| | English | | Devanagari | | Telugu | | Tamil | | Kannada | | Malayalam | | Gujarati | | Odia | | Bengali | | |
| | Marathi | | Assamese | | Punjabi | | Hindi | | Samskritam | | Konkani | | Nepali | | Sinhala | | Grantha | | |
|
పాణినీయ శిక్షా అథ శిక్షాం ప్రవక్ష్యామి పాణినీయం మతం యథా । ప్రసిద్ధమపి శబ్దార్థమవిజ్ఞాతమబుద్ధిభిః । త్రిషష్టిశ్చతుఃషష్టిర్వా వర్ణాః శమ్భుమతే మతాః । స్వరావింశతిరేకశ్చ స్పర్శానాం పఞ్చవింశతిః । అనుస్వారో విసర్గశ్చ క పౌ చాపి పరాశ్రితౌ । ఆత్మా బుద్ధ్యా సమేత్యార్థాన్మనోయుఙ్క్తే వివక్షయా । మారుస్తూరసిచరన్మన్ద్రం జనయతి స్వరమ్ । కణ్ఠేమాధ్యన్దినయుగం మధ్యమం త్రైష్టుభానుగమ్ । సోదీర్ణో మూర్ధ్న్యభిహతోవక్రమాపద్య మారుతః । స్వరతః కాలతః స్థానాత్ ప్రయత్నానుప్రదానతః । ఉదాత్తశ్చానుదాత్తశ్చ స్వరితశ్చ స్వరాస్త్రయః । ఉదాత్తే నిషాదగాన్ధారావనుదాత్త ఋషభధైవతౌ । అష్టౌస్థానాని వర్ణానామురః కణ్ఠః శిరస్తథా । ఓభావశ్చ వివృత్తిశ్చ శషసా రేఫ ఏవ చ । యద్యోభావప్రసన్ధానముకారాది పరం పదమ్ । హకారం పఞ్చమైర్యుక్తమన్తఃస్థాభిశ్చ సంయుతమ్ । కణ్ఠ్యావహావిచుయశాస్తాలవ్యా ఓష్ఠజావుపూ । జిహ్వామూలే తు కుః ప్రోక్తో దన్త్యోష్ఠ్యో వః స్మృతో బుధైః । అర్ధమాత్రా తు కణ్ఠ్యస్య ఏకారైకారయోర్భవేత్ । సంవృతం మాత్రికం జ్ఞేయం వివృతం తు ద్విమాత్రికమ్ । స్వరాణామూష్మణాం చైవ వివృతం కరణం స్మృతమ్ । అనుస్వారయమానాం చ నాసికా స్థానముచ్యతే । అలాబువీణానిర్ఘోషో దన్త్యమూల్యస్వరానుగః । అనుస్వారే వివృత్త్యాం తు విరామే చాక్షరద్వయే । వ్యాఘ్రీ యథా హరేత్పుత్రాన్దంష్ట్రాభ్యాం న చ పీడయేత్ । యథా సౌరాష్ట్రికా నారీ తక్రँ ఇత్యభిభాషతే । రఙ్గవర్ణం ప్రయుఞ్జీరన్నో గ్రసేత్పూర్వమక్షరమ్ । హృదయే చైకమాత్రస్త్వర్ద్ధమాత్రస్తు మూర్ద్ధని । హృదయాదుత్కరే తిష్ఠన్కాంస్యేన సమనుస్వరన్ । మధ్యే తు కమ్పయేత్కమ్పముభౌ పార్శ్వౌ సమౌ భవేత్ । ఏవం వర్ణాః ప్రయోక్తవ్యా నావ్యక్తా న చ పీడితాః । గీతీ శీఘ్రీ శిరఃకమ్పీ తథా లిఖితపాఠకః । మాధుర్యమక్షరవ్యక్తిః పదచ్ఛేదస్తు సుస్వరః । శఙ్కితం భీతిముద్ఘృష్టమవ్యక్తమనునాసికమ్ । ఉపాంశుదష్టం త్వరితం నిరస్తం విలమ్బితం గద్గదితం ప్రగీతమ్ । ప్రాతః పఠేన్నిత్యమురఃస్థితేన స్వరేణ శార్దూలరుతోపమేన । తారం తు విద్యాత్సవనం తృతీయం శిరోగతం తచ్చ సదా ప్రయోజ్యమ్ । అచోఽస్పృష్టా యణస్త్వీషన్నేమస్పృష్టాః శలః స్మృతాః । ఞమోనునాసికా న హ్రౌ నాదినో హఝషః స్మృతాః । ఈషచ్ఛ్వాసాంశ్చరో విద్యాద్గోర్ధామైతత్ప్రచక్షతే । ఛన్దః పాదౌ తు వేదస్య హస్తౌ కల్పోఽథ పఠ్యతే । శిక్షా ఘ్రాణం తు వేదస్య ముఖం వ్యాకరణం స్మృతమ్ । ఉదాత్తమాఖ్యాతి వృషోఽఙ్గులీనాం ప్రదేశినీమూలనివిష్టమూర్ధా । ఉదాత్తం ప్రదేశినీం విద్యాత్ప్రచయం మధ్యతోఽఙ్గులిమ్ । అన్తోదాత్తమాద్యుదాత్తముదాత్తమనుదాత్తం నీచస్వరితమ్ । అగ్నిః సోమః ప్ర వో వీర్యం హవిషాం స్వర్బృహస్పతిరిన్ద్రాబృహస్పతీ । హవిషాం మధ్యోదాత్తం స్వరితి స్వరితమ్ । అనుదాత్తో హృది జ్ఞేయో మూర్ధ్న్యుదాత్త ఉదాహృతః । చాషస్తు వదతే మాత్రాం ద్విమాత్రం చైవ వాయసః । కుతీర్థాదాగతం దగ్ధమపవర్ణం చ భక్షితమ్ । సుతీర్థాదగతం వ్యక్తం స్వామ్నాయ్యం సువ్యవస్థితమ్ । మన్త్రో హీనః స్వరతో వర్ణతో వా మిథ్యాప్రయుక్తో న తమర్థమాహ । అనక్షరం హతాయుష్యం విస్వరం వ్యాధిపీడితమ్ । హస్తహీనం తు యోఽధీతే స్వరవర్ణవివర్జితమ్ । హస్తేన వేదం యోఽధీతే స్వరవర్ణర్థసంయుతమ్ । శఙ్కరః శాఙ్కరీం ప్రాదాద్దాక్షీపుత్రాయ ధీమతే । యేనాక్షరసమామ్నాయమధిగమ్య మహేశ్వరాత్ । యేన ధౌతా గిరః పుంసాం విమలైః శబ్దవారిభిః । అజ్ఞానాన్ధస్య లోకస్య జ్ఞానాఞ్జనశలాకయా । త్రినయనమభిముఖనిఃసృతామిమాం య ఇహ పఠేత్ప్రయతశ్చ సదా ద్విజః । ॥ ఇతి వేదాఙ్గనాసికా అథవా పాణినీయశిక్షా సమాప్తా ॥ |
