Kathopanishad - Chapter 1, Valli 3 - Punjabi

ਕਠੋਪਨਿਸ਼ਤ੍ ਅਧ੍ਯਾਯ 1, ਵਲ੍ਲੀ 3, is among the most practical interior maps in Vedanta. After ਨਚਿਕੇਤਾ's courageous dialogue with ਯਮ in the previous sections, this ਵਲ੍ਲੀ turns from narrative tension to disciplined self-mastery and contemplative ascent. It does not merely describe truth; it provides a method to live toward it.

For modern seekers, this ਵਲ੍ਲੀ is immediately actionable: attention economy, sensory overstimulation, mood-reactivity, and identity confusion are all addressed here. Read it as a daily governance manual - regulate instruments, refine intention, internalize awareness, and move from compulsion to freedom.

ਅਧ੍ਯਾਯ 1
ਵਲ੍ਲੀ 3

Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
This is Katha Upanishad chapter 1, section 3, the section that establishes the interior governance map, the chariot illustration, that trains mind, senses, and discernment.

ਰੁਰੁਇਤਂ ਪਿਬਂਤੌ ਸੁਕ੍ਰੁਰੁਇਤਸ੍ਯ ਲੋਕੇ ਗੁਹਾਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਟੌ ਪਰਮੇ ਪਰਾਰ੍ਧੇ।
ਛਾਯਾਤਪੌ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦੋ ਵਦਂਤਿ ਪਂਚਾਗ੍ਨਯੋ ਯੇ ਚ ਤ੍ਰਿਣਾਚਿਕੇਤਾਃ ॥1॥

Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
The knowers of Brahman speak of two who "partake" in the field of action-results, dwelling in the inner cave of being - appearing as shadow and light.

ਯਃ ਸੇਤੁਰੀਜਾਨਾਨਾਮਕ੍ਸ਼ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਯਤ੍ਪਰਮ੍‌।
ਅਭਯਂ ਤਿਤੀਰ੍ਸ਼ਤਾਂ ਪਾਰਂ ਨਾਚਿਕੇਤਂ ਸ਼ਕੇਮਹਿ ॥2॥

Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
May we know that Nachiketa-teaching as the bridge for seekers - leading to the imperishable Brahman, the fearless far shore for those who wish to cross.

ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਰਥਿਨਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸ਼ਰੀਰਂ ਰਥਮੇਵ ਤੁ।
ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਤੁ ਸਾਰਥਿਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮਨਃ ਪ੍ਰਗ੍ਰਹਮੇਵ ਚ ॥3॥

Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Know the Self as the rider, the body as the chariot, the intellect as the charioteer, and the mind as the reins.

ਇਂਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਹਯਾਨਾਹੁਰ੍ਵਿਸ਼ਯਾਂਸ੍ਤੇਸ਼ੁ ਗੋਚਰਾਨ੍‌।
ਆਤ੍ਮੇਂਦ੍ਰਿਯਮਨੋਯੁਕ੍ਤਂ ਭੋਕ੍ਤੇਤ੍ਯਾਹੁਰ੍ਮਨੀਸ਼ਿਣਃ ॥4॥

Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
The wise say the senses are the horses and sense-objects are their paths; the embodied self, joined with mind and senses, is called the experiencer.

ਯਸ੍ਤ੍ਵਵਿਜ੍ਞਾਨਵਾਨ੍ਭਵਤ੍ਯਯੁਕ੍ਤੇਨ ਮਨਸਾ ਸਦਾ।
ਤਸ੍ਯੇਂਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯਵਸ਼੍ਯਾਨਿ ਦੁਸ਼੍ਟਾਸ਼੍ਵਾ ਇਵ ਸਾਰਥੇਃ ॥5॥

Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
One without discriminative understanding, whose mind is unintegrated, has senses that remain uncontrolled - like unruly horses under a weak driver.

ਯਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞਾਨਵਾਨ੍ਭਵਤਿ ਯੁਕ੍ਤੇਨ ਮਨਸਾ ਸਦਾ।
ਤਸ੍ਯੇਂਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਵਸ਼੍ਯਾਨਿ ਸਦਸ਼੍ਵਾ ਇਵ ਸਾਰਥੇਃ ॥6॥

Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
But one with discriminative wisdom and an integrated mind has senses that are governable - like well-trained horses.

ਯਸ੍ਤ੍ਵਵਿਜ੍ਞਾਨਵਾਨ੍ਭਵਤ੍ਯਮਨਸ੍ਕਃ ਸਦਾ਽ਸ਼ੁਚਿਃ।
ਨ ਸ ਤਤ੍ਪਦਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸਂਸਾਰਂ ਚਾਧਿਗਚ੍ਛਤਿ ॥7॥

Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
One lacking discrimination, mentally uncollected and inwardly impure, does not reach the supreme state and instead continues in the cycle of bondage.

ਯਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞਾਨਵਾਨ੍ਭਵਤਿ ਸਮਨਸ੍ਕਃ ਸਦਾ ਸ਼ੁਚਿਃ।
ਸ ਤੁ ਤਤ੍ਪਦਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ ਭੂਯੋ ਨ ਜਾਯਤੇ ॥8॥

Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
One endowed with discrimination, inward harmony, and purity attains that supreme state from which there is no return to rebirth.

ਵਿਜ੍ਞਾਨਸਾਰਥਿਰ੍ਯਸ੍ਤੁ ਮਨਃ ਪ੍ਰਗ੍ਰਹਵਾਨ੍ਨਰਃ।
ਸੋ਽ਧ੍ਵਨਃ ਪਾਰਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤਦ੍ਵਿਸ਼੍ਣੋਃ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍‌ ॥9॥

Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
The person whose guide is discrimination and whose mind-reins are firm reaches the end of the path - the supreme, all-pervading state.

ਇਂਦ੍ਰਿਯੇਭ੍ਯਃ ਪਰਾ ਹ੍ਯਰ੍ਥਾ ਅਰ੍ਥੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪਰਂ ਮਨਃ।
ਮਨਸਸ੍ਤੁ ਪਰਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਬੁਦ੍ਧੇਰਾਤ੍ਮਾ ਮਹਾਨ੍ਪਰਃ ॥10॥

Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Beyond the senses are their objects; beyond objects is the mind; beyond mind is intellect; beyond intellect is the great self-principle.

ਮਹਤਃ ਪਰਮਵ੍ਯਕ੍ਤਮਵ੍ਯਕ੍ਤਾਤ੍ਪੁਰੁਸ਼ਃ ਪਰਃ।
ਪੁਰੁਸ਼ਾਨ੍ਨ ਪਰਂ ਕਿਂਚਿਤ੍ਸਾ ਕਾਸ਼੍ਠਾ ਸਾ ਪਰਾ ਗਤਿਃ ॥11॥

Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Beyond the great principle is the unmanifest; beyond the unmanifest is the supreme conscious reality. Beyond that reality there is nothing - that is the ultimate limit, the supreme goal.

ਏਸ਼ ਸਰ੍ਵੇਸ਼ੁ ਭੂਤੇਸ਼ੁ ਗੂਢੋ਽਽ਤ੍ਮਾ ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ।
ਦ੍ਰੁਰੁਇਸ਼੍ਯਤੇ ਤ੍ਵਗ੍ਰ੍ਯਯਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਯਾ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਦਰ੍ਸ਼ਿਭਿਃ ॥12॥

Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
This Self, hidden in all beings, does not appear to ordinary vision; it is seen by subtle seers through refined and sharp intellect.

ਯਚ੍ਛੇਦ੍ਵਾਙ੍ਮਨਸੀ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਤਦ੍ਯਚ੍ਛੇਜ੍ਜ੍ਞਾਨ ਆਤ੍ਮਨਿ।
ਜ੍ਞਾਨਮਾਤ੍ਮਨਿ ਮਹਤਿ ਨਿਯਚ੍ਛੇਤ੍ਤਦ੍ਯਚ੍ਛੇਚ੍ਛਾਂਤ ਆਤ੍ਮਨਿ ॥13॥

Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
The wise should withdraw speech into mind, mind into discerning intellect, intellect into the great principle, and that into the peaceful Self.

ਉਤ੍ਤਿਸ਼੍ਠਤ ਜਾਗ੍ਰਤ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਰਾਨ੍ਨਿਬੋਧਤ।
ਕ੍ਸ਼ੁਰਸ੍ਯ ਧਾਰਾ ਨਿਸ਼ਿਤਾ ਦੁਰਤ੍ਯਯਾ ਦੁਰ੍ਗਂ ਪਥਸ੍ਤਤ੍ਕਵਯੋ ਵਦਂਤਿ ॥14॥

Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Arise! Awake! Approach the noble teachers and understand. The path is sharp like a razor's edge - difficult to traverse, say the wise.

ਅਸ਼ਬ੍ਦਮਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਰੂਪਮਵ੍ਯਯਂ ਤਥਾ਽ਰਸਂ ਨਿਤ੍ਯਮਗਂਧਵਚ੍ਚ ਯਤ੍‌।
ਅਨਾਦ੍ਯਨਂਤਂ ਮਹਤਃ ਪਰਂ ਧ੍ਰੁਵਂ ਨਿਚਾਯ੍ਯ ਤਨ੍ਮ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਯੁਮੁਖਾਤ੍‌ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ॥15॥

Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
That which is beyond sound, touch, and form; undecaying, eternal, beginningless, endless, and beyond all manifest principles - knowing That, one is freed from the mouth of death.

ਨਾਚਿਕੇਤਮੁਪਾਖ੍ਯਾਨਂ ਮ੍ਰੁਰੁਇਤ੍ਯੁਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸਨਾਤਨਮ੍‌।
ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਚ ਮੇਧਾਵੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇ ਮਹੀਯਤੇ ॥16॥

Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
This timeless teaching of Nachiketa, spoken by Yama: one who teaches it and one who listens to it with understanding is exalted in the realm of Brahman.

ਯ ਇਮਂ ਪਰਮਂ ਗੁਹ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰਾਵਯੇਦ੍‌ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਂਸਦਿ।
ਪ੍ਰਯਤਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕਾਲੇ ਵਾ ਤਦਾਨਂਤ੍ਯਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ।
ਤਦਾਨਂਤ੍ਯਾਯ ਕਲ੍ਪਤ ਇਤਿ ॥17॥

Translation (ਭਾਵਾਰ੍ਥ):
Whoever, with purity, causes this supreme secret teaching to be heard in a gathering devoted to Brahman - or in sacred observance - becomes fit for the Infinite; indeed becomes fit for the Infinite.

Browse Related Categories: