਵਤਾਂ
ਨ ਖਲੁ ਵਯਸ੍ਤੇਜਸੋ ਹੇਤੁਃ ॥ 1.37 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Even a lion, though still a cub, pounces on elephants whose cheek-sides are stained with rut. Such is the nature of the courageous; age is not the true cause of valor.
ਜਾਤਿਰ੍ਯਾਤੁ ਰਸਾਤਲਂ ਗੁਣਗਣੈਸ੍ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯਧੋ ਗਮ੍ਯਤਾਂ
ਸ਼ੀਲਂ ਸ਼ੈਲਤਟਾਤ੍ਪਤਤ੍ਵਭਿਜਨਃ ਸਂਦਹ੍ਯਤਾਂ ਵਹ੍ਨਿਨਾ ।
ਸ਼ੌਰ੍ਯੇ ਵੈਰਿਣਿ ਵਜ੍ਰਂ ਆਸ਼ੁ ਨਿਪਤਤ੍ਵਰ੍ਥੋਸ੍ਤੁ ਨਃ ਕੇਵਲਂ
ਯੇਨੈਕੇਨ ਵਿਨਾ ਗੁਣਸ੍ਤ੍ਰੁਰੁਇਣਲਵਪ੍ਰਾਯਾਃ ਸਮਸ੍ਤਾ ਇਮੇ ॥ 1.38 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Let birth and lineage go to the netherworld; let all virtues go even lower there; let character fall from a mountain cliff, shatter, and be burned by fire; let a thunderbolt quickly strike the enemy in the matter of valor - let our one and only aim be wealth, because without that one thing all these "qualities" are as good as a blade of grass.
ਧਨਂ ਅਰ੍ਜਯ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ
ਧਨਮੂਲਂ ਇਦਂ ਜਗਤ੍ ।
ਅਂਤਰਂ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ
ਨਿਰ੍ਧਨਸ੍ਯ ਮ੍ਰੁਰੁਇਤਸ੍ਯ ਚ ॥ 1.39 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Earn wealth, O ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ; this world is rooted in wealth. I see no difference between one who is poor and one who is dead.
ਤਾਨੀਂਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯਵਿਕਲਾਨਿ ਤਦੇਵ ਨਾਮ
ਸਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰਪ੍ਰਤਿਹਤਾ ਵਚਨਂ ਤਦੇਵ ।
ਅਰ੍ਥੋਸ਼੍ਮਣਾ ਵਿਰਹਿਤਃ ਪੁਰੁਸ਼ਃ ਕ੍ਸ਼ਣੇਨ
ਸੋਪ੍ਯਨ੍ਯ ਏਵ ਭਵਤੀਤਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰਂ ਏਤਤ੍ ॥ 1.40 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
The senses are the same and unimpaired; the name is the same; the intelligence is the same and unobstructed; the speech is the same. Yet, in a moment, a person deprived of the "warmth" of wealth becomes as if another - how strange this is!
ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਵਿਤ੍ਤਂ ਸ ਨਰਃ ਕੁਲੀਨਃ
ਸ ਪਂਡਿਤਃ ਸ ਸ਼੍ਰੁਤਵਾਨ੍ਗੁਣਜ੍ਞਃ ।
ਸ ਏਵ ਵਕ੍ਤਾ ਸ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਨੀਯਃ
ਸਰ੍ਵੇ ਗੁਣਾਃ ਕਾਂਚਨਂ ਆਸ਼੍ਰਯਂਤਿ ॥ 1.41 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
He who has wealth is considered noble; he is considered learned and wise; he is considered educated and a knower of virtues; he alone is considered an orator and even worthy of regard. All "qualities", it seems, take refuge in gold.
ਦੌਰ੍ਮਂਤ੍ਰ੍ਯਾਨ੍ਨ੍ਰੁਰੁਇਪਤਿਰ੍ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ਯਤਿਃ ਸਂਗਾਤ੍ਸੁਤੋ ਲਾਲਨਾਤ੍
ਵਿਪ੍ਰੋਨਧ੍ਯਯਨਾਤ੍ਕੁਲਂ ਕੁਤਨਯਾਚ੍ਛੀਲਂ ਖਲੋਪਾਸਨਾਤ੍ ।
ਹ੍ਰੀਰ੍ਮਦ੍ਯਾਦਨਵੇਕ੍ਸ਼ਣਾਦਪਿ ਕ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ਿਃ ਸ੍ਨੇਹਃ ਪ੍ਰਵਾਸਾਸ਼੍ਰਯਾਨ੍
ਮੈਤ੍ਰੀ ਚਾਪ੍ਰਣਯਾਤ੍ਸਮ੍ਰੁਰੁਇਦ੍ਧਿਰਨਯਾਤ੍ਤ੍ਯਾਗਪ੍ਰਮਾਦਾਦ੍ਧਨਮ੍ ॥ 1.42 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
A king is ruined by bad counsel; an ascetic by wrong company; a son by pampering. A Brahmin by not studying; a family by a bad son; character by serving the wicked. Modesty by liquor; even agriculture by neglect; affection by living away. Friendship by lack of warmth; prosperity by bad governance; and wealth by careless giving.
ਦਾਨਂ ਭੋਗੋ ਨਾਸ਼ਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋ
ਗਤਯੋ ਭਵਂਤਿ ਵਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ।
ਯੋ ਨ ਦਦਾਤਿ ਨ ਭੁਂਕ੍ਤੇ
ਤਸ੍ਯ ਤ੍ਰੁਰੁਇਤੀਯਾ ਗਤਿਰ੍ਭਵਤਿ ॥ 1.43 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Wealth has three possible outcomes: giving, enjoyment, and destruction. For the one who neither gives nor enjoys, the third fate - loss - inevitably becomes his.
ਮਣਿਃ ਸ਼ਾਣੋਲ੍ਲੀਢਃ ਸਮਰਵਿਜਯੀ ਹੇਤਿਦਲਿਤੋ
ਮਦਕ੍ਸ਼ੀਣੋ ਨਾਗਃ ਸ਼ਰਦਿ ਸਰਿਤਃ ਸ਼੍ਯਾਨਪੁਲਿਨਾਃ ।
ਕਲਾਸ਼ੇਸ਼ਸ਼੍ਚਂਦ੍ਰਃ ਸੁਰਤਮ੍ਰੁਰੁਇਦਿਤਾ ਬਾਲਵਨਿਤਾ
ਤਨ੍ਨਿਮ੍ਨਾ ਸ਼ੋਭਂਤੇ ਗਲਿਤਵਿਭਵਾਸ਼੍ਚਾਰ੍ਥਿਸ਼ੁ ਨਰਾਃ ॥ 1.44 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
A gem shines when polished on a whetstone; a warrior shines even when wounded after victory in battle; an elephant shines when the rut has dried up; rivers shine in autumn with exposed sandbanks; the moon shines when only a sliver of its phase remains; and a young woman shines when softened after intimacy. Likewise, people whose wealth has slipped away also shine when they become humble seekers.
ਪਰਿਕ੍ਸ਼ੀਣਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਸ੍ਪ੍ਰੁਰੁਇਹਯਤਿ ਯਵਾਨਾਂ ਪ੍ਰਸ੍ਰੁਰੁਇਤਯੇ
ਸ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਸਂਪੂਰ੍ਣਃ ਕਲਯਤਿ ਧਰਿਤ੍ਰੀਂ ਤ੍ਰੁਰੁਇਣਸਮਾਮ੍ ।
ਅਤਸ਼੍ਚਾਨੈਕਾਂਤ੍ਯਾਦ੍ਗੁਰੁਲਘੁਤਯਾਰ੍ਥੇਸ਼ੁ ਧਨਿਨਾਮ੍
ਅਵਸ੍ਥਾ ਵਸ੍ਤੂਨਿ ਪ੍ਰਥਯਤਿ ਚ ਸਂਕੋਚਯਤਿ ਚ ॥ 1.45 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Someone utterly impoverished longs for a mere handful of barley; later, once full and satisfied, he regards even the whole earth as no more than straw. Therefore, because there is no fixed measure in these matters, the condition of the wealthy makes things appear great or small - it expands them and it also shrinks them.
ਰਾਜਂਦੁਧੁਕ੍ਸ਼ਸਿ ਯਦਿ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਧੇਨੁਂ ਏਤਾਂ
ਤੇਨਾਦ੍ਯ ਵਤ੍ਸਂ ਇਵ ਲੋਕਂ ਅਮੁਂ ਪੁਸ਼ਾਣ
ਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਸਮ੍ਯਗਨਿਸ਼ਂ ਪਰਿਪੋਸ਼੍ਯਮਾਣੇ
ਨਾਨਾਫਲੈਃ ਫਲਤਿ ਕਲ੍ਪਲਤੇਵ ਭੂਮਿਃ ॥ 1.46 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
O king, if you wish to milk this earth-cow, then nourish this people-world as you would a calf. When it is properly and continually cared for, the earth yields many fruits like a wish-fulfilling creeper.
ਸਤ੍ਯਾਨ੍ਰੁਰੁਇਤਾ ਚ ਪਰੁਸ਼ਾ ਪ੍ਰਿਯਵਾਦਿਨੀ ਚ
ਹਿਂਸ੍ਰਾ ਦਯਾਲੁਰਪਿ ਚਾਰ੍ਥਪਰਾ ਵਦਾਨ੍ਯਾ ।
ਨਿਤ੍ਯਵ੍ਯਯਾ ਪ੍ਰਚੁਰਨਿਤ੍ਯਧਨਾਗਮਾ ਚ
ਵਾਰਾਂਗਨੇਵ ਨ੍ਰੁਰੁਇਪਨੀਤਿਰਨੇਕਰੂਪਾ ॥ 1.47 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
The policy of kings is many-formed like a courtesan: it can be truthful and false, harsh and sweet-speaking; violent and yet compassionate; greedy for gain and yet generous; always spending, and yet receiving uncertain income.
ਆਜ੍ਞਾ ਕੀਰ੍ਤਿਃ ਪਾਲਨਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ
ਦਾਨਂ ਭੋਗੋ ਮਿਤ੍ਰਸਂਰਕ੍ਸ਼ਣਂ ਚ
ਯੇਸ਼ਾਂ ਏਤੇ ਸ਼ਡ੍ਗੁਣਾ ਨ ਪ੍ਰਵ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਤਾਃ
ਕੋਰ੍ਥਸ੍ਤੇਸ਼ਾਂ ਪਾਰ੍ਥਿਵੋਪਾਸ਼੍ਰਯੇਣ ॥ 1.48 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Authority, reputation, protection of the learned, generosity, rightful enjoyment, and safeguarding of friends - if these six qualities are not present, what use is kingship (or dependence on such kingship) at all?
ਯਦ੍ਧਾਤ੍ਰਾ ਨਿਜਭਾਲਪਟ੍ਟਲਿਖਿਤਂ ਸ੍ਤੋਕਂ ਮਹਦ੍ਵਾ ਧਨਂ
ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਮਰੁਸ੍ਥਲੇਪਿ ਨਿਤਰਾਂ ਮੇਰੌ ਤਤੋ ਨਾਧਿਕਮ੍ ।
ਤਦ੍ਧੀਰੋ ਭਵ ਵਿਤ੍ਤਵਤ੍ਸੁ ਕ੍ਰੁਰੁਇਪਣਾਂ ਵ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਤਿਂ ਵ੍ਰੁਰੁਇਥਾ ਸਾ ਕ੍ਰੁਰੁਇਥਾਃ
ਕੂਪੇ ਪਸ਼੍ਯ ਪਯੋਨਿਧਾਵਪਿ ਘਟੋ ਗ੍ਰੁਰੁਇਹ੍ਣਾਤਿ ਤੁਲ੍ਯਂ ਜਲਮ੍ ॥ 1.49 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Whatever little or much wealth the dispenser of fate has written on one's own forehead, one obtains it - even in a desert; and even on Meru one does not get more than that. Therefore, be steady about wealth and do not adopt a miserly way of life in vain. Look: whether in a well or even in the ocean, a pot draws only the same measure of water.
ਤ੍ਵਂ ਏਵ ਚਾਤਕਾਧਾਰੋ
ਸੀਤਿ ਕੇਸ਼ਾਂ ਨ ਗੋਚਰਃ ।
ਕਿਂ ਅਂਭੋਦਵਰਾਸ੍ਮਾਕਂ
ਕਾਰ੍ਪਣ੍ਯੋਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼ਸੇ ॥ 1.50 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
You alone are the refuge of the ਚਾਤਕ - who does not know this? Then, O best of clouds, why do you wait for our wretched pleading words?
ਰੇ ਰੇ ਚਾਤਕ ਸਾਵਧਾਨਮਨਸਾ ਮਿਤ੍ਰ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮ੍
ਅਂਭੋਦਾ ਬਹਵੋ ਵਸਂਤਿ ਗਗਨੇ ਸਰ੍ਵੇਪਿ ਨੈਤਾਦ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ਾਃ ।
ਕੇਚਿਦ੍ਵ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟਿਭਿਰਾਰ੍ਦ੍ਰਯਂਤਿ ਵਸੁਧਾਂ ਗਰ੍ਜਂਤਿ ਕੇਚਿਦ੍ਵ੍ਰੁਰੁਇਥਾ
ਯਂ ਯਂ ਪਸ਼੍ਯਸਿ ਤਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਪੁਰਤੋ ਮਾ ਬ੍ਰੂਹਿ ਦੀਨਂ ਵਚਃ ॥ 1.51 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
O ਚਾਤਕ, listen for a moment with an attentive mind, my friend. There are many clouds in the sky, but not all are like this one. Some truly wet the earth with rain; some merely thunder in vain. So, whichever one you see, do not utter pitiable words before each and every one.
ਅਕਰੁਣਤ੍ਵਂ ਅਕਾਰਣਵਿਗ੍ਰਹਃ
ਪਰਧਨੇ ਪਰਯੋਸ਼ਿਤਿ ਚ ਸ੍ਪ੍ਰੁਰੁਇਹਾ ।
ਸੁਜਨਬਂਧੁਜਨੇਸ਼੍ਵਸਹਿਸ਼੍ਣੁਤਾ
ਪ੍ਰਕ੍ਰੁਰੁਇਤਿਸਿਦ੍ਧਂ ਇਦਂ ਹਿ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ॥ 1.52 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Cruelty, causeless quarrel, coveting others' wealth and others' women, and intolerance toward good people and even relatives - these are, indeed, innate traits of the wicked.
ਦੁਰ੍ਜਨਃ ਪਰਿਹਰ੍ਤਵ੍ਯੋ
ਵਿਦ੍ਯਯਾਲਕ੍ਰੁਰੁਇਤੋਪਿ ਸਨ੍ ।
ਮਣਿਨਾ ਭੂਸ਼ਿਤਃ ਸਰ੍ਪਃ
ਕਿਂ ਅਸੌ ਨ ਭਯਂਕਰਃ ॥ 1.53 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
A wicked person should be avoided even if adorned with learning; is not a snake, even when decorated with a jewel, still dangerous?
ਜਾਡ੍ਯਂ ਹ੍ਰੀਮਤਿ ਗਣ੍ਯਤੇ ਵ੍ਰਤਰੁਚੌ ਦਂਭਃ ਸ਼ੁਚੌ ਕੈਤਵਂ
ਸ਼ੂਰੇ ਨਿਰ੍ਘ੍ਰੁਰੁਇਣਤਾ ਮੁਨੌ ਵਿਮਤਿਤਾ ਦੈਨ੍ਯਂ ਪ੍ਰਿਯਾਲਾਪਿਨਿ ।
ਤੇਜਸ੍ਵਿਨ੍ਯਵਲਿਪ੍ਤਤਾ ਮੁਖਰਤਾ ਵਕ੍ਤਰ੍ਯਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਸ੍ਥਿਰੇ
ਤਤ੍ਕੋ ਨਾਮ ਗੁਣੋ ਭਵੇਤ੍ਸ ਗੁਣਿਨਾਂ ਯੋ ਦੁਰ੍ਜਨੈਰ੍ਨਾਂਕਿਤਃ ॥ 1.54 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
In a modest person, dullness is counted; in one devoted to vows, hypocrisy; in a pure person, deceit; in a hero, ruthlessness; in a sage, perversity; in one who speaks pleasantly, meanness. In a radiant person, arrogance; in a speaker, talkativeness; in a steady person, inability to speak. Then what virtue of the virtuous is there that is not labeled by the wicked?
ਲੋਭਸ਼੍ਚੇਦਗੁਣੇਨ ਕਿਂ ਪਿਸ਼ੁਨਤਾ ਯਦ੍ਯਸ੍ਤਿ ਕਿਂ ਪਾਤਕੈਃ
ਸਤ੍ਯਂ ਚੇਤ੍ਤਪਸਾ ਚ ਕਿਂ ਸ਼ੁਚਿ ਮਨੋ ਯਦ੍ਯਸ੍ਤਿ ਤੀਰ੍ਥੇਨ ਕਿਮ੍ ।
ਸੌਜਨ੍ਯਂ ਯਦਿ ਕਿਂ ਗੁਣੈਃ ਸੁਮਹਿਮਾ ਯਦ੍ਯਸ੍ਤਿ ਕਿਂ ਮਂਡਨੈਃ
ਸਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾ ਯਦਿ ਕਿਂ ਧਨੈਰਪਯਸ਼ੋ ਯਦ੍ਯਸ੍ਤਿ ਕਿਂ ਮ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਯੁਨਾ ॥ 1.55 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
If greed is present, what use are virtues? If slander is present, what need of more sins? If there is truthfulness, what need of austerities? If the mind is pure, what need of pilgrimage? If there is nobility, what need of other qualities? If there is great inherent glory, what need of ornaments? If there is true knowledge, what need of wealth? And if there is dishonor, what need of death?
ਸ਼ਸ਼ੀ ਦਿਵਸਧੂਸਰੋ ਗਲਿਤਯੌਵਨਾ ਕਾਮਿਨੀ
ਸਰੋ ਵਿਗਤਵਾਰਿਜਂ ਮੁਖਂ ਅਨਕ੍ਸ਼ਰਂ ਸ੍ਵਾਕ੍ਰੁਰੁਇਤੇਃ ।
ਪ੍ਰਭੁਰ੍ਧਨਪਰਾਯਣਃ ਸਤਤਦੁਰ੍ਗਤਃ ਸਜ੍ਜਨੋ
ਨ੍ਰੁਰੁਇਪਾਂਗਣਗਤਃ ਖਲੋ ਮਨਸਿ ਸਪ੍ਤ ਸ਼ਲ੍ਯਾਨਿ ਮੇ ॥ 1.56 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
A moon that looks pale in daytime, a beloved whose youth has faded, a lake with no lotuses, a face made illiterate by its own doing, a master devoted only to wealth, a good person always in misfortune, and a wicked person seated in the king's circle - these are seven thorns in my mind.
ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਚ੍ਚਂਡਕੋਪਾਨਾਮ੍
ਆਤ੍ਮੀਯੋ ਨਾਮ ਭੂਭੁਜਾਮ੍ ।
ਹੋਤਾਰਂ ਅਪਿ ਜੁਹ੍ਵਾਨਂ
ਸ੍ਪ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟੋ ਵਹਤਿ ਪਾਵਕਃ ॥ 1.57 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
For kings given to fierce anger, no one is truly "their own." Even the priest who offers oblations - when touched, fire carries him away (burns him).
ਮੌਨੋਮੂਕਃ ਪ੍ਰਵਚਨਪਟੁਰ੍ਬਾਟੁਲੋ ਜਲ੍ਪਕੋ ਵਾ
ਧ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਵਸਤਿ ਚ ਸਦਾ ਦੂਰਤਸ਼੍ਚਾਪ੍ਰਗਲ੍ਭਃ ।
ਕ੍ਸ਼ਾਂਤ੍ਯਾ ਭੀਰੁਰ੍ਯਦਿ ਨ ਸਹਤੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਨਾਭਿਜਾਤਃ
ਸੇਵਾਧਰ੍ਮਃ ਪਰਮਗਹਨੋ ਯੋਗਿਨਾਂ ਅਪ੍ਯਗਮ੍ਯਃ ॥ 1.58 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
In service one becomes silent and dumb, or skilled in speech, or a fool, or a chatterer; one stays near with boldness, or stays far with constant timidity. If one endures with patience, one is called fearful; if one does not endure, one is called not well-born. The "duty" of service is extremely hard to navigate - even for yogis it is difficult to master.
ਉਦ੍ਭਾਸਿਤਾਖਿਲਖਲਸ੍ਯ ਵਿਸ਼੍ਰੁਰੁਇਂਖਲਸ੍ਯ
ਪ੍ਰਾਗ੍ਜਾਤਵਿਸ੍ਤ੍ਰੁਰੁਇਤਨਿਜਾਧਮਕਰ੍ਮਵ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਤੇਃ ।
ਦੈਵਾਦਵਾਪ੍ਤਵਿਭਵਸ੍ਯ ਗੁਣਦ੍ਵਿਸ਼ੋਸ੍ਯ
ਨੀਚਸ੍ਯ ਗੋਚਰਗਤੈਃ ਸੁਖਂ ਆਪ੍ਯਤੇ ॥ 1.59 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
For the low person - whose wickedness is openly displayed and unrestrained, whose earlier base deeds and habits have already spread far, who has obtained wealth by fate, and who hates virtue - happiness is attained only by moving within the spheres that suit him.
ਆਰਂਭਗੁਰ੍ਵੀ ਕ੍ਸ਼ਯਿਣੀ ਕ੍ਰਮੇਣ
ਲਘ੍ਵੀ ਪੁਰਾ ਵ੍ਰੁਰੁਇਦ੍ਧਿਮਤੀ ਚ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ।
ਦਿਨਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਾਰ੍ਧਪਰਾਰ੍ਧਭਿਨ੍ਨਾ
ਛਾਯੇਵ ਮੈਤ੍ਰੀ ਖਲਸਜ੍ਜਨਾਨਾਮ੍ ॥ 1.60 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Friendship, like a day's shadow which differs between the first and second halves, is heavy at the beginning and gradually diminishes (with the wicked), but is light at first and grows later (with the good).
ਮ੍ਰੁਰੁਇਗਮੀਨਸਜ੍ਜਨਾਨਾਂ ਤ੍ਰੁਰੁਇਣਜਲਸਂਤੋਸ਼ਵਿਹਿਤਵ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਤੀਨਾਮ੍ ।
ਲੁਬ੍ਧਕਧੀਵਰਪਿਸ਼ੁਨਾ ਨਿਸ਼੍ਕਾਰਣਵੈਰਿਣੋ ਜਗਤਿ ॥ 1.61 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
In this world, deer, fish, and good people - whose way of life is contentment with grass and water - have enemies without any cause: the hunter, the fisherman, and the slanderer.
ਵਾਂਛਾ ਸਜ੍ਜਨਸਂਗਮੇ ਪਰਗੁਣੇ ਪ੍ਰੀਤਿਰ੍ਗੁਰੌ ਨਮ੍ਰਤਾ
ਵਿਦ੍ਯਾਯਾਂ ਵ੍ਯਸਨਂ ਸ੍ਵਯੋਸ਼ਿਤਿ ਰਤਿਰ੍ਲੋਕਾਪਵਾਦਾਦ੍ਭਯਮ੍ ।
ਭਕ੍ਤਿਃ ਸ਼ੂਲਿਨਿ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰਾਤ੍ਮਦਮਨੇ ਸਂਸਰ੍ਗਮੁਕ੍ਤਿਃ ਖਲੇ
ਯੇਸ਼੍ਵੇਤੇ ਨਿਵਸਂਤਿ ਨਿਰ੍ਮਲਗੁਣਾਸ੍ਤੇਭ੍ਯੋ ਨਰੇਭ੍ਯੋ ਨਮਃ ॥ 1.62 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Salutations to those people in whom these pure qualities dwell: longing for the company of the good, love for others' virtues, humility toward the teacher, passion for learning, love for one's own wife, fear of public blame, devotion to Siva, strength in self-restraint, and freedom from bad association in this age of ਕਲਿ.
ਵਿਪਦਿ ਧੈਰ੍ਯਂ ਅਥਾਭ੍ਯੁਦਯੇ ਕ੍ਸ਼ਮਾ
ਸਦਸਿ ਵਾਕ੍ਪਟੁਤਾ ਯੁਧਿ ਵਿਕ੍ਰਮਃ ।
ਯਸ਼ਸਿ ਚਾਭਿਰੁਚਿਰ੍ਵ੍ਯਸਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤੌ
ਪ੍ਰਕ੍ਰੁਰੁਇਤਿਸਿਦ੍ਧਂ ਇਦਂ ਹਿ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ॥ 1.63 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
This is indeed the natural disposition of the great: courage in adversity, forgiveness in prosperity, eloquence in public assembly, valor in conflict, a taste for good reputation, and a deep pursuit of learning.
ਪ੍ਰਦਾਨਂ ਪ੍ਰਚ੍ਛਨ੍ਨਂ ਗ੍ਰੁਰੁਇਹਂ ਉਪਗਤੇ ਸਂਭ੍ਰਮਵਿਧਿਃ
ਪ੍ਰਿਯਂ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਵਾ ਮੌਨਂ ਸਦਸਿ ਕਥਨਂ ਚਾਪ੍ਯੁਪਕ੍ਰੁਰੁਇਤੇਃ ।
ਅਨੁਤ੍ਸੇਕੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾਂ ਅਨਭਿਭਵਗਂਧਾਃ ਪਰਕਥਾਃ
ਸਤਾਂ ਕੇਨੋਦ੍ਦਿਸ਼੍ਟਂ ਵਿਸ਼ਮਂ ਅਸਿਧਾਰਾਵ੍ਰਤਂ ਇਦਮ੍ ॥ 1.64 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Who prescribed this hard "razor's-edge" discipline for the good: give in secret, welcome a guest into your home with eager courtesy, keep silent after doing a favor, speak in public about the help you have received, remain unarrogant in prosperity, and speak about others without the undertone of envy or rivalry?
ਕਰੇ ਸ਼੍ਲਾਘ੍ਯਸ੍ਤ੍ਯਾਗਃ ਸ਼ਿਰਸਿ ਗੁਰੁਪਾਦਪ੍ਰਣਯਿਤਾ
ਮੁਖੇ ਸਤ੍ਯਾ ਵਾਣੀ ਵਿਜਯਿ ਭੁਜਯੋਰ੍ਵੀਰ੍ਯਂ ਅਤੁਲਮ੍ ।
ਹ੍ਰੁਰੁਇਦਿ ਸ੍ਵਚ੍ਛਾ ਵ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਤਿਃ ਸ਼੍ਰੁਤਿਂ ਅਧਿਗਤਂ ਚ ਸ਼੍ਰਵਣਯੋਰ੍
ਵਿਨਾਪ੍ਯੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯੇਣ ਪ੍ਰਕ੍ਰੁਰੁਇਤਿਮਹਤਾਂ ਮਂਡਨਂ ਇਦਮ੍ ॥ 1.65 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Even without wealth, this is the true ornament of the great by nature: praiseworthy generosity in the hand, reverence for the teacher at the highest place, truthful speech in the mouth, incomparable valor in the arms, a clear disposition in the heart, and sacred learning residing in the ears.
ਸਂਪਤ੍ਸੁ ਮਹਤਾਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਭਵਤ੍ਯੁਤ੍ਪਲਕੋਮਲਮ੍ ।
ਆਪਤ੍ਸੁ ਚ ਮਹਾਸ਼ੈਲਸ਼ਿਲਾ ਸਂਘਾਤਕਰ੍ਕਸ਼ਮ੍ ॥ 1.66 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
In prosperity, the mind of the great becomes as soft as a lotus; in adversity, it becomes as hard as a compact mass of mountain-rock.
ਸਂਤਪ੍ਤਾਯਸਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯ ਪਯਸੋ ਨਾਮਾਪਿ ਨ ਜ੍ਞਾਯਤੇ
ਮੁਕ੍ਤਾਕਾਰਤਯਾ ਤਦੇਵ ਨਲਿਨੀਪਤ੍ਰਸ੍ਥਿਤਂ ਰਾਜਤੇ ।
ਸ੍ਵਾਤ੍ਯਾਂ ਸਾਗਰਸ਼ੁਕ੍ਤਿਮਧ੍ਯਪਤਿਤਂ ਤਨ੍ਮੌਕ੍ਤਿਕਂ ਜਾਯਤੇ
ਪ੍ਰਾਯੇਣਾਧਮਮਧ੍ਯਮੋਤ੍ਤਮਗੁਣਃ ਸਂਸਰ੍ਗਤੋ ਜਾਯਤੇ ॥ 1.67 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Water placed on heated iron is not recognized even as "water"; the same water, resting on a lotus leaf, shines like a pearl; and fallen into an oyster in the time of ਸ੍ਵਾਤਿ, it becomes a true pearl. In the same way, low, middling, and excellent qualities arise mostly from one's association.
ਪ੍ਰੀਣਾਤਿ ਯਃ ਸੁਚਰਿਤੈਃ ਪਿਤਰਂ ਸ ਪੁਤ੍ਰੋ
ਯਦ੍ਭਰ੍ਤੁਰੇਵ ਹਿਤਂ ਇਚ੍ਛਤਿ ਤਤ੍ਕਲਤ੍ਰਮ੍ ।
ਤਨ੍ਮਿਤ੍ਰਂ ਆਪਦਿ ਸੁਖੇ ਚ ਸਮਕ੍ਰਿਯਂ ਯਦ੍
ਏਤਤ੍ਤ੍ਰਯਂ ਜਗਤਿ ਪੁਣ੍ਯਕ੍ਰੁਰੁਇਤੋ ਲਭਂਤੇ ॥ 1.68 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
He who gladdens his father through good conduct is a true son; she who seeks only her husband's welfare is a true wife; and that is a true friend who stands with you equally in trouble and in ease. These three are obtained in this world by the meritorious.
ਏਕੋ ਦੇਵਃ ਕੇਸ਼ਵੋ ਵਾ ਸ਼ਿਵੋ ਵਾ
ਹ੍ਯੇਕਂ ਮਿਤ੍ਰਂ ਭੂਪਤਿਰ੍ਵਾ ਯਤਿਰ੍ਵਾ ।
ਏਕੋ ਵਾਸਃ ਪਤ੍ਤਨੇ ਵਾ ਵਨੇ ਵਾ
ਹ੍ਯੇਕਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਸੁਂਦਰੀ ਵਾ ਦਰੀ ਵਾ ॥ 1.69 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Let there be one chosen God - whether Kesava or Siva; one close friend - whether a kingly patron or a renunciate; one dwelling - whether in a city or a forest; and one wife - whether she is a beauty or (life is lived in) a cave.
ਨਮ੍ਰਤ੍ਵੇਨੋਨ੍ਨਮਂਤਃ ਪਰਗੁਣਕਥਨੈਃ ਸ੍ਵਾਨ੍ਗੁਣਾਨ੍ਖ੍ਯਾਪਯਂਤਃ
ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਾਨ੍ਸਂਪਾਦਯਂਤੋ ਵਿਤਤਪ੍ਰੁਰੁਇਥੁਤਰਾਰਂਭਯਤ੍ਨਾਃ ਪਰਾਰ੍ਥੇ ।
ਕ੍ਸ਼ਾਂਤ੍ਯੈਵਾਕ੍ਸ਼ੇਪਰੁਕ੍ਸ਼ਾਕ੍ਸ਼ਰਮੁਖਰਮੁਖਾਂਦੁਰ੍ਜਨਾਂਦੂਸ਼ਯਂਤਃ
ਸਂਤਃ ਸਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਚਰ੍ਯਾ ਜਗਤਿ ਬਹੁਮਤਾਃ ਕਸ੍ਯ ਨਾਭ੍ਯਰ੍ਚਨੀਯਾਃ ॥ 1.70 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
By humility they rise; by speaking of others' virtues they reveal their own; while accomplishing their own aims, their broadest efforts are for others' good. And by patience alone they put to shame the wicked whose mouths are noisy with harsh, abusive words. Such saints, with their wondrous conduct, are highly honored in the world - who would not revere them?
ਭਵਂਤਿ ਨਮ੍ਰਾਸ੍ਤਰਵਃ ਫਲੋਦ੍ਗਮੈਰ੍
ਨਵਾਂਬੁਭਿਰ੍ਦੂਰਾਵਲਂਬਿਨੋ ਘਨਾਃ ।
ਅਨੁਦ੍ਧਤਾਃ ਸਤ੍ਪੁਰੁਸ਼ਾਃ ਸਮ੍ਰੁਰੁਇਦ੍ਧਿਭਿਃ
ਸ੍ਵਭਾਵ ਏਸ਼ ਪਰੋਪਕਾਰਿਣਾਮ੍ ॥ 1.71 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Trees bend down with the abundance of fruits; clouds hang low with fresh water; and good people are not arrogant even in prosperity - this is the natural way of benefactors.
ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਸ਼੍ਰੁਤੇਨੈਵ ਨ ਕੁਂਡਲੇਨ
ਦਾਨੇਨ ਪਾਣਿਰ੍ਨ ਤੁ ਕਂਕਣੇਨ ।
ਵਿਭਾਤਿ ਕਾਯਃ ਕਰੁਣਪਰਾਣਾਂ
ਪਰੋਪਕਾਰੈਰ੍ਨ ਤੁ ਚਂਦਨੇਨ ॥ 1.72 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
It is learning that adorns the ear, not earrings; giving that adorns the hand, not bracelets; and it is helpful service that makes the compassionate person's very body shine, not sandalwood.
ਪਾਪਾਨ੍ਨਿਵਾਰਯਤਿ ਯੋਜਯਤੇ ਹਿਤਾਯ
ਗੁਹ੍ਯਂ ਨਿਗੂਹਤਿ ਗੁਣਾਨ੍ਪ੍ਰਕਟੀਕਰੋਤਿ ।
ਆਪਦ੍ਗਤਂ ਚ ਨ ਜਹਾਤਿ ਦਦਾਤਿ ਕਾਲੇ
ਸਨ੍ਮਿਤ੍ਰਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਇਦਂ ਪ੍ਰਵਦਂਤਿ ਸਂਤਃ ॥ 1.73 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
The wise say this is the mark of a true friend: they restrain you from harmful paths, guide you toward what is good, conceal your confidences, bring your virtues to light, do not abandon you when trouble comes, and help at the right time.
ਪਦ੍ਮਾਕਰਂ ਦਿਨਕਰੋ ਵਿਕਚੀਕਰੋਤਿ
ਚਂਦ੍ਰਪ੍ਰਭੋਲ੍ਲਾਸਯਤਿ ਕੈਰਵਚਕ੍ਰਵਾਲਮ੍ ।
ਨਾਭ੍ਯਰ੍ਥਿਤੋ ਜਲਧਰੋਪਿ ਜਲਂ ਦਦਾਤਿ
ਸਂਤਃ ਸ੍ਵਯਂ ਪਰਹਿਤੇ ਵਿਹਿਤਾਭਿਯੋਗਾਃ ॥ 1.74 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
The sun makes the lotus-pond bloom; the moon's radiance makes the water-lilies rejoice; even a raincloud gives water only when asked. But good people, of their own accord, are dedicated to the welfare of others.
ਏਕੇ ਸਤ੍ਪੁਰੁਸ਼ਾਃ ਪਰਾਰ੍ਥਘਟਕਾਃ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜਂਤਿ ਯੇ
ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਪਰਾਰ੍ਥਂ ਉਦ੍ਯਮਭ੍ਰੁਰੁਇਤਃ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਾਵਿਰੋਧੇਨ ਯੇ ।
ਤੇਮੀ ਮਾਨੁਸ਼ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ ਪਰਹਿਤਂ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਾਯ ਨਿਘ੍ਨਂਤਿ ਯੇ
ਯੇ ਤੁ ਘ੍ਨਂਤਿ ਨਿਰਰ੍ਥਕਂ ਪਰਹਿਤਂ ਤੇ ਕੇ ਨ ਜਾਨੀਮਹੇ ॥ 1.75 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Some noble people bring about others' welfare by giving up their own interest; ordinary people work for others' good without harming their own interests; those "human-demons" destroy others' welfare for their own benefit; but those who destroy others' welfare without any purpose - who are they? We do not know.
ਕ੍ਸ਼ੀਰੇਣਾਤ੍ਮਗਤੋਦਕਾਯ ਹਿ ਗੁਣਾ ਦਤ੍ਤਾ ਪੁਰਾ ਤੇਖਿਲਾ
ਕ੍ਸ਼ੀਰੋਤ੍ਤਾਪਂ ਅਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਤੇਨ ਪਯਸਾ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਕ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ਾਨੌ ਹੁਤਃ ।
ਗਂਤੁਂ ਪਾਵਕਂ ਉਨ੍ਮਨਸ੍ਤਦਭਵਦ੍ਦ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਟ੍ਵਾ ਤੁ ਮਿਤ੍ਰਾਪਦਂ
ਯੁਕ੍ਤਂ ਤੇਨ ਜਲੇਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਸਤਾਂ ਮੈਤ੍ਰੀ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਵੀਦ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ੀ ॥ 1.76 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Milk had earlier given all its qualities to the water that entered into it. Seeing the milk being heated, that water offered its own self into the fire; and then the fire itself became eager to withdraw on seeing the friend's distress. Fittingly, that very water quenches the fire. Such indeed is the friendship of good people, again and again.
ਇਤਃ ਸ੍ਵਪਿਤਿ ਕੇਸ਼ਵਃ ਕੁਲਂ ਇਤਸ੍ਤਦੀਯਦ੍ਵਿਸ਼ਾਮ੍
ਇਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ਰਣਾਰ੍ਥਿਨਾਂ ਸ਼ਿਖਰਿਣਾਂ ਗਣਾਃ ਸ਼ੇਰਤੇ ।
ਇਤੋਪਿ ਬਡਵਾਨਲਃ ਸਹ ਸਮਸ੍ਤਸਂਵਰ੍ਤਕੈਃ
ਅਹੋ ਵਿਤਤਂ ਊਰ੍ਜਿਤਂ ਭਰਸਹਂ ਸਿਂਧੋਰ੍ਵਪੁਃ ॥ 1.77 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Here sleeps Kesava; here also is the clan of his enemies; here lie the mountains seeking refuge; and here too is the submarine fire along with the fires of cosmic dissolution. Ah - vast, mighty, and burden-bearing is the ocean's very body!
ਤ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਣਾਂ ਛਿਂਧਿ ਭਜ ਕ੍ਸ਼ਮਾਂ ਜਹਿ ਮਦਂ ਪਾਪੇ ਰਤਿਂ ਮਾ ਕ੍ਰੁਰੁਇਥਾਃ
ਸਤ੍ਯਂ ਬ੍ਰੂਹ੍ਯਨੁਯਾਹਿ ਸਾਧੁਪਦਵੀਂ ਸੇਵਸ੍ਵ ਵਿਦ੍ਵਜ੍ਜਨਮ੍ ।
ਮਾਨ੍ਯਾਨ੍ਮਾਨਯ ਵਿਦ੍ਵਿਸ਼ੋਪ੍ਯਨੁਨਯ ਪ੍ਰਖ੍ਯਾਪਯ ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਯਂ
ਕੀਰ੍ਤਿਂ ਪਾਲਯ ਦੁਃਖਿਤੇ ਕੁਰੁ ਦਯਾਂ ਏਤਤ੍ਸਤਾਂ ਚੇਸ਼੍ਟਿਤਮ੍ ॥ 1.78 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Cut off craving; practice forgiveness; abandon pride; do not delight in wrongdoing. Speak truth; follow the path of the noble; serve the learned. Honor the worthy; conciliate even enemies; proclaim humility. Protect your good name; show compassion to the distressed. This is the conduct of the good.
ਮਨਸਿ ਵਚਸਿ ਕਾਯੇ ਪੁਣ੍ਯਪੀਯੂਸ਼ਪੂਰ੍ਣਾਸ੍
ਤ੍ਰਿਭੁਵਨਂ ਉਪਕਾਰਸ਼੍ਰੇਣਿਭਿਃ ਪ੍ਰੀਣਯਂਤਃ ।
ਪਰਗੁਣਪਰਮਾਣੂਨ੍ਪਰ੍ਵਤੀਕ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਂ
ਨਿਜਹ੍ਰੁਰੁਇਦਿ ਵਿਕਸਂਤਃ ਸਂਤ ਸਂਤਃ ਕਿਯਂਤਃ ॥ 1.79 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Full of the nectar of merit in mind, speech, and action; delighting the three worlds through continuous acts of help; always making even the tiniest atoms of others' virtues into mountains; blooming in their own hearts - how many such saints are there, O how many?
ਕਿਂ ਤੇਨ ਹੇਮਗਿਰਿਣਾ ਰਜਤਾਦ੍ਰਿਣਾ ਵਾ
ਯਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਿਤਾਸ਼੍ਚ ਤਰਵਸ੍ਤਰਵਸ੍ਤ ਏਵ ।
ਮਨ੍ਯਾਮਹੇ ਮਲਯਂ ਏਵ ਯਦਾਸ਼੍ਰਯੇਣ
ਕਂਕੋਲਨਿਂਬਕਟੁਜਾ ਅਪਿ ਚਂਦਨਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ॥ 1.80 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
What use is a golden mountain or a silver mountain, where only ordinary trees reside? We regard Malaya alone as the true mountain, because by resorting to it even ka~gkOla, neem, and other bitter woods become sandalwood.
ਰਤ੍ਨੈਰ੍ਮਹਾਰ੍ਹੈਸ੍ਤੁਤੁਸ਼ੁਰ੍ਨ ਦੇਵਾ
ਨ ਭੇਜਿਰੇ ਭੀਮਵਿਸ਼ੇਣ ਭੀਤਿਮ੍ ।
ਸੁਧਾਂ ਵਿਨਾ ਨ ਪਰਯੁਰ੍ਵਿਰਾਮਂ
ਨ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਾਰ੍ਥਾਦ੍ਵਿਰਮਂਤਿ ਧੀਰਾਃ ॥ 1.81 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
The gods were not satisfied even with priceless jewels, were not frightened even by terrible poison, and did not rest without nectar; likewise, steadfast people do not turn back from a resolved goal.
ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਪ੍ਰੁਰੁਇਥ੍ਵੀਸ਼ਯ੍ਯਃ ਕ੍ਵਚਿਦਪਿ ਚ ਪਰਂਕਸ਼ਯਨਃ
ਕ੍ਵਚਿਚ੍ਛਾਕਾਹਾਰਃ ਕ੍ਵਚਿਦਪਿ ਚ ਸ਼ਾਲ੍ਯੋਦਨਰੁਚਿਃ ।
ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਕਂਥਾਧਾਰੀ ਕ੍ਵਚਿਦਪਿ ਚ ਦਿਵ੍ਯਾਂਬਰਧਰੋ
ਮਨਸ੍ਵੀ ਕਾਰ੍ਯਾਰ੍ਥੀ ਨ ਗਣਯਤਿ ਦੁਃਖਂ ਨ ਚ ਸੁਖਮ੍ ॥ 1.82 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Sometimes sleeping on the bare earth, sometimes on a bed; sometimes eating simple greens, sometimes enjoying rice; sometimes wearing rags, sometimes fine clothes - the resolute person intent on their purpose does not count sorrow and does not count comfort.
ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਭੂਸ਼ਣਂ ਸੁਜਨਤਾ ਸ਼ੌਰ੍ਯਸ੍ਯ ਵਾਕ੍ਸਂਯਮੋ
ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯੋਪਸ਼ਮਃ ਸ਼੍ਰੁਤਸ੍ਯ ਵਿਨਯੋ ਵਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਪਾਤ੍ਰੇ ਵ੍ਯਯਃ ।
ਅਕ੍ਰੋਧਸ੍ਤਪਸਃ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਪ੍ਰਭਵਿਤੁਰ੍ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਵਾਜਤਾ
ਸਰ੍ਵੇਸ਼ਾਂ ਅਪਿ ਸਰ੍ਵਕਾਰਣਂ ਇਦਂ ਸ਼ੀਲਂ ਪਰਂ ਭੂਸ਼ਣਮ੍ ॥ 1.83 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Goodness is the ornament of wealth; restraint of speech is the ornament of valor; tranquility is the ornament of knowledge; humility is the ornament of learning; spending wealth on worthy recipients is its ornament; freedom from anger is the ornament of austerity; forgiveness is the ornament of the powerful; and impartiality is the ornament of ਧਰ੍ਮ. Indeed, this noble character is the supreme ornament and the cause of everything.
ਨਿਂਦਂਤੁ ਨੀਤਿਨਿਪੁਣਾ ਯਦਿ ਵਾ ਸ੍ਤੁਵਂਤੁ
ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਃ ਸਮਾਵਿਸ਼ਤੁ ਗਚ੍ਛਤੁ ਵਾ ਯਥੇਸ਼੍ਠਮ੍ ।
ਅਦ੍ਯੈਵ ਵਾ ਮਰਣਂ ਅਸ੍ਤੁ ਯੁਗਾਂਤਰੇ ਵਾ
ਨ੍ਯਾਯ੍ਯਾਤ੍ਪਥਃ ਪ੍ਰਵਿਚਲਂਤਿ ਪਦਂ ਨ ਧੀਰਾਃ ॥ 1.84 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Let experts in ethics blame, or let them praise; let fortune come or go as she pleases; let death come today, or after ages - the steadfast do not deviate even a step from the path of justice.
ਭਗ੍ਨਾਸ਼ਸ੍ਯ ਕਰਂਡਪਿਂਡਿਤਤਨੋਰ੍ਮ੍ਲਾਨੇਂਦ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾ
ਕ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਵਾਖੁਰ੍ਵਿਵਰਂ ਸ੍ਵਯਂ ਨਿਪਤਿਤੋ ਨਕ੍ਤਂ ਮੁਖੇ ਭੋਗਿਨਃ ।
ਤ੍ਰੁਰੁਇਪ੍ਤਸ੍ਤਤ੍ਪਿਸ਼ਿਤੇਨ ਸਤ੍ਵਰਂ ਅਸੌ ਤੇਨੈਵ ਯਾਤਃ ਯਥਾ
ਲੋਕਾਃ ਪਸ਼੍ਯਤ ਦੈਵਂ ਏਵ ਹਿ ਨ੍ਰੁਰੁਇਣਾਂ ਵ੍ਰੁਰੁਇਦ੍ਧੌ ਕ੍ਸ਼ਯੇ ਕਾਰਣਮ੍ ॥ 1.85 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
A serpent, whose hopes were broken, whose body was coiled like a basket and whose senses were weakened by hunger, made itself like a rat-hole; and at night a rat fell right into its mouth. Satisfied with that flesh, it quickly went away just like that. People, see! Destiny alone is indeed the cause of rise and fall in human life.
ਆਲਸ੍ਯਂ ਹਿ ਮਨੁਸ਼੍ਯਾਣਾਂ
ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥੋ ਮਹਾਨ੍ਰਿਪੁਃ ।
ਨਾਸ੍ਤ੍ਯੁਦ੍ਯਮਸਮੋ ਬਂਧੁਃ
ਕੁਰ੍ਵਾਣੋ ਨਾਵਸੀਦਤਿ ॥ 1.86 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Laziness is indeed a great enemy dwelling within the human body; there is no friend equal to effort. The one who keeps acting does not sink into failure.
ਛਿਨ੍ਨੋਪਿ ਰੋਹਤਿ ਤਰ੍ਕ੍ਸ਼ੀਣੋਪ੍ਯੁਪਚੀਯਤੇ ਪੁਨਸ਼੍ਚਂਦ੍ਰਃ ।
ਇਤਿ ਵਿਮ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ਂਤਃ ਸਂਤਃ ਸਂਤਪ੍ਯਂਤੇ ਨ ਦੁਃਖੇਸ਼ੁ ॥ 1.87 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Even when cut down, a tree grows again; and even when it wanes, the moon increases again. Reflecting in this way, good people do not despair in times of sorrow.
ਨੇਤਾ ਯਸ੍ਯ ਬ੍ਰੁਰੁਇਹਸ੍ਪਤਿਃ ਪ੍ਰਹਰਣਂ ਵਜ੍ਰਂ ਸੁਰਾਃ ਸੈਨਿਕਾਃ
ਸ੍ਵਰ੍ਗੋ ਦੁਰ੍ਗਂ ਅਨੁਗ੍ਰਹਃ ਕਿਲ ਹਰੇਰੈਰਾਵਤੋ ਵਾਰਣਃ ।
ਇਤ੍ਯੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਬਲਾਨ੍ਵਿਤੋਪਿ ਬਲਭਿਦ੍ਭਗ੍ਨਃ ਪਰੈਃ ਸਂਗਰੇ
ਤਦ੍ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਨਨੁ ਦੈਵਂ ਏਵ ਸ਼ਰਣਂ ਧਿਗ੍ਧਿਗ੍ਵ੍ਰੁਰੁਇਥਾ ਪੌਰੁਸ਼ਮ੍ ॥ 1.88 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Even though Indra had Brihaspati as his leader, the vajra as his weapon, the gods as his army, heaven as his fortress, Hari's favor, and Airavata as his elephant, he was still defeated by enemies in battle. Thus it is clear: fate alone is the refuge - shame on human effort done in vain.
ਕਰ੍ਮਾਯਤ੍ਤਂ ਫਲਂ ਪੁਂਸਾਂ
ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਕਰ੍ਮਾਨੁਸਾਰਿਣੀ ।
ਤਥਾਪਿ ਸੁਧਿਯਾ ਭਾਵ੍ਯਂ
ਸੁਵਿਚਾਰ੍ਯੈਵ ਕੁਰ੍ਵਤਾ ॥ 1.89 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
The results people obtain depend on their actions, and even the mind's understanding follows action; nevertheless, the wise should act only after careful deliberation.
ਖਲ੍ਵਾਤੋ ਦਿਵਸੇਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯ ਕਿਰਣੈਃ ਸਂਤਾਡਿਤੋ ਮਸ੍ਤਕੇ
ਵਾਂਛਂਦੇਸ਼ਂ ਅਨਾਤਪਂ ਵਿਧਿਵਸ਼ਾਤ੍ਤਾਲਸ੍ਯ ਮੂਲਂ ਗਤਃ ।
ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯਸ੍ਯ ਮਹਾਫਲੇਨ ਪਤਤਾ ਭਗ੍ਨਂ ਸਸ਼ਬ੍ਦਂ ਸ਼ਿਰਃ
ਪ੍ਰਾਯੋ ਗਚ੍ਛਤਿ ਯਤ੍ਰ ਭਾਗ੍ਯਰਹਿਤਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵ ਯਾਂਤ੍ਯਾਪਦਃ ॥ 1.90 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
A bald man, whose head was tormented by the sun's rays, sought a shady place; by fate he went under the base of a palm tree. Even there, his head was cracked with a loud sound by a large falling fruit. Often, calamities go exactly where the unfortunate goes.
ਰਵਿਨਿਸ਼ਾਕਰਯੋਰ੍ਗ੍ਰਹਪੀਡਨਂ
ਗਜਭੁਜਂਗਮਯੋਰਪਿ ਬਂਧਨਮ੍ ।
ਮਤਿਮਤਾਂ ਚ ਵਿਲੋਕ੍ਯ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾਂ
ਵਿਧਿਰਹੋ ਬਲਵਾਨਿਤਿ ਮੇ ਮਤਿਃ ॥ 1.91 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Seeing the eclipse of the sun and moon, the captivity of even an elephant and a serpent, and the poverty of intelligent people, I conclude: alas, fate is powerful.
ਸ੍ਰੁਰੁਇਜਤਿ ਤਾਵਦਸ਼ੇਸ਼ਗੁਣਕਰਂ
ਪੁਰੁਸ਼ਰਤ੍ਨਂ ਅਲਂਕਰਣਂ ਭੁਵਃ ।
ਤਦਪਿ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਭਂਗਿ ਕਰੋਤਿ
ਚੇਦਹਹ ਕਸ਼੍ਟਂ ਅਪਂਡਿਤਤਾ ਵਿਧੇਃ ॥ 1.92 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Fate first creates a "jewel of a person" who produces every virtue, an ornament of the earth; but if it then breaks that person instantly, alas - how painful is the creator's gift of ignorance and lack of learning.
ਪਤ੍ਰਂ ਨੈਵ ਯਦਾ ਕਰੀਰਵਿਟਪੇ ਦੋਸ਼ੋ ਵਸਂਤਸ੍ਯ ਕਿਮ੍
ਨੋਲੂਕੋਪ੍ਯਵਲੋਕਤੇ ਯਦਿ ਦਿਵਾ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਕਿਂ ਦੂਸ਼ਣਮ੍ ।
ਧਾਰਾ ਨੈਵ ਪਤਂਤਿ ਚਾਤਕਮੁਖੇ ਮੇਘਸ੍ਯ ਕਿਂ ਦੂਸ਼ਣਮ੍
ਯਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਿਧਿਨਾ ਲਲਾਟਲਿਖਿਤਂ ਤਨ੍ਮਾਰ੍ਜਿਤੁਂ ਕਃ ਕ੍ਸ਼ਮਃ ॥ 1.93 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
If, in spring, leaves do not appear on the thorny karIra tree, what fault is that of spring? If an owl cannot see in the daytime, what defect is that of the sun? If rain-streams do not fall into the chataka bird's mouth, what is the cloud to blame? What was written earlier on the forehead by fate - who can erase it?
ਨਮਸ੍ਯਾਮੋ ਦੇਵਾਨ੍ਨਨੁ ਹਤਵਿਧੇਸ੍ਤੇਪਿ ਵਸ਼ਗਾ
ਵਿਧਿਰ੍ਵਂਦ੍ਯਃ ਸੋਪਿ ਪ੍ਰਤਿਨਿਯਤਕਰ੍ਮੈਕਫਲਦਃ ।
ਫਲਂ ਕਰ੍ਮਾਯਤ੍ਤਂ ਯਦਿ ਕਿਂ ਅਮਰੈਃ ਕਿਂ ਚ ਵਿਧਿਨਾ
ਨਮਸ੍ਤਤ੍ਕਰ੍ਮਭ੍ਯੋ ਵਿਧਿਰਪਿ ਨ ਯੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਭਵਤਿ ॥ 1.94 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
We bow to the gods, yet even they are under the control of inexorable fate. Fate is to be revered, yet it gives fruits only according to fixed karma. If results depend on karma, what use are the gods, and what use is fate? Salutations to those actions, apart from which even fate does not operate.
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਯੇਨ ਕੁਲਾਲਵਨ੍ਨਿਯਮਿਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਡਭਾਂਡੋਦਰੇ
ਵਿਸ਼੍ਣੁਰ੍ਯੇਨ ਦਸ਼ਾਵਤਾਰਗਹਨੇ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤੋ ਮਹਾਸਂਕਟੇ ।
ਰੁਦ੍ਰੋ ਯੇਨ ਕਪਾਲਪਾਣਿਪੁਟਕੇ ਭਿਕ੍ਸ਼ਾਟਨਂ ਕਾਰਿਤਃ
ਸੂਰ੍ਯੋ ਭ੍ਰਾਮ੍ਯਤਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਏਵ ਗਗਨੇ ਤਸ੍ਮੈ ਨਮਃ ਕਰ੍ਮਣੇ ॥ 1.95 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Salutations to that karma by which Brahma is constrained like a potter within the "pot" of the cosmic egg; by which Vishnu is cast into the difficult maze of ten incarnations; by which Rudra is made to wander begging with a skull-bowl; and by which the sun endlessly circles the sky.
ਨੈਵਾਕ੍ਰੁਰੁਇਤਿਃ ਫਲਤਿ ਨੈਵਾ ਕੁਲਂ ਨ ਸ਼ੀਲਂ
ਵਿਦ੍ਯਾਪਿ ਨੈਵ ਨ ਚ ਯਤ੍ਨਕ੍ਰੁਰੁਇਤਾਪਿ ਸੇਵਾ ।
ਭਾਗ੍ਯਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵਤਪਸਾ ਖਲੁ ਸਂਚਿਤਾਨਿ
ਕਾਲੇ ਫਲਂਤਿ ਪੁਰੁਸ਼ਸ੍ਯ ਯਥੈਵ ਵ੍ਰੁਰੁਇਕ੍ਸ਼ਾਃ ॥ 1.96 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Neither appearance, nor family, nor character, nor even learning or service done with effort necessarily bears fruit; fortunes accumulated through past discipline bear fruit in their own time for a person, just like trees.
ਵਨੇ ਰਣੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਜਲਾਗ੍ਨਿਮਧ੍ਯੇ
ਮਹਾਰ੍ਣਵੇ ਪਰ੍ਵਤਮਸ੍ਤਕੇ ਵਾ ।
ਸੁਪ੍ਤਂ ਪ੍ਰਮਤ੍ਤਂ ਵਿਸ਼ਮਸ੍ਥਿਤਂ ਵਾ
ਰਕ੍ਸ਼ਂਤਿ ਪੁਣ੍ਯਾਨਿ ਪੁਰਾਕ੍ਰੁਰੁਇਤਾਨਿ ॥ 1.97 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Whether in a forest or in battle, amid enemies, water, or fire; whether in the great ocean or on a mountain peak; whether asleep, careless, or in a dangerous position - merits earned earlier protect.
ਯਾ ਸਾਧੂਂਸ਼੍ਚ ਖਲਾਨ੍ਕਰੋਤਿ ਵਿਦੁਸ਼ੋ ਮੂਰ੍ਖਾਨ੍ਹਿਤਾਂਦ੍ਵੇਸ਼ਿਣਃ
ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਕੁਰੁਤੇ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਂ ਅਮ੍ਰੁਰੁਇਤਂ ਹਾਲਾਹਲਂ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ ।
ਤਾਂ ਆਰਾਧਯ ਸਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਭਗਵਤੀਂ ਭੋਕ੍ਤੁਂ ਫਲਂ ਵਾਂਛਿਤਂ
ਹੇ ਸਾਧੋ ਵ੍ਯਸਨੈਰ੍ਗੁਣੇਸ਼ੁ ਵਿਪੁਲੇਸ਼੍ਵਾਸ੍ਥਾਂ ਵ੍ਰੁਰੁਇਥਾ ਮਾ ਕ੍ਰੁਰੁਇਥਾਃ ॥ 1.98 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
That power which can turn good people into wicked, the learned into fools, and well-wishers into haters; which openly tests by turning nectar into deadly poison in an instant - worship her with due reverence if you wish to enjoy the result you desire. O noble one, do not place vain reliance on even abundant virtues when misfortune can overturn them.
ਗੁਣਵਦਗੁਣਵਦ੍ਵਾ ਕੁਰ੍ਵਤਾ ਕਾਰ੍ਯਜਾਤਂ
ਪਰਿਣਤਿਰਵਧਾਰ੍ਯਾ ਯਤ੍ਨਤਃ ਪਂਡਿਤੇਨ ।
ਅਤਿਰਭਸਕ੍ਰੁਰੁਇਤਾਨਾਂ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਆਵਿਪਤ੍ਤੇਰ੍
ਭਵਤਿ ਹ੍ਰੁਰੁਇਦਯਦਾਹੀ ਸ਼ਲ੍ਯਤੁਲ੍ਯੋ ਵਿਪਾਕਃ ॥ 1.99 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Whether doing a task well or poorly, the wise person should carefully consider its consequence. For actions done in reckless haste, the ripened result becomes heart-burning, like a thorn or dart lodged within.
ਸ੍ਥਾਲ੍ਯਾਂ ਵੈਦੂਰ੍ਯਮਯ੍ਯਾਂ ਪਚਤਿ ਤਿਲਕਣਾਂਸ਼੍ਚਂਦਨੈਰਿਂਧਨੌਘੈਃ
ਸੌਵਰ੍ਣੈਰ੍ਲਾਂਗਲਾਗ੍ਰੈਰ੍ਵਿਲਿਖਤਿ ਵਸੁਧਾਂ ਅਰ੍ਕਮੂਲਸ੍ਯ ਹੇਤੋਃ ।
ਕ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਵਾ ਕਰ੍ਪੂਰਖਂਡਾਨ੍ਵ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਤਿਂ ਇਹ ਕੁਰੁਤੇ ਕੋਦ੍ਰਵਾਣਾਂ ਸਮਂਤਾਤ੍
ਪ੍ਰਾਪ੍ਯੇਮਾਂ ਕਰਂਭੂਮਿਂ ਨ ਚਰਤਿ ਮਨੁਜੋ ਯਸ੍ਤੋਪ ਮਂਦਭਾਗ੍ਯਃ ॥ 1.100 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
He cooks mere sesame seeds in a pot made of vaidUrya gem using heaps of sandalwood as fuel; he ploughs the earth with golden ploughshares just to grow the root of arka; he uses chunks of camphor as fuel to cook coarse grains everywhere. Having obtained this precious field of human action, such an unfortunate person still does not live rightly.
ਮਜ੍ਜਤ੍ਵਂਭਸਿ ਯਾਤੁ ਮੇਰੁਸ਼ਿਖਰਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਂ ਜਯਤ੍ਵਾਹਵੇ
ਵਾਣਿਜ੍ਯਂ ਕ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ਿਸੇਵਨੇ ਚ ਸਕਲਾ ਵਿਦ੍ਯਾਃ ਕਲਾਃ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਤਾਮ੍ ।
ਆਕਾਸ਼ਂ ਵਿਪੁਲਂ ਪ੍ਰਯਾਤੁ ਖਗਵਤ੍ਕ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਂ ਪਰਂ
ਨਾਭਾਵ੍ਯਂ ਭਵਤੀਹ ਕਰ੍ਮਵਸ਼ਤੋ ਭਾਵ੍ਯਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ਃ ਕੁਤਃ ॥ 1.101 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Let Meru's peak sink in water; let the enemy be conquered in battle; let all skills and arts be learned in trade and agriculture; let one reach the vast sky like a bird through supreme effort. Yet what is not destined will not happen here due to karma; and if something is destined, how can it be destroyed?
ਭੀਮਂ ਵਨਂ ਭਵਤਿ ਤਸ੍ਯ ਪੁਰਂ ਪ੍ਰਧਾਨਂ
ਸਰ੍ਵੋ ਜਨਃ ਸ੍ਵਜਨਤਾਂ ਉਪਯਾਤਿ ਤਸ੍ਯ ।
ਕ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਸ੍ਨਾ ਚ ਭੂਰ੍ਭਵਤਿ ਸਨ੍ਨਿਧਿਰਤ੍ਨਪੂਰ੍ਣਾ
ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਪੂਰ੍ਵਸੁਕ੍ਰੁਰੁਇਤਂ ਵਿਪੁਲਂ ਨਰਸ੍ਯ ॥ 1.102 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
For the person whose past merit is abundant, even a fearsome forest becomes his chief city, everyone becomes like his own kin, and the whole earth becomes like a nearby treasure-house full of jewels.
ਕੋ ਲਾਭੋ ਗੁਣਿਸਂਗਮਃ ਕਿਂ ਅਸੁਖਂ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੇਤਰੈਃ ਸਂਗਤਿਃ
ਕਾ ਹਾਨਿਃ ਸਮਯਚ੍ਯੁਤਿਰ੍ਨਿਪੁਣਤਾ ਕਾ ਧਰ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਰਤਿਃ ।
ਕਃ ਸ਼ੂਰੋ ਵਿਜਿਤੇਂਦ੍ਰਿਯਃ ਪ੍ਰਿਯਤਮਾ ਕਾਨੁਵ੍ਰਤਾ ਕਿਂ ਧਨਂ
ਵਿਦ੍ਯਾ ਕਿਂ ਸੁਖਂ ਅਪ੍ਰਵਾਸਗਮਨਂ ਰਾਜ੍ਯਂ ਕਿਂ ਆਜ੍ਞਾਫਲਮ੍ ॥ 1.103 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
What is true gain? The company of the virtuous. What is sorrow? Association with those who are not wise. What is loss? Missing the right time. What is real skill? Delight in the essence of dharma. Who is a hero? One who has conquered the senses. Who is most beloved? The loyal companion who follows the same path. What is wealth? Knowledge. What is happiness? Not having to live away from home. What is kingdom? The effectiveness of one's command.
ਅਪ੍ਰਿਯਵਚਨਦਰਿਦ੍ਰੈਃ ਪ੍ਰਿਯਵਚਨਧਨਾਢ੍ਯੈਃ ਸ੍ਵਦਾਰਪਰਿਤੁਸ਼੍ਟੈਃ ।
ਪਰਪਰਿਵਾਦਨਿਵ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਤੈਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਮਂਡਿਤਾ ਵਸੁਧਾ ॥ 1.104 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
The earth is beautified here and there by people who are "poor" in harsh words (i.e., who do not speak unkindly), "rich" in the wealth of pleasant speech, content with their own spouse, and refraining from slandering others.
ਕਦਰ੍ਥਿਤਸ੍ਯਾਪਿ ਹਿ ਧੈਰ੍ਯਵ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਤੇਰ੍
ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਧੈਰ੍ਯਗੁਣਃ ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਸ਼੍ਟੁਮ੍ ।
ਅਧੋਮੁਖਸ੍ਯਾਪਿ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤਸ੍ਯ ਵਹ੍ਨੇਰ੍
ਨਾਧਃ ਸ਼ਿਖਾ ਯਾਤਿ ਕਦਾਚਿਦੇਵ ॥ 1.105 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Even if a person of courageous disposition is humiliated, the quality of courage cannot be wiped away. Even when fire is made to face downward, its flame never goes downward.
ਕਾਂਤਾਕਟਾਕ੍ਸ਼ਵਿਸ਼ਿਖਾ ਨ ਲੁਨਂਤਿ ਯਸ੍ਯ
ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਨਿਰ੍ਦਹਤਿ ਕ੍ਰੁਰੁਇਪਕ੍ਰੁਰੁਇਸ਼ਾਨੁਤਾਪਃ ।
ਕਰ੍ਸ਼ਂਤਿ ਭੂਰਿਵਿਸ਼ਯਾਸ਼੍ਚ ਨ ਲੋਭਪਾਸ਼ੈਰ੍
ਲੋਕਤ੍ਰਯਂ ਜਯਤਿ ਕ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਸ੍ਨਂ ਇਦਂ ਸ ਧੀਰਃ ॥ 1.106 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
The steadfast one whose mind is not wounded by the arrows of the beloved's glances, not burned by the heat of poverty's fire, and not dragged by the ropes of greed tied to countless sense objects - that person conquers this entire threefold world.
ਏਕੇਨਾਪਿ ਹਿ ਸ਼ੂਰੇਣ
ਪਾਦਾਕ੍ਰਾਂਤਂ ਮਹੀਤਲਮ੍ ।
ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਭਾਸ੍ਕਰੇਣੈਵ
ਸ੍ਫਾਰਸ੍ਫੁਰਿਤਤੇਜਸਾ ॥ 1.107 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Even by a single hero the earth can be overrun; and by the sun alone, through its widespread radiance, the world is made bright.
ਵਹ੍ਨਿਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜਲਾਯਤੇ ਜਲਨਿਧਿਃ ਕੁਲ੍ਯਾਯਤੇ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਨ੍
ਮੇਰੁਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪਸ਼ਿਲਾਯਤੇ ਮ੍ਰੁਰੁਇਗਪਤਿਃ ਸਦ੍ਯਃ ਕੁਰਂਗਾਯਤੇ ।
ਵ੍ਯਾਲੋ ਮਾਲ੍ਯਗੁਣਾਯਤੇ ਵਿਸ਼ਰਸਃ ਪੀਯੂਸ਼ਵਰ੍ਸ਼ਾਯਤੇ
ਯਸ੍ਯਾਂਗੇਖਿਲਲੋਕਵਲ੍ਲਭਤਮਂ ਸ਼ੀਲਂ ਸਮੁਨ੍ਮੀਲਤਿ ॥ 1.108 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
For the person in whom a most-beloved character blossoms, fire becomes like water, the ocean becomes like a small canal, Meru becomes like a pebble, the lion becomes like a deer, the serpent becomes like a garland-string, and poison becomes like a rain of nectar.
ਲਜ੍ਜਾਗੁਣੌਘਜਨਨੀਂ ਜਨਨੀਂ ਇਵ ਸ੍ਵਾਮ੍
ਅਤ੍ਯਂਤਸ਼ੁਦ੍ਧਹ੍ਰੁਰੁਇਦਯਾਂ ਅਨੁਵਰ੍ਤਮਾਨਾਮ੍ ।
ਤੇਜਸ੍ਵਿਨਃ ਸੁਖਂ ਅਸੂਨਪਿ ਸਂਤ੍ਯਜਨਤਿ
ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤਵ੍ਯਸਨਿਨੋ ਨ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਮ੍ ॥ 1.109 ॥
Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Those who, with perfectly pure hearts, follow their own mother-like source of modesty and the flood of virtues - the radiant ones devoted to the vow of truth - will easily give up even life, but will never break a promise.
Browse Related Categories:
