Taittiriya Upanishad - Shiksha Valli - Gujarati

તૈત્તિરીય ઉપનિષદ્ - શીક્ષા વલ્લી is the first vallI of the Taittiriya Upanishad in the Krishna Yajurveda tradition. It begins with peace invocations and then teaches the discipline needed for Vedic learning: phonetics, pronunciation, teacher-student harmony, contemplation on correspondences, study, teaching, truthfulness, and ethical conduct.

This Vedic chant is not only a technical manual for recitation. Its treatment of શીક્ષા shows that sacred knowledge requires the whole person: correct sound, controlled speech, memory, humility, generosity, and reverence toward parents, teachers, guests, and dharma. The famous injunctions સત્યં વદ and ધર્મં ચર make the vallI a foundational source for daily conduct.

(તૈ. આ. 7-1-1)

Translation (ભાવાર્થ):
This source marker identifies the Taittiriya Aranyaka section from which the recitation is drawn.

ઓં શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
The recitation begins by bowing to the guru lineage and invoking Hari and Om.

ઓં શં નો॑ મિ॒ત્રશ્શં-વઁરુ॑ણઃ । શં નો॑ ભવત્વર્ય॒મા । શં ન॒ ઇંદ્રો॒ બૃહ॒સ્પતિઃ॑ । શં નો॒ વિષ્ણુ॑રુરુક્ર॒મઃ । નમો॒ બ્રહ્મ॑ણે । નમ॑સ્તે વાયો । ત્વમે॒વ પ્ર॒ત્યક્ષં॒ બ્રહ્મા॑સિ । ત્વમે॒વ પ્ર॒ત્યક્ષં॒ બ્રહ્મ॑ વદિષ્યામિ । ઋ॒તં-વઁ॑દિષ્યામિ । સ॒ત્યં-વઁ॑દિષ્યામિ । તન્મામ॑વતુ । તદ્વ॒ક્તાર॑મવતુ । અવ॑તુ॒ મામ્ । અવ॑તુ વ॒ક્તારમ્᳚ । ઓં શાંતિઃ॒ શાંતિઃ॒ શાંતિઃ॑ ॥ 1 ॥
ઇતિ પ્રથમોઽનુવાકઃ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
The opening identifies Vayu as the directly perceptible Brahman and prays for truth, protection of teacher and student, and peace.

શીક્ષાં-વ્યાઁ᳚ખ્યાસ્યા॒મઃ । વર્ણ॒સ્સ્વરઃ । માત્રા॒ બલમ્ । સામ॑ સંતા॒નઃ । ઇત્યુક્તશ્શી᳚ક્ષાધ્યા॒યઃ ॥ 1 ॥
ઇતિ દ્વિતીયોઽનુવાકઃ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
This section defines the discipline of phonetics through sound, accent, duration, force, smoothness, and continuity.

સ॒હ નૌ॒ યશઃ । સ॒હ નૌ બ્ર॑હ્મવ॒ર્ચસમ્ । અથાતસ્સગ્મ્હિતાયા ઉપનિષદં-વ્યાઁ᳚ખ્યાસ્યા॒મઃ । પંચસ્વધિક॑રણે॒ષુ । અધિલોકમધિજ્યૌતિષમધિવિદ્યમધિપ્રજ॑મધ્યા॒ત્મમ્ । તા મહાસગ્મ્હિતા ઇ॑ત્યાચ॒ક્ષતે । અથા॑ધિલો॒કમ્ । પૃથિવી પૂ᳚ર્વરૂ॒પમ્ । દ્યૌરુત્ત॑રરૂ॒પમ્ । આકા॑શસ્સં॒ધિઃ ॥ 1 ॥
વાયુ॑સ્સંધા॒નમ્ । ઇત્ય॑ધિલો॒કમ્ । અથા॑ધિજ્યૌ॒તિષમ્ । અગ્નિઃ પૂ᳚ર્વરૂ॒પમ્ । આદિત્ય ઉત્ત॑રરૂ॒પમ્ । આ॑પસ્સં॒ધિઃ । વૈદ્યુત॑સ્સંધા॒નમ્ । ઇત્ય॑ધિજ્યૌ॒તિષમ્ । અથા॑ધિવિ॒દ્યમ્ । આચાર્યઃ પૂ᳚ર્વરૂ॒પમ્ ॥ 2 ॥
અંતેવાસ્યુત્ત॑રરૂ॒પમ્ । વિ॑દ્યા સં॒ધિઃ । પ્રવચનગ્મ્॑ સંધા॒નમ્ । ઇત્ય॑ધિવિ॒દ્યમ્ । અથાધિ॒પ્રજમ્ । માતા પૂ᳚ર્વરૂ॒પમ્ । પિતોત્ત॑રરૂ॒પમ્ । પ્ર॑જા સં॒ધિઃ । પ્રજનનગ્મ્॑ સંધા॒નમ્ । ઇત્યધિ॒પ્રજમ્ ॥ 3 ॥
અથાધ્યા॒ત્મમ્ । અધરા હનુઃ પૂ᳚ર્વરૂ॒પમ્ । ઉત્તરા હનુરુત્ત॑રરૂ॒પમ્ । વાક્સં॒ધિઃ । જિહ્વા॑ સંધા॒નમ્ । ઇત્યધ્યા॒ત્મમ્ । ઇતીમા મ॑હાસ॒ગ્મ્॒હિતાઃ । ય એવમેતા મહાસગ્મ્હિતા વ્યાખ્યા॑તા વે॒દ । સંધીયતે પ્રજ॑યા પ॒શુભિઃ । બ્રહ્મવર્ચસેનાન્નાદ્યેન સુવર્ગ્યેણ॑ લોકે॒ન ॥ 4 ॥
ઇતિ તૃતીયોઽનુવાકઃ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
The teaching on great conjunctions links earth and heaven, fire and sun, teacher and student, mother and father, and speech and jaw as meditations on unity.

યશ્છંદ॑સામૃષ॒ભો વિ॒શ્વરૂ॑પઃ । છંદો॒ભ્યોઽધ્ય॒મૃતા᳚થ્સં બ॒ભૂવ॑ । સ મેંદ્રો॑ મે॒ધયા᳚ સ્પૃણોતુ । અ॒મૃત॑સ્ય દેવ॒ ધાર॑ણો ભૂયાસમ્ । શરી॑રં મે॒ વિચ॑ર્ષણમ્ । જિ॒હ્વા મે॒ મધુ॑મત્તમા । કર્ણા᳚ભ્યાં ભૂરિ॒ વિશ્રુ॑વમ્ । બ્રહ્મ॑ણઃ કો॒શો॑ઽસિ મે॒ધયાઽપિ॑હિતઃ । શ્રુ॒તં મે॑ ગોપાય । આ॒વહં॑તી વિતન્વા॒ના ॥ 1 ॥
કુ॒ર્વા॒ણા ચીર॑મા॒ત્મનઃ॑ । વાસાગ્મ્॑સિ॒ મમ॒ ગાવ॑શ્ચ । અ॒ન્ન॒પા॒ને ચ॑ સર્વ॒દા । તતો॑ મે॒ શ્રિય॒માવ॑હ । લો॒મ॒શાં પ॒શુભિ॑સ્સ॒હ સ્વાહા᳚ । આમા॑ યંતુ બ્રહ્મચા॒રિણ॒સ્સ્વાહા᳚ । વિમા॑ઽઽયંતુ બ્રહ્મચા॒રિણ॒સ્સ્વાહા᳚ । પ્રમા॑ઽઽયંતુ બ્રહ્મચા॒રિણ॒સ્સ્વાહા᳚ । દમા॑યંતુ બ્રહ્મચા॒રિણ॒સ્સ્વાહા᳚ । શમા॑યંતુ બ્રહ્મચા॒રિણ॒સ્સ્વાહા᳚ ॥ 2 ॥
યશો॒ જને॑ઽસાનિ॒ સ્વાહા᳚ । શ્રેયા॒ન્વસ્ય॑સોઽસાનિ॒ સ્વાહા᳚ । તં ત્વા॑ ભગ॒ પ્રવિ॑શાનિ॒ સ્વાહા᳚ । સ મા॑ ભગ॒ પ્રવિ॑શ॒ સ્વાહા᳚ । તસ્મિન્᳚-થ્સ॒હસ્ર॑શાખે । નિભ॑ગા॒હં ત્વયિ॑ મૃજે॒ સ્વાહા᳚ । યથાઽઽપઃ॒ પ્રવ॑તા॒ઽઽયંતિ॑ । યથા॒ માસા॑ અહર્જ॒રમ્ । એ॒વં માં બ્ર॑હ્મચા॒રિણઃ॑ । ધાત॒રાયં॑તુ સ॒ર્વત॒સ્સ્વાહા᳚ । પ્ર॒તિ॒વે॒શો॑ઽસિ॒ પ્રમા॑ભાહિ॒ પ્રમા॑પદ્યસ્વ ॥ 3 ॥
ઇતિ ચતુર્થોઽનુવાકઃ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
The Medha prayer asks Indra and the Vedic power of speech to grant intelligence, memory, students, prosperity, and the radiance of sacred learning.

ભૂર્ભુવ॒સ્સુવ॒રિતિ॒ વા એ॒તાસ્તિ॒સ્રો વ્યાહૃ॑તયઃ । તાસા॑મુહસ્મૈ॒ તાં ચ॑તુ॒ર્થીમ્ । માહા॑ચમસ્યઃ॒ પ્રવે॑દયતે । મહ॒ ઇતિ॑ । તદ્બ્રહ્મ॑ । સ આ॒ત્મા । અંગા᳚ન્ય॒ન્યા દે॒વતાઃ᳚ । ભૂરિતિ॒ વા અ॒યં-લોઁ॒કઃ । ભુવ॒ ઇત્યં॒તરિ॑ક્ષમ્ । સુવ॒રિત્ય॒સૌ લો॒કઃ ॥ 1 ॥
મહ॒ ઇત્યા॑દિ॒ત્યઃ । આ॒દિ॒ત્યેન॒ વાવ સર્વે॑ લો॒કા મહી॑યંતે । ભૂરિતિ॒ વા અ॒ગ્નિઃ । ભુવ॒ ઇતિ॑ વા॒યુઃ । સુવ॒રિત્યા॑દિ॒ત્યઃ । મહ॒ ઇતિ॑ ચં॒દ્રમાઃ᳚ । ચં॒દ્રમ॑સા॒ વાવ સર્વા॑ણિ॒ જ્યોતીગ્મ્॑ષિ॒ મહી॑યંતે । ભૂરિતિ॒ વા ઋચઃ॑ । ભુવ॒ ઇતિ॒ સામા॑નિ । સુવ॒રિતિ॒ યજૂગ્મ્॑ષિ ॥ 2 ॥
મહ॒ ઇતિ॒ બ્રહ્મ॑ । બ્રહ્મ॑ણા॒ વાવ સર્વે॑ વે॒દા મહી॑યંતે । ભૂરિતિ॒ વૈ પ્રા॒ણઃ । ભુવ॒ ઇત્ય॑પા॒નઃ । સુવ॒રિતિ॑ વ્યા॒નઃ । મહ॒ ઇત્યન્નમ્᳚ । અન્ને॑ન॒ વાવ સર્વે᳚ પ્રા॒ણા મહી॑યંતે । તા વા એ॒તાશ્ચત॑સ્રશ્ચતુ॒ર્ધા । ચત॑સ્રશ્ચતસ્રો॒ વ્યાહૃ॑તયઃ । તા યો વેદ॑ । સ વે॑દ॒ બ્રહ્મ॑ । સર્વે᳚ઽસ્મૈ દે॒વા બ॒લિમાવ॑હંતિ ॥ 3 ॥
ઇતિ પંચમોઽનુવાકઃ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
The four great utterances are explained cosmically as worlds, deities, Vedas, and vital functions, with the great fourth expanding the vision.

સ ય એ॒ષો᳚ઽંતરહૃ॑દય આકા॒શઃ । તસ્મિ॑ન્ન॒યં પુરુ॑ષો મનો॒મયઃ॑ । અમૃ॑તો હિર॒ણ્મયઃ॑ । અંત॑રેણ॒ તાલુ॑કે । ય એ॒ષસ્તન॑ ઇવાવ॒લંબ॑તે । સેં᳚દ્રયો॒નિઃ । યત્રા॒સૌ કે॑શાં॒તો વિ॒વર્ત॑તે । વ્ય॒પોહ્ય॑ શીર્ષકપા॒લે । ભૂરિત્ય॒ગ્નૌ પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ । ભુવ॒ ઇતિ॑ વા॒યૌ ॥ 1 ॥
સુવ॒રિત્યા॑દિ॒ત્યે । મહ॒ ઇતિ॒ બ્રહ્મ॑ણિ । આ॒પ્નોતિ॒ સ્વારા᳚જ્યમ્ । આ॒પ્નોતિ॒ મન॑સ॒સ્પતિમ્᳚ । વાક્પ॑તિ॒શ્ચક્ષુ॑ષ્પતિઃ । શ્રોત્ર॑પતિર્વિ॒જ્ઞાન॑પતિઃ । એ॒તત્તતો॑ ભવતિ । આ॒કા॒શશ॑રીરં॒ બ્રહ્મ॑ । સ॒ત્યાત્મ॑ પ્રા॒ણારા॑મં॒ મન॑ આનંદમ્ । શાંતિ॑સમૃદ્ધમ॒મૃતમ્᳚ । ઇતિ॑ પ્રાચીન યો॒ગ્યોપા᳚સ્સ્વ ॥ 2 ॥
ઇતિ ષષ્ઠોઽનુવાકઃ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
The heart-space meditation presents the inner golden person and the ascent through the subtle channel toward sovereignty and Brahman.

પૃ॒થિ॒વ્યં॑તરિ॑ક્ષં॒ દ્યૌર્દિશો॑ઽવાંતરદિ॒શાઃ । અ॒ગ્નિર્વા॒યુરા॑દિ॒ત્યશ્ચં॒દ્રમા॒ નક્ષ॑ત્રાણિ । આપ॒ ઓષ॑ધયો॒ વન॒સ્પત॑ય આકા॒શ આ॒ત્મા । ઇત્ય॑ધિભૂ॒તમ્ । અથાધ્યા॒ત્મમ્ । પ્રા॒ણો વ્યા॒નો॑ઽપા॒ન ઉ॑દા॒નસ્સ॑મા॒નઃ । ચક્ષુ॒શ્શ્રોત્રં॒ મનો॒ વાક્ત્વક્ । ચર્મ॑મા॒ગ્મ્॒સગ્ગ્ સ્નાવાસ્થિ॑ મ॒જ્જા । એ॒તદ॑ધિવિ॒ધાય॒ ઋષિ॒રવો॑ચત્ । પાંક્તં॒-વાઁ ઇ॒દગ્મ્ સર્વમ્᳚ । પાંક્તે॑નૈ॒વ પાંક્તગ્ગ્॑ સ્પૃણો॒તીતિ॑ ॥ 1 ॥
ઇતિ સપ્તમોઽનુવાકઃ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
The teaching arranges the cosmos and the person into fivefold groups, showing that the macrocosm and microcosm mirror one another.

ઓમિતિ॒ બ્રહ્મ॑ । ઓમિતી॒દગ્મ્ સર્વમ્᳚ । ઓમિત્યે॒તદ॑નુકૃતિ હ સ્મ॒ વા અ॒પ્યો શ્રા॑વ॒યેત્યાશ્રા॑વયંતિ । ઓમિતિ॒ સામા॑નિ ગાયંતિ । ઓગ્મ્ શોમિતિ॑ શ॒સ્ત્રાણિ॑ શગ્મ્સંતિ । ઓમિત્ય॑ધ્વ॒ર્યુઃ પ્ર॑તિગ॒રં પ્રતિ॑ગૃણાતિ । ઓમિતિ॒ બ્રહ્મા॒ પ્રસૌ॑તિ । ઓમિત્ય॑ગ્નિહો॒ત્રમનુ॑જાનાતિ । ઓમિતિ॑ બ્રાહ્મ॒ણઃ પ્ર॑વ॒ક્ષ્યન્ના॑હ॒ બ્રહ્મોપા᳚પ્નવા॒નીતિ॑ । બ્રહ્મૈ॒વોપા᳚પ્નોતિ ॥ 1 ॥
ઇત્યષ્ટમોઽનુવાકઃ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
The syllable Om is declared to be Brahman and the whole; it sanctifies Vedic recitation, ritual response, teaching, and attainment.

ઋતં ચ સ્વાધ્યાયપ્રવ॑ચને॒ ચ । સત્યં ચ સ્વાધ્યાયપ્રવ॑ચને॒ ચ । તપશ્ચ સ્વાધ્યાયપ્રવ॑ચને॒ ચ । દમશ્ચ સ્વાધ્યાયપ્રવ॑ચને॒ ચ । શમશ્ચ સ્વાધ્યાયપ્રવ॑ચને॒ ચ । અગ્નયશ્ચ સ્વાધ્યાયપ્રવ॑ચને॒ ચ । અગ્નિહોત્રં ચ સ્વાધ્યાયપ્રવ॑ચને॒ ચ । અતિથયશ્ચ સ્વાધ્યાયપ્રવ॑ચને॒ ચ । માનુષં ચ સ્વાધ્યાયપ્રવ॑ચને॒ ચ । પ્રજા ચ સ્વાધ્યાયપ્રવ॑ચને॒ ચ । પ્રજનશ્ચ સ્વાધ્યાયપ્રવ॑ચને॒ ચ । પ્રજાતિશ્ચ સ્વાધ્યાયપ્રવ॑ચને॒ ચ । સત્યમિતિ સત્યવચા॑ રાથી॒તરઃ । તપ ઇતિ તપોનિત્યઃ પૌ॑રુશિ॒ષ્ટિઃ । સ્વાધ્યાયપ્રવચને એવેતિ નાકો॑ મૌદ્ગ॒લ્યઃ ।
તદ્ધિ તપ॑સ્તદ્ધિ॒ તપઃ ॥ 1 ॥
ઇતિ નવમોઽનુવાકઃ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
Truth, austerity, self-control, rituals, hospitality, family duty, and especially self-study and teaching are praised as inseparable disciplines.

અ॒હં-વૃઁ॒ક્ષસ્ય॒ રેરિ॑વા । કી॒ર્તિઃ પૃ॒ષ્ઠં ગિ॒રેરિ॑વ । ઊ॒ર્ધ્વપ॑વિત્રો વા॒જિની॑વ સ્વ॒મૃત॑મસ્મિ । દ્રવિ॑ણ॒ગ્મ્॒ સવ॑ર્ચસમ્ । સુમેધા અ॑મૃતો॒ક્ષિતઃ । ઇતિ ત્રિશંકોર્વેદા॑નુવ॒ચનમ્ ॥ 1 ॥
ઇતિ દશમોઽનુવાકઃ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
Trishanku's declaration celebrates the Self as the mover of the tree, glory like a mountain peak, purity, wealth of radiance, intelligence, and immortality.

વેદમનૂચ્યાચાર્યોઽંતેવાસિનમ॑નુશા॒સ્તિ । સત્યં॒-વઁદ । ધર્મં॒ ચર । સ્વાધ્યાયા᳚ન્મા પ્ર॒મદઃ । આચાર્યાય પ્રિયં ધનમાહૃત્ય પ્રજાતંતું મા વ્ય॑વચ્છે॒ત્સીઃ । સત્યાન્ન પ્રમ॑દિત॒વ્યમ્ । ધર્માન્ન પ્રમ॑દિત॒વ્યમ્ । કુશલાન્ન પ્રમ॑દિત॒વ્યમ્ । ભૂત્યૈ ન પ્રમ॑દિત॒વ્યમ્ । સ્વાધ્યાયપ્રવચનાભ્યાં ન પ્રમ॑દિત॒વ્યમ્ ॥ 1 ॥
દેવપિતૃકાર્યાભ્યાં ન પ્રમ॑દિત॒વ્યમ્ । માતૃ॑દેવો॒ ભવ । પિતૃ॑દેવો॒ ભવ । આચાર્ય॑દેવો॒ ભવ । અતિથિ॑દેવો॒ ભવ । યાન્યનવદ્યાનિ॑ કર્મા॒ણિ । તાનિ સેવિ॑તવ્યા॒નિ । નો ઇ॑તરા॒ણિ । યાન્યસ્માકગ્મ્ સુચ॑રિતા॒નિ । તાનિ ત્વયો॑પાસ્યા॒નિ ॥ 2 ॥
નો ઇ॑તરા॒ણિ । યે કે ચારુમચ્છ્રેયાગ્મ્॑સો બ્રા॒હ્મણાઃ । તેષાં ત્વયાઽઽસને ન પ્રશ્વ॑સિત॒વ્યમ્ । શ્રદ્ધ॑યા દે॒યમ્ । અશ્રદ્ધ॑યાઽદે॒યમ્ । શ્રિ॑યા દે॒યમ્ । હ્રિ॑યા દે॒યમ્ । ભિ॑યા દે॒યમ્ । સંવિઁ॑દા દે॒યમ્ । અથ યદિ તે કર્મવિચિકિથ્સા વા વૃત્તવિચિકિ॑થ્સા વા॒ સ્યાત્ ॥ 3 ॥
યે તત્ર બ્રાહ્મણા᳚સ્સંમ॒ર્શિનઃ । યુક્તા॑ આયુ॒ક્તાઃ । અલૂક્ષા॑ ધર્મ॑કામા॒સ્સ્યુઃ । યથા તે॑ તત્ર॑ વર્તે॒રન્ન્ । તથા તત્ર॑ વર્તે॒થાઃ । અથાભ્યા᳚ખ્યા॒તેષુ । યે તત્ર બ્રાહ્મણા᳚સ્સંમ॒ર્શિનઃ । યુક્તા॑ આયુ॒ક્તાઃ । અલૂક્ષા॑ ધર્મકામા॒સ્સ્યુઃ । યથા તે॑ તેષુ॑ વર્તે॒રન્ન્ । તથા તેષુ॑ વર્તે॒થાઃ । એષ॑ આદે॒શઃ । એષ ઉ॑પદે॒શઃ । એષા વે॑દોપ॒નિષત્ । એતદ॑નુશા॒સનમ્ । એવમુપા॑સિત॒વ્યમ્ । એવમુ ચૈત॑દુપા॒સ્યમ્ ॥ 4 ॥
ઇત્યેકાદશઽનુવાકઃ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
The convocation address commands the student to speak truth, practice dharma, honor study, teacher, family continuity, welfare, and generous giving.

શં નો॑ મિ॒ત્રશ્શં-વઁરુ॑ણઃ । શં નો॑ ભવત્વર્ય॒મા । શં ન॒ ઇંદ્રો॒ બૃહ॒સ્પતિઃ॑ । શં નો॒ વિષ્ણુ॑રુરુક્ર॒મઃ । નમો॒ બ્રહ્મ॑ણે । નમ॑સ્તે વાયો । ત્વમે॒વ પ્ર॒ત્યક્ષં॒ બ્રહ્મા॑સિ । ત્વામે॒વ પ્ર॒ત્યક્ષં॒ બ્રહ્માવા॑દિષમ્ । ઋ॒તમ॑વાદિષમ્ । સ॒ત્યમ॑વાદિષમ્ । તન્મામા॑વીત્ । તદ્વ॒ક્તાર॑માવીત્ । આવી॒ન્મામ્ । આવી᳚દ્વ॒ક્તારમ્᳚ । ઓં શાંતિઃ॒ શાંતિઃ॒ શાંતિઃ॑ ॥ 1 ॥
ઇતિ દ્વાદશોઽનુવાકઃ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
The closing repeats the peace invocation, now as a fulfilled declaration that truth has been spoken and teacher and student have been protected.

॥ હરિઃ॑ ઓમ્ ॥
॥ શ્રી કૃષ્ણાર્પણમસ્તુ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
The traditional closing offers the recitation to Hari and Sri Krishna.

Browse Related Categories: