The sixth question of ପ୍ରଶ୍ନୋପନିଷଦ୍ asks about the purusha with sixteen parts. Pippalada answers that this purusha is within the body and that the sixteen parts arise from him and return to him, just as rivers lose name and form upon reaching the ocean.
This final question brings the Upanishad to completion. After teachings on creation, prana, the vital functions, sleep, and ଓଂ, the sage now points to the inner purusha as the source and resting place of all differentiated powers. The sixteen parts include prana, faith, space, air, fire, water, earth, senses, mind, food, vigor, austerity, mantras, action, worlds, and name.
ଷଷ୍ଠଃ ପ୍ରଶ୍ନଃ
Translation (ଭାଵାର୍ଥ):
This title announces the sixth question of the Prashna Upanishad.
ଅଥ ହୈନଂ ସୁକେଶା ଭାରଦ୍ଵାଜଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ -
ଭଗଵନ୍ ହିରଣ୍ୟନାଭଃ କୌସଲ୍ୟୋ ରାଜପୁତ୍ରୋ ମାମୁପେତ୍ୟୈତଂ ପ୍ରଶ୍ନମପୃଚ୍ଛତ -
ଷୋଡଶକଲଂ ଭାରଦ୍ଵାଜ ପୁରୁଷଂ ଵେତ୍ଥ। ତମହଂ କୁମାରଂବ୍ରୁଵଂ ନାହମିମଂ ଵେଦ ୟଧ୍ୟହମିମମଵେଦିଷଂ କଥଂ ତେ ନାଵକ୍ଷ୍ୟମିତି ।
ସମୂଲୋ ଵା ଏଷ ପରିଶୁଷ୍ୟତି ୟୋଽନୃତମଭିଵଦତି। ତସ୍ମାନ୍ନାର୍ହମ୍ୟନୃତଂ ଵକ୍ତୁମ୍। ସ ତୂଷ୍ଣୀଂ ରଥମାରୁହ୍ୟ ପ୍ରଵଵ୍ରାଜ। ତଂ ତ୍ଵା ପୃଚ୍ଛାମି କ୍ଵାସୌ ପୁରୁଷ ଇତି ॥1॥
Translation (ଭାଵାର୍ଥ):
Sukesha truthfully says he did not know the sixteen-part purusha when asked by prince Hiranyanabha, because falsehood dries a person up at the root.
ତସ୍ମୈ ସ ହୋଵାଚ ।
ଇହୈଵାଂତଃଶରୀରେ ସୋଭ୍ୟ ସ ପୁରୁଷୋ ୟସ୍ମିନ୍ନତାଃ ଷୋଡଶକଲାଃ ପ୍ରଭଵଂତୀତି ॥2॥
Translation (ଭାଵାର୍ଥ):
Pippalada answers that the purusha from whom the sixteen parts arise is right here within the body.
ସ ଈକ୍ଷାଂଚକ୍ରେ। କସ୍ମିନ୍ନହମୁତ୍କ୍ରାଂତ ଉତ୍କ୍ରାଂତୋ ଭଵିଷ୍ୟାମି କସ୍ମିନ୍ ଵା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତେ ପ୍ରତିଷ୍ଟସ୍ୟାମୀତି ॥3॥
Translation (ଭାଵାର୍ଥ):
The purusha reflected: by whose departure shall I depart, and by whose establishment shall I remain established.
ସ ପ୍ରାଣମସୃଜତ। ପ୍ରାଣାଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଧାଂ ଖଂ ଵାୟୁର୍ଜ୍ୟୋତିରାପଃ ପୃଥିଵୀଂଦ୍ରିୟଂ ମନୋଽନ୍ନମନ୍ନାଦ୍ଵୀର୍ୟଂ ତପୋ ମଂତ୍ରାଃ କର୍ମଲୋକା ଲୋକେଷୁ ଚ ନାମ ଚ ॥4॥
Translation (ଭାଵାର୍ଥ):
He created prana, faith, space, air, fire, water, earth, senses, mind, food, vigor, tapas, mantras, actions, worlds, and names.
ସ ୟଥେମା ନଧ୍ୟଃ ସ୍ୟଂଦମାନାଃ ସମୁଦ୍ରାୟଣାଃ ସମୁଦ୍ରଂ ପ୍ରାପ୍ୟାସ୍ତଂ ଗଚ୍ଛଂତି ଭିଧ୍ୟେତେ ତାସାଂ ନାମରୁପେ ସମୁଦ୍ର ଇତ୍ୟେଵଂ ପ୍ରୋଚ୍ୟତେ।
ଏଵମେଵାସ୍ୟ ପରିଦ୍ରଷ୍ଟୁରିମାଃ ଷୋଡଶକଲାଃ ପୁରୁଷାୟଣାଃ ପୁରୁଷଂ ପ୍ରାପ୍ୟାସ୍ତଂ ଗଚ୍ଛଂତି ଭିଧ୍ୟେତେ ଚାସାଂ ନାମରୁପେ ପୁରୁଷ ଇତ୍ୟେଵଂ ପ୍ରୋଚ୍ୟତେ ସ ଏଷୋଽକଲୋଽମୃତୋ ଭଵତି ତଦେଷ ଶ୍ଲୋକଃ ॥5॥
Translation (ଭାଵାର୍ଥ):
As rivers flowing to the ocean lose name and form and are known as ocean alone, the sixteen parts return to the purusha and become known as purusha alone; he becomes partless and immortal.
ଅରା ଇଵ ରଥନାଭୌ କଲା ୟସ୍ମିନ୍ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ।
ତଂ ଵେଧ୍ୟଂ ପୁରୁଷଂ ଵେଦ ୟଥା ମା ଵୋ ମୃତ୍ୟୁଃ ପରିଵ୍ୟଥା ଇତି ॥6॥
Translation (ଭାଵାର୍ଥ):
The verse says that the parts are fixed in the purusha like spokes in the hub of a wheel; know that purusha so death may not trouble you.
ତାନ୍ ହୋଵାଚୈତାଵଦେଵାହମେତତ୍ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଵେଦ। ନାତଃ ପରମସ୍ତୀତି ॥7॥
Translation (ଭାଵାର୍ଥ):
Pippalada concludes that this is all he knows of the supreme Brahman and that there is nothing higher.
ତେ ତମର୍ଚୟଂତସ୍ତ୍ଵଂ ହି ନଃ ପିତା ୟୋଽସ୍ମାକମଵିଧ୍ୟାୟାଃ ପରଂ ପାରଂ ତାରୟସୀତି।
ନମଃ ପରମୃଷିଭ୍ୟୋ ନମଃ ପରମୃଷିଭ୍ୟଃ ॥8॥
Translation (ଭାଵାର୍ଥ):
The students worship him as father because he carried them beyond ignorance, and they bow to the supreme seers.
Browse Related Categories:
ଵେଦ ମଂତ୍ରାଃ (111)
- ଗଣପତି ପ୍ରାର୍ଥନ ଘନପାଠଃ
- ଗାୟତ୍ରୀ ମଂତ୍ରଂ ଘନପାଠଃ
- ଶ୍ରୀ ରୁଦ୍ରଂ ଲଘୁନ୍ୟାସମ୍
- ଶ୍ରୀ ରୁଦ୍ରଂ ନମକମ୍
- ଶ୍ରୀ ରୁଦ୍ରଂ - ଚମକପ୍ରଶ୍ନଃ
- ପୁରୁଷ ସୂକ୍ତମ୍
- ଶ୍ରୀ ସୂକ୍ତମ୍
- ଦୁର୍ଗା ସୂକ୍ତମ୍
- ନାରାୟଣ ସୂକ୍ତମ୍
- ମଂତ୍ର ପୁଷ୍ପମ୍
- ଶାଂତି ମଂତ୍ରମ୍ (ଦଶ ଶାଂତୟଃ)
- ନିତ୍ୟ ସଂଧ୍ୟା ଵଂଦନମ୍ (କୃଷ୍ଣ ୟଜୁର୍ଵେଦୀୟ)
- ଶ୍ରୀ ଗଣପତି ଅଥର୍ଵ ଷୀର୍ଷମ୍ (ଗଣପତ୍ୟଥର୍ଵଷୀର୍ଷୋପନିଷତ୍)
- ଈଶାଵାସ୍ୟୋପନିଷଦ୍ (ଈଶୋପନିଷଦ୍)
- ନକ୍ଷତ୍ର ସୂକ୍ତମ୍ (ନକ୍ଷତ୍ରେଷ୍ଟି)
- ମନ୍ୟୁ ସୂକ୍ତମ୍
- ମେଧା ସୂକ୍ତମ୍
- ଵିଷ୍ଣୁ ସୂକ୍ତମ୍
- ଶିଵ ପଂଚାମୃତ ସ୍ନାନାଭିଷେକମ୍
- ୟଜ୍ଞୋପଵୀତ ଧାରଣ
- ସର୍ଵ ଦେଵତା ଗାୟତ୍ରୀ ମଂତ୍ରାଃ
- ତୈତ୍ତିରୀୟ ଉପନିଷଦ୍ - ଶୀକ୍ଷାଵଲ୍ଲୀ
- ତୈତ୍ତିରୀୟ ଉପନିଷଦ୍ - ଆନଂଦଵଲ୍ଲୀ
- ତୈତ୍ତିରୀୟ ଉପନିଷଦ୍ - ଭୃଗୁଵଲ୍ଲୀ
- ଭୂ ସୂକ୍ତମ୍
- ନଵଗ୍ରହ ସୂକ୍ତମ୍
- ମହାନାରାୟଣ ଉପନିଷଦ୍
- ଅରୁଣପ୍ରଶ୍ନଃ
- ଶ୍ରୀ ମହାନ୍ୟାସମ୍ (ପୂର୍ଣଂ)
- ସରସ୍ଵତୀ ସୂକ୍ତମ୍ (ଋଗ୍ଵେଦ)
- ଭାଗ୍ୟ ସୂକ୍ତମ୍
- ପଵମାନ ସୂକ୍ତମ୍
- ନାସଦୀୟ ସୂକ୍ତମ୍
- ନଵଗ୍ରହ ସୂକ୍ତମ୍ (ନଵଗ୍ରହ ନମସ୍କାରମ୍)
- ପିତୃ ସୂକ୍ତମ୍
- ରାତ୍ରି ସୂକ୍ତମ୍
- ସର୍ପ ସୂକ୍ତମ୍
- ହିରଣ୍ୟ ଗର୍ଭ ସୂକ୍ତମ୍
- ସାନୁସ୍ଵାର ପ୍ରଶ୍ନ (ସୁନ୍ନାଲ ପନ୍ନମ୍)
- ଗୋ ସୂକ୍ତମ୍
- ତ୍ରିସୁପର୍ଣମ୍
- ଚିତ୍ତି ପନ୍ନମ୍
- ଅଘମର୍ଷଣ ସୂକ୍ତମ୍
- କେନ ଉପନିଷଦ୍ - ପ୍ରଥମଃ ଖଂଡଃ
- କେନ ଉପନିଷଦ୍ - ଦ୍ଵିତୀୟଃ ଖଂଡଃ
- କେନ ଉପନିଷଦ୍ - ତୃତୀୟଃ ଖଂଡଃ
- କେନ ଉପନିଷଦ୍ - ଚତୁର୍ଥଃ ଖଂଡଃ
- ମୁଂଡକ ଉପନିଷଦ୍ - ପ୍ରଥମ ମୁଂଡକ, ପ୍ରଥମ କାଂଡଃ
- ମୁଂଡକ ଉପନିଷଦ୍ - ପ୍ରଥମ ମୁଂଡକ, ଦ୍ଵିତୀୟ କାଂଡଃ
- ମୁଂଡକ ଉପନିଷଦ୍ - ଦ୍ଵିତୀୟ ମୁଂଡକ, ପ୍ରଥମ କାଂଡଃ
- ମୁଂଡକ ଉପନିଷଦ୍ - ଦ୍ଵିତୀୟ ମୁଂଡକ, ଦ୍ଵିତୀୟ କାଂଡଃ
- ମୁଂଡକ ଉପନିଷଦ୍ - ତୃତୀୟ ମୁଂଡକ, ପ୍ରଥମ କାଂଡଃ
- ମୁଂଡକ ଉପନିଷଦ୍ - ତୃତୀୟ ମୁଂଡକ, ଦ୍ଵିତୀୟ କାଂଡଃ
- ନାରାୟଣ ଉପନିଷଦ୍
- ଵିଶ୍ଵକର୍ମ ସୂକ୍ତମ୍
- ଶ୍ରୀ ଦେଵ୍ୟଥର୍ଵଶୀର୍ଷମ୍
- ଦୁର୍ଵା ସୂକ୍ତମ୍ (ମହାନାରାୟଣ ଉପନିଷଦ୍)
- ମୃତ୍ତିକା ସୂକ୍ତମ୍ (ମହାନାରାୟଣ ଉପନିଷଦ୍)
- ଶ୍ରୀ ଦୁର୍ଗା ଅଥର୍ଵଶୀର୍ଷମ୍
- ଅଗ୍ନି ସୂକ୍ତମ୍ (ଋଗ୍ଵେଦ)
- କ୍ରିମି ସଂହାରକ ସୂକ୍ତମ୍ (ୟଜୁର୍ଵେଦ)
- ନୀଲା ସୂକ୍ତମ୍
- ଵେଦ ଆଶୀର୍ଵଚନମ୍
- ଵେଦ ସ୍ଵସ୍ତି ଵାଚନମ୍
- ଐକମତ୍ୟ ସୂକ୍ତମ୍ (ଋଗ୍ଵେଦ)
- ଆୟୁଷ୍ୟ ସୂକ୍ତମ୍
- ଶ୍ରଦ୍ଧା ସୂକ୍ତମ୍
- ଶ୍ରୀ ଗଣେଶ (ଗଣପତି) ସୂକ୍ତମ୍ (ଋଗ୍ଵେଦ)
- ଶିଵୋପାସନ ମଂତ୍ରାଃ
- ଶାଂତି ପଂଚକମ୍
- ଶୁକ୍ଲ ୟଜୁର୍ଵେଦ ସଂଧ୍ୟାଵଂଦନମ୍
- ମାଂଡୂକ୍ୟ ଉପନିଷଦ୍
- ଋଗ୍ଵେଦ ସଂଧ୍ୟାଵଂଦନମ୍
- ଏକାତ୍ମତା ସ୍ତୋତ୍ରମ୍
- ଭାଵନୋପନିଷଦ୍
- କଠୋପନିଷଦ୍ - ଅଧ୍ୟାୟ 1, ଵଳ୍ଳୀ 1
- କଠୋପନିଷଦ୍ - ଅଧ୍ୟାୟ 1, ଵଳ୍ଳୀ 2
- କଠୋପନିଷଦ୍ - ଅଧ୍ୟାୟ 1, ଵଳ୍ଳୀ 3
- କଠୋପନିଷଦ୍ - ଅଧ୍ୟାୟ 2, ଵଳ୍ଳୀ 1
- କଠୋପନିଷଦ୍ - ଅଧ୍ୟାୟ 2, ଵଳ୍ଳୀ 2
- କଠୋପନିଷଦ୍ - ଅଧ୍ୟାୟ 2, ଵଳ୍ଳୀ 3
- ପ୍ରଶ୍ନୋପନିଷଦ୍ - ପ୍ରଥମଃ ପ୍ରଶ୍ନଃ
- ପ୍ରଶ୍ନୋପନିଷଦ୍ - ଦ୍ଵିତୀୟଃ ପ୍ରଶ୍ନଃ
- ପ୍ରଶ୍ନୋପନିଷଦ୍ - ତ୍ରିତୀୟଃ ପ୍ରଶ୍ନଃ
- ପ୍ରଶ୍ନୋପନିଷଦ୍ - ଚତୁର୍ଥଃ ପ୍ରଶ୍ନଃ
- ପ୍ରଶ୍ନୋପନିଷଦ୍ - ପଂଚ ପ୍ରଶ୍ନଃ
- ପ୍ରଶ୍ନୋପନିଷଦ୍ - ଷଷ୍ଠଃ ପ୍ରଶ୍ନଃ
- ଅନ୍ନ ସୂକ୍ତମ୍
- ଋଗ୍ଵେଦୀୟ ପଂଚ ରୁଦ୍ରଂ
- ଶ୍ରୀ ମହାନ୍ୟାସମ୍ - 0. କଲଶ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପନ ମଂତ୍ରାଃ
- ଶ୍ରୀ ମହାନ୍ୟାସମ୍ - 1. ପଂଚାଂଗ ରୁଦ୍ରନ୍ୟାସଃ
- ଶ୍ରୀ ମହାନ୍ୟାସମ୍ - 2. ପଂଚମୁଖ ଧ୍ୟାନମ୍
- ଶ୍ରୀ ମହାନ୍ୟାସମ୍ - 3. ଅଂଗନ୍ୟାସଃ
- ଶ୍ରୀ ମହାନ୍ୟାସମ୍ - 4. ଦଶାଂଗ ନ୍ୟାସଃ
- ଶ୍ରୀ ମହାନ୍ୟାସମ୍ - 5. ପଂଚାଂଗ ନ୍ୟାସଃ
- ଶ୍ରୀ ମହାନ୍ୟାସମ୍ - 5.1. ହଂସ ଗାୟତ୍ରୀ
- ଶ୍ରୀ ମହାନ୍ୟାସମ୍ - 5.2. ଦିକ୍ ସଂପୁଟନ୍ୟାସଃ (ସଂପୁଟୀକରଣମ୍)
- ଶ୍ରୀ ମହାନ୍ୟାସମ୍ - 5.3. ଦଶାଂଗ ରୌଦ୍ରୀକରଣମ୍
- ଶ୍ରୀ ମହାନ୍ୟାସମ୍ - 5.4. ଷୋଡଶାଂଗ ରୌଦ୍ରୀକରଣଂ
- ଶ୍ରୀ ମହାନ୍ୟାସମ୍ - 6.1. ମନୋ ଜ୍ୟୋତିଃ
- ଶ୍ରୀ ମହାନ୍ୟାସମ୍ - 6.2. ଆତ୍ମରକ୍ଷା
- ଶ୍ରୀ ମହାନ୍ୟାସମ୍ - 7.1. ଶିଵସଂକଲ୍ପାଃ
- ଶ୍ରୀ ମହାନ୍ୟାସମ୍ - 7.2. ପୁରୁଷ ସୂକ୍ତଂ
- ଶ୍ରୀ ମହାନ୍ୟାସମ୍ - 7.3. ଉତ୍ତର ନାରାୟଣଂ
- ଶ୍ରୀ ମହାନ୍ୟାସମ୍ - 7.4. ଅପ୍ରତିରଥଂ
- ଶ୍ରୀ ମହାନ୍ୟାସମ୍ - 7.5. ପ୍ରତି ପୂରୁଷଂ
- ଶ୍ରୀ ମହାନ୍ୟାସମ୍ - 7.6. ଶତ ରୁଦ୍ରୀୟଂ (ତ୍ଵମଗ୍ନେ ରୁଦ୍ରୋଽନୁଵାକଃ)
- ଶ୍ରୀ ମହାନ୍ୟାସମ୍ - 7.7. ପଂଚାଂଗ ଜପଃ
- ଶ୍ରୀ ମହାନ୍ୟାସମ୍ - 7.8. ଅଷ୍ଟାଂଗ ପ୍ରଣାମଃ
- ସରସ୍ଵତୀ ସୂକ୍ତମ୍ (ୟଜୁର୍ଵେଦୀୟ)
- ଉଦକ ଶାଂତି (ପୁଣ୍ୟାହ ଵାଚନଂ)
ଉପନିଷଦଃ (34)
- ଈଶାଵାସ୍ୟୋପନିଷଦ୍ (ଈଶୋପନିଷଦ୍)
- ଶିଵସଂକଲ୍ପୋପନିଷତ୍ (ଶିଵ ସଂକଲ୍ପମସ୍ତୁ)
- ତୈତ୍ତିରୀୟ ଉପନିଷଦ୍ - ଶୀକ୍ଷାଵଲ୍ଲୀ
- ତୈତ୍ତିରୀୟ ଉପନିଷଦ୍ - ଆନଂଦଵଲ୍ଲୀ
- ତୈତ୍ତିରୀୟ ଉପନିଷଦ୍ - ଭୃଗୁଵଲ୍ଲୀ
- ମହାନାରାୟଣ ଉପନିଷଦ୍
- କେନ ଉପନିଷଦ୍ - ପ୍ରଥମଃ ଖଂଡଃ
- କେନ ଉପନିଷଦ୍ - ଦ୍ଵିତୀୟଃ ଖଂଡଃ
- କେନ ଉପନିଷଦ୍ - ତୃତୀୟଃ ଖଂଡଃ
- କେନ ଉପନିଷଦ୍ - ଚତୁର୍ଥଃ ଖଂଡଃ
- ମୁଂଡକ ଉପନିଷଦ୍ - ପ୍ରଥମ ମୁଂଡକ, ପ୍ରଥମ କାଂଡଃ
- ମୁଂଡକ ଉପନିଷଦ୍ - ପ୍ରଥମ ମୁଂଡକ, ଦ୍ଵିତୀୟ କାଂଡଃ
- ମୁଂଡକ ଉପନିଷଦ୍ - ଦ୍ଵିତୀୟ ମୁଂଡକ, ପ୍ରଥମ କାଂଡଃ
- ମୁଂଡକ ଉପନିଷଦ୍ - ଦ୍ଵିତୀୟ ମୁଂଡକ, ଦ୍ଵିତୀୟ କାଂଡଃ
- ମୁଂଡକ ଉପନିଷଦ୍ - ତୃତୀୟ ମୁଂଡକ, ପ୍ରଥମ କାଂଡଃ
- ମୁଂଡକ ଉପନିଷଦ୍ - ତୃତୀୟ ମୁଂଡକ, ଦ୍ଵିତୀୟ କାଂଡଃ
- ନାରାୟଣ ଉପନିଷଦ୍
- ଚାକ୍ଷୁଷୋପନିଷଦ୍ (ଚକ୍ଷୁଷ୍ମତୀ ଵିଦ୍ୟା)
- ଅପରାଧ କ୍ଷମାପଣ ସ୍ତୋତ୍ରମ୍
- ଶ୍ରୀ ସୂର୍ୟୋପନିଷଦ୍
- ମାଂଡୂକ୍ୟ ଉପନିଷଦ୍
- ଭାଵନୋପନିଷଦ୍
- କଠୋପନିଷଦ୍ - ଅଧ୍ୟାୟ 1, ଵଳ୍ଳୀ 1
- କଠୋପନିଷଦ୍ - ଅଧ୍ୟାୟ 1, ଵଳ୍ଳୀ 2
- କଠୋପନିଷଦ୍ - ଅଧ୍ୟାୟ 1, ଵଳ୍ଳୀ 3
- କଠୋପନିଷଦ୍ - ଅଧ୍ୟାୟ 2, ଵଳ୍ଳୀ 1
- କଠୋପନିଷଦ୍ - ଅଧ୍ୟାୟ 2, ଵଳ୍ଳୀ 2
- କଠୋପନିଷଦ୍ - ଅଧ୍ୟାୟ 2, ଵଳ୍ଳୀ 3
- ପ୍ରଶ୍ନୋପନିଷଦ୍ - ପ୍ରଥମଃ ପ୍ରଶ୍ନଃ
- ପ୍ରଶ୍ନୋପନିଷଦ୍ - ଦ୍ଵିତୀୟଃ ପ୍ରଶ୍ନଃ
- ପ୍ରଶ୍ନୋପନିଷଦ୍ - ତ୍ରିତୀୟଃ ପ୍ରଶ୍ନଃ
- ପ୍ରଶ୍ନୋପନିଷଦ୍ - ଚତୁର୍ଥଃ ପ୍ରଶ୍ନଃ
- ପ୍ରଶ୍ନୋପନିଷଦ୍ - ପଂଚ ପ୍ରଶ୍ନଃ
- ପ୍ରଶ୍ନୋପନିଷଦ୍ - ଷଷ୍ଠଃ ପ୍ରଶ୍ନଃ
ପ୍ରଶ୍ନୋପନିଷଦ୍ (6)