Kathopanishad - Chapter 2, Valli 3 - Telugu

కఠోపనిషత్ అధ్యాయ 2, వల్లీ 3, is the culmination of నచికేతా's instruction sequence. It gathers prior teachings - శ్రేయస్/ప్రేయస్, inward turn, sense-governance, witness-recognition, and non-duality - into a final contemplative ascent that is both philosophical and సాధనా-oriented.

This వల్లీ is especially revered because it contains many of Vedanta's most cited మహావాక్య-like formulations in thematic form: the upside-down cosmic tree, the fear-order sustaining cosmic law, the imperishable పురుష beyond అవ్యక్త, the stillness-state called యోగ, the release of heart-knots, and the upward నాడీ teaching.

అధ్యాయ 2
వల్లీ 3

Translation (భావార్థ):
This is Katha Upanishad chapter 2, section 3, the section that establishes the culminating consolidation of imperishable supreme-consciousness teaching and liberation-ready contemplative discipline.

ఊర్ధ్వమూలోఽవాక్‍శాఖ ఏషోఽశ్వత్థః సనాతనః।
తదేవ శుక్రం తద్ బ్రహ్మ తదేవామృతముచ్యతే।
తస్మింల్లోకాః శ్రితాః సర్వే తదు నాత్యేతి కశ్చన। ఏతద్వై తత్‌ ॥1॥

Translation (భావార్థ):
This eternal sacred fig tree has its root above and branches below. That root alone is the pure luminous reality, Brahman, the immortal. All worlds rest in That, and none can go beyond it. This indeed is That.

యదిదం కిం చ జగత్సర్వం ప్రాణ ఏజతి నిఃసృతం‌।
మహద్ భయం వజ్రముద్యతం య ఏతద్విదురమృతాస్తే భవంతి ॥2॥

Translation (భావార్థ):
All this universe that moves does so having emerged in the life-order of the One. It is governed by a great awe-inspiring law, like a raised thunderbolt. Those who know this become immortal.

భయాదస్యాగ్నిస్తపతి భయాత్తపతి సూర్యః।
భయాదింద్రశ్చ వాయుశ్చ మృత్యుర్ధావతి పంచమః ॥3॥

Translation (భావార్థ):
Out of reverential obedience to That order, fire burns, sun shines, Indra and Vayu function, and Death itself performs its role.

ఇహ చేదశకద్‌బోద్ధుం ప్రాక్ శరీరస్య విస్రసః।
తతః సర్గేషు లోకేషు శరీరత్వాయ కల్పతే ॥4॥

Translation (భావార్థ):
If one does not realize this here before the body falls, one remains within the cycle of created worlds and further embodiment.

యథాఽఽదర్శే తథాఽఽత్మని యథా స్వప్నే తథా పితృలోకే।
యథాఽప్సు పరీవ దదృశే తథా గంధర్వలోకే ఛాయాతపయోరివ బ్రహ్మలోకే ॥5॥

Translation (భావార్థ):
Realization appears with varying clarity across standpoints: clear like a mirror in inward Self-recognition, dream-like in other subtle states, wavering like reflection in water elsewhere, and as shadow-light distinction in brahma-loka.

ఇంద్రియాణాం పృథగ్భావముదయాస్తమయౌ చ యత్‌।
పృథగుత్పద్యమానానాం మత్వా ధీరో న శోచతి ॥6॥

Translation (భావార్థ):
Knowing that senses are separate instruments with their own arising and fading, the wise does not grieve.

ఇంద్రియేభ్యః పరం మనో మనసః సత్త్వముత్తమం‌।
సత్త్వాదధి మహానాత్మా మహతోఽవ్యక్తముత్తమం‌ ॥7॥

Translation (భావార్థ):
Beyond senses is mind; beyond mind is refined intellect; beyond intellect is the great principle; beyond that is the unmanifest.

అవ్యక్తాత్తు పరః పురుషో వ్యాపకోఽలింగ ఏవ చ।
యం జ్ఞాత్వా ముచ్యతే జంతురమృతత్వం చ గచ్ఛతి ॥8॥

Translation (భావార్థ):
Beyond the unmanifest is the supreme conscious reality - all-pervading and without defining marks. Knowing That, the embodied being is liberated and attains immortality.

న సందృశే తిష్ఠతి రూపమస్య న చక్షుషా పశ్యతి కశ్చనైనం‌।
హృదా మనీషా మనసాఽభిక్లృప్తో య ఏతద్విదురమృతాస్తే భవంతి ॥9॥

Translation (భావార్థ):
Its nature is not grasped by ordinary seeing; no one sees It with the physical eye. It is recognized through refined heart-intelligence and contemplative mind. Those who know this become immortal.

యదా పంచావతిష్ఠంతే జ్ఞానాని మనసా సహ।
బుద్ధిశ్చ న విచేష్టతే తామాహుః పరమాం గతిం‌ ॥10॥

Translation (భావార్థ):
When the five senses, along with mind, come to rest, and intellect no longer agitates, that is called the supreme state.

తాం యోగమితి మన్యంతే స్థిరామింద్రియధారణాం‌।
అప్రమత్తస్తదా భవతి యోగో హి ప్రభవాప్యయౌ ॥11॥

Translation (భావార్థ):
That steady holding of the senses is called contemplative steadiness. One must be vigilant then, for that steadiness can both arise and decline.

నైవ వాచా న మనసా ప్రాప్తుం శక్యో న చక్షుషా।
అస్తీతి బ్రువతోఽన్యత్ర కథం తదుపలభ్యతే ॥12॥

Translation (భావార్థ):
It cannot be attained as an object by speech, mind, or eye. Apart from recognizing "It is," how can That be approached?

అస్తీత్యేవోపలబ్ధవ్యస్తత్త్వభావేన చోభయోః।
అస్తీత్యేవోపలబ్ధస్య తత్త్వభావః ప్రసీదతి ॥13॥

Translation (భావార్థ):
It is first to be recognized as "It is," and then known in its true nature; for one who has this existential recognition, the reality of That becomes clear and settled.

యదా సర్వే ప్రముచ్యంతే కామా యేఽస్య హృది శ్రితాః।
అథ మర్త్యోఽమృతో భవత్యత్ర బ్రహ్మ సమశ్నుతే ॥14॥

Translation (భావార్థ):
When all desires lodged in the heart are released, the mortal becomes immortal; here itself one attains Brahman.

యథా సర్వే ప్రభిద్యంతే హృదయస్యేహ గ్రంథయః।
అథ మర్త్యోఽమృతో భవత్యేతావద్ధ్యనుశాసనం‌ ॥15॥

Translation (భావార్థ):
When all the heart-knots are cut here, the mortal becomes immortal. This is the essential teaching in full.

శతం చైకా చ హృదయస్య నాడ్యస్తాసాం మూర్ధానమభినిఃసృతైకా।
తయోర్ధ్వమాయన్నమృతత్వమేతి విశ్వఙ్ఙన్యా ఉత్క్రమణే భవంతి ॥16॥

Translation (భావార్థ):
There are a hundred and one channels of the heart; one of them ascends to the crown. Moving upward through that leads toward immortality; through the others, beings depart in diverse trajectories.

అంగుష్ఠమాత్రః పురుషోఽంతరాత్మా సదా జనానాం హృదయే సంనివిష్టః।
తం స్వాచ్ఛరీరాత్ప్రవృహేన్ముంజాదివేషీకాం ధైర్యేణ।
తం విద్యాచ్ఛుక్రమమృతం తం విద్యాచ్ఛుక్రమమృతమితి ॥17॥

Translation (భావార్థ):
That inner Self, indicated as thumb-sized and seated in the heart, is to be discerned from body-identification with steadfast courage - like drawing a reed-fiber from munja grass. Know That as pure, immortal; know That as pure, immortal.

మృత్యుప్రోక్తాం నచికేతోఽథ లబ్ధ్వా విద్యామేతాం యోగవిధిం చ కృత్స్నం‌।
బ్రహ్మప్రాప్తో విరజోఽభూద్విమృత్యు రన్యోఽప్యేవం యో విదధ్యాత్మమేవ ॥18॥

Translation (భావార్థ):
Receiving this knowledge taught by Death, along with the full contemplative discipline, Nachiketa attained Brahman, became stainless, and went beyond death. So too does anyone else who realizes thus in relation to the Self.

Browse Related Categories: