Mundaka Upanishad - Mundaka 2, Section 1 - Malayalam

The first section of the second Mundaka is a profound pivot in the Upanishad's teaching method. The previous section established the limitations of action-centered spirituality and directed the seeker toward ബ്രഹ്മ-വിദ്യാ through qualified guidance. This section now unfolds a vast cosmological vision in which everything - elements, life-forces, scriptures, rituals, worlds, ethics, and inner consciousness - is shown as issuing from one imperishable reality.

This chapter is not merely speculative cosmology. It is contemplative pedagogy: by tracing multiplicity back to one source, the mind is trained to move from fragmentation to vision of totality. The text repeatedly uses creation-language not to imprison us in sequence-thinking, but to reveal ontological dependence - all forms arise in, are sustained by, and return to the same അക്ഷര.

॥ ദ്വിതീയ മുംഡകേ പ്രഥമഃ ഖംഡഃ ॥

Translation (ഭാവാര്ഥ):
This is the first section of the second Mundaka.

തദേതത് സത്യം
യഥാ സുദീപ്താത് പാവകാദ്വിസ്ഫുലിംഗാഃ
സഹസ്രശഃ പ്രഭവംതേ സരൂപാഃ ।
തഥാഽക്ഷരാദ്വിവിധാഃ സോമ്യ ഭാവാഃ
പ്രജായംതേ തത്ര ചൈവാപി യംതി ॥ 1॥

Translation (ഭാവാര്ഥ):
This is the truth: just as countless sparks of similar nature emerge from a blazing fire, so, dear one, manifold beings arise from the imperishable and return to it.

ദിവ്യോ ഹ്യമൂര്തഃ പുരുഷഃ സ ബാഹ്യാഭ്യംതരോ ഹ്യജഃ ।
അപ്രാണോ ഹ്യമനാഃ ശുഭ്രോ ഹ്യക്ഷരാത് പരതഃ പരഃ ॥ 2॥

Translation (ഭാവാര്ഥ):
That supreme conscious reality is luminous and formless, present within and without, unborn, beyond dependence on vital force and mind, pure, and supremely beyond even the causal imperishable.

ഏതസ്മാജ്ജായതേ പ്രാണോ മനഃ സർവേംദ്രിയാണി ച ।
ഖം വായുര്ജ്യോതിരാപഃ പൃഥിവീ വിശ്വസ്യ ധാരിണീ ॥ 3॥

Translation (ഭാവാര്ഥ):
From That arise vital force, mind, all senses, and the elemental order - space, air, fire, water, and earth, the support of the universe.

അഗ്നീര്മൂര്ധാ ചക്ഷുഷീ ചംദ്രസൂര്യൌ
ദിശഃ ശ്രോത്രേ വാഗ് വിവൃതാശ്ച വേദാഃ ।
വായുഃ പ്രാണോ ഹൃദയം വിശ്വമസ്യ പദ്ഭ്യാം
പൃഥിവീ ഹ്യേഷ സർവഭൂതാംതരാത്മാ ॥ 4॥

Translation (ഭാവാര്ഥ):
In this cosmic Person, fire is the head, moon and sun are the eyes, directions are the ears, the Vedas are speech, air is life-breath, the universe is the heart, earth is the feet; this indeed is the inner Self of all beings.

തസ്മാദഗ്നിഃ സമിധോ യസ്യ സൂര്യഃ
സോമാത് പര്ജന്യ ഓഷധയഃ പൃഥിവ്യാമ് ।
പുമാന് രേതഃ സിംചതി യോഷിതായാം
ബഹ്വീഃ പ്രജാഃ പുരുഷാത് സംപ്രസൂതാഃ ॥ 5॥

Translation (ഭാവാര്ഥ):
From That arises the cosmic cycle: sun-fed fire, rain, vegetation on earth, and the reproductive process by which countless beings are born.

തസ്മാദൃചഃ സാമ യജൂംഷി ദീക്ഷാ
യജ്ഞാശ്ച സർവേ ക്രതവോ ദക്ഷിണാശ്ച ।
സംവത്സരശ്ച യജമാനശ്ച ലോകാഃ
സോമോ യത്ര പവതേ യത്ര സൂര്യഃ ॥ 6॥

Translation (ഭാവാര്ഥ):
From That arise the Vedic mantras, initiations, sacrifices, rites, offerings, sacred time-cycles, performers, and their worlds - along with the lunar and solar order.

തസ്മാച്ച ദേവാ ബഹുധാ സംപ്രസൂതാഃ
സാധ്യാ മനുഷ്യാഃ പശവോ വയാംസി ।
പ്രാണാപാനൌ വ്രീഹിയവൌ തപശ്ച
ശ്രദ്ധാ സത്യം ബ്രഹ്മചര്യം വിധിശ്ച ॥ 7॥

Translation (ഭാവാര്ഥ):
From That arise gods, subtle orders, humans, animals, birds, vital functions, food-grains, and ethical-spiritual disciplines such as austerity, faith, truthfulness, disciplined sacred living, and right observance.

സപ്ത പ്രാണാഃ പ്രഭവംതി തസ്മാത്
സപ്താര്ചിഷഃ സമിധഃ സപ്ത ഹോമാഃ ।
സപ്ത ഇമേ ലോകാ യേഷു ചരംതി പ്രാണാ
ഗുഹാശയാ നിഹിതാഃ സപ്ത സപ്ത ॥ 8॥

Translation (ഭാവാര്ഥ):
From That arise the seven vital faculties, seven flames, seven fuels, seven offerings, and seven experiential worlds in which these life-forces function, all established in the heart-cave in sevenfold groupings.

അതഃ സമുദ്രാ ഗിരയശ്ച സർവേഽസ്മാത്
സ്യംദംതേ സിംധവഃ സർവരൂപാഃ ।
അതശ്ച സർവാ ഓഷധയോ രസശ്ച
യേനൈഷ ഭൂതൈസ്തിഷ്ഠതേ ഹ്യംതരാത്മാ ॥ 9॥

Translation (ഭാവാര്ഥ):
From That arise oceans, mountains, and rivers of every form; from That come all herbs and nourishing essences by which the indwelling self is sustained amidst the elements.

പുരുഷ ഏവേദം വിശ്വം കര്മ തപോ ബ്രഹ്മ പരാമൃതമ് ।
ഏതദ്യോ വേദ നിഹിതം ഗുഹായാം
സോഽവിദ്യാഗ്രംഥിം വികിരതീഹ സോമ്യ ॥ 10॥

Translation (ഭാവാര്ഥ):
This whole universe is truly the supreme conscious reality; all action, austerity, sacred knowledge, and supreme immortality are rooted in That. Whoever realizes this established in the heart-cave here itself cuts the knot of ignorance.

॥ ഇതി മുംഡകോപനിഷദി ദ്വിതീയമുംഡകേ പ്രഥമഃ ഖംഡഃ ॥

Translation (ഭാവാര്ഥ):
Thus ends the first section of the second Mundaka in the Mundaka Upanishad.

Browse Related Categories: