The fourth section of കേനോപനിഷത് concludes the teaching by moving from story to assimilation. After the narrative of the gods and the യക്ഷ, the text now states clearly that victory belongs to Brahman alone, and that all excellence in beings is due to nearness to that truth.
This section also gives practical foundation: തപസ്, ദമ, right കര്മ, and സത്യമ്. In other words, realization is not mere inspiration; it is stabilized through disciplined life.
സാ ബ്രഹ്മേതി ഹോവാച ബ്രഹ്മണോ വാ ഏതദ്വിജയേ മഹീയധ്വമിതി തതോ ഹൈവ വിദാംചകാര ബ്രഹ്മേതി ॥ 1॥
Translation (ഭാവാര്ഥ):
She said, "That was Brahman. In truth, this victory was Brahman's alone." Only then did Indra clearly understand that it was Brahman.
തസ്മാദ്വാ ഏതേ ദേവാ അതിതരാമിവാന്യാംദേവാന്യദഗ്നിർവായുരിംദ്രസ്തേ ഹ്യേനന്നേദിഷ്ഠം പസ്പര്ശുസ്തേ ഹ്യേനത്പ്രഥമോ വിദാംചകാര ബ്രഹ്മേതി ॥ 2॥
Translation (ഭാവാര്ഥ):
Therefore Agni, Vayu, and Indra are said to excel the other gods, because they came nearest to that Brahman and were first to approach its recognition.
തസ്മാദ്വാ ഇംദ്രോഽതിതരാമിവാന്യാംദേവാന്സ ഹ്യേനന്നേദിഷ്ഠം പസ്പര്ശ സ ഹ്യേനത്പ്രഥമോ വിദാംചകാര ബ്രഹ്മേതി ॥ 3॥
Translation (ഭാവാര്ഥ):
Therefore Indra is said to excel the other gods, because he came nearest to that reality and was the first among them to understand it as Brahman.
തസ്യൈഷ ആദേശോ യദേതദ്വിദ്യുതോ വ്യദ്യുതദാ(3) ഇതീന് ന്യമീമിഷദാ(3) ഇത്യധിദൈവതമ് ॥ 4॥
Translation (ഭാവാര്ഥ):
This is the indication regarding Brahman in the cosmic sense: like a sudden flash of lightning, like the instant of a blink.
അഥാധ്യാത്മം യദ്ദേതദ്ഗച്ഛതീവ ച മനോഽനേന ചൈതദുപസ്മരത്യഭീക്ഷ്ണം സംകല്പഃ ॥ 5॥
Translation (ഭാവാര്ഥ):
Now, in the inner sense: the mind seems to move toward That, and through repeated recollection and resolve, one keeps turning toward it again and again.
തദ്ധ തദ്വനം നാമ തദ്വനമിത്യുപാസിതവ്യം സ യ ഏതദേവം വേദാഭി ഹൈനഗം സർവാണി ഭൂതാനി സംവാംഛംതി ॥ 6॥
Translation (ഭാവാര്ഥ):
That indeed is called "Tadvanam," the Adorable, and should be meditated upon as such. Whoever knows thus becomes one whom all beings naturally revere and seek.
ഉപനിഷദം ഭോ ബ്രൂഹീത്യുക്താ ത ഉപനിഷദ്ബ്രാഹ്മീം വാവ ത ഉപനിഷദമബ്രൂമേതി ॥ 7॥
Translation (ഭാവാര്ഥ):
When asked, "Sir, teach the Upanishadic secret," the teacher replied, "Indeed, we have taught to you this Upanishad concerning Brahman."
തസൈ തപോ ദമഃ കര്മേതി പ്രതിഷ്ഠാ വേദാഃ സർവാംഗാനി സത്യമായതനമ് ॥ 8॥
Translation (ഭാവാര്ഥ):
For this realization, austerity, self-restraint, and right action are the foundation; the Vedas are its supporting limbs, and truth is its abiding ground.
യോ വാ ഏതാമേവം വേദാപഹത്യ പാപ്മാനമനംതേ സ്വര്ഗേ ലോകേ ജ്യേയേ പ്രതിതിഷ്ഠതി പ്രതിതിഷ്ഠതി ॥ 9॥
Translation (ഭാവാര്ഥ):
Whoever knows this in this way, having cast off impurity, becomes established in the infinite and supreme state - firmly established indeed.
॥ ഇതി കേനോപനിഷദി ചതുര്ഥഃ ഖംഡഃ ॥
Translation (ഭാവാര്ഥ):
Thus ends the fourth section of the Kena Upanishad.
ഓം ആപ്യായംതു മമാംഗാനി വാക്പ്രാണശ്ചക്ഷുഃ ശ്രോത്രമഥോ ബലമിംദ്രിയാണി ച സർവാണി । സർവം ബ്രഹ്മൌപനിഷദം മാഽഹം ബ്രഹ്മ നിരാകുര്യാം മാ മാ ബ്രഹ്മ നിരാകരോദനിരാകരണമസ്ത്വനിരാകരണം മേഽസ്തു । തദാത്മനി നിരതേ യ ഉപനിഷത്സു ധര്മാസ്തേ മയി സംതു തേ മയി സംതു ।
Translation (ഭാവാര്ഥ):
May my limbs, speech, life-force, eyes, ears, strength, and all faculties be nourished. May I never reject Brahman, and may Brahman never be hidden from me. May the disciplines taught in the Upanishads abide in me.
ഓം ശാംതി@ഃ ശാംതി@ഃ ശാംതി#ഃ ॥
Translation (ഭാവാര്ഥ):
Om. Peace, peace, peace.
॥ ഇതി കേനോപനിഷത് ॥
Translation (ഭാവാര്ഥ):
Thus ends the Kena Upanishad.
Browse Related Categories:
വേദ മംത്രാഃ (111)
- ഗണപതി പ്രാര്ഥന ഘനപാഠഃ
- ഗായത്രീ മംത്രം ഘനപാഠഃ
- ശ്രീ രുദ്രം ലഘുന്യാസമ്
- ശ്രീ രുദ്രം നമകമ്
- ശ്രീ രുദ്രം - ചമകപ്രശ്നഃ
- പുരുഷ സൂക്തമ്
- ശ്രീ സൂക്തമ്
- ദുര്ഗാ സൂക്തമ്
- നാരായണ സൂക്തമ്
- മംത്ര പുഷ്പമ്
- ശാംതി മംത്രമ് (ദശ ശാംതയഃ)
- നിത്യ സംധ്യാ വംദനമ് (കൃഷ്ണ യജുർവേദീയ)
- ശ്രീ ഗണപതി അഥർവ ഷീര്ഷമ് (ഗണപത്യഥർവഷീര്ഷോപനിഷത്)
- ഈശാവാസ്യോപനിഷദ് (ഈശോപനിഷദ്)
- നക്ഷത്ര സൂക്തമ് (നക്ഷത്രേഷ്ടി)
- മന്യു സൂക്തമ്
- മേധാ സൂക്തമ്
- വിഷ്ണു സൂക്തമ്
- ശിവ പംചാമൃത സ്നാനാഭിഷേകമ്
- യജ്ഞോപവീത ധാരണ
- സർവ ദേവതാ ഗായത്രീ മംത്രാഃ
- തൈത്തിരീയ ഉപനിഷദ് - ശീക്ഷാവല്ലീ
- തൈത്തിരീയ ഉപനിഷദ് - ആനംദവല്ലീ
- തൈത്തിരീയ ഉപനിഷദ് - ഭൃഗുവല്ലീ
- ഭൂ സൂക്തമ്
- നവഗ്രഹ സൂക്തമ്
- മഹാനാരായണ ഉപനിഷദ്
- അരുണപ്രശ്നഃ
- ശ്രീ മഹാന്യാസമ് (പൂര്ണം)
- സരസ്വതീ സൂക്തമ് (ഋഗ്വേദ)
- ഭാഗ്യ സൂക്തമ്
- പവമാന സൂക്തമ്
- നാസദീയ സൂക്തമ്
- നവഗ്രഹ സൂക്തമ് (നവഗ്രഹ നമസ്കാരമ്)
- പിതൃ സൂക്തമ്
- രാത്രി സൂക്തമ്
- സര്പ സൂക്തമ്
- ഹിരണ്യ ഗര്ഭ സൂക്തമ്
- സാനുസ്വാര പ്രശ്ന (സുന്നാല പന്നമ്)
- ഗോ സൂക്തമ്
- ത്രിസുപര്ണമ്
- ചിത്തി പന്നമ്
- അഘമര്ഷണ സൂക്തമ്
- കേന ഉപനിഷദ് - പ്രഥമഃ ഖംഡഃ
- കേന ഉപനിഷദ് - ദ്വിതീയഃ ഖംഡഃ
- കേന ഉപനിഷദ് - തൃതീയഃ ഖംഡഃ
- കേന ഉപനിഷദ് - ചതുര്ഥഃ ഖംഡഃ
- മുംഡക ഉപനിഷദ് - പ്രഥമ മുംഡക, പ്രഥമ കാംഡഃ
- മുംഡക ഉപനിഷദ് - പ്രഥമ മുംഡക, ദ്വിതീയ കാംഡഃ
- മുംഡക ഉപനിഷദ് - ദ്വിതീയ മുംഡക, പ്രഥമ കാംഡഃ
- മുംഡക ഉപനിഷദ് - ദ്വിതീയ മുംഡക, ദ്വിതീയ കാംഡഃ
- മുംഡക ഉപനിഷദ് - തൃതീയ മുംഡക, പ്രഥമ കാംഡഃ
- മുംഡക ഉപനിഷദ് - തൃതീയ മുംഡക, ദ്വിതീയ കാംഡഃ
- നാരായണ ഉപനിഷദ്
- വിശ്വകര്മ സൂക്തമ്
- ശ്രീ ദേവ്യഥർവശീര്ഷമ്
- ദുർവാ സൂക്തമ് (മഹാനാരായണ ഉപനിഷദ്)
- മൃത്തികാ സൂക്തമ് (മഹാനാരായണ ഉപനിഷദ്)
- ശ്രീ ദുര്ഗാ അഥർവശീര്ഷമ്
- അഗ്നി സൂക്തമ് (ഋഗ്വേദ)
- ക്രിമി സംഹാരക സൂക്തമ് (യജുർവേദ)
- നീലാ സൂക്തമ്
- വേദ ആശീർവചനമ്
- വേദ സ്വസ്തി വാചനമ്
- ഐകമത്യ സൂക്തമ് (ഋഗ്വേദ)
- ആയുഷ്യ സൂക്തമ്
- ശ്രദ്ധാ സൂക്തമ്
- ശ്രീ ഗണേശ (ഗണപതി) സൂക്തമ് (ഋഗ്വേദ)
- ശിവോപാസന മംത്രാഃ
- ശാംതി പംചകമ്
- ശുക്ല യജുർവേദ സംധ്യാവംദനമ്
- മാംഡൂക്യ ഉപനിഷദ്
- ഋഗ്വേദ സംധ്യാവംദനമ്
- ഏകാത്മതാ സ്തോത്രമ്
- ഭാവനോപനിഷദ്
- കഠോപനിഷദ് - അധ്യായ 1, വൡ 1
- കഠോപനിഷദ് - അധ്യായ 1, വൡ 2
- കഠോപനിഷദ് - അധ്യായ 1, വൡ 3
- കഠോപനിഷദ് - അധ്യായ 2, വൡ 1
- കഠോപനിഷദ് - അധ്യായ 2, വൡ 2
- കഠോപനിഷദ് - അധ്യായ 2, വൡ 3
- പ്രശ്നോപനിഷദ് - പ്രഥമഃ പ്രശ്നഃ
- പ്രശ്നോപനിഷദ് - ദ്വിതീയഃ പ്രശ്നഃ
- പ്രശ്നോപനിഷദ് - ത്രിതീയഃ പ്രശ്നഃ
- പ്രശ്നോപനിഷദ് - ചതുര്ഥഃ പ്രശ്നഃ
- പ്രശ്നോപനിഷദ് - പംച പ്രശ്നഃ
- പ്രശ്നോപനിഷദ് - ഷഷ്ഠഃ പ്രശ്നഃ
- അന്ന സൂക്തമ്
- ഋഗ്വേദീയ പംച രുദ്രം
- ശ്രീ മഹാന്യാസമ് - 0. കലശ പ്രതിഷ്ഠാപന മംത്രാഃ
- ശ്രീ മഹാന്യാസമ് - 1. പംചാംഗ രുദ്രന്യാസഃ
- ശ്രീ മഹാന്യാസമ് - 2. പംചമുഖ ധ്യാനമ്
- ശ്രീ മഹാന്യാസമ് - 3. അംഗന്യാസഃ
- ശ്രീ മഹാന്യാസമ് - 4. ദശാംഗ ന്യാസഃ
- ശ്രീ മഹാന്യാസമ് - 5. പംചാംഗ ന്യാസഃ
- ശ്രീ മഹാന്യാസമ് - 5.1. ഹംസ ഗായത്രീ
- ശ്രീ മഹാന്യാസമ് - 5.2. ദിക് സംപുടന്യാസഃ (സംപുടീകരണമ്)
- ശ്രീ മഹാന്യാസമ് - 5.3. ദശാംഗ രൌദ്രീകരണമ്
- ശ്രീ മഹാന്യാസമ് - 5.4. ഷോഡശാംഗ രൌദ്രീകരണം
- ശ്രീ മഹാന്യാസമ് - 6.1. മനോ ജ്യോതിഃ
- ശ്രീ മഹാന്യാസമ് - 6.2. ആത്മരക്ഷാ
- ശ്രീ മഹാന്യാസമ് - 7.1. ശിവസംകല്പാഃ
- ശ്രീ മഹാന്യാസമ് - 7.2. പുരുഷ സൂക്തം
- ശ്രീ മഹാന്യാസമ് - 7.3. ഉത്തര നാരായണം
- ശ്രീ മഹാന്യാസമ് - 7.4. അപ്രതിരഥം
- ശ്രീ മഹാന്യാസമ് - 7.5. പ്രതി പൂരുഷം
- ശ്രീ മഹാന്യാസമ് - 7.6. ശത രുദ്രീയം (ത്വമഗ്നേ രുദ്രോഽനുവാകഃ)
- ശ്രീ മഹാന്യാസമ് - 7.7. പംചാംഗ ജപഃ
- ശ്രീ മഹാന്യാസമ് - 7.8. അഷ്ടാംഗ പ്രണാമഃ
- സരസ്വതീ സൂക്തമ് (യജുർവേദീയ)
- ഉദക ശാംതി (പുണ്യാഹ വാചനം)
ഉപനിഷദഃ (34)
- ഈശാവാസ്യോപനിഷദ് (ഈശോപനിഷദ്)
- ശിവസംകല്പോപനിഷത് (ശിവ സംകല്പമസ്തു)
- തൈത്തിരീയ ഉപനിഷദ് - ശീക്ഷാവല്ലീ
- തൈത്തിരീയ ഉപനിഷദ് - ആനംദവല്ലീ
- തൈത്തിരീയ ഉപനിഷദ് - ഭൃഗുവല്ലീ
- മഹാനാരായണ ഉപനിഷദ്
- കേന ഉപനിഷദ് - പ്രഥമഃ ഖംഡഃ
- കേന ഉപനിഷദ് - ദ്വിതീയഃ ഖംഡഃ
- കേന ഉപനിഷദ് - തൃതീയഃ ഖംഡഃ
- കേന ഉപനിഷദ് - ചതുര്ഥഃ ഖംഡഃ
- മുംഡക ഉപനിഷദ് - പ്രഥമ മുംഡക, പ്രഥമ കാംഡഃ
- മുംഡക ഉപനിഷദ് - പ്രഥമ മുംഡക, ദ്വിതീയ കാംഡഃ
- മുംഡക ഉപനിഷദ് - ദ്വിതീയ മുംഡക, പ്രഥമ കാംഡഃ
- മുംഡക ഉപനിഷദ് - ദ്വിതീയ മുംഡക, ദ്വിതീയ കാംഡഃ
- മുംഡക ഉപനിഷദ് - തൃതീയ മുംഡക, പ്രഥമ കാംഡഃ
- മുംഡക ഉപനിഷദ് - തൃതീയ മുംഡക, ദ്വിതീയ കാംഡഃ
- നാരായണ ഉപനിഷദ്
- ചാക്ഷുഷോപനിഷദ് (ചക്ഷുഷ്മതീ വിദ്യാ)
- അപരാധ ക്ഷമാപണ സ്തോത്രമ്
- ശ്രീ സൂര്യോപനിഷദ്
- മാംഡൂക്യ ഉപനിഷദ്
- ഭാവനോപനിഷദ്
- കഠോപനിഷദ് - അധ്യായ 1, വൡ 1
- കഠോപനിഷദ് - അധ്യായ 1, വൡ 2
- കഠോപനിഷദ് - അധ്യായ 1, വൡ 3
- കഠോപനിഷദ് - അധ്യായ 2, വൡ 1
- കഠോപനിഷദ് - അധ്യായ 2, വൡ 2
- കഠോപനിഷദ് - അധ്യായ 2, വൡ 3
- പ്രശ്നോപനിഷദ് - പ്രഥമഃ പ്രശ്നഃ
- പ്രശ്നോപനിഷദ് - ദ്വിതീയഃ പ്രശ്നഃ
- പ്രശ്നോപനിഷദ് - ത്രിതീയഃ പ്രശ്നഃ
- പ്രശ്നോപനിഷദ് - ചതുര്ഥഃ പ്രശ്നഃ
- പ്രശ്നോപനിഷദ് - പംച പ്രശ്നഃ
- പ്രശ്നോപനിഷദ് - ഷഷ്ഠഃ പ്രശ്നഃ
കേന ഉപനിഷദ് (4)