Prashnopanishad - Question 1 - Gujarati

પ્રશ્નોપનિષદ્ belongs to the Atharva Veda and is arranged as six questions asked by disciplined students to the sage Pippalada. The first question asks about the origin of beings and receives a teaching on Prajapati, prana and rayi, the year, the sun, the moon, food, and disciplined household life.

The Upanishad's method is important: the students do not demand instant answers. Pippalada asks them to live with તપસ્, બ્રહ્મચર્ય, and શ્રદ્ધા for a year, showing that subtle knowledge requires preparation. The first question then explains creation as the interplay of life-force and matter, energy and form.

પ્રથમઃ પ્રશ્નઃ

Translation (ભાવાર્થ):
This title announces the first question of the Prashna Upanishad.

ઓં નમઃ પરમાત્મને । હરિઃ ઓમ્ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
The recitation opens with salutations to the supreme Self and the invocation of Hari and Om.

સુકેશા ચ ભારદ્વાજઃ શૈબ્યશ્ચ સત્યકામઃ સૌર્યાયણી ચ ગાર્ગ્યઃ કૌસલ્યશ્ચાશ્વલાયનો ભાર્ગવો વૈદર્ભિઃ કબંધી કાત્યાયનસ્તે હૈતે બ્રહ્મપરા બ્રહ્મનિષ્ઠાઃ પરં બ્રહ્માન્વેષમાણાઃ એષ હ વૈ તત્સર્વં વક્ષ્યતીતિ તે હ સમિત્પાણયો ભગવંતં પિપ્પલાદમુપસન્નાઃ ॥1॥

Translation (ભાવાર્થ):
Six seekers approach Pippalada with fuel in hand, dedicated to Brahman and seeking knowledge of the supreme reality.

તાન્ હ સ ઋષિરુવાચ ભૂય એવ તપસા બ્રહ્મચર્યેણ શ્રદ્ધયા સંવત્સરં સંવત્સ્યથ યથાકામં પ્રશ્નાન્ પૃચ્છત યદિ વિજ્ઞાસ્યામઃ સર્વં હ વો વક્ષામ ઇતિ ॥2॥

Translation (ભાવાર્થ):
Pippalada asks them to live for a year with austerity, celibacy, and faith before asking their questions.

અથ કબંધી કાત્યાયન ઉપેત્ય પપ્રચ્છ ભગવન્ કુતો હ વા ઇમાઃ પ્રજાઃ પ્રજાયંત ઇતિ ॥3॥

Translation (ભાવાર્થ):
Kabandhi asks from where all beings are born.

તસ્મૈ સ હોવાચ-
પ્રજાકામો વૈ પ્રજાપતિઃ સ તપોઽતપ્યત સ તપસ્તપ્ત્વા સ મિથુનમુત્પાદયતે।
રયિં ચ પ્રાણંચેતિ એતૌ મે બહુધા પ્રજાઃ કરિષ્યત ઇતિ ॥4॥

Translation (ભાવાર્થ):
Pippalada answers that Prajapati desired progeny and created prana and rayi, expecting them to produce beings.

આદિત્યો હ વૈ પ્રાણો રયિરેવ ચંદ્રમાઃ રયિર્વા એતત્ સર્વં યન્મૂર્તં ચામૂર્તં ચ તસ્માન્મૂર્તિરેવ રયિઃ ॥5॥

Translation (ભાવાર્થ):
The sun is prana and the moon is rayi; all formed and formless existence is included in rayi as the field of manifestation.

અથાદિત્ય ઉદયન્ યત્ પ્રાચીં દિશં પ્રવિશતિ તેન પ્રાચ્યાન્ પ્રાણાન્ રશ્મિષુ સન્નિધત્તે।
યદ્દક્ષિણાં યત્ પ્રતીચીં યદુદીચીં યદધો યદૂર્ધ્વં યદંતરા દિશો યત્સર્વં પ્રકાશયતિ તેન સર્વાન્ પ્રાણાન્ રશ્મિષુ સન્નિધત્તે ॥6॥

Translation (ભાવાર્થ):
The rising sun enters the directions with its rays and gathers life into itself.

સ એષ વૈશ્વાનરો વિશ્વરુપઃ પ્રાણોઽગ્નિરુદયતે।
તદેતદ્ ઋચાઽભ્યુક્તમ્ ॥7॥

Translation (ભાવાર્થ):
The sun is described as the all-formed Vaishvanara, the cosmic fire and prana rising for beings.

વિશ્વરૂપં હરિણં જાતવેદસં પરાયણં જ્યોતિરેકં તપંતમ્।
સહસ્રરશ્મિઃ શતધા વર્તમાનઃ પ્રાણઃ પ્રજાનામુદયત્યેષ સૂર્યઃ ॥8॥

Translation (ભાવાર્થ):
The solar prana is praised as the many-rayed, all-seeing, single light and refuge of beings.

સંવત્સરો વૈ પ્રજાપતિઃ સ્તસ્યાયને દક્ષિણંચોત્તરં ચ।
તદ્યે હ વૈ તદિષ્ટાપૂર્તે કૃતમિત્યુપાસતે તે ચાંદ્રમસમેવ લોકમભિજયંતે ત એવ પુનરાવર્તંતે।
તસ્માદેત ઋષયઃ પ્રજાકામા દક્ષિણં પ્રતિપદ્યંતે। એષ હ વૈ રયિર્યઃ પિતૃયાણઃ ॥9॥

Translation (ભાવાર્થ):
The year is Prajapati, with southern and northern paths corresponding to ritual-merit and knowledge-directed life.

અથોત્તરેણ તપસા બ્રહ્મચર્યેણ શ્રદ્ધયા વિદ્યયાત્માનમન્વિષ્યાદિત્યમભિજયંતે।
એતદ્વૈ પ્રાણાનામાયતનમેતદમૃતમભયમેતત્ પરાયણમેતસ્માન્ન પુનરાવર્તંત ઇત્યેષ નિરોધઃ। તદેષ શ્લોકઃ ॥10॥

Translation (ભાવાર્થ):
Those who pursue austerity, celibacy, faith, and knowledge through the northern path reach the sun, the fearless support from which there is no return.

પંચપાદં પિતરં દ્વાદશાકૃતિં દિવ આહુઃ પરે અર્ધે પુરીષિણમ્।
અથેમે અન્ય ઉ પરે વિચક્ષણં સપ્તચક્રે ષડર આહુરર્પિતમિતિ ॥11॥

Translation (ભાવાર્થ):
The sun is praised as having five feet, twelve forms, seven wheels, and six spokes, the father and giver of rain.

માસો વૈ પ્રજાપતિસ્તસ્ય કૃષ્ણપક્શ એવ રયિઃ શુક્લઃ પ્રણસ્તસ્માદેત ઋષયઃ શુક્લ ઇષ્ટં કુર્વંતીતર ઇતરસ્મિન્ ॥12॥

Translation (ભાવાર્થ):
The month is Prajapati: the dark half is rayi and the bright half is prana, and ritual action follows this distinction.

અહોરાત્રો વૈ પ્રજાપતિસ્તસ્યાહરેવ પ્રાણો રાત્રિરેવ રયિઃ।
પ્રાણં વા એતે પ્રસ્કંદંતિ યે દિવા રત્યા સંયુજ્યંતે બ્રહ્મચર્યમેવ તદ્યદ્રાત્રૌ રત્યા સંયુજ્યંતે ॥13॥

Translation (ભાવાર્થ):
Day and night are Prajapati; day is prana and night is rayi, so conduct and union must be governed by sacred order.

અન્નં વૈ પ્રજાપતિસ્તતો હ વૈ તદ્રેતસ્તસ્માદિમાઃ પ્રજાઃ પ્રજાયંત ઇતિ ॥14॥

Translation (ભાવાર્થ):
Food is Prajapati; from food comes seed and from seed beings are born.

તદ્યે હ વૈ તત્પ્રજાપતિવ્રતં ચરંતિ તે મિથુનમુત્પાદયંતે।
તેષામેવૈષ બ્રહ્મલોકો યેષાં તપો બ્રહ્મચર્યં યેષુ સત્યં પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥15॥

Translation (ભાવાર્થ):
Those who keep Prajapati's vow produce offspring, and the Brahma-world belongs to those in whom austerity, celibacy, and truth are established.

તેષામસૌ વિરજો બ્રહ્મલોકો ન યેષુ જિહ્મમનૃતં ન માયા ચેતિ ॥16॥

Translation (ભાવાર્થ):
The pure Brahma-world belongs to those without crookedness, falsehood, or deceit.

Browse Related Categories: