Mundaka Upanishad - Mundaka 1, Section 1 - Gujarati

મુંડકોપનિષત્, counted among the principal Upanishads and associated with the અથર્વવેદ, is a foundational Vedantic text for seekers who have outgrown purely result-driven religion and want liberating knowledge. Its opening movement is deliberate: first establish lineage, then clarify the hierarchy of knowledge, then point to અક્ષર-બ્રહ્મન્ as the non-perishing reality.

This first chapter, first section (પ્રથમમુંડકે પ્રથમઃ ખંડઃ), is especially important because it sets the epistemic map for the rest of the text. It distinguishes અપરા વિદ્યા (textual/ritual/disciplinary learning) from પરા વિદ્યા (that by which the imperishable is known), without dismissing the former as useless.

ઓં ભ@દ્રં કર્ણે#ભિઃ શૃણુ@યામ# દેવાઃ । ભ@દ્રં પ#શ્યેમા@ક્ષભિ@-ર્યજ#ત્રાઃ । સ્થિ@રૈરંગૈ$સ્તુષ્ટુ@વાગં સ#સ્ત@નૂભિ#ઃ । વ્યશે#મ દે@વહિ#ત@ં યદાયુ#ઃ । સ્વ@સ્તિ ન@ ઇંદ્રો# વૃ@દ્ધશ્ર#વાઃ । સ્વ@સ્તિ ન#ઃ પૂ@ષા વિ@શ્વવે#દાઃ । સ્વ@સ્તિ ન@સ્તાર્ક્ષ્યો@ અરિ#ષ્ટનેમિઃ । સ્વ@સ્તિ નો@ બૃહ@સ્પતિ#-ર્દધાતુ ॥
ઓં શાંતિ@ઃ શાંતિ@ઃ શાંતિ#ઃ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
May we hear what is auspicious; may we see what is auspicious. With steady bodies and faculties, may we live out the life aligned to divine purpose. May there be peace, peace, peace.

॥ ઓં બ્રહ્મણે નમઃ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
The sacred syllable Om. Salutations to Brahman.

॥ પ્રથમમુંડકે પ્રથમઃ ખંડઃ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
This is the first section of the first Mundaka.

ઓં બ્રહ્મા દેવાનાં પ્રથમઃ સંબભૂવ વિશ્વસ્ય કર્તા
ભુવનસ્ય ગોપ્તા । સ બ્રહ્મવિદ્યાં સર્વવિદ્યાપ્રતિષ્ઠામથર્વાય
જ્યેષ્ઠપુત્રાય પ્રાહ ॥ 1॥

Translation (ભાવાર્થ):
Brahma, first among the gods, creator and sustainer of the world, taught Atharvan - his eldest son - the knowledge of Brahman, the foundation of all knowledge.

અથર્વણે યાં પ્રવદેત બ્રહ્માઽથર્વા તં
પુરોવાચાંગિરે બ્રહ્મવિદ્યામ્ ।
સ ભારદ્વાજાય સત્યવાહાય પ્રાહ
ભારદ્વાજોઽંગિરસે પરાવરામ્ ॥ 2॥

Translation (ભાવાર્થ):
That knowledge of Brahman taught by Brahma to Atharvan was transmitted onward - to Angiras, then to Satyavaha Bharadvaja, and from Bharadvaja's line to Angiras - as knowledge spanning the higher and lower.

શૌનકો હ વૈ મહાશાલોઽંગિરસં વિધિવદુપસન્નઃ પપ્રચ્છ ।
કસ્મિન્નુ ભગવો વિજ્ઞાતે સર્વમિદં વિજ્ઞાતં ભવતીતિ ॥ 3॥

Translation (ભાવાર્થ):
Shaunaka, a great householder, approached Angiras in the proper manner and asked: "Revered Sir, by knowing what does everything become known?"

તસ્મૈ સ હોવાચ ।
દ્વે વિદ્યે વેદિતવ્યે ઇતિ હ સ્મ
યદ્બ્રહ્મવિદો વદંતિ પરા ચૈવાપરા ચ ॥ 4॥

Translation (ભાવાર્થ):
Angiras replied: the knowers of Brahman declare that two kinds of knowledge are to be understood - the higher and the lower.

તત્રાપરા ઋગ્વેદો યજુર્વેદઃ સામવેદોઽથર્વવેદઃ
શિક્ષા કલ્પો વ્યાકરણં નિરુક્તં છંદો જ્યોતિષમિતિ ।
અથ પરા યયા તદક્ષરમધિગમ્યતે ॥ 5॥

Translation (ભાવાર્થ):
Lower knowledge includes the four Vedas and the disciplines of phonetics, ritual method, grammar, etymology, metre, and astronomy. Higher knowledge is that by which the imperishable reality is directly known.

યત્તદદ્રેશ્યમગ્રાહ્યમગોત્રમવર્ણ-
મચક્ષુઃશ્રોત્રં તદપાણિપાદમ્ ।
નિત્યં વિભું સર્વગતં સુસૂક્ષ્મં
તદવ્યયં યદ્ભૂતયોનિં પરિપશ્યંતિ ધીરાઃ ॥ 6॥

Translation (ભાવાર્થ):
The wise behold that imperishable reality which is unseen, ungraspable, unclassifiable, beyond sensory limitation, eternal, all-pervading, supremely subtle, undecaying, and the source of all beings.

યથોર્ણનાભિઃ સૃજતે ગૃહ્ણતે ચ
યથા પૃથિવ્યામોષધયઃ સંભવંતિ ।
યથા સતઃ પુરુષાત્ કેશલોમાનિ
તથાઽક્ષરાત્ સંભવતીહ વિશ્વમ્ ॥ 7॥

Translation (ભાવાર્થ):
As a spider projects and withdraws its web, as plants arise from the earth, and as hair grows from a living person, so does this universe arise from the imperishable.

તપસા ચીયતે બ્રહ્મ તતોઽન્નમભિજાયતે ।
અન્નાત્ પ્રાણો મનઃ સત્યં લોકાઃ કર્મસુ ચામૃતમ્ ॥ 8॥

Translation (ભાવાર્થ):
From Brahman's creative potency arises the principle of matter; from that emerge life-force and mind, then worlds, and the enduring law of action through which experiential continuity persists.

યઃ સર્વજ્ઞઃ સર્વવિદ્યસ્ય જ્ઞાનમયં તપઃ ।
તસ્માદેતદ્બ્રહ્મ નામ રૂપમન્નં ચ જાયતે ॥ 9॥

Translation (ભાવાર્થ):
From that omniscient source, whose creative potency is knowledge itself, arise this manifested order: name, form, and material expression.

॥ ઇતિ મુંડકોપનિષદિ પ્રથમમુંડકે પ્રથમઃ ખંડઃ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
Thus ends the first section of the first Mundaka of the Mundaka Upanishad.

Browse Related Categories: