કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયાં પ્રથમકાંડે તૃતીયઃ પ્રશ્નઃ -(અગ્નિષ્ટોમે પશુઃ)

ઓં નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હ॒રિઃ॒ ઓમ્ ॥

દે॒વસ્ય॑ ત્વા સવિ॒તુઃ પ્ર॑સ॒વે᳚ઽશ્વિનો᳚-ર્બા॒હુભ્યાં᳚ પૂ॒ષ્ણો હસ્તા᳚ભ્યા॒મા દ॒દેઽભ્રિ॑રસિ॒ નારિ॑રસિ॒ પરિ॑લિખિત॒ગ્-મ્॒ રક્ષઃ॒ પરિ॑લિખિતા॒ અરા॑તય ઇ॒દમ॒હગ્-મ્ રક્ષ॑સો ગ્રી॒વા અપિ॑ કૃંતામિ॒ યો᳚ઽસ્માન્ દ્વેષ્ટિ॒ યં ચ॑ વ॒યં દ્વિ॒ષ્મ ઇ॒દમ॑સ્ય ગ્રી॒વા અપિ॑ કૃંતામિ દિ॒વે ત્વા॒ઽંતરિ॑ક્ષાય ત્વા પૃથિ॒વ્યૈ ત્વા॒ શુંધ॑તાં-લોઁ॒કઃ પિ॑તૃ॒ષદ॑નો॒ યવો॑ઽસિ ય॒વયા॒સ્મ-દ્દ્વેષો॑ [ય॒વયા॒સ્મ-દ્દ્વેષઃ॑, ય॒વયારા॑તીઃ] ॥ 1 ॥

ય॒વયારા॑તીઃ પિતૃ॒ણાગ્-મ્ સદ॑નમ॒સ્યુદ્દિવગ્ગ્॑ સ્તભા॒નાઽંતરિ॑ક્ષં પૃણ પૃથિ॒વીં દૃગ્-મ્॑હ દ્યુતા॒નસ્ત્વા॑ મારુ॒તો મિ॑નોતુ મિ॒ત્રાવરુ॑ણયો-ર્ધ્રુ॒વેણ॒ ધર્મ॑ણા બ્રહ્મ॒વનિં॑ ત્વા ક્ષત્ર॒વનિગ્-મ્॑ સુપ્રજા॒વનિગ્-મ્॑ રાયસ્પોષ॒વનિં॒ પર્યૂ॑હામિ॒ બ્રહ્મ॑ દૃગ્-મ્હ ક્ષ॒ત્રં દૃગ્-મ્॑હ પ્ર॒જાં દૃગ્-મ્॑હ રા॒યસ્પોષં॑ દૃગ્-મ્હ ઘૃ॒તેન॑ દ્યાવાપૃથિવી॒ આ પૃ॑ણેથા॒મિંદ્ર॑સ્ય॒ સદો॑ઽસિ વિશ્વજ॒નસ્ય॑ છા॒યા પરિ॑ ત્વા ગિર્વણો॒ ગિર॑ ઇ॒મા ભ॑વંતુ વિ॒શ્વતો॑ વૃ॒દ્ધાયુ॒મનુ॒ વૃદ્ધ॑યો॒ જુષ્ટા॑ ભવંતુ॒ જુષ્ટ॑ય॒ ઇંદ્ર॑સ્ય॒ સ્યૂર॒સીંદ્ર॑સ્ય ધ્રુ॒વમ॑સ્યૈં॒દ્રમ॒સીંદ્રા॑ય ત્વા ॥ 2 ॥
(દ્વેષ॑ - ઇ॒મા - અ॒ષ્ટાદ॑શ ચ ) (અ. 1)

ર॒ક્ષો॒હણો॑ વલગ॒હનો॑ વૈષ્ણ॒વાન્ ખ॑નામી॒દમ॒હં તં-વઁ॑લ॒ગમુદ્વ॑પામિ॒ યં નઃ॑ સમા॒નો યમસ॑માનો નિચ॒ખાને॒દમે॑ન॒મધ॑રં કરોમિ॒ યો નઃ॑ સમા॒નો યોઽસ॑માનોઽરાતી॒યતિ॑ ગાય॒ત્રેણ॒ છંદ॒સાઽવ॑બાઢો વલ॒ગઃ કિમત્ર॑ ભ॒દ્રં તન્નૌ॑ સ॒હ વિ॒રાડ॑સિ સપત્ન॒હા સ॒મ્રાડ॑સિ ભ્રાતૃવ્ય॒હા સ્વ॒રાડ॑સ્યભિમાતિ॒હા વિ॑શ્વા॒રાડ॑સિ॒ વિશ્વા॑સાં ના॒ષ્ટ્રાણાગ્-મ્॑ હં॒તા [હં॒તા, ર॒ક્ષો॒હણો॑] ॥ 3 ॥

ર॑ક્ષો॒હણો॑ વલગ॒હનઃ॒ પ્રોક્ષા॑મિ વૈષ્ણ॒વાન્ ર॑ક્ષો॒હણો॑ વલગ॒હનોઽવ॑ નયામિ વૈષ્ણ॒વાન્ યવો॑ઽસિ ય॒વયા॒સ્મ-દ્દ્વેષો॑ ય॒વયારા॑તી રક્ષો॒હણો॑ વલગ॒હનોઽવ॑ સ્તૃણામિ વૈષ્ણ॒વાન્ ર॑ક્ષો॒હણો॑ વલગ॒હનો॒ઽભિ જુ॑હોમિ વૈષ્ણ॒વાન્ ર॑ક્ષો॒હણૌ॑ વલગ॒હના॒વુપ॑ દધામિ વૈષ્ણ॒વી ર॑ક્ષો॒હણૌ॑ વલગ॒હનૌ॒ પર્યૂ॑હામિ વૈષ્ણ॒વી ર॑ક્ષો॒હણૌ॑ વલગ॒હનૌ॒ પરિ॑ સ્તૃણામિ વૈષ્ણ॒વી ર॑ક્ષો॒હણૌ॑ વલગ॒હનૌ॑ વૈષ્ણ॒વી બૃ॒હન્ન॑સિ બૃ॒હદ્ગ્રા॑વા બૃહ॒તીમિંદ્રા॑ય॒ વાચં॑-વઁદ ॥ 4 ॥
( હં॒તે-ંદ્રા॑ય॒ દ્વે ચ॑ ) (અ. 2)

વિ॒ભૂર॑સિ પ્ર॒વાહ॑ણો॒ વહ્નિ॑રસિ હવ્ય॒વાહ॑નઃ શ્વા॒ત્રો॑ઽસિ॒ પ્રચે॑તાસ્તુ॒થો॑ઽસિ વિ॒શ્વવે॑દા ઉ॒શિગ॑સિ ક॒વિરંઘા॑રિરસિ॒ બંભા॑રિરવ॒સ્યુર॑સિ॒ દુવ॑સ્વાંછું॒ધ્યૂર॑સિ માર્જા॒લીયઃ॑ સ॒મ્રાડ॑સિ કૃ॒શાનુઃ॑ પરિ॒ષદ્યો॑ઽસિ॒ પવ॑માનઃ પ્ર॒તક્વા॑ઽસિ॒ નભ॑સ્વા॒નસં॑મૃષ્ટોઽસિ હવ્ય॒સૂદ॑ ઋ॒તધા॑માઽસિ॒ સુવર્જ્યોતિ॒-ર્બ્રહ્મ॑જ્યોતિરસિ॒ સુવ॑ર્ધામા॒ઽજો᳚ ઽસ્યેક॑પા॒દહિ॑રસિ બુ॒દ્ધ્નિયો॒ રૌદ્રે॒ણાની॑કેન પા॒હિ મા᳚ઽગ્ને પિપૃ॒હિ મા॒ મા મા॑ હિગ્-મ્સીઃ ॥ 5 ॥
(અની॑કેના॒-ષ્ટૌ ચ॑) (અ. 3)

ત્વગ્-મ્ સો॑મ તનૂ॒કૃદ્ભ્યો॒ દ્વેષો᳚ભ્યો॒ઽન્યકૃ॑તેભ્ય ઉ॒રુ યં॒તાઽસિ॒ વરૂ॑થ॒ગ્ગ્॒ સ્વાહા॑ જુષા॒ણો અ॒પ્તુરાજ્ય॑સ્ય વેતુ॒ સ્વાહા॒ઽયન્નો॑ અ॒ગ્નિર્વરિ॑વઃ કૃણોત્વ॒યં મૃધઃ॑ પુ॒ર એ॑તુ પ્રભિં॒દન્ન્ । અ॒યગ્-મ્ શત્રૂં᳚જયતુ॒ જર્​હૃ॑ષાણો॒ઽયં-વાઁજં॑ જયતુ॒ વાજ॑સાતૌ । ઉ॒રુ વિ॑ષ્ણો॒ વિ ક્ર॑મસ્વો॒રુ ક્ષયા॑ય નઃ કૃધિ । ઘૃ॒તં ઘૃ॑તયોને પિબ॒ પ્રપ્ર॑ ય॒જ્ઞપ॑તિં તિર । સોમો॑ જિગાતિ ગાતુ॒વિ- [ગાતુ॒વિત્, દે॒વાના॑મેતિ] ॥ 6 ॥

દ્દે॒વાના॑મેતિ નિષ્કૃ॒તમૃ॒તસ્ય॒ યોનિ॑મા॒સદ॒મદિ॑ત્યાઃ॒ સદો॒ઽસ્યદિ॑ત્યાઃ॒ સદ॒ આ સી॑દૈ॒ષ વો॑ દેવ સવિતઃ॒ સોમ॒સ્તગ્-મ્ ર॑ક્ષદ્ધ્વં॒ મા વો॑ દભદે॒તત્ત્વગ્-મ્ સો॑મ દે॒વો દે॒વાનુપા॑ગા ઇ॒દમ॒હં મ॑નુ॒ષ્યો॑ મનુ॒ષ્યાં᳚થ્ સ॒હ પ્ર॒જયા॑ સ॒હ રા॒યસ્પોષે॑ણ॒ નમો॑ દે॒વેભ્યઃ॑ સ્વ॒ધા પિ॒તૃભ્ય॑ ઇ॒દમ॒હં નિર્વરુ॑ણસ્ય॒ પાશા॒થ્ સુવ॑ર॒ભિ [ ] ॥ 7 ॥

વિ ખ્યે॑ષં-વૈઁશ્વાન॒રં જ્યોતિ॒રગ્ને᳚ વ્રતપતે॒ ત્વં-વ્રઁ॒તાનાં᳚-વ્રઁ॒તપ॑તિરસિ॒ યા મમ॑ ત॒નૂસ્ત્વય્યભૂ॑દિ॒યગ્-મ્ સા મયિ॒ યા તવ॑ ત॒નૂ-ર્મય્યભૂ॑દે॒ષા સા ત્વયિ॑ યથાય॒થં નૌ᳚ વ્રતપતે વ્ર॒તિનો᳚-ર્વ્ર॒તાનિ॑ ॥ 8 ॥
(ગા॒તુ॒વિદ॒-ભ્યે-ક॑ત્રિગ્-મ્શચ્ચ) (અ. 4)

અત્ય॒ન્યાનગાં॒ નાન્યાનુપા॑ગામ॒ર્વાક્ત્વા॒ પરૈ॑રવિદં પ॒રોઽવ॑રૈ॒સ્તં ત્વા॑ જુષે વૈષ્ણ॒વં દે॑વય॒જ્યાયૈ॑ દે॒વસ્ત્વા॑ સવિ॒તા મદ્ધ્વા॑ઽન॒ક્ત્વોષ॑ધે॒ ત્રાય॑સ્વૈન॒ગ્ગ્॒ સ્વધિ॑તે॒ મૈનગ્-મ્॑ હિગ્-મ્સી॒-ર્દિવ॒મગ્રે॑ણ॒ મા લે॑ખીરં॒તરિ॑ક્ષં॒ મદ્ધ્યે॑ન॒ મા હિગ્-મ્॑સીઃ પૃથિ॒વ્યા સં ભ॑વ॒ વન॑સ્પતે શ॒તવ॑લ્​શો॒ વિ રો॑હ સ॒હસ્ર॑વલ્​શા॒ વિ વ॒યગ્-મ્ રુ॑હેમ॒ યં ત્વા॒ઽયગ્ગ્​ સ્વધિ॑તિ॒સ્તેતિ॑જાનઃ પ્રણિ॒નાય॑ મહ॒તે સૌભ॑ગા॒યાચ્છિ॑ન્નો॒ રાયઃ॑ સુ॒વીરઃ॑ ॥ 9 ॥
(યં-દશ॑ ચ) (અ. 5)

પૃ॒થિ॒વ્યૈ ત્વાં॒તરિ॑ક્ષાય ત્વા દિ॒વે ત્વા॒ શુંધ॑તાં-લોઁ॒કઃ પિ॑તૃ॒ષદ॑નો॒ યવો॑ઽસિ ય॒વયા॒સ્મ-દ્દ્વેષો॑ ય॒વયારા॑તીઃ પિતૃ॒ણાગ્-મ્ સદ॑નમસિ સ્વાવે॒શો᳚-ઽસ્યગ્રે॒ગા ને॑તૃ॒ણાં-વઁન॒સ્પતિ॒રધિ॑ ત્વા સ્થાસ્યતિ॒ તસ્ય॑ વિત્તા-દ્દે॒વસ્ત્વા॑ સવિ॒તા મદ્ધ્વા॑ઽનક્તુ સુપિપ્પ॒લાભ્ય॒-સ્ત્વૌષ॑ધીભ્ય॒ ઉદ્દિવગ્ગ્॑ સ્તભા॒નાઽંતરિ॑ક્ષં પૃણ પૃથિ॒વીમુપ॑રેણ દૃગ્-મ્હ॒ તે તે॒ ધામા᳚ન્યુશ્મસી [ધામા᳚ન્યુશ્મસિ, ગ॒મદ્ધ્યે॒ ગાવો॒] ॥ 10 ॥

ગ॒મદ્ધ્યે॒ ગાવો॒ યત્ર॒ ભૂરિ॑શૃંગા અ॒યાસઃ॑ । અત્રાહ॒ તદુ॑રુગા॒યસ્ય॒ વિષ્ણોઃ᳚ પ॒રમં પ॒દમવ॑ ભાતિ॒ ભૂરેઃ᳚ ॥ વિષ્ણોઃ॒ કર્મા॑ણિ પશ્યત॒ યતો᳚ વ્ર॒તાનિ॑ પસ્પ॒શે । ઇંદ્ર॑સ્ય॒ યુજ્યઃ॒ સખા᳚ ॥ તદ્-વિષ્ણોઃ᳚ પર॒મં પ॒દગ્-મ્ સદા॑ પશ્યંતિ સૂ॒રયઃ॑ । દિ॒વીવ॒ ચક્ષુ॒રાત॑તમ્ ॥ બ્ર॒હ્મ॒વનિં॑ ત્વા ક્ષત્ર॒વનિગ્-મ્॑ સુપ્રજા॒વનિગ્-મ્॑ રાયસ્પોષ॒વનિં॒ પર્યૂ॑હામિ॒ બ્રહ્મ॑ દૃગ્-મ્હ ક્ષ॒ત્રં દૃગ્-મ્॑હ પ્ર॒જાં દૃગ્-મ્॑હ રા॒યસ્પોષં॑ દૃગ્-મ્હ પરિ॒વીર॑સિ॒ પરિ॑ ત્વા॒ દૈવી॒ર્વિશો᳚ વ્યયંતાં॒ પરી॒મગ્-મ્ રા॒યસ્પોષો॒ યજ॑માનં મનુ॒ષ્યા॑ અં॒તરિ॑ક્ષસ્ય ત્વા॒ સાના॒વવ॑ ગૂહામિ ॥ 11 ॥
(ઉ॒શ્મ॒સી॒-પોષ॒મે-કા॒ન્નવિગ્-મ્॑શ॒તિશ્ચ॑) (અ. 6)

ઇ॒ષે ત્વો॑પ॒વીર॒સ્યુપો॑ દે॒વાન્ દૈવી॒-ર્વિશઃ॒ પ્રાગુ॒-ર્વહ્ની॑રુ॒શિજો॒ બૃહ॑સ્પતે ધા॒રયા॒ વસૂ॑નિ હ॒વ્યા તે᳚ સ્વદંતાં॒ દેવ॑ ત્વષ્ટ॒ર્વસુ॑ રણ્વ॒ રેવ॑તી॒ રમ॑દ્ધ્વ-મ॒ગ્ને-ર્જ॒નિત્ર॑મસિ॒ વૃષ॑ણૌ સ્થ ઉ॒ર્વશ્ય॑સ્યા॒યુર॑સિ પુરૂ॒રવા॑ ઘૃ॒તેના॒ક્તે વૃષ॑ણં દધાથાં ગાય॒ત્રં છંદોઽનુ॒ પ્ર જા॑યસ્વ॒ ત્રૈષ્ટુ॑ભં॒ જાગ॑તં॒ છંદોઽનુ॒ પ્ર જા॑યસ્વ॒ ભવ॑ત- [ભવ॑તમ્, નઃ॒ સમ॑નસૌ॒] ॥ 12 ॥

ન્નઃ॒ સમ॑નસૌ॒ સમો॑કસાવરે॒પસૌ᳚ । મા ય॒જ્ઞગ્-મ્ હિગ્-મ્॑સિષ્ટં॒ મા ય॒જ્ઞપ॑તિં જાતવેદસૌ શિ॒વૌ ભ॑વતમ॒દ્ય નઃ॑ ॥ અ॒ગ્નાવ॒ગ્નિશ્ચ॑રતિ॒ પ્રવિ॑ષ્ટ॒ ઋષી॑ણાં પુ॒ત્રો અ॑ધિરા॒જ એ॒ષઃ । સ્વા॒હા॒કૃત્ય॒ બ્રહ્મ॑ણા તે જુહોમિ॒ મા દે॒વાનાં᳚ મિથુ॒યા ક॑ર્ભાગ॒ધેય᳚મ્ ॥ 13 ॥
(ભવ॑ત॒-મેક॑ત્રિગ્-મ્શચ્ચ) (અ. 7)

આ દ॑દ ઋ॒તસ્ય॑ ત્વા દેવહવિઃ॒ પાશે॒નાઽઽર॑ભે॒ ધર્​ષા॒ માનુ॑ષાન॒દ્ભ્યસ્ત્વૌષ॑ધીભ્યઃ॒ પ્રોક્ષા᳚મ્ય॒પાં પે॒રુર॑સિ સ્વા॒ત્તં ચિ॒થ્ સદે॑વગ્-મ્ હ॒વ્યમાપો॑ દેવીઃ॒ સ્વદ॑તૈન॒ગ્-મ્॒ સં તે᳚ પ્રા॒ણો વા॒યુના॑ ગચ્છતા॒ગ્-મ્॒ સં-યઁજ॑ત્રૈ॒રંગા॑નિ॒ સં-યઁ॒જ્ઞપ॑તિરા॒શિષા॑ ઘૃ॒તેના॒ક્તૌ પ॒શું ત્રા॑યેથા॒ગ્-મ્॒ રેવ॑તી-ર્ય॒જ્ઞપ॑તિં પ્રિય॒ધાઽઽ વિ॑શ॒તોરો॑ અંતરિક્ષ સ॒જૂ-ર્દે॒વેન॒ [સ॒જૂ-ર્દે॒વેન॑, વાતે॑ના॒ઽસ્ય] ॥ 14 ॥

વાતે॑ના॒ઽસ્ય હ॒વિષ॒સ્ત્મના॑ યજ॒ સમ॑સ્ય ત॒નુવા॑ ભવ॒ વર્​ષી॑યો॒ વર્​ષી॑યસિ ય॒જ્ઞે ય॒જ્ઞપતિં॑ ધાઃ પૃ॑થિ॒વ્યાઃ સં॒પૃચઃ॑ પાહિ॒ નમ॑સ્ત આતાનાઽન॒ર્વા પ્રેહિ॑ ઘૃ॒તસ્ય॑ કુ॒લ્યામનુ॑ સ॒હ પ્ર॒જયા॑ સ॒હ રા॒યસ્પોષે॒ણા ઽઽપો॑ દેવીઃ શુદ્ધાયુવઃ શુ॒દ્ધા યૂ॒યં દે॒વાગ્-મ્ ઊ᳚ઢ્વગ્-મ્ શુ॒દ્ધા વ॒યં પરિ॑વિષ્ટાઃ પરિવે॒ષ્ટારો॑ વો ભૂયાસ્મ ॥ 15 ॥
(દે॒વન॒-ચતુ॑શ્ચત્વારિગ્-મ્શચ્ચ) (અ. 8)

વાક્ત॒ આ પ્યા॑યતાં પ્રા॒ણસ્ત॒ આ પ્યા॑યતાં॒ ચક્ષુ॑સ્ત॒ આ પ્યા॑યતા॒ગ્ગ્॒ શ્રોત્રં॑ ત॒ આ પ્યા॑યતાં॒-યાઁ તે᳚ પ્રા॒ણાંછુગ્જ॒ગામ॒ યા ચક્ષુ॒ર્યા શ્રોત્રં॒-યઁત્તે᳚ ક્રૂ॒રં-યઁદાસ્થિ॑તં॒ તત્ત॒ આ પ્યા॑યતાં॒ તત્ત॑ એ॒તેન॑ શુંધતાં॒ નાભિ॑સ્ત॒ આ પ્યા॑યતાં પા॒યુસ્ત॒ આ પ્યા॑યતાગ્-મ્ શુ॒દ્ધાશ્ચ॒રિત્રાઃ॒ શમ॒દ્ભ્ય- [મ॒ધ્ભ્યઃ, શમોષ॑ધીભ્યઃ॒ શં] ॥ 16 ॥

શ્શમોષ॑ધીભ્યઃ॒ શં પૃ॑થિ॒વ્યૈ શમહો᳚ભ્યા॒-મોષ॑ધે॒ ત્રાય॑સ્વૈન॒ગ્ગ્॒ સ્વધિ॑તે॒ મૈનગ્-મ્॑ હિગ્-મ્સી॒ રક્ષ॑સાં ભા॒ગો॑ઽસી॒દમ॒હગ્-મ્ રક્ષો॑ઽધ॒મં તમો॑ નયામિ॒ યો᳚ઽસ્માન્ દ્વેષ્ટિ॒ યં ચ॑ વ॒યં દ્વિ॒ષ્મ ઇ॒દમે॑નમધ॒મં તમો॑ નયામી॒ષે ત્વા॑ ઘૃ॒તેન॑ દ્યાવાપૃથિવી॒ પ્રોર્ણ્વા॑થા॒-મચ્છિ॑ન્નો॒ રાયઃ॑ સુ॒વીર॑ ઉ॒ર્વં॑તરિ॑ક્ષ॒મન્વિ॑હિ॒ વાયો॒ વીહિ॑ સ્તો॒કાના॒ગ્ગ્॒ સ્વાહો॒ર્ધ્વન॑ભસં મારુ॒તં ગ॑ચ્છતમ્ ॥ 17 ॥
(અ॒દ્ભ્યો-વીહિ॒-પંચ॑ ચ) (અ. 9)

સં તે॒ મન॑સા॒ મનઃ॒ સં પ્રા॒ણેન॑ પ્રા॒ણો જુષ્ટં॑ દે॒વેભ્યો॑ હ॒વ્યં ઘૃ॒તવ॒થ્ સ્વાહૈં॒દ્રઃ પ્રા॒ણો અંગે॑અંગે॒ નિ દે᳚દ્ધ્યદૈં॒દ્રો॑ ઽપા॒નો અંગે॑અંગે॒ વિ બો॑ભુવ॒દ્દેવ॑ ત્વષ્ટ॒ર્ભૂરિ॑ તે॒ સગ્-મ્સ॑મેતુ॒ વિષુ॑રૂપા॒ યથ્ સલ॑ક્ષ્માણો॒ ભવ॑થ દેવ॒ત્રા યંત॒મવ॑સે॒ સખા॒યોઽનુ॑ ત્વા મા॒તા પિ॒તરો॑ મદંતુ॒ શ્રીર॑સ્ય॒ગ્નિસ્ત્વા᳚ શ્રીણા॒ત્વાપઃ॒ સમ॑રિણ॒ન્ વાત॑સ્ય [ ] ॥ 18 ॥

ત્વા॒ ધ્રજ્યૈ॑ પૂ॒ષ્ણો રગ્ગ્​હ્યા॑ અ॒પામોષ॑ધીના॒ગ્-મ્॒ રોહિ॑ષ્યૈ ઘૃ॒તં ઘૃ॑તપાવાનઃ પિબત॒ વસાં᳚-વઁસાપાવાનઃ પિબતા॒ઽંતરિ॑ક્ષસ્ય હ॒વિર॑સિ॒ સ્વાહા᳚ ત્વા॒ઽંતરિ॑ક્ષાય॒ દિશઃ॑ પ્ર॒દિશ॑ આ॒દિશો॑ વિ॒દિશ॑ ઉ॒દ્દિશઃ॒ સ્વાહા॑ દિ॒ગ્ભ્યો નમો॑ દિ॒ગ્ભ્યઃ ॥ 19 ॥
(વા॑તસ્યા॒-ષ્ટાવિગ્-મ્॑શતિશ્ચ) (અ. 10)

સ॒મુ॒દ્રં ગ॑ચ્છ॒ સ્વાહા॒ઽંતરિ॑ક્ષં ગચ્છ॒ સ્વાહા॑ દે॒વગ્-મ્ સ॑વિ॒તારં॑ ગચ્છ॒ સ્વાહા॑ઽહોરા॒ત્રે ગ॑ચ્છ॒ સ્વાહા॑ મિ॒ત્રાવરુ॑ણૌ ગચ્છ॒ સ્વાહા॒ સોમં॑ ગચ્છ॒ સ્વાહા॑ ય॒જ્ઞં ગ॑ચ્છ॒ સ્વાહા॒ છંદાગ્-મ્॑સિ ગચ્છ॒ સ્વાહા॒ દ્યાવા॑પૃથિ॒વી ગ॑ચ્છ॒ સ્વાહા॒ નભો॑ દિ॒વ્યં ગ॑ચ્છ॒ સ્વાહા॒ઽગ્નિં-વૈઁ᳚શ્વાન॒રં ગ॑ચ્છ॒ સ્વાહા॒ઽદ્ભ્યસ્ત્વૌષ॑ધીભ્યો॒ મનો॑ મે॒ હાર્દિ॑ યચ્છ ત॒નૂં ત્વચં॑ પુ॒ત્રં નપ્તા॑રમશીય॒ શુગ॑સિ॒ તમ॒ભિ શો॑ચ॒ યો᳚ઽસ્માન્ દ્વેષ્ટિ॒ યં ચ॑ વ॒યં દ્વિ॒ષ્મો ધામ્નો॑ધામ્નો રાજન્નિ॒તો વ॑રુણ નો મુંચ॒ યદાપો॒ અઘ્નિ॑યા॒ વરુ॒ણેતિ॒ શપા॑મહે॒ તતો॑ વરુણ નો મુંચ ॥ 20
(અ॒સિ॒-ષડ્વિગ્-મ્॑શતિશ્ચ ) (અ. 11)

હ॒વિષ્મ॑તીરિ॒મા આપો॑ હ॒વિષ્મા᳚ન્ દે॒વો અ॑દ્ધ્વ॒રો હ॒વિષ્મા॒ગ્-મ્॒ આ વિ॑વાસતિ હ॒વિષ્માગ્-મ્॑ અસ્તુ॒ સૂર્યઃ॑ ॥ અ॒ગ્નેર્વો ઽપ॑ન્નગૃહસ્ય॒ સદ॑સિ સાદયામિ સુ॒મ્નાય॑ સુમ્નિનીઃ સુ॒મ્ને મા॑ ધત્તેંદ્રાગ્નિ॒યો-ર્ભા॑ગ॒ધેયીઃ᳚ સ્થ મિ॒ત્રાવરુ॑ણયો-ર્ભાગ॒ધેયીઃ᳚ સ્થ॒ વિશ્વે॑ષાં દે॒વાનાં᳚ ભાગ॒ધેયીઃ᳚ સ્થ ય॒જ્ઞે જા॑ગૃત ॥ 21 ॥
(હ॒વિષ્મ॑તી॒-શ્ચતુ॑સ્ત્રિગ્-મ્શત્) (અ. 12)

હૃ॒દે ત્વા॒ મન॑સે ત્વા દિ॒વે ત્વા॒ સૂર્યા॑ય ત્વો॒ર્ધ્વમિ॒મમ॑દ્ધ્વ॒રં કૃ॑ધિ દિ॒વિ દે॒વેષુ॒ હોત્રા॑ યચ્છ॒ સોમ॑ રાજ॒ન્નેહ્યવ॑ રોહ॒ મા ભેર્મા સં-વિઁ॑ક્થા॒ મા ત્વા॑ હિગ્-મ્સિષં પ્ર॒જાસ્ત્વમુ॒પાવ॑રોહ પ્ર॒જાસ્ત્વામુ॒પાવ॑રોહંતુ શૃ॒ણોત્વ॒ગ્નિઃ સ॒મિધા॒ હવં॑ મે શૃ॒ણ્વંત્વાપો॑ ધિ॒ષણા᳚શ્ચ દે॒વીઃ । શૃ॒ણોત॑ ગ્રાવાણો વિ॒દુષો॒ નુ [ ] ॥ 22 ॥

ય॒જ્ઞગ્-મ્ શૃ॒ણોતુ॑ દે॒વઃ સ॑વિ॒તા હવં॑ મે । દેવી॑રાપો અપાં નપા॒દ્ય ઊ॒ર્મિર્​હ॑વિ॒ષ્ય॑ ઇંદ્રિ॒યાવા᳚ન્ મ॒દિંત॑મ॒સ્તં દે॒વેભ્યો॑ દેવ॒ત્રા ધ॑ત્ત શુ॒ક્રગ્-મ્ શુ॑ક્ર॒પેભ્યો॒ યેષાં᳚ ભા॒ગઃ સ્થ સ્વાહા॒ કાર્​ષિ॑ર॒સ્યપા॒ઽપાં મૃ॒દ્ધ્રગ્-મ્ સ॑મુ॒દ્રસ્ય॒ વોઽક્ષિ॑ત્યા॒ ઉન્ન॑યે । યમ॑ગ્ને પૃ॒થ્સુ મર્ત્ય॒માવો॒ વાજે॑ષુ॒ યં જુ॒નાઃ । સ યંતા॒ શશ્વ॑તી॒રિષઃ॑ ॥ 23 ॥
( નુ-સ॒પ્તચ॑ત્વારિગ્-મ્શચ્ચ) (અ. 13)

ત્વમ॑ગ્ને રુ॒દ્રો અસુ॑રો મ॒હો દિ॒વસ્ત્વગ્-મ્ શર્ધો॒ મારુ॑તં પૃ॒ક્ષ ઈ॑શિષે । ત્વં-વાઁતૈ॑રરુ॒ણૈર્યા॑સિ શંગ॒યસ્ત્વં પૂ॒ષા વિ॑ધ॒તઃ પા॑સિ॒ નુત્મના᳚ ॥ આ વો॒ રાજા॑નમદ્ધ્વ॒રસ્ય॑ રુ॒દ્રગ્-મ્ હોતા॑રગ્-મ્ સત્ય॒યજ॒ગ્-મ્॒ રોદ॑સ્યોઃ । અ॒ગ્નિં પુ॒રા ત॑નયિ॒ત્નો ર॒ચિત્તા॒દ્ધિર॑ણ્યરૂપ॒મવ॑સે કૃણુદ્ધ્વમ્ ॥ અ॒ગ્નિર્​હોતા॒ નિ ષ॑સાદા॒ યજી॑યાનુ॒પસ્થે॑ મા॒તુઃ સુ॑ર॒ભાવુ॑ લો॒કે । યુવા॑ ક॒વિઃ પુ॑રુનિ॒ષ્ઠ [પુ॑રુનિ॒ષ્ઠઃ, ઋ॒તાવા॑ ધ॒ર્તા] ॥ 24 ॥

ઋ॒તાવા॑ ધ॒ર્તા કૃ॑ષ્ટી॒નામુ॒ત મદ્ધ્ય॑ ઇ॒દ્ધઃ ॥સા॒દ્ધ્વીમ॑ક-ર્દે॒વવી॑તિં નો અ॒દ્ય ય॒જ્ઞસ્ય॑ જિ॒હ્વામ॑વિદામ॒ ગુહ્યા᳚મ્ । સ આયુ॒રાઽગા᳚થ્ સુર॒ભિર્વસા॑નો ભ॒દ્રામ॑ક-ર્દે॒વહૂ॑તિં નો અ॒દ્ય ॥ અક્રં॑દદ॒ગ્નિઃ સ્ત॒નય॑ન્નિવ॒ દ્યૌઃ ક્ષામા॒ રેરિ॑હદ્વી॒રુધઃ॑ સમં॒જન્ન્ । સ॒દ્યો જ॑જ્ઞા॒નો વિ હીમિ॒દ્ધો અખ્ય॒દા રોદ॑સી ભા॒નુના॑ ભાત્યં॒તઃ ॥ ત્વે વસૂ॑નિ પુર્વણીક [પુર્વણીક, હો॒ત॒ર્દો॒ષા] ॥ 25 ॥

હોતર્દો॒ષા વસ્તો॒રેરિ॑રે ય॒જ્ઞિયા॑સઃ । ક્ષામે॑વ॒ વિશ્વા॒ ભુવ॑નાનિ॒ યસ્મિં॒થ્ સગ્-મ્ સૌભ॑ગાનિ દધિ॒રે પા॑વ॒કે ॥ તુભ્યં॒ તા અં॑ગિરસ્તમ॒ વિશ્વાઃ᳚ સુક્ષિ॒તયઃ॒ પૃથ॑ક્ । અગ્ને॒ કામા॑ય યેમિરે ॥ અ॒શ્યામ॒ તં કામ॑મગ્ને॒ તવો॒ત્ય॑શ્યામ॑ ર॒યિગ્-મ્ ર॑યિવઃ સુ॒વીર᳚મ્ । અ॒શ્યામ॒ વાજ॑મ॒ભિ વા॒જયં॑તો॒ ઽશ્યામ॑ દ્યુ॒મ્નમ॑જરા॒જરં॑ તે ॥શ્રેષ્ઠં॑-યઁવિષ્ઠ ભાર॒તાગ્ને᳚ દ્યુ॒મંત॒મા ભ॑ર ॥ 26 ॥

વસો॑ પુરુ॒સ્પૃહગ્-મ્॑ ર॒યિમ્ ॥ સ શ્વિ॑તા॒નસ્ત॑ન્ય॒તૂ રો॑ચન॒સ્થા અ॒જરે॑ભિ॒-ર્નાન॑દદ્ભિ॒ર્યવિ॑ષ્ઠઃ । યઃ પા॑વ॒કઃ પુ॑રુ॒તમઃ॑ પુ॒રૂણિ॑ પૃ॒થૂન્ય॒ગ્નિર॑નુ॒યાતિ॒ ભર્વન્ન્॑ ॥ આયુ॑ષ્ટે વિ॒શ્વતો॑ દધદ॒યમ॒ગ્નિ-ર્વરે᳚ણ્યઃ । પુન॑સ્તે પ્રા॒ણ આઽય॑તિ॒ પરા॒ યક્ષ્મગ્-મ્॑ સુવામિ તે ॥ આ॒યુ॒ર્દા અ॑ગ્ને હ॒વિષો॑ જુષા॒ણો ઘૃ॒તપ્ર॑તીકો ઘૃ॒તયો॑નિરેધિ । ઘૃ॒તં પી॒ત્વા મધુ॒ ચારુ॒ ગવ્યં॑ પિ॒તેવ॑ પુ॒ત્રમ॒ભિ [પુ॒ત્રમ॒ભિ, ર॒ક્ષ॒તા॒દિ॒મમ્] ॥ 27 ॥

ર॑ક્ષતાદિ॒મમ્ । તસ્મૈ॑ તે પ્રતિ॒હર્ય॑તે॒ જાત॑વેદો॒ વિચ॑ર્​ષણે । અગ્ને॒ જના॑મિ સુષ્ટુ॒તિમ્ ॥ દિ॒વસ્પરિ॑ પ્રથ॒મં જ॑જ્ઞે અ॒ગ્નિર॒સ્મ-દ્દ્વિ॒તીયં॒ પરિ॑ જા॒તવે॑દાઃ । તૃ॒તીય॑મ॒ફ્સુ નૃ॒મણા॒ અજ॑સ્ર॒મિંધા॑ન એનં જરતે સ્વા॒ધીઃ ॥ શુચિઃ॑ પાવક॒ વંદ્યોઽગ્ને॑ બૃ॒હદ્વિ રો॑ચસે । ત્વં ઘૃ॒તેભિ॒રાહુ॑તઃ ॥ દૃ॒શા॒નો રુ॒ક્મ ઉ॒ર્વ્યા વ્ય॑દ્યૌદ્-દુ॒ર્મર્​ષ॒માયુઃ॑ શ્રિ॒યે રુ॑ચા॒નઃ । અ॒ગ્નિર॒મૃતો॑ અભવ॒દ્વયો॑ભિ॒- [અભવ॒દ્વયો॑ભિઃ, યદે॑નં॒] ॥ 28 ॥

ર્યદે॑નં॒ દ્યૌરજ॑નયથ્ સુ॒રેતાઃ᳚ ॥ આ યદિ॒ષે નૃ॒પતિં॒ તેજ॒ આન॒ટ્છુચિ॒ રેતો॒ નિષિ॑ક્તં॒ દ્યૌર॒ભીકે᳚ । અ॒ગ્નિઃ શર્ધ॑મનવ॒દ્યં-યુઁવા॑નગ્ગ્​ સ્વા॒ધિયં॑ જનયથ્ સૂ॒દય॑ચ્ચ ॥ સ તેજી॑યસા॒ મન॑સા॒ ત્વોત॑ ઉ॒ત શિ॑ક્ષ સ્વપ॒ત્યસ્ય॑ શિ॒ક્ષોઃ । અગ્ને॑ રા॒યો નૃત॑મસ્ય॒ પ્રભૂ॑તૌ ભૂ॒યામ॑ તે સુષ્ટુ॒તય॑શ્ચ॒ વસ્વઃ॑ ॥ અગ્ને॒ સહં॑ત॒મા ભ॑ર દ્યુ॒મ્નસ્ય॑ પ્રા॒સહા॑ ર॒યિમ્ । વિશ્વા॒ ય- [વિશ્વા॒ યઃ, ચ॒ર્॒​ષ॒ણીર॒ભ્યા॑સા વાજે॑ષુ] ॥ 29 ॥

શ્ચ॑ર્॒​ષ॒ણીર॒ભ્યા॑સા વાજે॑ષુ સા॒સહ॑ત્ ॥ તમ॑ગ્ને પૃતના॒સહગ્-મ્॑ ર॒યિગ્-મ્ સ॑હસ્વ॒ આ ભ॑ર । ત્વગ્-મ્ હિ સ॒ત્યો અદ્ભુ॑તો દા॒તા વાજ॑સ્ય॒ ગોમ॑તઃ ॥ ઉ॒ક્ષાન્ના॑ય વ॒શાન્ના॑ય॒ સોમ॑પૃષ્ઠાય વે॒ધસે᳚ । સ્તોમૈ᳚-ર્વિધેમા॒ઽગ્નયે᳚ ॥ વ॒દ્મા હિ સૂ॑નો॒ અસ્ય॑દ્મ॒સદ્વા॑ ચ॒ક્રે અ॒ગ્નિ-ર્જ॒નુષા ઽજ્માઽન્ન᳚મ્ । સ ત્વં ન॑ ઊર્જસન॒ ઊર્જં॑ ધા॒ રાજે॑વ જેરવૃ॒કે ક્ષે᳚ષ્યં॒તઃ ॥ અગ્ન॒ આયૂગ્-મ્॑ષિ [અગ્ન॒ આયૂગ્-મ્॑ષિ, પ॒વ॒સ॒ આ] ॥ 30 ॥

પવસ॒ આ સુ॒વોર્જ॒મિષં॑ ચ નઃ । આ॒રે બા॑ધસ્વ દુ॒ચ્છુના᳚મ્ ॥ અગ્ને॒ પવ॑સ્વ॒ સ્વપા॑ અ॒સ્મે વર્ચઃ॑ સુ॒વીર્ય᳚મ્ । દધ॒ત્પોષગ્-મ્॑ ર॒યિં મયિ॑ ॥ અગ્ને॑ પાવક રો॒ચિષા॑ મં॒દ્રયા॑ દેવ જિ॒હ્વયા᳚ । આ દે॒વાન્. વ॑ક્ષિ॒ યક્ષિ॑ ચ ॥ સ નઃ॑ પાવક દીદિ॒વોઽગ્ને॑ દે॒વાગ્-મ્ ઇ॒હા વ॑હ । ઉપ॑ ય॒જ્ઞગ્-મ્ હ॒વિશ્ચ॑ નઃ ॥ અ॒ગ્નિઃ શુચિ॑વ્રતતમઃ॒ શુચિ॒-ર્વિપ્રઃ॒ શુચિઃ॑ ક॒વિઃ । શુચી॑ રોચત॒ આહુ॑તઃ ॥ ઉદ॑ગ્ને॒ શુચ॑ય॒સ્તવ॑ શુ॒ક્રા ભ્રાજં॑ત ઈરતે । તવ॒ જ્યોતીગ્ગ્॑ષ્ય॒ર્ચયઃ॑ ॥ 31 ॥
(પુ॒રુ॒નિ॒ષ્ઠઃ-પુ॑ર્વણીક-ભરા॒-ઽભિ-વયો॑ભિ॒-ર્ય-આયૂગ્-મ્॑ષિ॒ -વિપ્રઃ॒ શુચિ॒-શ્ચતુ॑ર્દશ ચ) (અ. 14)

(દે॒વસ્ય॑ - રક્ષો॒હણો॑ - વિ॒ભૂ-સ્ત્વગ્-મ્ સો॒મા - ઽત્ય॒ન્યાનગાં᳚ - પૃથિ॒વ્યા - ઇ॒ષે ત્વા - ઽઽદ॑દે॒ - વાક્ત॒-સંતે॑ - સમુ॒દ્રગ્-મ્ - હ॒વિષ્મ॑તી-ર્​હૃ॒દે - ત્વમ॑ગ્ને રુ॒દ્ર - શ્ચતુ॑ર્દશ)

(દે॒વસ્ય॑ - ગ॒મધ્યે॑ - હ॒વિષ્મ॑તીઃ - પવસ॒ - એક॑ત્રિગ્-મ્શત્)

(દે॒વસ્યા॒, ર્ચયઃ॑)

॥ હરિઃ॑ ઓમ્ ॥

॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયાં પ્રથમકાંડે તૃતીયઃ પ્રશ્નઃ સમાપ્તઃ ॥