మాణ్డూక్య ఉపనిషద్

మాణ్డూక్య ఉపనిషద్ is one of the shortest and most profound Upanishads, traditionally connected with the Atharva Veda. In only twelve mantras it teaches the identity of ఆత్మా and Brahman through the analysis of ఓం and the four quarters of consciousness: waking, dream, deep sleep, and తురీయ.

The text is foundational for Advaita Vedanta, especially through Gaudapada's Karika and Shankara's bhashya. Its opening declares that all this is ఓం, and that the Self is Brahman. It then shows that the waking experiencer, dream experiencer, and deep-sleep experiencer are not the final Self; they are understood through the fourth, which is not a state among states but the non-dual reality.

ఓ-మ్భ॒ద్ర-ఙ్కర్ణే॑భి-శ్శృణు॒యామ॑ దేవాః । భ॒ద్ర-మ్ప॑శ్యేమా॒ఖ్షభి॒-ర్యజ॑త్రాః । స్థి॒రైరఙ్గై᳚స్తుష్టు॒వాగ్ం స॑స్త॒నూభిః॑ । వ్యశే॑మ దే॒వహి॑తం॒-యఀదాయుః॑ । స్వ॒స్తి న॒ ఇన్ద్రో॑ వృ॒ద్ధశ్ర॑వాః । స్వ॒స్తి నః॑ పూ॒షా వి॒శ్వవే॑దాః । స్వ॒స్తి న॒స్తార్ఖ్ష్యో॒ అరి॑ష్టనేమిః । స్వ॒స్తి నో॒ బృహ॒స్పతి॑-ర్దధాతు ॥
ఓం శాన్తి॒-శ్శాన్తి॒-శ్శాన్తిః॑ ॥

Translation (భావార్థ):
The peace invocation prays that hearing, sight, limbs, speech, and life remain strong for the pursuit of Brahman.

॥ అథ మాణ్డూక్యోపనిషత్ ॥

Translation (భావార్థ):
This title announces the beginning of the Mandukya Upanishad.

హరిః ఓమ్ ।
ఓమిత్యేతదక్షరమిదగం సర్వం తస్యోపవ్యాఖ్యానం
భూతం భవద్ భవిష్యదితి సర్వమోఙ్కార ఏవ
యచ్చాన్యత్ త్రికాలాతీతం తదప్యోఙ్కార ఏవ ॥ 1 ॥

Translation (భావార్థ):
The Upanishad declares that Om is all this: past, present, future, and whatever is beyond time.

సర్వగం హ్యేతద్ బ్రహ్మాయమాత్మా బ్రహ్మ సోఽయమాత్మా చతుష్పాత్ ॥ 2 ॥

Translation (భావార్థ):
It states the mahavakya: all this is Brahman, and this Self is Brahman, having four quarters.

జాగరితస్థానో బహిష్ప్రజ్ఞః సప్తాఙ్గ ఏకోనవింశతిముఖః
స్థూలభుగ్వైశ్వానరః ప్రథమః పాదః ॥ 3 ॥

Translation (భావార్థ):
The waking self, Vaishvanara, is outward-knowing, seven-limbed, nineteen-mouthed, and experiences gross objects.

స్వప్నస్థానోఽన్తఃప్రజ్ఞః సప్తాఙ్గ ఏకోనవింశతిముఖః
ప్రవివిక్తభుక్తైజసో ద్వితీయః పాదః ॥ 4 ॥

Translation (భావార్థ):
The dream self, Taijasa, is inward-knowing, seven-limbed, nineteen-mouthed, and experiences subtle objects.

యత్ర సుప్తో న కఞ్చన కామం కామయతే న కఞ్చన స్వప్నం
పశ్యతి తత్ సుషుప్తమ్ । సుషుప్తస్థాన ఏకీభూతః ప్రజ్ఞానఘన
ఏవానన్దమయో హ్యానన్దభుక్ చేతోముఖః ప్రాజ్ఞస్తృతీయః పాదః ॥ 5 ॥

Translation (భావార్థ):
Deep sleep is the state where one desires nothing and sees no dream; the experiencer there is Prajna, a mass of undifferentiated awareness and bliss.

ఏష సర్వేశ్వరః ఏష సర్వజ్ఞ ఏషోఽన్తర్యామ్యేష యోనిః సర్వస్య
ప్రభవాప్యయౌ హి భూతానామ్ ॥ 6 ॥

Translation (భావార్థ):
Prajna is the Lord of all, knower of all, inner controller, source and dissolution of beings.

నాన్తఃప్రజ్ఞం న బహిష్ప్రజ్ఞం నోభయతఃప్రజ్ఞం న ప్రజ్ఞానఘనం
న ప్రజ్ఞం నాప్రజ్ఞమ్ । అదృష్టమవ్యవహార్యమగ్రాహ్యమలక్షణం
అచిన్త్యమవ్యపదేశ్యమేకాత్మప్రత్యయసారం ప్రపఞ్చోపశమం
శాన్తం శివమద్వైతం చతుర్థం మన్యన్తే స ఆత్మా స విజ్ఞేయః ॥ 7 ॥

Translation (భావార్థ):
The fourth is not inward, outward, both, unconscious, or ordinary cognition; it is unseen, ungraspable, unthinkable, indescribable, peaceful, auspicious, and non-dual.

సోఽయమాత్మాధ్యక్షరమోఙ్కారోఽధిమాత్రం పాదా మాత్రా మాత్రాశ్చ పాదా
అకార ఉకారో మకార ఇతి ॥ 8 ॥

Translation (భావార్థ):
The same Self is Om with respect to sound, and its quarters are the matras A, U, and M.

జాగరితస్థానో వైశ్వానరోఽకారః ప్రథమా మాత్రాఽఽప్తేరాదిమత్త్వాద్
వాఽఽప్నోతి హ వై సర్వాన్ కామానాదిశ్చ భవతి య ఏవం వేద ॥ 9 ॥

Translation (భావార్థ):
A corresponds to the waking Vaishvanara because it is first and all-pervading; one who knows this attains desired aims and becomes foremost.

స్వప్నస్థానస్తైజస ఉకారో ద్వితీయా మాత్రోత్కర్షాత్
ఉభయత్వాద్వోత్కర్షతి హ వై జ్ఞానసన్తతిం సమానశ్చ భవతి
నాస్యాబ్రహ్మవిత్కులే భవతి య ఏవం వేద ॥ 10 ॥

Translation (భావార్థ):
U corresponds to Taijasa because of elevation and intermediacy; one who knows this raises the stream of knowledge and becomes balanced.

సుషుప్తస్థానః ప్రాజ్ఞో మకారస్తృతీయా మాత్రా మితేరపీతేర్వా
మినోతి హ వా ఇదం సర్వమపీతిశ్చ భవతి య ఏవం వేద ॥ 11 ॥

Translation (భావార్థ):
M corresponds to Prajna because of measure and absorption; one who knows this measures all and gathers all into himself.

అమాత్రశ్చతుర్థోఽవ్యవహార్యః ప్రపఞ్చోపశమః శివోఽద్వైత
ఏవమోఙ్కార ఆత్మైవ సంవిశత్యాత్మనాఽఽత్మానం య ఏవం వేద ॥ 12 ॥

Translation (భావార్థ):
The soundless fourth is beyond practical dealings, the cessation of phenomena, auspicious and non-dual; Om is the Self, and the knower enters the Self by the Self.

॥ ఇతి మాణ్డూక్యోపనిషత్ సమాప్తా ॥

Translation (భావార్థ):
The final closing completes the Upanishadic recitation.

Browse Related Categories: