Taittiriya Upanishad - Bhrugu Valli - Gujarati

તૈત્તિરીય ઉપનિષદ્ - ભૃગુ વલ્લી is the third vallI of the Taittiriya Upanishad and presents knowledge as a living inquiry between Bhrigu and his father Varuna. Bhrigu asks about Brahman, and Varuna gives a concise definition: that from which beings are born, by which they live, and into which they enter.

The central ideas are તપસ્ as focused inquiry, અન્ન as sacred support of life, the progressive refinement of the self-sense, and the recognition of આનંદ as Brahman's deepest pointer. The closing teachings on food are not merely dietary rules; they show that reverence for life-support is part of Brahman-knowledge.

(તૈ.આ.9.1.1)

Translation (ભાવાર્થ):
This source marker identifies the Taittiriya Aranyaka section for the Bhrigu Valli recitation.

ઓં સ॒હ ના॑વવતુ । સ॒હ નૌ॑ ભુનક્તુ । સ॒હ વી॒ર્યં॑ કરવાવહૈ । તે॒જ॒સ્વિના॒વધી॑તમસ્તુ॒ મા વિ॑દ્વિષા॒વહૈ᳚ । ઓં શાંતિઃ॒ શાંતિઃ॒ શાંતિઃ॑ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
The opening peace prayer asks that teacher and student be protected, nourished, strengthened, made brilliant, and free from mutual hostility.

ભૃગુ॒ર્વૈ વા॑રુ॒ણિઃ । વરુ॑ણં॒ પિત॑ર॒મુપ॑સસાર । અધી॑હિ ભગવો॒ બ્રહ્મેતિ॑ । તસ્મા॑ એ॒તત્પ્રો॑વાચ । અન્નં॑ પ્રા॒ણં ચક્ષુ॒શ્શ્રોત્રં॒ મનો॒ વાચ॒મિતિ॑ । તગ્મ્ હો॑વાચ । યતો॒ વા ઇ॒માનિ॒ ભૂતા॑નિ॒ જાયં॑તે । યેન॒ જાતા॑નિ॒ જીવં॑તિ । યત્પ્રયં॑ત્ય॒ભિસંવિઁ॑શંતિ । તદ્વિજિ॑જ્ઞાસસ્વ । તદ્બ્રહ્મેતિ॑ । સ તપો॑ઽતપ્યત । સ તપ॑સ્ત॒પ્ત્વા ॥ 1 ॥
ઇતિ પ્રથમોઽનુવાકઃ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
Bhrigu approaches Varuna and asks for Brahman; Varuna points to food, prana, sight, hearing, mind, and speech, and defines Brahman as the source, sustainer, and end of beings.

અન્નં॒ બ્રહ્મેતિ॒ વ્ય॑જાનાત્ । અ॒ન્નાદ્ધ્યે॑વ ખલ્વિ॒માનિ॒ ભુતા॑નિ॒ જાયં॑તે । અન્ને॑ન॒ જાતા॑નિ॒ જીવં॑તિ । અન્નં॒ પ્રયં॑ત્ય॒ભિસંવિઁ॑શં॒તીતિ॑ । તદ્વિ॒જ્ઞાય॑ । પુન॑રે॒વ વરુ॑ણં॒ પિત॑ર॒મુપ॑સસાર । અધી॑હિ ભગવો॒ બ્રહ્મેતિ॑ । તગ્મ્ હો॑વાચ । તપ॑સા॒ બ્રહ્મ॒ વિજિ॑જ્ઞાસસ્વ । તપો॒ બ્રહ્મેતિ॑ । સ તપો॑ઽતપ્યત । સ તપ॑સ્ત॒પ્ત્વા ॥ 1 ॥
ઇતિ દ્વિતીયોઽનુવાકઃ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
Through tapas Bhrigu first understands food as Brahman, because beings are born from food, live by food, and return to food.

પ્રા॒ણો બ્ર॒હ્મેતિ॒ વ્ય॑જાનાત્ । પ્રા॒ણાદ્ધ્યે॑વ ખલ્વિ॒માનિ॒ ભૂતા॑નિ॒ જાયં॑તે । પ્રા॒ણેન॒ જાતા॑નિ॒ જીવં॑તિ । પ્રા॒ણં પ્રયં॑ત્ય॒ભિસંવિઁ॑શં॒તીતિ॑ । તદ્વિ॒જ્ઞાય॑ । પુન॑રે॒વ વરુ॑ણં॒ પિત॑ર॒મુપ॑સસાર । અધી॑હિ ભગવો॒ બ્રહ્મેતિ॑ । તગ્મ્ હો॑વાચ । તપ॑સા॒ બ્રહ્મ॒ વિજિ॑જ્ઞાસસ્વ । તપો॒ બ્રહ્મેતિ॑ । સ તપો॑ઽતપ્યત । સ તપ॑સ્ત॒પ્ત્વા ॥ 1 ॥
ઇતિ તૃતીયોઽનુવાકઃ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
Through deeper tapas he understands prana as Brahman, since beings arise, live, and return through life-force.

મનો॒ બ્રહ્મેતિ॒ વ્ય॑જાનાત્ । મન॑સો॒ હ્યે॑વ ખલ્વિ॒માનિ॒ ભૂતા॑નિ॒ જાયં॑તે । મન॑સા॒ જાતા॑નિ॒ જીવં॑તિ । મનઃ॒ પ્રયં॑ત્ય॒ભિસંવિઁ॑શં॒તીતિ॑ । તદ્વિ॒જ્ઞાય॑ । પુન॑રે॒વ વરુ॑ણં॒ પિત॑ર॒મુપ॑સસાર । અધી॑હિ ભગવો॒ બ્રહ્મેતિ॑ । તગ્મ્ હો॑વાચ । તપ॑સા॒ બ્રહ્મ॒ વિજિ॑જ્ઞાસસ્વ । તપો॒ બ્રહ્મેતિ॑ । સ તપો॑ઽતપ્યત । સ તપ॑સ્ત॒પ્ત્વા ॥ 1 ॥
ઇતિ ચતુર્થોઽનુવાકઃ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
Through further inquiry he understands mind as Brahman, since beings are organized and experienced through mind.

વિ॒જ્ઞાનં॒ બ્રહ્મેતિ॒ વ્ય॑જાનાત્ । વિ॒જ્ઞાના॒દ્ધ્યે॑વ ખલ્વિ॒માનિ॒ ભૂતા॑નિ॒ જાયં॑તે । વિ॒જ્ઞાને॑ન॒ જાતા॑નિ॒ જીવં॑તિ । વિ॒જ્ઞાનં॒ પ્રયં॑ત્ય॒ભિસંવિઁ॑શં॒તીતિ॑ । તદ્વિ॒જ્ઞાય॑ । પુન॑રે॒વ વરુ॑ણં॒ પિત॑ર॒મુપ॑સસાર । અધી॑હિ ભગવો॒ બ્રહ્મેતિ॑ । તગ્મ્ હો॑વાચ । તપ॑સા॒ બ્રહ્મ॒ વિજિ॑જ્ઞાસસ્વ । તપો॒ બ્રહ્મેતિ॑ । સ તપો॑ઽતપ્યત । સ તપ॑સ્ત॒પ્ત્વા ॥ 1 ॥
ઇતિ પંચમોઽનુવાકઃ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
Through deeper inquiry he understands knowledge as Brahman, because understanding governs sacrifice, action, and experience.

આ॒નં॒દો બ્ર॒હ્મેતિ॒ વ્ય॑જાનાત્ । આ॒નંદા॒દ્ધ્યે॑વ ખલ્વિ॒માનિ॒ ભૂતા॑નિ॒ જાયં॑તે । આ॒નં॒દેન॒ જાતા॑નિ॒ જીવં॑તિ । આ॒નં॒દં પ્રયં॑ત્ય॒ભિસંવિઁ॑શં॒તીતિ॑ । સૈષા ભા᳚ર્ગ॒વી વા॑રુ॒ણી વિ॒દ્યા । પ॒ર॒મે વ્યો॑મ॒ન્પ્રતિ॑ષ્ઠિતા । સ ય એ॒વં-વેઁદ॒ પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ । અન્ન॑વાનન્ના॒દો ભ॑વતિ । મ॒હાન્ભ॑વતિ પ્ર॒જયા॑ પ॒શુભિ॑ર્બ્રહ્મવર્ચ॒સેન॑ । મ॒હાન્કી॒ર્ત્યા ॥ 1 ॥
ઇતિ ષષ્ઠોઽનુવાકઃ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
Through final inquiry he understands bliss as Brahman, because beings arise from bliss, live by bliss, and return to bliss.

અન્નં॒ ન નિં॑દ્યાત્ । તદ્વ્ર॒તમ્ । પ્રા॒ણો વા અન્નમ્᳚ । શરી॑રમન્ના॒દમ્ । પ્રા॒ણે શરી॑રં॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિતમ્ । શરી॑રે પ્રા॒ણઃ પ્રતિ॑ષ્ઠિતઃ । તદે॒તદન્ન॒મન્ને॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિતમ્ । સ ય એ॒તદન્ન॒મન્ને॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિતં॒-વેઁદ॒ પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ । અન્ન॑વાનન્ના॒દો ભ॑વતિ । મ॒હાન્ભ॑વતિ પ્ર॒જયા॑ પ॒શુભિ॑ર્બ્રહ્મવર્ચ॒સેન॑ । મ॒હાન્કી॒ર્ત્યા ॥ 1 ॥
ઇતિ સપ્તમોઽનુવાકઃ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
The teaching declares that food should not be despised, for food and prana are mutually established.

અન્નં॒ ન પરિ॑ચક્ષીત । તદ્વ્ર॒તમ્ । આપો॒ વા અન્નમ્᳚ । જ્યોતિ॑રન્ના॒દમ્ । અ॒પ્સુ જ્યોતિઃ॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિતમ્ । જ્યોતિ॒ષ્યાપઃ॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિતાઃ । તદે॒તદન્ન॒મન્ને॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિતમ્ । સ ય એ॒તદન્ન॒મન્ને॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિતં॒-વેઁદ॒ પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ । અન્ન॑વાનન્ના॒દો ભ॑વતિ । મહા॒ન્ભ॑વતિ પ્ર॒જયા॑ પ॒શુભિ॑ર્બ્રહ્મવર્ચ॒સેન॑ । મ॒હાન્કી॒ર્ત્યા ॥ 1 ॥
ઇત્યષ્ટમોઽનુવાકઃ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
Food should not be rejected; water and light, earth and space, and their mutual relation are contemplated as sacred support.

અન્નં॑ બ॒હુ કુ॑ર્વીત । તદ્વ્ર॒તમ્ । પૃ॒થિ॒વી વા અન્નમ્᳚ । આ॒કા॒શો᳚ઽન્ના॒દઃ । પૃ॒થિ॒વ્યામા॑કા॒શઃ પ્રતિ॑ષ્ઠિતઃ । આ॒કા॒શે પૃ॑થિ॒વી પ્રતિ॑ષ્ઠિતા । તદે॒તદન્ન॒મન્ને॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિતમ્ । સ ય એ॒તદન્ન॒મન્ને॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિતં॒-વેઁદ॒ પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ । અન્ન॑વાનન્ના॒દો ભ॑વતિ । મ॒હાન્ભ॑વતિ પ્ર॒જયા॑ પ॒શુભિ॑ર્બ્રહ્મવર્ચ॒સેન॑ । મ॒હાન્કી॒ર્ત્યા ॥ 1 ॥
ઇતિ નવમોઽનુવાકઃ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
Food should be increased; earth and space are contemplated as the stabilizing and abundant field of nourishment.

ન કંચન વસતૌ પ્રત્યા॑ચક્ષી॒ત । તદ્વ્ર॒તમ્ । તસ્માદ્યયા કયા ચ વિધયા બહ્વ॑ન્નં પ્રા॒પ્નુયાત્ । અરાધ્યસ્મા અન્નમિ॑ત્યાચ॒ક્ષતે । એતદ્વૈ મુખતો᳚ઽન્નગ્મ્ રા॒દ્ધમ્ । મુખતોઽસ્મા અ॑ન્નગ્મ્ રા॒ધ્યતે । એતદ્વૈ મધ્યતો᳚ઽન્નગ્મ્ રા॒દ્ધમ્ । મધ્યતોઽસ્મા અ॑ન્નગ્મ્ રા॒ધ્યતે । એતદ્વા અંતતો᳚ઽન્નગ્મ્ રા॒દ્ધમ્ । અંતતોઽસ્મા અ॑ન્નગ્મ્ રા॒ધ્યતે ॥ 1 ॥
ય એ॑વં-વેઁ॒દ । ક્ષેમ ઇ॑તિ વા॒ચિ । યોગક્ષેમ ઇતિ પ્રા॑ણાપા॒નયોઃ । કર્મે॑તિ હ॒સ્તયોઃ । ગતિરિ॑તિ પા॒દયોઃ । વિમુક્તિરિ॑તિ પા॒યૌ । ઇતિ માનુષી᳚સ્સમા॒જ્ઞાઃ । અથ દૈ॒વીઃ । તૃપ્તિરિ॑તિ વૃ॒ષ્ટૌ । બલમિ॑તિ વિ॒દ્યુતિ ॥ 2 ॥
યશ ઇ॑તિ પ॒શુષુ । જ્યોતિરિતિ ન॑ક્ષત્રે॒ષુ । પ્રજાતિરમૃતમાનંદ ઇ॑ત્યુપ॒સ્થે । સર્વમિ॑ત્યાકા॒શે । તત્પ્રતિષ્ઠેત્યુ॑પાસી॒ત । પ્રતિષ્ઠા॑વાન્ભ॒વતિ । તન્મહ ઇત્યુ॑પાસી॒ત । મ॑હાન્ભ॒વતિ । તન્મન ઇત્યુ॑પાસી॒ત । માન॑વાન્ભ॒વતિ ॥ 3 ॥
તન્નમ ઇત્યુ॑પાસી॒ત । નમ્યંતે᳚ઽસ્મૈ કા॒માઃ । તદ્બ્રહ્મેત્યુ॑પાસી॒ત । બ્રહ્મ॑વાન્ભ॒વતિ । તદ્બ્રહ્મણઃ પરિમર ઇત્યુ॑પાસી॒ત । પર્યેણં મ્રિયંતે દ્વિષંત॑સ્સપ॒ત્નાઃ । પરિ યે᳚ઽપ્રિયા᳚ ભ્રાતૃ॒વ્યાઃ । સ યશ્ચા॑યં પુ॒રુષે । યશ્ચાસા॑વાદિ॒ત્યે । સ એકઃ॑ ॥ 4 ॥
સ ય॑ એવં॒-વિઁત્ । અસ્માંલ્લોઁ॑કાત્પ્રે॒ત્ય । એતમન્નમય-માત્માનમુપ॑સંક્ર॒મ્ય । એતં પ્રાણમય-માત્માનમુપ॑સંક્ર॒મ્ય । એતં મનોમય-માત્માનમુપ॑સંક્ર॒મ્ય । એતં-વિઁજ્ઞાનમય-માત્માનમુપ॑સંક્ર॒મ્ય । એતમાનંદમય-માત્માનમુપ॑સંક્ર॒મ્ય । ઇમાંલ્લોઁકાન્કામાન્ની -કામરૂપ્ય॑નુ-સં॒ચરન્ન્ । એતથ્સામ ગા॑યન્ના॒સ્તે । હા(3) વુ॒ હા(3) વુ॒ હા(3) વુ॑ ॥ 5 ॥
અ॒હમન્ન-મ॒હમન્ન-મ॒હમન્નમ્ । અ॒હમન્ના॒દો(3)ઽ॒હમન્ના॒દો(3)ઽ॒હમન્ના॒દઃ । અ॒હગ્ગ્ શ્લોક॒કૃદ॒હગ્ગ્ શ્લોક॒કૃદ॒હગ્ગ્ શ્લોક॒કૃત્ । અ॒હમસ્મિ પ્રથમજા ઋતા(3) સ્ય॒ । પૂર્વં દેવેભ્યો અમૃતસ્ય ના(3) ભા॒યિ॒ । યો મા દદાતિ સ ઇદેવ મા(3) વાઃ॒ । અ॒હમન્ન॒-મન્ન॑-મ॒દંત॒મા(3) દ્મિ॒ । અહં॒-વિઁશ્વં॒ ભુવ॑ન॒-મભ્ય॑ભ॒વામ્ । સુવ॒ર્ન જ્યોતીઃ᳚ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । ઇત્યુ॑પ॒નિષ॑ત્ ॥ 6 ॥
ઇતિ દશમોઽનુવાકઃ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
Hospitality is commanded: do not turn away one who comes for food, recognize food in the powers of body and cosmos, and realize the unity expressed by 'I am food, I am the eater of food, I am the maker of the hymn.'

Translation (ભાવાર્થ):
The closing peace prayer again asks that teacher and student be protected, nourished, strengthened, made radiant in study, and free from hostility.

॥ હરિઃ॑ ઓમ્ ॥
॥ શ્રી કૃષ્ણાર્પણમસ્તુ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
The traditional closing offers the recitation to Hari and Sri Krishna.

Browse Related Categories: