Prashnopanishad - Question 3 - Telugu

The third question of ప్రశ్నోపనిషద్ asks where prana is born, how it enters the body, how it divides itself, how it supports the outer world, and how it departs. Pippalada answers by linking prana with the Self and explaining its fivefold functions.

This teaching is central for understanding the Upanishadic view of embodied life. ప్రాణ is said to arise from ఆత్మా, enter through mind and karma, and distribute itself as ప్రాణ, అపాన, సమాన, వ్యాన, and ఉదాన. These are not just breathing categories; they describe how life organizes perception, digestion, circulation, upward movement, and the journey after death.

తృతీయః ప్రశ్నః

Translation (భావార్థ):
This title announces the third question of the Prashna Upanishad.

అథ హైనం కౌశల్యశ్చాశ్వలాయనః పప్రచ్ఛ।
భగవన్ కుత ఏష ప్రాణో జాయతే కథమాయాత్యస్మిఞ్శరీర ఆత్మానం వా ప్రవిభజ్య కథం ప్రతిష్ఠతే కేనోత్క్రమతే కథం బహ్యమభిధతే కథమధ్యాత్మమితి ॥1॥

Translation (భావార్థ):
Kaushalya asks where prana arises, how it enters the body, how it divides itself, how it leaves, and how it supports the inner and outer worlds.

తస్మై స హోవాచాతిప్రశ్చాన్ పృచ్ఛసి బ్రహ్మిష్ఠోఽసీతి తస్మాత్తేఽహం బ్రవీమి ॥2॥

Translation (భావార్థ):
Pippalada says the question is advanced, but because the student is devoted to Brahman he will answer.

ఆత్మన ఏష ప్రాణో జాయతే యథైషా పురుషే ఛాయైతస్మిన్నేతదాతతం మనోకృతేనాయాత్యస్మిఞ్శరీరే ॥3॥

Translation (భావార్థ):
Prana is born from the Self, as a shadow from a person, and enters the body through the activity of mind.

యథా సమ్రాదేవాధికృతాన్ వినియుంక్తే।
ఏతన్ గ్రామానోతాన్ గ్రామానధితిష్ఠస్వేత్యేవమేవైష ప్రాణ ఇతరాన్ ప్రాణాన్ పృథక్పృథగేవ సన్నిధత్తే ॥4॥

Translation (భావార్థ):
As a king assigns officials, prana assigns the other vital forces to their places.

పాయూపస్థేఽపానం చక్షుఃశ్రోత్రే ముఖనాసికాభ్యాం ప్రాణః స్వయం ప్రాతిష్ఠతే మధ్యే తు సమానః।
ఏష హ్యేతద్ధుతమన్నం సమం నయతి తస్మాదేతాః సప్తార్చిషో భవంతి ॥5॥

Translation (భావార్థ):
Apana works in the lower organs; prana abides in eye, ear, mouth, and nose; samana dwells in the middle and distributes food-offerings evenly.

హృది హ్యేష ఆత్మా।
అత్రైతదేకశతం నాడీనాం తాసాం శతం శతమేకైకస్యాం ద్వాసప్తతిర్ద్వాసప్తతిః ప్రతిశాఖానాడీసహస్రాణి భవంత్యాసు వ్యానశ్చరతి ॥6॥

Translation (భావార్థ):
The Self dwells in the heart, where many channels branch into thousands; through them vyana moves.

అథైకయోర్ధ్వ ఉదానః పుణ్యేన పుణ్యం లోకం నయతి।
పాపేన పాపముభాభ్యామేవ మనుష్యలోకమ్ ॥7॥

Translation (భావార్థ):
Udana leads upward through one channel, carrying the virtuous to higher worlds, the sinful to lower worlds, and mixed karma back to human birth.

ఆదిత్యో హ వై బాహ్యః ప్రాణ ఉదయత్యేష హ్యేనం చాక్షుషం ప్రాణమనుగృహ్ణానః।
పృథివ్యాం యా దేవతా సైషా పురుషస్యాపానమవష్టభ్యాంతరా యదాకాశః స సమానో వాయుర్వ్యానః ॥8॥

Translation (భావార్థ):
Externally, the sun is prana, earth supports apana, space is samana, air is vyana, and fire is udana.

తేజో హ వావ ఉదానస్తస్మాదుపశాంతతేజాః పునర్భవమింద్రియైర్మనసి సంపద్యమానైః ॥9॥

Translation (భావార్థ):
When a person's fire is weakened, senses merge in mind and rebirth follows according to thought.

యచ్చిత్తస్తేనైష ప్రాణమాయాతి ప్రాణస్తేజసా యుక్తః।
సహాత్మనా యథాసంకల్పితం లోకం నయతి ॥10॥

Translation (భావార్థ):
With the mind absorbed in prana, joined with udana and the Self, one is led to the intended world.

య ఏవం విద్వాన్ ప్రాణం వేద।
న హాస్య ప్రజా హీయతేఽమృతో భవతి తదేషః శ్లోకః ॥11॥

Translation (భావార్థ):
One who knows prana in this way does not lose progeny and becomes immortal in the teaching's sense.

ఉత్పత్తిమాయతిం స్థానం విభుత్వం చైవ పంచధా।
అధ్యాత్మం చైవ ప్రాణస్య విజ్ఞాయామృతమశ్నుతే విజ్ఞాయామృతమశ్నుత ఇతి ॥12॥

Translation (భావార్థ):
The closing verse says that knowing prana's origin, entry, place, fivefold rule, and inner relation leads to immortality.

Browse Related Categories: