Prashnopanishad - Question 4 - Telugu

The fourth question of ప్రశ్నోపనిషద్ asks what sleeps, what remains awake, who sees dreams, who experiences happiness, and in whom everything is finally established. Pippalada answers by analyzing sleep, dream, deep rest, and the return of all faculties into the supreme Self.

This question is closely related to the Mandukya Upanishad but uses its own imagery. The senses rest like rays withdrawing into the sun, while prana remains awake like sacred fires. Dream is the mind's field of remembered and recombined experience; deep sleep gives a taste of undivided rest when the mind is overpowered by light.

చతుర్థః ప్రశ్నః

Translation (భావార్థ):
This title announces the fourth question of the Prashna Upanishad.

అథ హైనం సౌర్యాయణి గార్గ్యః పప్రచ్ఛ।
భగవన్నేతస్మిన్ పురుషే కాని స్వపంతి కాన్యస్మింజాగ్రతి కతర ఏష దేవః స్వప్నాన్ పశ్యతి కస్యైతత్సుఖం భవతి కస్మిన్ను సర్వే సంప్రతిష్ఠితా భవంతీతి ॥1॥

Translation (భావార్థ):
Gargya asks which powers sleep, which remain awake, who sees dreams, whose happiness is experienced, and where all are established.

తస్మై స హోవాచ। యథ గార్గ్య మరీచయోఽర్కస్యాస్తం గచ్ఛతః సర్వా ఏతస్మింస్తేజోమండల ఏకీభవంతి।
తాః పునః పునరుదయతః ప్రచరంత్యేవం హ వై తత్ సర్వం పరే దేవే మనస్యేకీభవతి।
తేన తర్హ్యేష పురుషో న శృణోతి న పశ్యతి న జిఘ్రతి న రసయతే న స్పృశతే నాభివదతే నాదత్తే నానందయతే న విసృజతే నేయాయతే స్వపితీత్యాచక్షతే ॥2॥

Translation (భావార్థ):
Pippalada says that as the sun's rays gather into the solar orb at sunset, the senses gather into the mind during sleep.

ప్రాణాగ్రయ ఏవైతస్మిన్ పురే జాగ్రతి।
గార్హపత్యో హ వా ఏషోఽపానో వ్యానోఽన్వాహార్యపచనో యద్ గార్హపత్యాత్ ప్రణీయతే ప్రణయనాదాహవనీయః ప్రాణః ॥3॥

Translation (భావార్థ):
In the city of the body, the pranas remain awake like sacred fires.

యదుచ్ఛ్వాసనిఃశ్వాసావేతావాహుతీ సమం నయతీతి స సమానః।
మనో హ వావ యజమానః ఇష్టఫలమేవోదానః స ఏనం యజమానమహరహర్బ్రహ్మ గమయతి ॥4॥

Translation (భావార్థ):
Samana equalizes inhalation and exhalation, mind is the sacrificer, and udana leads the sacrificer day by day toward Brahman.

అత్రైష దేవః స్వప్నే మహిమానమనుభవతి।
యద్ దృష్టం దృష్టమనుపశ్యతి శ్రుతం శ్రుతమేవార్థమనుశృణోతి దేశదిగంతరైశ్చ ప్రత్యనుభూతం పునః పునః ప్రత్యనుభవతి దృష్టం చాదృష్టం చ శ్రుతం చాశ్రుతం చానుభూతం చాననుభూతం చ సచ్చాసచ్చ సర్వం పశ్యతి సర్వః పస్యతి ॥5॥

Translation (భావార్థ):
In dream, the inner deity of mind experiences greatness by seeing again what was seen, hearing again what was heard, and recombining known and unknown experiences.

స యదా తేజసాభిభూతో భవత్యత్రైష దేవః స్వప్నాన్ న పశ్యత్యథ యదైతస్మిఞ్శరీరే ఏతత్సుఖం భవతి ॥6॥

Translation (భావార్థ):
When overcome by light, the mind does not see dreams; then happiness arises in the body.

స యథా సోభ్య వయాంసి వసోవృక్షం సంప్రతిష్ఠంతే ఏవం హ వై తత్ సర్వం పర ఆత్మని సంప్రతిష్ఠతే ॥7॥

Translation (భావార్థ):
As birds return to a tree, all this returns to the supreme Self.

పృథివీ చ పృథివీమాత్రా చాపశ్చాపోమాత్రా చ తేజశ్చ తేజోమాత్రా చ వాయుశ్చ వాయుమాత్రా చాకాశశ్చాకాశమాత్రా చ చక్షుశ్చ ద్రష్టవ్యం చ శ్రోత్రం చ శ్రోతవ్యం చ ఘ్రాణం చ ఘ్రాతవ్యం చ రసశ్చ రసయితవ్యం చ త్వక్చ స్పర్శయితవ్యం చ వాక్చ వక్తవ్యం చ హస్తౌ చాదాతవ్యం చోపస్థశ్చానందయితవ్యం చ పాయుశ్చ విసర్జయితవ్యం చ యాదౌ చ గంతవ్యం చ మనశ్చ మంతవ్యం చ బుద్ధిశ్చ బోద్ధవ్యం చాహంకారశ్చాహంకర్తవ్యం చ చిత్తం చ చేతయితవ్యం చ తేజశ్చ విద్యోతయితవ్యం చ ప్రాణశ్చ విద్యారయితవ్యం చ ॥8॥

Translation (భావార్థ):
The elements, senses, organs, mind, intellect, ego, memory, light, and prana all settle in the supreme Self.

ఏష హి ద్రష్ట స్ప్రష్టా శ్రోతా ఘ్రాతా రసయితా మంతా బోద్ధా కర్తా విజ్ఞానాత్మా పురుషః।
స పరేఽక్షర ఆత్మని సంప్రతిష్ఠతే ॥9॥

Translation (భావార్థ):
The conscious person is the seer, toucher, hearer, smeller, taster, thinker, knower, and doer, and is established in the imperishable Self.

పరమేవాక్షరం ప్రతిపద్యతే స యో హ వై తదచ్ఛాయమశరీరమ్లోహితం శుభ్రమక్షరం వేదయతే యస్తు సోమ్య స సర్వజ్ఞః సర్వో భవతి తదేష శ్లోకః ॥10॥

Translation (భావార్థ):
One who knows the shadowless, bodiless, colorless, pure, imperishable Self becomes all-knowing and enters all.

విజ్ఞానాత్మా సహ దేవైశ్చ సర్వైః ప్రాణా భుతాని సంప్రతిష్ఠంతి యత్ర।
తదక్షరం వేదయతే యస్తు సోమ్య స సర్వజ్ఞః సర్వమేవావివేశేతి ॥11॥

Translation (భావార్థ):
The closing verse says that all faculties, deities, pranas, and beings rest in that imperishable which the knower realizes.

Browse Related Categories: