മംത്ര പുഷ്പമ്

മംത്ര പുഷ്പമ് is a Vedic meditation on ആപസ്, the waters, as support, flower, source, and subtle foundation of cosmic order. It is drawn from the Taittiriya Aranyaka stream of the Krishna Yajurveda and is commonly recited near the close of worship, when flowers are offered.

This Vedic chant teaches the sacred interdependence behind the visible world. Its repeated word ആയതനമ് means abode, basis, resting place, or support. The hymn contemplates water as the support of fire, wind, sun, moon, stars, rain, and time, while also contemplating each of these as a support of water.

ഭ॒ദ്രം കര്ണേ॑ഭിഃ ശൃണു॒യാമ॑ ദേവാഃ ।
ഭ॒ദ്രം പ॑ശ്യേമാ॒ക്ഷഭി॒ര്യജ॑ത്രാഃ ।
സ്ഥി॒രൈരംഗൈ᳚സ്തുഷ്ടു॒വാഗ്മ്സ॑സ്ത॒നൂഭിഃ॑ ।
വ്യശേ॑മ ദേ॒വഹി॑തം॒-യഁദായുഃ॑ ॥
സ്വ॒സ്തി ന॒ ഇംദ്രോ॑ വൃ॒ദ്ധശ്ര॑വാഃ ।
സ്വ॑സ്തി നഃ॑ പൂ॒ഷാ വി॒ശ്വവേ॑ദാഃ ।
സ്വ॒॒സ്തിന॒സ്താര്ക്ഷ്യോ॒ അരി॑ഷ്ടനേമിഃ ।
സ്വ॒സ്തി നോ॒ ബൃഹ॒സ്പതി॑ര്ദധാതു ॥
ഓം ശാംതിഃ॒ ശാംതിഃ॒ ശാംതിഃ॑ ॥

Translation (ഭാവാര്ഥ):
May we hear what is auspicious and see what is auspicious. With steady bodies, may we praise the divine and live the lifespan granted for divine purpose. May Indra, Pusha, Tarkshya, and Brihaspati grant us well-being. May there be peace, peace, peace.

യോ॑ഽപാം പുഷ്പം॒-വേഁദ॑ ।
പുഷ്പ॑വാന് പ്ര॒ജാവാ᳚ന് പശു॒മാന് ഭ॑വതി ।
ചം॒ദ്രമാ॒ വാ അ॒പാം പുഷ്പമ്᳚ ।
പുഷ്പ॑വാന് പ്ര॒ജാവാ᳚ന് പശു॒മാന് ഭ॑വതി ।
യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ ।
യോ॑ഽപാമാ॒യത॑നം॒-വേഁദ॑ ।
ആ॒യത॑നവാന് ഭവതി ॥

Translation (ഭാവാര്ഥ):
One who knows the flower of the waters becomes blessed with blossoming, progeny, and living wealth. The moon is the flower of the waters. One who knows the support of the waters becomes established in support.

അ॒ഗ്നിർവാ അ॒പാമാ॒യത॑നമ് ।
ആ॒യത॑നവാന് ഭവതി ।
യോ᳚ഽഗ്നേരാ॒യത॑നം॒-വേഁദ॑ ।
ആ॒യത॑നവാന് ഭവതി ।
ആപോ॒വാ അ॒ഗ്നേരാ॒യത॑നമ് ।
ആ॒യത॑നവാന് ഭവതി ।
യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ ।
യോ॑ഽപാമാ॒യത॑നം॒-വേഁദ॑ ।
ആ॒യത॑നവാന് ഭവതി ॥

Translation (ഭാവാര്ഥ):
Fire is a support of the waters, and the waters are a support of fire. One who knows this mutual support becomes firmly established.

വാ॒യുർവാ അ॒പാമാ॒യത॑നമ് ।
ആ॒യത॑നവാന് ഭവതി ।
യോ വാ॒യോരാ॒യത॑നം॒-വേഁദ॑ ।
ആ॒യത॑നവാന് ഭവതി ।
ആപോ॒ വൈ വാ॒യോരാ॒യത॑നമ് ।
ആ॒യത॑നവാന് ഭവതി ।
യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ ।
യോ॑ഽപാമാ॒യത॑നം॒-വേഁദ॑ ।
ആ॒യത॑നവാന് ഭവതി ॥

Translation (ഭാവാര്ഥ):
Wind is a support of the waters, and waters are the support of wind. One who knows this becomes established in support.

അ॒സൌ വൈ തപ॑ന്ന॒പാമാ॒യത॑നമ് ।
ആ॒യത॑നവാന് ഭവതി ।
യോ॑ഽമുഷ്യ॒തപ॑ത ആ॒യത॑നം॒-വേഁദ॑ ।
ആ॒യത॑നവാന് ഭവതി ।
ആപോ॒ വാ അ॒മുഷ്യ॒തപ॑ത ആ॒യത॑നമ് ।
ആ॒യത॑നവാന് ഭവതി ।
യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ ।
യോ॑ഽപാമാ॒യത॑നം॒-വേഁദ॑ ।
ആ॒യത॑നവാന് ഭവതി ॥

Translation (ഭാവാര്ഥ):
The shining sun is a support of the waters, and the waters are a support of the sun. One who knows this becomes established.

ചം॒ദ്രമാ॒ വാ അ॒പാമാ॒യത॑നമ് ।
ആ॒യത॑നവാന് ഭവതി ।
യശ്ചം॒ദ്രമ॑സ ആ॒യത॑നം॒-വേഁദ॑ ।
ആ॒യത॑നവാന് ഭവതി ।
ആപോ॒ വൈ ചം॒ദ്രമ॑സ ആ॒യത॑നമ് ।
ആ॒യത॑നവാന് ഭവതി ।
യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ ।
യോ॑ഽപാമാ॒യത॑നം॒-വേഁദ॑ ।
ആ॒യത॑നവാന് ഭവതി ॥

Translation (ഭാവാര്ഥ):
The moon is a support of the waters, and the waters are the support of the moon. One who knows this becomes established.

നക്ഷത്ര॑ത്രാണി॒ വാ അ॒പാമാ॒യത॑നമ് ।
ആ॒യത॑നവാന് ഭവതി ।
യോ നക്ഷത്ര॑ത്രാണാമാ॒യത॑നം॒-വേഁദ॑ ।
ആ॒യത॑നവാന് ഭവതി ।
ആപോ॒ വൈ നക്ഷ॑ത്രാണാമാ॒യത॑നമ് ।
ആ॒യത॑നവാന് ഭവതി ।
യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ ।
യോ॑ഽപാമാ॒യത॑നം॒-വേഁദ॑ ।
ആ॒യത॑നവാന് ഭവതി ॥

Translation (ഭാവാര്ഥ):
The stars are a support of the waters, and the waters are the support of the stars. One who knows this becomes established.

പ॒ര്ജന്യോ॒ വാ അ॒പാമാ॒യത॑നമ് ।
ആ॒യത॑നവാന് ഭവതി ।
യഃ പ॒ര്ജന്യ॑സ്യാ॒യത॑നം॒-വേഁദ॑ ।
ആ॒യത॑നവാന് ഭവതി ।
ആപോ॒ വൈ പ॒ര്ജന്യ॑സ്യാ॒യത॑നമ് ।
ആ॒യത॑നവാന് ഭവതി ।
യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ ।
യോ॑ഽപാമാ॒യത॑നം॒-വേഁദ॑ ।
ആ॒യത॑നവാന് ഭവതി ॥

Translation (ഭാവാര്ഥ):
The rain-cloud is a support of the waters, and the waters are the support of the rain-cloud. One who knows this becomes established.

സം॒വഁ॒ത്സ॒രോ വാ അ॒പാമാ॒യത॑ന॒മ് ।
ആ॒യത॑നവാന് ഭവതി ।
യഃ സം॑വഁത്സ॒രസ്യാ॒യത॑നം॒-വേഁദ॑ ।
ആ॒യത॑നവാന് ഭവതി ।
ആപോ॒ വൈ സം॑വഁത്സ॒രസ്യാ॒യത॑നമ് ।
ആ॒യത॑നവാന് ഭവതി ।
യ ഏവം-വേഁദ॑ ।
യോ᳚ഽഫ്സു നാവം॒ പ്രതി॑ഷ്ഠിതാം॒-വേഁദ॑ ।
പ്രത്യേ॒വ തി॑ഷ്ഠതി ॥

Translation (ഭാവാര്ഥ):
The year is a support of the waters, and the waters support the year. One who knows the boat established in the waters becomes firmly established.

ഓം രാ॒ജാ॒ധി॒രാ॒ജായ॑ പ്രസഹ്യ സാ॒ഹിനേ᳚ ।
നമോ॑ വ॒യം-വൈഁ᳚ശ്രവ॒ണായ॑ കുര്മഹേ ।
സ മേ॒ കാമാ॒ന് കാമ॒ കാമാ॑യ॒ മഹ്യമ്᳚ ।
കാ॒മേ॒ശ്വ॒രോ വൈ᳚ശ്രവ॒ണോ ദ॑ദാതു ।
കു॒ബേ॒രായ॑ വൈശ്രവ॒ണായ॑ ।
മ॒ഹാ॒രാജായ॒ നമഃ॑ ॥

Translation (ഭാവാര്ഥ):
We bow to Vaishravana, king of kings, mighty and victorious. May Kubera, lord of desired wealth, grant me rightful desires. Salutations to Kubera, the great king.

ഓം᳚ തദ്ബ്ര॒ഹ്മ ।
ഓം᳚ തദ്വാ॒യുഃ ।
ഓം᳚ തദാ॒ത്മാ ।
ഓം᳚ തഥ്സ॒ത്യമ് ।
ഓം᳚ തത്സർവമ്᳚ ।
ഓം᳚ തത്പുരോ॒ര്നമഃ ॥

Translation (ഭാവാര്ഥ):
That is Brahman; that is Vayu; that is the Self; that is truth; that is all. Salutation to that supreme presence.

അംതശ്ചരതി॑ ഭൂതേ॒ഷു ഗുഹായാം-വിഁ ॑ശ്വമൂ॒ര്തിഷു ।
ത്വം-യഁജ്ഞസ്ത്വം-വഁഷട്കാരസ്ത്വ-മിംദ്രസ്ത്വഗ്മ്
രുദ്രസ്ത്വം-വിഁഷ്ണുസ്ത്വം ബ്രഹ്മത്വം॑ പ്രജാ॒പതിഃ ।
ത്വം ത॑ദാപ॒ ആപോ॒ ജ്യോതീ॒രസോ॒ഽമൃതം ബ്രഹ്മ॒ ഭൂര്ഭുവ॒സ്സുവ॒രോമ് ।

Translation (ഭാവാര്ഥ):
You move within beings, hidden in the heart-cave and present in all forms. You are sacrifice, the sacrificial call, Indra, Rudra, Vishnu, Brahma, and Prajapati. You are waters, light, essence, immortality, Brahman, and the three worlds.

ഈശാനസ്സർവ॑ വിദ്യാ॒നാമീശ്വരസ്സർവ॑ഭൂതാ॒നാം
ബ്രഹ്മാധി॑പതി॒-ര്ബ്രഹ്മ॒ണോഽധി॑പതി॒-ര്ബ്രഹ്മാ॑ ശി॒വോ മേ॑ അസ്തു സദാശി॒വോമ് ।

Translation (ഭാവാര്ഥ):
May the Lord of all knowledge, the Lord of all beings, the Lord of sacred knowledge, Brahma and Shiva, the ever-auspicious one, be auspicious to me.

തദ്വിഷ്ണോഃ᳚ പര॒മം പ॒ദഗ്മ് സദാ॑ പശ്യംതി സൂ॒രയഃ॑ ।
ദി॒വീവ॒ ചക്ഷു॒രാത॑തമ് ।
തദ്വിപ്രാ॑സോ വിപ॒ന്യവോ॑ ജാഗൃ॒വാഗ്മ് സസ്സമിം॑ധതേ ।
വിഷ്നോ॒ര്യത്പ॑ര॒മം പ॒ദമ് ।

Translation (ഭാവാര്ഥ):
The seers always behold the supreme station of Vishnu, like an eye extended in heaven. The inspired and wakeful sages kindle awareness of that supreme station.

ഋതഗ്മ് സ॒ത്യം പ॑രം ബ്ര॒ഹ്മ॒ പു॒രുഷം॑ കൃഷ്ണ॒പിംഗ॑ലമ് ।
ഊ॒ര്ധ്വരേ॑തം-വിഁ ॑രൂപാ॒ക്ഷം॒-വിഁ॒ശ്വരൂ॑പായ॒ വൈ നമോ॒ നമഃ॑ ॥

Translation (ഭാവാര്ഥ):
Salutations to the universal-form Purusha, supreme Brahman, truth and cosmic order, dark-tawny, upward in creative power, wondrous-eyed, and present as the sacred form of all.

ഓം നാ॒രാ॒യ॒ണായ॑ വി॒ദ്മഹേ॑ വാസുദേ॒വായ॑ ധീമഹി ।
തന്നോ॑ വിഷ്ണുഃ പ്രചോ॒ദയാ᳚ത് ॥

Translation (ഭാവാര്ഥ):
May we know Narayana; we meditate on Vasudeva as the indwelling divine presence. May Vishnu inspire, guide, and illumine our understanding.

ഓം ശാംതിഃ॒ ശാംതിഃ॒ ശാംതിഃ॑ ।

Translation (ഭാവാര്ഥ):
May peace settle at every level: in divine forces, in the outer world, and within the mind, so that the knowledge of cosmic support may become stable.

Browse Related Categories: