Prashnopanishad - Question 3 - Punjabi

The third question of ਪ੍ਰਸ਼੍ਨੋਪਨਿਸ਼ਦ੍ asks where prana is born, how it enters the body, how it divides itself, how it supports the outer world, and how it departs. Pippalada answers by linking prana with the Self and explaining its fivefold functions.

This teaching is central for understanding the Upanishadic view of embodied life. ਪ੍ਰਾਣ is said to arise from ਆਤ੍ਮਾ, enter through mind and karma, and distribute itself as ਪ੍ਰਾਣ, ਅਪਾਨ, ਸਮਾਨ, ਵ੍ਯਾਨ, and ਉਦਾਨ. These are not just breathing categories; they describe how life organizes perception, digestion, circulation, upward movement, and the journey after death.

ਤ੍ਰੁਰੁਇਤੀਯਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਃ

Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
This title announces the third question of the Prashna Upanishad.

ਅਥ ਹੈਨਂ ਕੌਸ਼ਲ੍ਯਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਵਲਾਯਨਃ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ।
ਭਗਵਨ੍ ਕੁਤ ਏਸ਼ ਪ੍ਰਾਣੋ ਜਾਯਤੇ ਕਥਮਾਯਾਤ੍ਯਸ੍ਮਿਞ੍ਸ਼ਰੀਰ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਵਾ ਪ੍ਰਵਿਭਜ੍ਯ ਕਥਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਠਤੇ ਕੇਨੋਤ੍ਕ੍ਰਮਤੇ ਕਥਂ ਬਹ੍ਯਮਭਿਧਤੇ ਕਥਮਧ੍ਯਾਤ੍ਮਮਿਤਿ ॥1॥

Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Kaushalya asks where prana arises, how it enters the body, how it divides itself, how it leaves, and how it supports the inner and outer worlds.

ਤਸ੍ਮੈ ਸ ਹੋਵਾਚਾਤਿਪ੍ਰਸ਼੍ਚਾਨ੍ ਪ੍ਰੁਰੁਇਚ੍ਛਸਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਿਸ਼੍ਠੋ਽ਸੀਤਿ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇ਽ਹਂ ਬ੍ਰਵੀਮਿ ॥2॥

Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Pippalada says the question is advanced, but because the student is devoted to Brahman he will answer.

ਆਤ੍ਮਨ ਏਸ਼ ਪ੍ਰਾਣੋ ਜਾਯਤੇ ਯਥੈਸ਼ਾ ਪੁਰੁਸ਼ੇ ਛਾਯੈਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਤਦਾਤਤਂ ਮਨੋਕ੍ਰੁਰੁਇਤੇਨਾਯਾਤ੍ਯਸ੍ਮਿਞ੍ਸ਼ਰੀਰੇ ॥3॥

Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Prana is born from the Self, as a shadow from a person, and enters the body through the activity of mind.

ਯਥਾ ਸਮ੍ਰਾਦੇਵਾਧਿਕ੍ਰੁਰੁਇਤਾਨ੍ ਵਿਨਿਯੁਂਕ੍ਤੇ।
ਏਤਨ੍ ਗ੍ਰਾਮਾਨੋਤਾਨ੍ ਗ੍ਰਾਮਾਨਧਿਤਿਸ਼੍ਠਸ੍ਵੇਤ੍ਯੇਵਮੇਵੈਸ਼ ਪ੍ਰਾਣ ਇਤਰਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਪ੍ਰੁਰੁਇਥਕ੍ਪ੍ਰੁਰੁਇਥਗੇਵ ਸਨ੍ਨਿਧਤ੍ਤੇ ॥4॥

Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
As a king assigns officials, prana assigns the other vital forces to their places.

ਪਾਯੂਪਸ੍ਥੇ਽ਪਾਨਂ ਚਕ੍ਸ਼ੁਃਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇ ਮੁਖਨਾਸਿਕਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਾਣਃ ਸ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਾਤਿਸ਼੍ਠਤੇ ਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਸਮਾਨਃ।
ਏਸ਼ ਹ੍ਯੇਤਦ੍ਧੁਤਮਨ੍ਨਂ ਸਮਂ ਨਯਤਿ ਤਸ੍ਮਾਦੇਤਾਃ ਸਪ੍ਤਾਰ੍ਚਿਸ਼ੋ ਭਵਂਤਿ ॥5॥

Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Apana works in the lower organs; prana abides in eye, ear, mouth, and nose; samana dwells in the middle and distributes food-offerings evenly.

ਹ੍ਰੁਰੁਇਦਿ ਹ੍ਯੇਸ਼ ਆਤ੍ਮਾ।
ਅਤ੍ਰੈਤਦੇਕਸ਼ਤਂ ਨਾਡੀਨਾਂ ਤਾਸਾਂ ਸ਼ਤਂ ਸ਼ਤਮੇਕੈਕਸ੍ਯਾਂ ਦ੍ਵਾਸਪ੍ਤਤਿਰ੍ਦ੍ਵਾਸਪ੍ਤਤਿਃ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਾਖਾਨਾਡੀਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਭਵਂਤ੍ਯਾਸੁ ਵ੍ਯਾਨਸ਼੍ਚਰਤਿ ॥6॥

Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
The Self dwells in the heart, where many channels branch into thousands; through them vyana moves.

ਅਥੈਕਯੋਰ੍ਧ੍ਵ ਉਦਾਨਃ ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਪੁਣ੍ਯਂ ਲੋਕਂ ਨਯਤਿ।
ਪਾਪੇਨ ਪਾਪਮੁਭਾਭ੍ਯਾਮੇਵ ਮਨੁਸ਼੍ਯਲੋਕਮ੍ ॥7॥

Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Udana leads upward through one channel, carrying the virtuous to higher worlds, the sinful to lower worlds, and mixed karma back to human birth.

ਆਦਿਤ੍ਯੋ ਹ ਵੈ ਬਾਹ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਣ ਉਦਯਤ੍ਯੇਸ਼ ਹ੍ਯੇਨਂ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ਂ ਪ੍ਰਾਣਮਨੁਗ੍ਰੁਰੁਇਹ੍ਣਾਨਃ।
ਪ੍ਰੁਰੁਇਥਿਵ੍ਯਾਂ ਯਾ ਦੇਵਤਾ ਸੈਸ਼ਾ ਪੁਰੁਸ਼ਸ੍ਯਾਪਾਨਮਵਸ਼੍ਟਭ੍ਯਾਂਤਰਾ ਯਦਾਕਾਸ਼ਃ ਸ ਸਮਾਨੋ ਵਾਯੁਰ੍ਵ੍ਯਾਨਃ ॥8॥

Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Externally, the sun is prana, earth supports apana, space is samana, air is vyana, and fire is udana.

ਤੇਜੋ ਹ ਵਾਵ ਉਦਾਨਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦੁਪਸ਼ਾਂਤਤੇਜਾਃ ਪੁਨਰ੍ਭਵਮਿਂਦ੍ਰਿਯੈਰ੍ਮਨਸਿ ਸਂਪਦ੍ਯਮਾਨੈਃ ॥9॥

Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
When a person's fire is weakened, senses merge in mind and rebirth follows according to thought.

ਯਚ੍ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਤੇਨੈਸ਼ ਪ੍ਰਾਣਮਾਯਾਤਿ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਤੇਜਸਾ ਯੁਕ੍ਤਃ।
ਸਹਾਤ੍ਮਨਾ ਯਥਾਸਂਕਲ੍ਪਿਤਂ ਲੋਕਂ ਨਯਤਿ ॥10॥

Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
With the mind absorbed in prana, joined with udana and the Self, one is led to the intended world.

ਯ ਏਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਣਂ ਵੇਦ।
ਨ ਹਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾ ਹੀਯਤੇ਽ਮ੍ਰੁਰੁਇਤੋ ਭਵਤਿ ਤਦੇਸ਼ਃ ਸ਼੍ਲੋਕਃ ॥11॥

Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
One who knows prana in this way does not lose progeny and becomes immortal in the teaching's sense.

ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਮਾਯਤਿਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਵਿਭੁਤ੍ਵਂ ਚੈਵ ਪਂਚਧਾ।
ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮਂ ਚੈਵ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਯ ਵਿਜ੍ਞਾਯਾਮ੍ਰੁਰੁਇਤਮਸ਼੍ਨੁਤੇ ਵਿਜ੍ਞਾਯਾਮ੍ਰੁਰੁਇਤਮਸ਼੍ਨੁਤ ਇਤਿ ॥12॥

Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
The closing verse says that knowing prana's origin, entry, place, fivefold rule, and inner relation leads to immortality.

Browse Related Categories: