| | English | | Devanagari | | Telugu | | Tamil | | Kannada | | Malayalam | | Gujarati | | Odia | | Bengali | | |
| | Marathi | | Assamese | | Punjabi | | Hindi | | Samskritam | | Konkani | | Nepali | | Sinhala | | Grantha | | |
|
ପାଣିନୀୟ ଶିକ୍ଷା ଅଥ ଶିକ୍ଷାଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ୟାମି ପାଣିନୀୟଂ ମତଂ ୟଥା । ପ୍ରସିଦ୍ଧମପି ଶବ୍ଦାର୍ଥମଵିଜ୍ଞାତମବୁଦ୍ଧିଭିଃ । ତ୍ରିଷଷ୍ଟିଶ୍ଚତୁଃଷଷ୍ଟିର୍ଵା ଵର୍ଣାଃ ଶଂଭୁମତେ ମତାଃ । ସ୍ଵରାଵିଂଶତିରେକଶ୍ଚ ସ୍ପର୍ଶାନାଂ ପଂଚଵିଂଶତିଃ । ଅନୁସ୍ଵାରୋ ଵିସର୍ଗଶ୍ଚ କ ପୌ ଚାପି ପରାଶ୍ରିତୌ । ଆତ୍ମା ବୁଦ୍ଧ୍ୟା ସମେତ୍ୟାର୍ଥାନ୍ମନୋୟୁଂକ୍ତେ ଵିଵକ୍ଷୟା । ମାରୁସ୍ତୂରସିଚରନ୍ମଂଦ୍ରଂ ଜନୟତି ସ୍ଵରମ୍ । କଂଠେମାଧ୍ୟଂଦିନୟୁଗଂ ମଧ୍ୟମଂ ତ୍ରୈଷ୍ଟୁଭାନୁଗମ୍ । ସୋଦୀର୍ଣୋ ମୂର୍ଧ୍ନ୍ୟଭିହତୋଵକ୍ରମାପଦ୍ୟ ମାରୁତଃ । ସ୍ଵରତଃ କାଲତଃ ସ୍ଥାନାତ୍ ପ୍ରୟତ୍ନାନୁପ୍ରଦାନତଃ । ଉଦାତ୍ତଶ୍ଚାନୁଦାତ୍ତଶ୍ଚ ସ୍ଵରିତଶ୍ଚ ସ୍ଵରାସ୍ତ୍ରୟଃ । ଉଦାତ୍ତେ ନିଷାଦଗାଂଧାରାଵନୁଦାତ୍ତ ଋଷଭଧୈଵତୌ । ଅଷ୍ଟୌସ୍ଥାନାନି ଵର୍ଣାନାମୁରଃ କଂଠଃ ଶିରସ୍ତଥା । ଓଭାଵଶ୍ଚ ଵିଵୃତ୍ତିଶ୍ଚ ଶଷସା ରେଫ ଏଵ ଚ । ୟଦ୍ୟୋଭାଵପ୍ରସଂଧାନମୁକାରାଦି ପରଂ ପଦମ୍ । ହକାରଂ ପଂଚମୈର୍ୟୁକ୍ତମଂତଃସ୍ଥାଭିଶ୍ଚ ସଂୟୁତମ୍ । କଂଠ୍ୟାଵହାଵିଚୁୟଶାସ୍ତାଲଵ୍ୟା ଓଷ୍ଠଜାଵୁପୂ । ଜିହ୍ଵାମୂଲେ ତୁ କୁଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଦଂତ୍ୟୋଷ୍ଠ୍ୟୋ ଵଃ ସ୍ମୃତୋ ବୁଧୈଃ । ଅର୍ଧମାତ୍ରା ତୁ କଂଠ୍ୟସ୍ୟ ଏକାରୈକାରୟୋର୍ଭଵେତ୍ । ସଂଵୃତଂ ମାତ୍ରିକଂ ଜ୍ଞେୟଂ ଵିଵୃତଂ ତୁ ଦ୍ଵିମାତ୍ରିକମ୍ । ସ୍ଵରାଣାମୂଷ୍ମଣାଂ ଚୈଵ ଵିଵୃତଂ କରଣଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ଅନୁସ୍ଵାରୟମାନାଂ ଚ ନାସିକା ସ୍ଥାନମୁଚ୍ୟତେ । ଅଲାବୁଵୀଣାନିର୍ଘୋଷୋ ଦଂତ୍ୟମୂଲ୍ୟସ୍ଵରାନୁଗଃ । ଅନୁସ୍ଵାରେ ଵିଵୃତ୍ତ୍ୟାଂ ତୁ ଵିରାମେ ଚାକ୍ଷରଦ୍ଵୟେ । ଵ୍ୟାଘ୍ରୀ ୟଥା ହରେତ୍ପୁତ୍ରାଂଦଂଷ୍ଟ୍ରାଭ୍ୟାଂ ନ ଚ ପୀଡୟେତ୍ । ୟଥା ସୌରାଷ୍ଟ୍ରିକା ନାରୀ ତକ୍ରँ ଇତ୍ୟଭିଭାଷତେ । ରଂଗଵର୍ଣଂ ପ୍ରୟୁଂଜୀରନ୍ନୋ ଗ୍ରସେତ୍ପୂର୍ଵମକ୍ଷରମ୍ । ହୃଦୟେ ଚୈକମାତ୍ରସ୍ତ୍ଵର୍ଦ୍ଧମାତ୍ରସ୍ତୁ ମୂର୍ଦ୍ଧନି । ହୃଦୟାଦୁତ୍କରେ ତିଷ୍ଠନ୍କାଂସ୍ୟେନ ସମନୁସ୍ଵରନ୍ । ମଧ୍ୟେ ତୁ କଂପୟେତ୍କଂପମୁଭୌ ପାର୍ଶ୍ଵୌ ସମୌ ଭଵେତ୍ । ଏଵଂ ଵର୍ଣାଃ ପ୍ରୟୋକ୍ତଵ୍ୟା ନାଵ୍ୟକ୍ତା ନ ଚ ପୀଡିତାଃ । ଗୀତୀ ଶୀଘ୍ରୀ ଶିରଃକଂପୀ ତଥା ଲିଖିତପାଠକଃ । ମାଧୁର୍ୟମକ୍ଷରଵ୍ୟକ୍ତିଃ ପଦଚ୍ଛେଦସ୍ତୁ ସୁସ୍ଵରଃ । ଶଂକିତଂ ଭୀତିମୁଦ୍ଘୃଷ୍ଟମଵ୍ୟକ୍ତମନୁନାସିକମ୍ । ଉପାଂଶୁଦଷ୍ଟଂ ତ୍ଵରିତଂ ନିରସ୍ତଂ ଵିଲଂବିତଂ ଗଦ୍ଗଦିତଂ ପ୍ରଗୀତମ୍ । ପ୍ରାତଃ ପଠେନ୍ନିତ୍ୟମୁରଃସ୍ଥିତେନ ସ୍ଵରେଣ ଶାର୍ଦୂଲରୁତୋପମେନ । ତାରଂ ତୁ ଵିଦ୍ୟାତ୍ସଵନଂ ତୃତୀୟଂ ଶିରୋଗତଂ ତଚ୍ଚ ସଦା ପ୍ରୟୋଜ୍ୟମ୍ । ଅଚୋଽସ୍ପୃଷ୍ଟା ୟଣସ୍ତ୍ଵୀଷନ୍ନେମସ୍ପୃଷ୍ଟାଃ ଶଲଃ ସ୍ମୃତାଃ । ଞମୋନୁନାସିକା ନ ହ୍ରୌ ନାଦିନୋ ହଝଷଃ ସ୍ମୃତାଃ । ଈଷଚ୍ଛ୍ଵାସାଂଶ୍ଚରୋ ଵିଦ୍ୟାଦ୍ଗୋର୍ଧାମୈତତ୍ପ୍ରଚକ୍ଷତେ । ଛଂଦଃ ପାଦୌ ତୁ ଵେଦସ୍ୟ ହସ୍ତୌ କଲ୍ପୋଽଥ ପଠ୍ୟତେ । ଶିକ୍ଷା ଘ୍ରାଣଂ ତୁ ଵେଦସ୍ୟ ମୁଖଂ ଵ୍ୟାକରଣଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ଉଦାତ୍ତମାଖ୍ୟାତି ଵୃଷୋଽଂଗୁଲୀନାଂ ପ୍ରଦେଶିନୀମୂଲନିଵିଷ୍ଟମୂର୍ଧା । ଉଦାତ୍ତଂ ପ୍ରଦେଶିନୀଂ ଵିଦ୍ୟାତ୍ପ୍ରଚୟଂ ମଧ୍ୟତୋଽଂଗୁଲିମ୍ । ଅଂତୋଦାତ୍ତମାଦ୍ୟୁଦାତ୍ତମୁଦାତ୍ତମନୁଦାତ୍ତଂ ନୀଚସ୍ଵରିତମ୍ । ଅଗ୍ନିଃ ସୋମଃ ପ୍ର ଵୋ ଵୀର୍ୟଂ ହଵିଷାଂ ସ୍ଵର୍ବୃହସ୍ପତିରିଂଦ୍ରାବୃହସ୍ପତୀ । ହଵିଷାଂ ମଧ୍ୟୋଦାତ୍ତଂ ସ୍ଵରିତି ସ୍ଵରିତମ୍ । ଅନୁଦାତ୍ତୋ ହୃଦି ଜ୍ଞେୟୋ ମୂର୍ଧ୍ନ୍ୟୁଦାତ୍ତ ଉଦାହୃତଃ । ଚାଷସ୍ତୁ ଵଦତେ ମାତ୍ରାଂ ଦ୍ଵିମାତ୍ରଂ ଚୈଵ ଵାୟସଃ । କୁତୀର୍ଥାଦାଗତଂ ଦଗ୍ଧମପଵର୍ଣଂ ଚ ଭକ୍ଷିତମ୍ । ସୁତୀର୍ଥାଦଗତଂ ଵ୍ୟକ୍ତଂ ସ୍ଵାମ୍ନାୟ୍ୟଂ ସୁଵ୍ୟଵସ୍ଥିତମ୍ । ମଂତ୍ରୋ ହୀନଃ ସ୍ଵରତୋ ଵର୍ଣତୋ ଵା ମିଥ୍ୟାପ୍ରୟୁକ୍ତୋ ନ ତମର୍ଥମାହ । ଅନକ୍ଷରଂ ହତାୟୁଷ୍ୟଂ ଵିସ୍ଵରଂ ଵ୍ୟାଧିପୀଡିତମ୍ । ହସ୍ତହୀନଂ ତୁ ୟୋଽଧୀତେ ସ୍ଵରଵର୍ଣଵିଵର୍ଜିତମ୍ । ହସ୍ତେନ ଵେଦଂ ୟୋଽଧୀତେ ସ୍ଵରଵର୍ଣର୍ଥସଂୟୁତମ୍ । ଶଂକରଃ ଶାଂକରୀଂ ପ୍ରାଦାଦ୍ଦାକ୍ଷୀପୁତ୍ରାୟ ଧୀମତେ । ୟେନାକ୍ଷରସମାମ୍ନାୟମଧିଗମ୍ୟ ମହେଶ୍ଵରାତ୍ । ୟେନ ଧୌତା ଗିରଃ ପୁଂସାଂ ଵିମଲୈଃ ଶବ୍ଦଵାରିଭିଃ । ଅଜ୍ଞାନାଂଧସ୍ୟ ଲୋକସ୍ୟ ଜ୍ଞାନାଂଜନଶଲାକୟା । ତ୍ରିନୟନମଭିମୁଖନିଃସୃତାମିମାଂ ୟ ଇହ ପଠେତ୍ପ୍ରୟତଶ୍ଚ ସଦା ଦ୍ଵିଜଃ । ॥ ଇତି ଵେଦାଂଗନାସିକା ଅଥଵା ପାଣିନୀୟଶିକ୍ଷା ସମାପ୍ତା ॥ |
