പ്രശ്നോപനിഷദ് belongs to the Atharva Veda and is arranged as six questions asked by disciplined students to the sage Pippalada. The first question asks about the origin of beings and receives a teaching on Prajapati, prana and rayi, the year, the sun, the moon, food, and disciplined household life.
The Upanishad's method is important: the students do not demand instant answers. Pippalada asks them to live with തപസ്, ബ്രഹ്മചര്യ, and ശ്രദ്ധാ for a year, showing that subtle knowledge requires preparation. The first question then explains creation as the interplay of life-force and matter, energy and form.
പ്രഥമഃ പ്രശ്നഃ
Translation (ഭാവാര്ഥ):
This title announces the first question of the Prashna Upanishad.
ഓം നമഃ പരമാത്മനേ । ഹരിഃ ഓമ് ॥
Translation (ഭാവാര്ഥ):
The recitation opens with salutations to the supreme Self and the invocation of Hari and Om.
സുകേശാ ച ഭാരദ്വാജഃ ശൈബ്യശ്ച സത്യകാമഃ സൌര്യായണീ ച ഗാര്ഗ്യഃ കൌസല്യശ്ചാശ്വലായനോ ഭാര്ഗവോ വൈദര്ഭിഃ കബംധീ കാത്യായനസ്തേ ഹൈതേ ബ്രഹ്മപരാ ബ്രഹ്മനിഷ്ഠാഃ പരം ബ്രഹ്മാന്വേഷമാണാഃ ഏഷ ഹ വൈ തത്സർവം വക്ഷ്യതീതി തേ ഹ സമിത്പാണയോ ഭഗവംതം പിപ്പലാദമുപസന്നാഃ ॥1॥
Translation (ഭാവാര്ഥ):
Six seekers approach Pippalada with fuel in hand, dedicated to Brahman and seeking knowledge of the supreme reality.
താന് ഹ സ ഋഷിരുവാച ഭൂയ ഏവ തപസാ ബ്രഹ്മചര്യേണ ശ്രദ്ധയാ സംവത്സരം സംവത്സ്യഥ യഥാകാമം പ്രശ്നാന് പൃച്ഛത യദി വിജ്ഞാസ്യാമഃ സർവം ഹ വോ വക്ഷാമ ഇതി ॥2॥
Translation (ഭാവാര്ഥ):
Pippalada asks them to live for a year with austerity, celibacy, and faith before asking their questions.
അഥ കബംധീ കാത്യായന ഉപേത്യ പപ്രച്ഛ ഭഗവന് കുതോ ഹ വാ ഇമാഃ പ്രജാഃ പ്രജായംത ഇതി ॥3॥
Translation (ഭാവാര്ഥ):
Kabandhi asks from where all beings are born.
തസ്മൈ സ ഹോവാച-
പ്രജാകാമോ വൈ പ്രജാപതിഃ സ തപോഽതപ്യത സ തപസ്തപ്ത്വാ സ മിഥുനമുത്പാദയതേ।
രയിം ച പ്രാണംചേതി ഏതൌ മേ ബഹുധാ പ്രജാഃ കരിഷ്യത ഇതി ॥4॥
Translation (ഭാവാര്ഥ):
Pippalada answers that Prajapati desired progeny and created prana and rayi, expecting them to produce beings.
ആദിത്യോ ഹ വൈ പ്രാണോ രയിരേവ ചംദ്രമാഃ രയിർവാ ഏതത് സർവം യന്മൂര്തം ചാമൂര്തം ച തസ്മാന്മൂര്തിരേവ രയിഃ ॥5॥
Translation (ഭാവാര്ഥ):
The sun is prana and the moon is rayi; all formed and formless existence is included in rayi as the field of manifestation.
അഥാദിത്യ ഉദയന് യത് പ്രാചീം ദിശം പ്രവിശതി തേന പ്രാച്യാന് പ്രാണാന് രശ്മിഷു സന്നിധത്തേ।
യദ്ദക്ഷിണാം യത് പ്രതീചീം യദുദീചീം യദധോ യദൂര്ധ്വം യദംതരാ ദിശോ യത്സർവം പ്രകാശയതി തേന സർവാന് പ്രാണാന് രശ്മിഷു സന്നിധത്തേ ॥6॥
Translation (ഭാവാര്ഥ):
The rising sun enters the directions with its rays and gathers life into itself.
സ ഏഷ വൈശ്വാനരോ വിശ്വരുപഃ പ്രാണോഽഗ്നിരുദയതേ।
തദേതദ് ഋചാഽഭ്യുക്തമ് ॥7॥
Translation (ഭാവാര്ഥ):
The sun is described as the all-formed Vaishvanara, the cosmic fire and prana rising for beings.
വിശ്വരൂപം ഹരിണം ജാതവേദസം പരായണം ജ്യോതിരേകം തപംതമ്।
സഹസ്രരശ്മിഃ ശതധാ വര്തമാനഃ പ്രാണഃ പ്രജാനാമുദയത്യേഷ സൂര്യഃ ॥8॥
Translation (ഭാവാര്ഥ):
The solar prana is praised as the many-rayed, all-seeing, single light and refuge of beings.
സംവത്സരോ വൈ പ്രജാപതിഃ സ്തസ്യായനേ ദക്ഷിണംചോത്തരം ച।
തദ്യേ ഹ വൈ തദിഷ്ടാപൂര്തേ കൃതമിത്യുപാസതേ തേ ചാംദ്രമസമേവ ലോകമഭിജയംതേ ത ഏവ പുനരാവര്തംതേ।
തസ്മാദേത ഋഷയഃ പ്രജാകാമാ ദക്ഷിണം പ്രതിപദ്യംതേ। ഏഷ ഹ വൈ രയിര്യഃ പിതൃയാണഃ ॥9॥
Translation (ഭാവാര്ഥ):
The year is Prajapati, with southern and northern paths corresponding to ritual-merit and knowledge-directed life.
അഥോത്തരേണ തപസാ ബ്രഹ്മചര്യേണ ശ്രദ്ധയാ വിദ്യയാത്മാനമന്വിഷ്യാദിത്യമഭിജയംതേ।
ഏതദ്വൈ പ്രാണാനാമായതനമേതദമൃതമഭയമേതത് പരായണമേതസ്മാന്ന പുനരാവര്തംത ഇത്യേഷ നിരോധഃ। തദേഷ ശ്ലോകഃ ॥10॥
Translation (ഭാവാര്ഥ):
Those who pursue austerity, celibacy, faith, and knowledge through the northern path reach the sun, the fearless support from which there is no return.
പംചപാദം പിതരം ദ്വാദശാകൃതിം ദിവ ആഹുഃ പരേ അര്ധേ പുരീഷിണമ്।
അഥേമേ അന്യ ഉ പരേ വിചക്ഷണം സപ്തചക്രേ ഷഡര ആഹുരര്പിതമിതി ॥11॥
Translation (ഭാവാര്ഥ):
The sun is praised as having five feet, twelve forms, seven wheels, and six spokes, the father and giver of rain.
മാസോ വൈ പ്രജാപതിസ്തസ്യ കൃഷ്ണപക്ശ ഏവ രയിഃ ശുക്ലഃ പ്രണസ്തസ്മാദേത ഋഷയഃ ശുക്ല ഇഷ്ടം കുർവംതീതര ഇതരസ്മിന് ॥12॥
Translation (ഭാവാര്ഥ):
The month is Prajapati: the dark half is rayi and the bright half is prana, and ritual action follows this distinction.
അഹോരാത്രോ വൈ പ്രജാപതിസ്തസ്യാഹരേവ പ്രാണോ രാത്രിരേവ രയിഃ।
പ്രാണം വാ ഏതേ പ്രസ്കംദംതി യേ ദിവാ രത്യാ സംയുജ്യംതേ ബ്രഹ്മചര്യമേവ തദ്യദ്രാത്രൌ രത്യാ സംയുജ്യംതേ ॥13॥
Translation (ഭാവാര്ഥ):
Day and night are Prajapati; day is prana and night is rayi, so conduct and union must be governed by sacred order.
അന്നം വൈ പ്രജാപതിസ്തതോ ഹ വൈ തദ്രേതസ്തസ്മാദിമാഃ പ്രജാഃ പ്രജായംത ഇതി ॥14॥
Translation (ഭാവാര്ഥ):
Food is Prajapati; from food comes seed and from seed beings are born.
തദ്യേ ഹ വൈ തത്പ്രജാപതിവ്രതം ചരംതി തേ മിഥുനമുത്പാദയംതേ।
തേഷാമേവൈഷ ബ്രഹ്മലോകോ യേഷാം തപോ ബ്രഹ്മചര്യം യേഷു സത്യം പ്രതിഷ്ഠിതമ് ॥15॥
Translation (ഭാവാര്ഥ):
Those who keep Prajapati's vow produce offspring, and the Brahma-world belongs to those in whom austerity, celibacy, and truth are established.
തേഷാമസൌ വിരജോ ബ്രഹ്മലോകോ ന യേഷു ജിഹ്മമനൃതം ന മായാ ചേതി ॥16॥
Translation (ഭാവാര്ഥ):
The pure Brahma-world belongs to those without crookedness, falsehood, or deceit.
Browse Related Categories:
വേദ മംത്രാഃ (111)
- ഗണപതി പ്രാര്ഥന ഘനപാഠഃ
- ഗായത്രീ മംത്രം ഘനപാഠഃ
- ശ്രീ രുദ്രം ലഘുന്യാസമ്
- ശ്രീ രുദ്രം നമകമ്
- ശ്രീ രുദ്രം - ചമകപ്രശ്നഃ
- പുരുഷ സൂക്തമ്
- ശ്രീ സൂക്തമ്
- ദുര്ഗാ സൂക്തമ്
- നാരായണ സൂക്തമ്
- മംത്ര പുഷ്പമ്
- ശാംതി മംത്രമ് (ദശ ശാംതയഃ)
- നിത്യ സംധ്യാ വംദനമ് (കൃഷ്ണ യജുർവേദീയ)
- ശ്രീ ഗണപതി അഥർവ ഷീര്ഷമ് (ഗണപത്യഥർവഷീര്ഷോപനിഷത്)
- ഈശാവാസ്യോപനിഷദ് (ഈശോപനിഷദ്)
- നക്ഷത്ര സൂക്തമ് (നക്ഷത്രേഷ്ടി)
- മന്യു സൂക്തമ്
- മേധാ സൂക്തമ്
- വിഷ്ണു സൂക്തമ്
- ശിവ പംചാമൃത സ്നാനാഭിഷേകമ്
- യജ്ഞോപവീത ധാരണ
- സർവ ദേവതാ ഗായത്രീ മംത്രാഃ
- തൈത്തിരീയ ഉപനിഷദ് - ശീക്ഷാവല്ലീ
- തൈത്തിരീയ ഉപനിഷദ് - ആനംദവല്ലീ
- തൈത്തിരീയ ഉപനിഷദ് - ഭൃഗുവല്ലീ
- ഭൂ സൂക്തമ്
- നവഗ്രഹ സൂക്തമ്
- മഹാനാരായണ ഉപനിഷദ്
- അരുണപ്രശ്നഃ
- ശ്രീ മഹാന്യാസമ് (പൂര്ണം)
- സരസ്വതീ സൂക്തമ് (ഋഗ്വേദ)
- ഭാഗ്യ സൂക്തമ്
- പവമാന സൂക്തമ്
- നാസദീയ സൂക്തമ്
- നവഗ്രഹ സൂക്തമ് (നവഗ്രഹ നമസ്കാരമ്)
- പിതൃ സൂക്തമ്
- രാത്രി സൂക്തമ്
- സര്പ സൂക്തമ്
- ഹിരണ്യ ഗര്ഭ സൂക്തമ്
- സാനുസ്വാര പ്രശ്ന (സുന്നാല പന്നമ്)
- ഗോ സൂക്തമ്
- ത്രിസുപര്ണമ്
- ചിത്തി പന്നമ്
- അഘമര്ഷണ സൂക്തമ്
- കേന ഉപനിഷദ് - പ്രഥമഃ ഖംഡഃ
- കേന ഉപനിഷദ് - ദ്വിതീയഃ ഖംഡഃ
- കേന ഉപനിഷദ് - തൃതീയഃ ഖംഡഃ
- കേന ഉപനിഷദ് - ചതുര്ഥഃ ഖംഡഃ
- മുംഡക ഉപനിഷദ് - പ്രഥമ മുംഡക, പ്രഥമ കാംഡഃ
- മുംഡക ഉപനിഷദ് - പ്രഥമ മുംഡക, ദ്വിതീയ കാംഡഃ
- മുംഡക ഉപനിഷദ് - ദ്വിതീയ മുംഡക, പ്രഥമ കാംഡഃ
- മുംഡക ഉപനിഷദ് - ദ്വിതീയ മുംഡക, ദ്വിതീയ കാംഡഃ
- മുംഡക ഉപനിഷദ് - തൃതീയ മുംഡക, പ്രഥമ കാംഡഃ
- മുംഡക ഉപനിഷദ് - തൃതീയ മുംഡക, ദ്വിതീയ കാംഡഃ
- നാരായണ ഉപനിഷദ്
- വിശ്വകര്മ സൂക്തമ്
- ശ്രീ ദേവ്യഥർവശീര്ഷമ്
- ദുർവാ സൂക്തമ് (മഹാനാരായണ ഉപനിഷദ്)
- മൃത്തികാ സൂക്തമ് (മഹാനാരായണ ഉപനിഷദ്)
- ശ്രീ ദുര്ഗാ അഥർവശീര്ഷമ്
- അഗ്നി സൂക്തമ് (ഋഗ്വേദ)
- ക്രിമി സംഹാരക സൂക്തമ് (യജുർവേദ)
- നീലാ സൂക്തമ്
- വേദ ആശീർവചനമ്
- വേദ സ്വസ്തി വാചനമ്
- ഐകമത്യ സൂക്തമ് (ഋഗ്വേദ)
- ആയുഷ്യ സൂക്തമ്
- ശ്രദ്ധാ സൂക്തമ്
- ശ്രീ ഗണേശ (ഗണപതി) സൂക്തമ് (ഋഗ്വേദ)
- ശിവോപാസന മംത്രാഃ
- ശാംതി പംചകമ്
- ശുക്ല യജുർവേദ സംധ്യാവംദനമ്
- മാംഡൂക്യ ഉപനിഷദ്
- ഋഗ്വേദ സംധ്യാവംദനമ്
- ഏകാത്മതാ സ്തോത്രമ്
- ഭാവനോപനിഷദ്
- കഠോപനിഷദ് - അധ്യായ 1, വൡ 1
- കഠോപനിഷദ് - അധ്യായ 1, വൡ 2
- കഠോപനിഷദ് - അധ്യായ 1, വൡ 3
- കഠോപനിഷദ് - അധ്യായ 2, വൡ 1
- കഠോപനിഷദ് - അധ്യായ 2, വൡ 2
- കഠോപനിഷദ് - അധ്യായ 2, വൡ 3
- പ്രശ്നോപനിഷദ് - പ്രഥമഃ പ്രശ്നഃ
- പ്രശ്നോപനിഷദ് - ദ്വിതീയഃ പ്രശ്നഃ
- പ്രശ്നോപനിഷദ് - ത്രിതീയഃ പ്രശ്നഃ
- പ്രശ്നോപനിഷദ് - ചതുര്ഥഃ പ്രശ്നഃ
- പ്രശ്നോപനിഷദ് - പംച പ്രശ്നഃ
- പ്രശ്നോപനിഷദ് - ഷഷ്ഠഃ പ്രശ്നഃ
- അന്ന സൂക്തമ്
- ഋഗ്വേദീയ പംച രുദ്രം
- ശ്രീ മഹാന്യാസമ് - 0. കലശ പ്രതിഷ്ഠാപന മംത്രാഃ
- ശ്രീ മഹാന്യാസമ് - 1. പംചാംഗ രുദ്രന്യാസഃ
- ശ്രീ മഹാന്യാസമ് - 2. പംചമുഖ ധ്യാനമ്
- ശ്രീ മഹാന്യാസമ് - 3. അംഗന്യാസഃ
- ശ്രീ മഹാന്യാസമ് - 4. ദശാംഗ ന്യാസഃ
- ശ്രീ മഹാന്യാസമ് - 5. പംചാംഗ ന്യാസഃ
- ശ്രീ മഹാന്യാസമ് - 5.1. ഹംസ ഗായത്രീ
- ശ്രീ മഹാന്യാസമ് - 5.2. ദിക് സംപുടന്യാസഃ (സംപുടീകരണമ്)
- ശ്രീ മഹാന്യാസമ് - 5.3. ദശാംഗ രൌദ്രീകരണമ്
- ശ്രീ മഹാന്യാസമ് - 5.4. ഷോഡശാംഗ രൌദ്രീകരണം
- ശ്രീ മഹാന്യാസമ് - 6.1. മനോ ജ്യോതിഃ
- ശ്രീ മഹാന്യാസമ് - 6.2. ആത്മരക്ഷാ
- ശ്രീ മഹാന്യാസമ് - 7.1. ശിവസംകല്പാഃ
- ശ്രീ മഹാന്യാസമ് - 7.2. പുരുഷ സൂക്തം
- ശ്രീ മഹാന്യാസമ് - 7.3. ഉത്തര നാരായണം
- ശ്രീ മഹാന്യാസമ് - 7.4. അപ്രതിരഥം
- ശ്രീ മഹാന്യാസമ് - 7.5. പ്രതി പൂരുഷം
- ശ്രീ മഹാന്യാസമ് - 7.6. ശത രുദ്രീയം (ത്വമഗ്നേ രുദ്രോഽനുവാകഃ)
- ശ്രീ മഹാന്യാസമ് - 7.7. പംചാംഗ ജപഃ
- ശ്രീ മഹാന്യാസമ് - 7.8. അഷ്ടാംഗ പ്രണാമഃ
- സരസ്വതീ സൂക്തമ് (യജുർവേദീയ)
- ഉദക ശാംതി (പുണ്യാഹ വാചനം)
ഉപനിഷദഃ (34)
- ഈശാവാസ്യോപനിഷദ് (ഈശോപനിഷദ്)
- ശിവസംകല്പോപനിഷത് (ശിവ സംകല്പമസ്തു)
- തൈത്തിരീയ ഉപനിഷദ് - ശീക്ഷാവല്ലീ
- തൈത്തിരീയ ഉപനിഷദ് - ആനംദവല്ലീ
- തൈത്തിരീയ ഉപനിഷദ് - ഭൃഗുവല്ലീ
- മഹാനാരായണ ഉപനിഷദ്
- കേന ഉപനിഷദ് - പ്രഥമഃ ഖംഡഃ
- കേന ഉപനിഷദ് - ദ്വിതീയഃ ഖംഡഃ
- കേന ഉപനിഷദ് - തൃതീയഃ ഖംഡഃ
- കേന ഉപനിഷദ് - ചതുര്ഥഃ ഖംഡഃ
- മുംഡക ഉപനിഷദ് - പ്രഥമ മുംഡക, പ്രഥമ കാംഡഃ
- മുംഡക ഉപനിഷദ് - പ്രഥമ മുംഡക, ദ്വിതീയ കാംഡഃ
- മുംഡക ഉപനിഷദ് - ദ്വിതീയ മുംഡക, പ്രഥമ കാംഡഃ
- മുംഡക ഉപനിഷദ് - ദ്വിതീയ മുംഡക, ദ്വിതീയ കാംഡഃ
- മുംഡക ഉപനിഷദ് - തൃതീയ മുംഡക, പ്രഥമ കാംഡഃ
- മുംഡക ഉപനിഷദ് - തൃതീയ മുംഡക, ദ്വിതീയ കാംഡഃ
- നാരായണ ഉപനിഷദ്
- ചാക്ഷുഷോപനിഷദ് (ചക്ഷുഷ്മതീ വിദ്യാ)
- അപരാധ ക്ഷമാപണ സ്തോത്രമ്
- ശ്രീ സൂര്യോപനിഷദ്
- മാംഡൂക്യ ഉപനിഷദ്
- ഭാവനോപനിഷദ്
- കഠോപനിഷദ് - അധ്യായ 1, വൡ 1
- കഠോപനിഷദ് - അധ്യായ 1, വൡ 2
- കഠോപനിഷദ് - അധ്യായ 1, വൡ 3
- കഠോപനിഷദ് - അധ്യായ 2, വൡ 1
- കഠോപനിഷദ് - അധ്യായ 2, വൡ 2
- കഠോപനിഷദ് - അധ്യായ 2, വൡ 3
- പ്രശ്നോപനിഷദ് - പ്രഥമഃ പ്രശ്നഃ
- പ്രശ്നോപനിഷദ് - ദ്വിതീയഃ പ്രശ്നഃ
- പ്രശ്നോപനിഷദ് - ത്രിതീയഃ പ്രശ്നഃ
- പ്രശ്നോപനിഷദ് - ചതുര്ഥഃ പ്രശ്നഃ
- പ്രശ്നോപനിഷദ് - പംച പ്രശ്നഃ
- പ്രശ്നോപനിഷദ് - ഷഷ്ഠഃ പ്രശ്നഃ
പ്രശ്നോപനിഷദ് (6)