కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణే ద్వితీయాష్టకే ద్వితీయః ప్రపాఠకః - హోతృబ్రాహ్మణమ్

ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
శ్రీ గురుభ్యో నమః । హ॒రిః॒ ఓమ్ ॥

అనువాకం 1 - దశహోతృమన్త్రస్య క్రత్వర్థపురుషార్థప్రయోగౌ

ప్ర॒జాప॑తిరకామయత ప్ర॒జా-స్సృ॑జే॒యేతి॑ । స ఏ॒త-న్దశ॑హోతార-మపశ్యత్ । త-మ్మన॑సా ఽను॒ద్రుత్య॑ దర్భస్త॒మ్బే॑-ఽజుహోత్ । తతో॒ వై స ప్ర॒జా అ॑సృజత । తా అ॑స్మాథ్సృ॒ష్టా అపా᳚క్రామన్న్ । తా గ్రహే॑ణాగృహ్ణాత్ । తద్గ్రహ॑స్య గ్రహ॒త్వమ్ । యః కా॒మయే॑త॒ ప్రజా॑యే॒యేతి॑ । స దశ॑హోతార॒-మ్మన॑సా ఽను॒ద్రుత్య॑ దర్భస్త॒మ్బే జు॑హుయాత్ । ప్ర॒జాప॑తి॒ర్వై దశ॑హోతా ॥ 1 ॥

ప్ర॒జాప॑తిరే॒వ భూ॒త్వా ప్ర జా॑యతే ॥ మన॑సా జుహోతి । మన॑ ఇవ॒ హి ప్ర॒జాప॑తిః । ప్ర॒జాప॑తే॒రాప్త్యై᳚ ॥ పూ॒ర్ణయా॑ జుహోతి । పూ॒ర్ణ ఇ॑వ॒ హి ప్ర॒జాప॑తిః । ప్ర॒జాప॑తే॒రాప్త్యై᳚ ॥ న్యూ॑నయా జుహోతి । న్యూ॑నా॒ద్ధి ప్ర॒జాప॑తిః ప్ర॒జా అసృ॑జత । ప్ర॒జానా॒గ్ం॒ సృష్ట్యై᳚ ॥ 2 ॥

ద॒ర్భ॒స్త॒మ్బే జు॑హోతి । ఏ॒తస్మా॒ద్వై యోనేః᳚ ప్ర॒జాప॑తిః ప్ర॒జా అ॑సృజత । యస్మా॑దే॒వ యోనేః᳚ ప్ర॒జాప॑తిః ప్ర॒జా అసృ॑జత । తస్మా॑దే॒వ యోనేః॒ ప్ర జా॑యతే ॥ బ్రా॒హ్మ॒ణో ద॑ఖ్షిణ॒త ఉపా᳚స్తే । బ్రా॒హ్మ॒ణో వై ప్ర॒జానా॑-ముపద్ర॒ష్టా । ఉ॒ప॒ద్ర॒ష్టు॒మత్యే॒వ ప్ర జా॑యతే ॥ గ్రహో॑ భవతి । ప్ర॒జానాగ్ం॑ సృ॒ష్టానా॒-న్ధృత్యై᳚ ॥ య-మ్బ్రా᳚హ్మ॒ణం-విఀ॒ద్యాం-విఀ॒ద్వాగ్ంసం॒-యఀశో॒ నర్చ్ఛేత్ ॥ 3 ॥

సో-ఽర॑ణ్య-మ్ప॒రేత్య॑ । ద॒ర్భ॒స్త॒మ్బ-ము॒ద్గ్రత్థ్య॑ । బ్రా॒హ్మ॒ణ-న్ద॑ఖ్షిణ॒తో ని॒షాద్య॑ । చతు॑ర్​హోతౄ॒న్ వ్యాచ॑ఖ్షీత । ఏ॒తద్వై దే॒వానా᳚-మ్పర॒మ-ఙ్గుహ్య॒-మ్బ్రహ్మ॑ । యచ్చతు॑ర్​హోతారః । తదే॒వ ప్ర॑కా॒శ-ఙ్గ॑మయతి । తదే॑న-మ్ప్రకా॒శ-ఙ్గ॒తమ్ । ప్ర॒కా॒శ-మ్ప్ర॒జానా᳚-ఙ్గమయతి ॥ ద॒ర్భ॒స్త॒మ్బ-ము॒ద్గ్రత్థ్య॒ వ్యాచ॑ష్టే ॥ 4 ॥

అ॒గ్ని॒వాన్. వై ద॑ర్భస్త॒మ్బః । అ॒గ్ని॒వత్యే॒వ వ్యాచ॑ష్టే ॥ బ్రా॒హ్మ॒ణో ద॑ఖ్షిణ॒త ఉపా᳚స్తే । బ్రా॒హ్మ॒ణో వై ప్ర॒జానా॑-ముపద్ర॒ష్టా । ఉ॒ప॒ద్ర॒ష్టు॒-మత్యే॒వైనం॒-యఀశ॑ ఋచ్ఛతి ॥ ఈ॒శ్వ॒ర-న్తం-యఀశో-ఽర్తో॒రిత్యా॑హుః । యస్యాన్తే᳚ వ్యా॒చష్ట॒ ఇతి॑ । వర॒స్తస్మై॒ దేయః॑ । యదే॒వైన॒-న్తత్రో॑ప॒ నమ॑తి । తదే॒వావ॑ రున్ధే ॥ 5 ॥

అ॒గ్నిమా॒దధా॑నో॒ దశ॑హోత్రా॒ ఽరణి॒మవ॑దద్ధ్యాత్ । ప్రజా॑తమే॒వైన॒-మాధ॑త్తే । తేనై॒వోద్ద్రుత్యా᳚గ్నిహో॒త్ర-ఞ్జు॑హుయాత్ । ప్రజా॑తమే॒వైన॑జ్జుహోతి । హ॒విర్ని॑ర్వ॒ఫ్స్యన్-దశ॑హోతారం॒-వ్యాఀచ॑ఖ్షీత । ప్రజా॑తమే॒వైన॒-న్నిర్వ॑పతి । సా॒మి॒ధే॒నీ-ర॑నువ॒ఖ్ష్యన్-దశ॑హోతారం॒-వ్యాఀచ॑ఖ్షీత । సా॒మి॒ధే॒నీరే॒వ సృ॒ష్ట్వా-ఽఽరభ్య॒ ప్ర త॑నుతే । అథో॑ య॒జ్ఞో వై దశ॑హోతా । య॒జ్ఞమే॒వ త॑నుతే ॥ 6 ॥

అ॒భి॒చర॒న్-దశ॑హోతార-ఞ్జుహుయాత్ । నవ॒ వై పురు॑షే ప్రా॒ణాః । నాభి॑ర్దశ॒మీ । సప్రా॑ణమే॒వైన॑-మ॒భిచ॑రతి । ఏ॒తావ॒ద్వై పురు॑షస్య॒ స్వమ్ । యావ॑-త్ప్రా॒ణాః । యావ॑దే॒వాస్యాస్తి॑ । తద॒భిచ॑రతి ॥ స్వకృ॑త॒ ఇరి॑ణే జుహోతి ప్రద॒రే వా᳚ । ఏ॒తద్వా అ॒స్యై నిర్-ఋ॑తిగృహీతమ్ । నిర్-ఋ॑తి గృహీత ఏ॒వైన॒-న్నిర్-ఋ॑త్యా గ్రాహయతి ॥ య-ద్వా॒చః క్రూ॒రమ్ । తేన॒ వష॑ట్కరోతి । వా॒చ ఏ॒వైన॑-ఙ్క్రూ॒రేణ॒ ప్ర వృ॑శ్చతి । తా॒జగార్తి॒మార్చ్ఛ॑తి ॥ 7 ॥
(దశ॑హోతా॒ - సృష్ట్యా॑ - ఋ॒చ్ఛే-ద్- వ్యాచ॑ష్టే - రున్ధ - ఏ॒వ త॑నుతే॒ - నిర్-ఋ॑తిగృహీత॒-మ్పఞ్చ॑ చ) (అ. 1)

అనువాకం 2 - చతుర్​హోత్రాదిమన్త్రాణా-ఙ్క్రత్వర్థప్రయోగః
ప్ర॒జాప॑తిరకామయత దర్​శపూర్ణమా॒సౌ సృ॑జే॒యేతి॑ । స ఏ॒త-ఞ్చతు॑ర్​హోతార-మపశ్యత్ । త-మ్మన॑సా-ఽను॒ద్రుత్యా॑ హవ॒నీయే॑-ఽజుహోత్ । తతో॒ వై స ద॑ర్​శపూర్ణమా॒సావ॑సృజత । తావ॑స్మా-థ్సృ॒ష్టావపా᳚క్రామతామ్ । తౌ గ్రహే॑ణా గృహ్ణాత్ । తద్గ్రహ॑స్య గ్రహ॒త్వమ్ । ద॒ర్॒శ॒పూ॒ర్ణ॒మా॒సా-వా॒లభ॑మానః । చతు॑ర్​హోతార॒-మ్మన॑సా-ఽను॒ద్రుత్యా॑-హవ॒నీయే॑ జుహుయాత్ । ద॒ర్॒శ॒పూ॒ర్ణ॒మా॒సావే॒వ సృ॒ష్ట్వా-ఽఽరభ్య॒ ప్ర త॑నుతే ॥ 8 ॥

గ్రహో॑ భవతి । ద॒ర్॒శ॒పూ॒ర్ణ॒మా॒సయో᳚-స్సృ॒ష్టయో॒ర్ధృత్యై᳚ ॥ సో॑-ఽకామయత చాతుర్మా॒స్యాని॑ సృజే॒యేతి॑ । స ఏ॒త-మ్పఞ్చ॑హోతార-మపశ్యత్ । త-మ్మన॑సా-ఽను॒ద్రుత్యా॑ హవ॒నీయే॑-ఽజుహోత్ । తతో॒ వై స చా॑తుర్మా॒స్యాన్య॑సృజత । తాన్య॑స్మా-థ్సృ॒ష్టాన్యపా᳚క్రామన్న్ । తాని॒ గ్రహే॑ణాగృహ్ణాత్ । తద్గ్రహ॑స్య గ్రహ॒త్వమ్ । చా॒తు॒ర్మా॒స్యాన్యా॒లభ॑మానః ॥ 9 ॥

పఞ్చ॑హోతార॒-మ్మన॑సా-ఽను॒ద్రుత్యా॑ హవ॒నీయే॑ జుహుయాత్ । చా॒తు॒ర్మా॒స్యాన్యే॒వ సృ॒ష్ట్వా-ఽఽరభ్య॒ ప్ర త॑నుతే । గ్రహో॑ భవతి । చా॒తు॒ర్మా॒స్యానాగ్ం॑ సృ॒ష్టానా॒-న్ధృత్యై᳚ ॥ సో॑-ఽకామయత పశుబ॒న్ధగ్ం సృ॑జే॒యేతి॑ । స ఏ॒తగ్ం షడ్ఢో॑తార-మపశ్యత్ । త-మ్మన॑సా-ఽను॒ద్రుత్యా॑ హవ॒నీయే॑-ఽజుహోత్ । తతో॒ వై స ప॑శుబ॒న్ధమ॑సృజత । సో᳚-ఽస్మా-థ్సృ॒ష్టో ఽపా᳚క్రామత్ । త-ఙ్గ్రహే॑ణాగృహ్ణాత్ ॥ 10 ॥

తద్గ్రహ॑స్య గ్రహ॒త్వమ్ । ప॒శు॒బ॒న్ధేన॑ య॒ఖ్ష్యమా॑ణః । షడ్ఢో॑తార॒-మ్మన॑సా ఽను॒ద్రుత్యా॑ హవ॒నీయే॑ జుహుయాత్ । ప॒శు॒బ॒న్ధమే॒వ సృ॒ష్ట్వా-ఽఽరభ్య॒ ప్ర త॑నుతే । గ్రహో॑ భవతి । ప॒శు॒బ॒న్ధస్య॑ సృ॒ష్టస్య॒ ధృత్యై᳚ ॥ సో॑-ఽకామయత సౌ॒మ్య-మ॑ద్ధ్వ॒రగ్ం సృ॑జే॒యేతి॑ । స ఏ॒తగ్ం స॒ప్తహో॑తార-మపశ్యత్ । త-మ్మన॑సా-ఽను॒ద్రుత్యా॑ హవ॒నీయే॑ ఽజుహోత్ । తతో॒ వై స సౌ॒మ్య-మ॑ద్ధ్వ॒ర-మ॑సృజత ॥ 11 ॥

సో᳚-ఽస్మా-థ్సృ॒ష్టో-ఽపా᳚క్రామత్ । త-ఙ్గ్రహే॑ణాగృహ్ణాత్ । తద్గ్రహ॑స్య గ్రహ॒త్వమ్ । దీ॒ఖ్షి॒ష్యమా॑ణః । స॒ప్తహో॑తార॒-మ్మన॑సా-ఽను॒ద్రుత్యా॑ హవ॒నీయే॑ జుహుయాత్ । సౌ॒మ్యమే॒వాద్ధ్వ॒రగ్ం సృ॒ష్ట్వా-ఽఽరభ్య॒ ప్ర త॑నుతే । గ్రహో॑ భవతి । సౌ॒మ్యస్యా᳚-ద్ధ్వ॒రస్య॑ సృ॒ష్టస్య॒ ధృత్యై᳚ ॥ దే॒వేభ్యో॒ వై య॒జ్ఞో న ప్రాభ॑వత్ । తమే॑తావ॒చ్ఛ-స్సమ॑భరన్న్ ॥ 12 ॥

య-థ్స॑భాం॒రాః । తతో॒ వై తేభ్యో॑ య॒జ్ఞః ప్రాభ॑వత్ । య-థ్స॑భాం॒రా భవ॑న్తి । య॒జ్ఞస్య॒ ప్రభూ᳚త్యై ॥ ఆ॒తి॒త్థ్యమా॒సాద్య॒ వ్యాచ॑ష్టే । య॒జ్ఞ॒ము॒ఖం-వాఀ ఆ॑తి॒థ్యమ్ । ము॒ఖ॒త ఏ॒వ య॒జ్ఞగ్ం స॒భృన్త్య॒ ప్ర త॑నుతే ॥ అయ॑జ్ఞో॒ వా ఏ॒షః । యో॑-ఽప॒త్నీకః॑ । న ప్ర॒జాః ప్ర జా॑యేరన్న్ । పత్నీ॒ర్వ్యాచ॑ష్టే । య॒జ్ఞమే॒వాకః॑ । ప్ర॒జానా᳚-మ్ప్ర॒జన॑నాయ ॥ ఉ॒ప॒సథ్సు॒ వ్యాచ॑ష్టే । ఏ॒తద్వై పత్నీ॑నా-మా॒యత॑నమ్ । స్వ ఏ॒వైనా॑ ఆ॒యత॒నే-ఽవ॑ కల్పయతి ॥ 13 ॥
(త॒ను॒త॒ - ఆ॒లభ॑మానో - ఽగృహ్ణా - దసృజ - తాభర - ఞ్జాయేర॒న్-థ్షట్చ॑) (అ. 2)

అనువాకం 3 - చతుర్​హోతృపఞ్చహోతృమన్త్రగ్రహభాగయోః పురుషార్థ ప్రయోగః

ప్ర॒జాప॑తి-రకామయత॒ ప్ర జా॑యే॒యేతి॑ । స తపో॑-ఽతప్యత । స త్రి॒వృత॒గ్గ్॒ స్తోమ॑-మసృజత । త-మ్ప॑ఞ్చద॒శస్తోమో॑ మద్ధ్య॒త ఉద॑తృణత్ । తౌ పూ᳚ర్వప॒ఖ్షశ్చా॑పరప॒ఖ్షశ్చా॑భవతామ్ । పూ॒ర్వ॒ప॒ఖ్ష-న్దే॒వా అన్వసృ॑జ్యన్త । అ॒ప॒ర॒ప॒ఖ్ష-మన్వసు॑రాః । తతో॑ దే॒వా అభ॑వన్న్ । పరా-ఽసు॑రాః । య-ఙ్కా॒మయే॑త॒ వసీ॑యాన్-థ్స్యా॒దితి॑ ॥ 14 ॥

త-మ్పూ᳚ర్వప॒ఖ్షే యా॑జయేత్ । వసీ॑యానే॒వ భ॑వతి । య-ఙ్కా॒మయే॑త॒ పాపీ॑యాన్-థ్స్యా॒దితి॑ । తమ॑పరప॒ఖ్షే యా॑జయేత్ । పాపీ॑యానే॒వ భ॑వతి । తస్మా᳚-త్పూర్వప॒ఖ్షో॑ ¶ప॒ఖ్షాత్-క॑రు॒ణ్య॑తరః ॥ ప్ర॒జాప॑తి॒ర్వై దశ॑హోతా । చతు॑ర్​హోతా॒ పఞ్చ॑హోతా । షడ్ఢో॑తా స॒ప్తహో॑తా । ఋ॒తవ॑-స్సం​వఀథ్స॒రః ॥ 15 ॥

ప్ర॒జాః ప॒శవ॑ ఇ॒మే లో॒కాః । య ఏ॒వ-మ్ప్ర॒జాప॑తి-మ్బ॒హోర్భూయాగ్ం॑సం॒-వేఀద॑ । బ॒హోరే॒వ భూయా᳚-న్భవతి ॥ ప్ర॒జాప॑తి-ర్దేవాసు॒రాన॑సృజత । స ఇన్ద్ర॒మపి॒ నాసృ॑జత । త-న్దే॒వా అ॑బ్రువన్న్ । ఇన్ద్ర॑-న్నో జన॒యేతి॑ । సో᳚-ఽబ్రవీత్ । యథా॒ ఽహం-యుఀ॒ష్మాగ్​ స్తప॒సా ఽసృ॑ఖ్షి । ఏ॒వమిన్ద్ర॑-ఞ్జనయద్ధ్వ॒మితి॑ ॥ 16 ॥

తే తపో॑-ఽతప్యన్త । త ఆ॒త్మన్నిన్ద్ర॑-మపశ్యన్న్ । తమ॑బ్రువన్న్ । జాయ॒స్వేతి॑ । సో᳚-ఽబ్రవీత్ । కి-మ్భా॑గ॒ధేయ॑-మ॒భిజ॑నిష్య॒ ఇతి॑ । ఋ॒తూన్-థ్సం॑​వఀథ్స॒రమ్ । ప్ర॒జాః ప॒శూన్ । ఇ॒మాల్ ఀలో॒కానిత్య॑బ్రువన్న్ । తం-వైఀ మా-ఽఽహు॑త్యా॒ ప్రజ॑నయ॒తేత్య॑బ్రవీత్ ॥ 17 ॥

త-ఞ్చతు॑ర్​హోత్రా॒ ప్రాజ॑నయన్న్ ॥ యః కా॒మయే॑త వీ॒రో మ॒ ఆ జా॑యే॒తేతి॑ । స చతు॑ర్​హోతార-ఞ్జుహుయాత్ । ప్ర॒జాప॑తి॒ర్వై చతు॑ర్​హోతా । ప్ర॒జాప॑తిరే॒వ భూ॒త్వా ప్రజా॑యతే । జ॒జన॒దిన్ద్ర॑-మిన్ద్రి॒యాయ॒ స్వాహేతి॒ గ్రహే॑ణ జుహోతి । ఆ-ఽస్య॑ వీ॒రో జా॑యతే । వీ॒రగ్ం హి దే॒వా ఏ॒తయా ఽఽహు॑త్యా॒ ప్రాజ॑నయన్న్ ॥ ఆ॒ది॒త్యాశ్చాఙ్గి॑రసశ్చ సువ॒ర్గే లో॒కే᳚ ఽస్పర్ధన్త । వ॒య-మ్పూర్వే॑ సువ॒ర్గం-లోఀ॒కమి॑యామ వ॒య-మ్పూర్వ॒ ఇతి॑ ॥ 18 ॥

త ఆ॑ది॒త్యా ఏ॒త-మ్పఞ్చ॑హోతార-మపశ్యన్న్ । త-మ్పు॒రా ప్రా॑తరనువా॒కాదాగ్నీ᳚ద్ధ్రే ఽజుహవుః । తతో॒ వై తే పూర్వే॑ సువ॒ర్గం-లోఀ॒కమా॑యన్న్ । య-స్సు॑వ॒ర్గకా॑మ॒-స్స్యాత్ । స పఞ్చ॑హోతార-మ్పు॒రా ప్రా॑తరనువా॒కాదాగ్నీ᳚ద్ధ్రే జుహుయాత్ । సం॒​వఀ॒థ్స॒రో వై పఞ్చ॑హోతా । సం॒​వఀ॒థ్స॒ర-స్సు॑వ॒ర్గో లో॒కః । సం॒​వఀ॒థ్స॒ర ఏ॒వర్తుషు॑ ప్రతి॒ష్ఠాయ॑ । సు॒వ॒ర్గం-లోఀ॒కమే॑తి ॥ తే᳚బ్రువ॒-న్నఙ్గి॑రస ఆది॒త్యాన్ ॥ 19 ॥

క్వ॑ స్థ । క్వ॑ వ-స్స॒ద్భ్యో హ॒వ్యం-వఀ ॑ఖ్ష్యామ॒ ఇతి॑ । ఛన్ద॒-స్స్విత్య॑బ్రువన్న్ । గా॒య॒త్రి॒యా-న్త్రి॒ష్టుభి॒-జగ॑త్యా॒మితి॑ । తస్మా॒చ్ఛన్ద॑-స్సు స॒ద్భ్య ఆ॑ది॒త్యేభ్యః॑ । ఆ॒ఙ్గీ॒ర॒సీః ప్ర॒జా హ॒వ్యం-వఀ ॑హన్తి । వహ॑న్త్యస్మై ప్ర॒జా బ॒లిమ్ । ఐన॒మప్ర॑తిఖ్యాత-ఙ్గచ్ఛతి । య ఏ॒వం-వేఀద॑ ॥ ద్వాద॑శ॒ మాసాః॒ పఞ్చ॒ర్తవః॑ । త్రయ॑ ఇ॒మే లో॒కాః । అ॒సావా॑ది॒త్య ఏ॑కవి॒గ్ం॒శః । ఏ॒తస్మి॒న్ వా ఏ॒ష శ్రి॒తః । ఏ॒తస్మి॒న్-ప్రతి॑ష్ఠితః । య ఏ॒వమే॒తగ్గ్​ శ్రి॒త-మ్ప్రతి॑ష్ఠితం॒-వేఀద॑ । ప్రత్యే॒వ తి॑ష్ఠతి ॥ 20 ॥
(స్యా॒దితి॑ - సం​వఀథ్స॒రో - జ॑నయద్ధ్వ॒మితీ - త్య॑బ్రవీ॒త్ - పూర్వ॒ ఇత్యా॑ - ది॒త్యాన్ - ఋ॒తవ॒-ష్షట్చ॑) (అ. 3)

అనువాకం 4 - జగ-థ్సృష్టికథనముఖేన హోతృమన్త్రప్రశంసా
ప్ర॒జాప॑తి-రకామయత॒ ప్రజా॑యే॒యేతి॑ । స ఏ॒త-న్దశ॑హోతార-మపశ్యత్ । తేన॑ దశ॒ధా ఽఽత్మానం॑-విఀ॒ధాయ॑ । దశ॑హోత్రా ఽతప్యత । తస్య॒ చిత్తి॒-స్స్రుగాసీ᳚త్ । చి॒త్తమాజ్య᳚మ్ । తస్యై॒తా॑వత్యే॒వ వాగాసీ᳚త్ । ఏ॒తావాన్॑. యజ్ఞక్ర॒తుః ॥ స చతు॑ర్​హోతార-మసృజత । సో॑-ఽనన్దత్ ॥ 21 ॥

అసృ॑ఖ్షి॒ వా ఇ॒మమితి॑ । తస్య॒ సోమో॑ హ॒విరాసీ᳚త్ । స చతు॑ర్​హోత్రా ఽతప్యత । సో॑-ఽతామ్యత్ । స భూరితి॒ వ్యాహ॑రత్ । స భూమి॑మసృజత । అ॒గ్ని॒హో॒త్ర-న్ద॑ర్​శపూర్ణమా॒సౌ యజూగ్ం॑షి । స ద్వి॒తీయ॑మతప్యత । సో॑-ఽతామ్యత్ । స భువ॒ ఇతి॒ వ్యాహ॑రత్ ॥ 22 ॥

సో᳚-ఽన్తరి॑ఖ్ష-మసృజత । చా॒తు॒ర్మా॒స్యాని॒ సామా॑ని । స తృ॒తీయ॑మతప్యత । సో॑-ఽతామ్యత్ । స సువ॒రితి॒ వ్యాహ॑రత్ । స దివ॑మసృజత । అ॒గ్ని॒ష్టో॒మ-ము॒క్థ్య॑-మతిరా॒త్రమృచః॑ । ఏ॒తా వై వ్యాహృ॑తయ ఇ॒మే లో॒కాః । ఇ॒మా-న్ఖలు॒ వై లో॒కానను॑ ప్ర॒జాః ప॒శవ॒శ్ఛన్దాగ్ం॑సి॒ ప్రాజా॑యన్త । య ఏ॒వమే॒తాః ప్ర॒జాప॑తేః ప్రథ॒మా వ్యాహృ॑తీః॒ ప్రజా॑తా॒ వేద॑ ॥ 23 ॥

ప్ర ప్ర॒జయా॑ ప॒శుభి॑-ర్మిథు॒నై-ర్జా॑యతే ॥ స పఞ్చ॑హోతార-మసృజత । స హ॒విర్నా-వి॑న్దత । తస్మై॒ సోమ॑-స్త॒నువ॒-మ్ప్రాయ॑చ్ఛత్ । ఏ॒త-త్తే॑ హ॒విరితి॑ । స పఞ్చ॑హోత్రా ఽతప్యత । సో॑-ఽతామ్యత్ । స ప్ర॒త్యఙ్ఙ॑బాధత । సో-ఽసు॑రా-నసృజత । తద॒స్యా ప్రి॑యమాసీత్ ॥ 24 ॥

త-ద్దు॒ర్వర్ణ॒గ్ం॒ హిర॑ణ్యమభవత్ । త-ద్దు॒ర్వర్ణ॑స్య॒ హిర॑ణ్యస్య॒ జన్మ॑ । స ద్వి॒తీయ॑మతప్యత । సో॑-ఽతామ్యత్ । స ప్రాంఅ॑బాధత । స దే॒వాన॑సృజత । తద॑స్య ప్రి॒యమ॑సీత్ । త-థ్సు॒వర్ణ॒గ్ం॒ హిర॑ణ్యమభవత్ । త-థ్సు॒వర్ణ॑స్య॒ హిర॑ణ్యస్య॒ జన్మ॑ । య ఏ॒వగ్ం సు॒వర్ణ॑స్య॒ హిర॑ణ్యస్య॒ జన్మ॒ వేద॑ ॥ 25 ॥

సు॒వర్ణ॑ ఆ॒త్మనా॑ భవతి । దు॒ర్వర్ణో᳚-ఽస్య॒ భ్రాతృ॑వ్యః । తస్మా᳚-థ్సు॒వర్ణ॒గ్ం॒ హిర॑ణ్య-మ్భా॒ర్య᳚మ్ । సు॒వర్ణ॑ ఏ॒వ భ॑వతి । ఐన॑-మ్ప్రి॒య-ఙ్గ॑చ్ఛతి॒ నాప్రి॑యమ్ ॥ స స॒ప్తహో॑తార-మసృజత । స స॒ప్తహో᳚త్రై॒వ సు॑వ॒ర్గం-లోఀ॒కమై᳚త్ ॥ త్రి॒ణ॒వేన॒ స్తోమే॑నై॒భ్యో లో॒కేభ్యో-ఽసు॑రా॒-న్ప్రాణు॑దత । త్ర॒య॒స్త్రి॒గ్ం॒శేన॒ ప్రత్య॑తిష్ఠత్ । ఏ॒క॒వి॒గ్ం॒శేన॒ రుచ॑మధత్త ॥ 26 ॥

స॒ప్త॒ద॒శేన॒ ప్రాజా॑యత । య ఏ॒వం-విఀ॒ద్వాన్-థ్సోమే॑న॒ యజ॑తే । స॒ప్తహో᳚త్రై॒వ సు॑వ॒ర్గం-లోఀ॒కమే॑తి । త్రి॒ణ॒వేన॒ స్తోమే॑నై॒భ్యో లో॒కేభ్యో॒ భ్రాతృ॑వ్యా॒న్-ప్రణు॑దతే । త్ర॒య॒స్త్రి॒గ్ం॒శేన॒ ప్రతి॑ తిష్ఠతి । ఏ॒క॒వి॒గ్ం॒శేన॒ రుచ॑-న్ధత్తే । స॒ప్త॒ద॒శేన॒ ప్రజా॑యతే । తస్మా᳚-థ్సప్తద॒శ-స్స్తోమో॒ న ని॒ర్॒హృత్యః॑ । ప్ర॒జాప॑తి॒ ర్వై స॑ప్తద॒శః । ప్ర॒జాప॑తిమే॒వ మ॑ద్ధ్య॒తో ధ॑త్తే॒ ప్రజా᳚త్యై ॥ 27 ॥
(అ॒న॒న్ద॒-ద్- భువ॒ ఇతి॒ వ్యాహ॑ర॒-ద్- వేదా॑ - సీ॒-ద్- వేదా॑ - ధత్త॒ - ప్రజా᳚త్యై) (అ. 4)

అనువాకం 5 - దఖ్షిణాప్రతిగ్రహమన్త్రవ్యాఖ్యానమ్
దే॒వా వై వరు॑ణమయాజయన్న్ । స యస్యై॑ యస్యై దే॒వతా॑యై॒ దఖ్షి॑ణా॒మన॑యత్ । తామ॑వ్లీనాత్ । తే᳚-ఽబ్రువన్న్ । వ్యా॒వృత్య॒ ప్రతి॑ గృహ్ణామ । తథా॑ నో॒ దఖ్షి॑ణా॒ న వ్లే᳚ష్య॒తీతి॑ । తే వ్యా॒వృత్య॒ ప్రత్య॑గృహ్ణన్న్ । తతో॒ వై తా-న్దఖ్షి॑ణా॒ నావ్లీ॑నాత్ । య ఏ॒వం-విఀ॒ద్వాన్ వ్యా॒వృత్య॒ దఖ్షి॑ణా-మ్ప్రతిగృ॒హ్ణాతి॑ । నైన॒-న్దఖ్షి॑ణా వ్లీనాతి ॥ 28 ॥

రాజా᳚ త్వా॒ వరు॑ణో నయతు దేవి దఖ్షిణే॒-ఽగ్నయే॒ హిర॑ణ్య॒మిత్యా॑హ । ఆ॒గ్నే॒యం-వైఀ హిర॑ణ్యమ్ । స్వయై॒వైన॑-ద్దే॒వత॑యా॒ ప్రతి॑ గృహ్ణాతి । సోమా॑య॒ వాస॒ ఇత్యా॑హ । సౌ॒మ్యం-వైఀ వాసః॑ । స్వయై॒వైన॑-ద్దే॒వత॑యా॒ ప్రతి॑ గృహ్ణాతి । రు॒ద్రాయ॒ గామిత్యా॑హ । రౌ॒ద్రీ వై గౌః । స్వయై॒వైనా᳚-న్దే॒వత॑యా॒ ప్రతి॑ గృహ్ణాతి । వరు॑ణా॒యాశ్వ॒మిత్యా॑హ ॥ 29 ॥

వా॒రు॒ణో వా అశ్వః॑ । స్వయై॒వైన॑-న్దే॒వత॑యా॒ ప్రతి॑ గృహ్ణాతి । ప్రా॒జాప॑తయే॒ పురు॑ష॒మిత్యా॑హ । ప్రా॒జా॒ప॒త్యో వై పురు॑షః । స్వయై॒వైన॑-న్దే॒వత॑యా॒ ప్రతి॑ గృహ్ణాతి । మన॑వే॒ తల్ప॒మిత్యా॑హ । మా॒న॒వో వై తల్పః॑ । స్వయై॒వైన॑-న్దే॒వత॑యా॒ ప్రతి॑ గృహ్ణాతి । ఉ॒త్తా॒నాయా᳚ఙ్గీర॒సాయాన॒ ఇత్యా॑హ । ఇ॒యం-వాఀ ఉ॑త్తా॒న ఆ᳚ఙ్గీర॒సః ॥ 30 ॥

అ॒నయై॒వైన॒త్-ప్రతి॑ గృహ్ణాతి ॥ వై॒శ్వా॒న॒ర్యార్చా రథ॒-మ్ప్రతి॑ గృహ్ణాతి । వై॒శ్వా॒న॒రో వై దే॒వత॑యా॒ రథః॑ । స్వయై॒వైన॑-న్దే॒వత॑యా॒ ప్రతి॑ గృహ్ణాతి ॥ తేనా॑మృత॒త్వమ॑శ్యా॒-మిత్యా॑హ । అ॒మృత॑మే॒వాత్మన్-ధ॑త్తే ॥ వయో॑ దా॒త్ర ఇత్యా॑హ । వయ॑ ఏ॒వైన॑-ఙ్కృ॒త్వా । సు॒వ॒ర్గం-లోఀ॒క-ఙ్గ॑మయతి ॥ మయో॒ మహ్య॑మస్తు ప్రతిగ్రహీ॒త్ర ఇత్యా॑హ ॥ 31 ॥

యద్వై శి॒వమ్ । తన్మయః॑ । ఆ॒త్మన॑ ఏ॒వైషా పరీ᳚త్తిః ॥ క ఇ॒ద-ఙ్కస్మా॑ అదా॒దిత్యా॑హ । ప్ర॒జాప॑తి॒ర్వై కః । స ప్ర॒జాప॑తయే దదాతి ॥ కామః॒ కామా॒యేత్యా॑హ । కామే॑న॒ హి దదా॑తి । కామే॑న ప్రతిగృ॒హ్ణాతి॑ ॥ కామో॑ దా॒తా కామః॑ ప్రతి గ్రహీ॒తేత్యా॑హ ॥ 32 ॥

కామో॒ హి దా॒తా । కామః॑ ప్రతి గ్రహీ॒తా ॥ కామగ్ం॑ సము॒ద్ర-మావి॒శేత్యా॑హ । స॒ము॒ద్ర ఇ॑వ॒ హి కామః॑ । నేవ॒ హి కామ॒స్యాన్తో-ఽస్తి॑ । న స॑ము॒ద్రస్య॑ ॥ కామే॑న త్వా॒ ప్రతి॑ గృహ్ణా॒మీత్యా॑హ । యేన॒ కామే॑న ప్రతి గృ॒హ్ణాతి॑ । స ఏ॒వైన॑మ॒ముష్మి॑ల్ ఀలో॒కే కామ॒ ఆగ॑చ్ఛతి ॥ కామై॒తత్త॑ ఏ॒షా తే॑ కామ॒ దఖ్షి॒ణేత్యా॑హ । కామ॑ ఏ॒వ త-ద్యజ॑మానో॒-ఽముష్మి॑ల్ ఀలో॒కే దఖ్షి॑ణామిచ్ఛతి । న ప్ర॑తిగ్రహీ॒తరి॑ ॥ య ఏ॒వం-విఀ॒ద్వాన్-దఖ్షి॑ణా-మ్ప్రతిగృ॒హ్ణాతి॑ । అ॒నృ॒ణామే॒వైనా॒-మ్ప్రతి॑ గృహ్ణాతి ॥ 33 ॥
(వ్లీ॒నా॒త్య - శ్వ॒మిత్యా॑హా - ఙ్గిర॒సః - ప్ర॑తిగ్రహీ॒త్ర ఇత్యా॑హ - ప్రతిగ్రహీ॒తేత్యా॑హ॒ - దఖ్షి॒ణేత్యా॑హ చ॒త్వారి॑ చ) (అ. 5)

అనువాకం 6 - ద్వాదశాహదశమే-ఽహని హోతృమన్త్రాః
అన్తో॒ వా ఏ॒ష య॒జ్ఞస్య॑ । య-ద్ద॑శ॒మమహః॑ । ద॒శ॒మే-ఽహ᳚న్-థ్సర్పరా॒జ్ఞియా॑ ఋ॒గ్భి-స్స్తు॑వన్తి । య॒జ్ఞస్యై॒వాన్త॑-ఙ్గ॒త్వా । అ॒న్నాద్య॒మవ॑రున్ధతే ॥ తి॒సృభి॑-స్స్తువన్తి । త్రయ॑ ఇ॒మే లో॒కాః । ఏ॒భ్య ఏ॒వ లో॒కేభ్యో॒-ఽన్నాద్య॒మవ॑రున్ధతే । పృశ్ని॑వతీ-ర్భవన్తి । అన్నం॒-వైఀ పృశ్ని॑ ॥ 34 ॥

అన్న॑మే॒వావ॑-రున్ధతే ॥ మన॑సా॒ ప్రస్తౌ॑తి । మన॒సోద్గా॑యతి । మన॑సా॒ ప్రతి॑ హరతి । మన॑ ఇవ॒ హి ప్ర॒జాప॑తిః । ప్ర॒జాప॑తే॒రాప్త్యై᳚ ॥ దే॒వా వై స॒ర్పాః । తేషా॑మి॒యగ్ం రాజ్ఞీ᳚ । య-థ్స॑ర్పరా॒జ్ఞియా॑ ఋ॒గ్భి-స్స్తు॒వన్తి॑ । అ॒స్యామే॒వ ప్రతి॑ తిష్ఠన్తి ॥ 35 ॥

చతు॑ర్​హోతౄ॒న్॒. హోతా॒ వ్యాచ॑ష్టే । స్తు॒తమను॑శగ్ంసతి॒ శాన్త్యై᳚ ॥ అన్తో॒ వా ఏ॒ష య॒జ్ఞస్య॑ । య-ద్ద॑శ॒మమహః॑ । ఏ॒త-త్ఖలు॒ వై దే॒వానా᳚-మ్పర॒మ-ఙ్గుహ్య॒-మ్బ్రహ్మ॑ । యచ్చతు॑ర్​హోతారః । ద॒శ॒మే-ఽహ॒గ్గ్॒-శ్చతు॑ర్​హోతౄ॒న్ వ్యాచ॑ష్టే । య॒జ్ఞస్యై॒వాన్త॑-ఙ్గ॒త్వా । ప॒ర॒మ-న్దే॒వానా॒-ఙ్గుహ్య॒-మ్బ్రహ్మావ॑రున్ధే । తదే॒వ ప్ర॑కా॒శ-ఙ్గ॑మయతి ॥ 36 ॥

తదే॑న-మ్ప్రకా॒శ-ఙ్గ॒తమ్ । ప్ర॒కా॒శ-మ్ప్ర॒జానా᳚-ఙ్గమయతి ॥ వాచం॑-యఀచ్ఛతి । య॒జ్ఞస్య॒ ధృత్యై᳚ ॥ య॒జ॒మా॒న॒దే॒వ॒త్యం॑-వాఀ అహః॑ । భ్రా॒తృ॒వ్య॒దే॒వ॒త్యా॑ రాత్రిః॑ । అహ్నా॒ రాత్రి॑-న్ధ్యాయేత్ । భ్రాతృ॑వ్యస్యై॒వ తల్లో॒కం-వృఀ ॑ఙ్క్తే । యద్దివా॒ వాచం॑-విఀసృ॒జేత్ । అహ॒ర్భ్రాతృ॑వ్యా॒యోచ్ఛిగ్ం॑షేత్ । యన్నక్తం॑-విఀసృ॒జేత్ । రాత్రి॒-మ్భ్రాతృ॑వ్యా॒యోచ్ఛిగ్ం॑షేత్ । అ॒ధి॒వృ॒ఖ్ష॒సూ॒ర్యే వాచం॒-విఀసృ॑జతి । ఏ॒తావ॑న్తమే॒వాస్మై॑ లో॒కముచ్ఛిగ్ం॑షతి । యావ॑దాది॒త్యో᳚-ఽస్త॒మేతి॑ ॥ 37 ॥
(పృశ్ని॑ - తిష్ఠన్తి - గమయతి - శిగ్ంషే॒-త్పఞ్చ॑ చ) (అ. 6)

అనువాకం 7 - సప్తహోతృమన్త్రసాధ్యయజ్ఞప్రశంసా
ప్ర॒జాప॑తిః ప్ర॒జా అ॑సృజత । తా-స్సృ॒ష్టా-స్సమ॑శ్లిష్యన్న్ । తా రూ॒పేణాను॒ ప్రావి॑శత్ । తస్మా॑దాహుః । రూ॒పం-వైఀ ప్ర॒జాప॑తి॒రితి॑ । తా నామ్నా-ఽను॒ ప్రావి॑శత్ । తస్మా॑దాహుః । నామ॒ వై ప్ర॒జాప॑తి॒రితి॑ । తస్మా॒దప్యా॑ ఽమి॒త్రౌ స॒గన్త్య॑ । నామ్నా॒ చేద్ధ్వయే॑తే ॥ 38 ॥

మి॒త్రమే॒వ భ॑వతః ॥ ప్ర॒జాప॑తి-ర్దేవాసు॒రాన॑సృజత । స ఇన్ద్ర॒మపి॒ నాసృ॑జత । త-న్దే॒వా అ॑బ్రువన్న్ । ఇన్ద్ర॑-న్నో జన॒యేతి॑ । స ఆ॒త్మ-న్నిన్ద్ర॑-మపశ్యత్ । తమ॑సృజత । త-న్త్రి॒ష్టుగ్-వీ॒ర్య॑-మ్భూ॒త్వా-ఽను॒ ప్రావి॑శత్ । తస్య॒ వజ్రః॑ పఞ్చద॒శో హస్త॒ ఆప॑ద్యత । తేనో॒దయ్యాసు॑రాన॒భ్య॑ భవత్ ॥ 39 ॥

య ఏ॒వం-వేఀద॑ । అ॒భి భ్రాతృ॑వ్యా-న్భవతి ॥ తే దే॒వా అసు॑రై-ర్వి॒జిత్య॑ । సు॒వ॒ర్గం-లోఀ॒కమా॑యన్న్ । తే॑-ఽముష్మి॑ల్ ఀలో॒కే వ్య॑ఖ్షుద్ధ్యన్న్ । తే᳚-ఽబ్రువన్న్ । అ॒ముతః॑ ప్రదానం॒-వాఀ ఉప॑జిజీవి॒మేతి॑ । తే స॒ప్తహో॑తారం-యఀ॒జ్ఞం-విఀ॒ధాయా॒యాస్య᳚మ్ । ఆ॒ఙ్గీ॒ర॒స-మ్ప్రాహి॑ణ్వన్న్ । ఏ॒తేనా॒ముత్ర॑ కల్ప॒యేతి॑ ॥ 40 ॥

తస్య॒ వా ఇ॒య-ఙ్క్లృప్తిః॑ । యది॒ద-ఙ్కి-ఞ్చ॑ । య ఏ॒వం-వేఀద॑ । కల్ప॑తే-ఽస్మై । స వా అ॒య-మ్మ॑ను॒ష్యే॑షు య॒జ్ఞ-స్స॒ప్తహో॑తా । అ॒ముత్ర॑ స॒ద్భ్యో దే॒వేభ్యో॑ హ॒వ్యం-వఀ ॑హతి । య ఏ॒వం-వేఀద॑ । ఉపై॑నం-యఀ॒జ్ఞో న॑మతి ॥ సో॑-ఽమన్యత । అ॒భి వా ఇ॒మే᳚-ఽస్మా-ల్లో॒కాద॒ముం​లోఀ॒క-ఙ్క॑మిష్యన్త॒ ఇతి॑ । స వాచ॑స్పతే॒ హృదితి॒ వ్యాహ॑రత్ । తస్మా᳚-త్పు॒త్రో హృద॑యమ్ । తస్మా॑ద॒స్మా-ల్లో॒కాద॒ముం-లోఀ॒క-న్నాభికా॑మయన్తే । పు॒త్రో హి హృద॑యమ్ ॥ 41 ॥
(హ్వయే॑త - అభవత్ - కల్ప॒యే - తీతి॑ చ॒త్వారి॑ చ) (అ. 7)

అనువాకం 8 - హోతృమన్త్రాణాం సోమయాగాఙ్గత్వమ్
దే॒వా వై చతు॑ర్​హోతృభి-ర్య॒జ్ఞమ॑తన్వత । తే వి పా॒ప్మనా॒ భ్రాతృ॑వ్యే॒ణాజ॑యన్త । అ॒భి సు॑వ॒ర్గం-లోఀ॒కమ॑జయన్న్ । య ఏ॒వం-విఀ॒ద్వాగ్​-శ్చతు॑ర్​హోతృభిర్య॒జ్ఞ-న్త॑ను॒తే । వి పా॒ప్మనా॒ భ్రాతృ॑వ్యేణ జయతే । అ॒భి సు॑వ॒ర్గం-లోఀ॒క-ఞ్జ॑యతి ॥ షడ్ఢో᳚త్రా ప్రాయ॒ణీయ॒మాసా॑దయతి । అ॒ముష్మై॒ వై లో॒కాయ॒ షడ్ఢో॑తా । ఘ్నన్తి॒ ఖలు॒ వా ఏ॒త-థ్సోమ᳚మ్ । యద॑భిషు॒ణ్వన్తి॑ ॥ 42 ॥

ఋ॒జు॒ధైవైన॑మ॒ముం-లోఀ॒క-ఙ్గ॑మయతి । చతు॑ర్​హోత్రా ఽఽతి॒త్థ్యమ్ । యశో॒ వై చతు॑ర్​హోతా । యశ॑ ఏ॒వాత్మన్-ధ॑త్తే । పఞ్చ॑హోత్రా ప॒శుముప॑ సాదయతి । సు॒వ॒ర్గ్యో॑ వై పఞ్చ॑హోతా । యజ॑మానః ప॒శుః । యజ॑మానమే॒వ సు॑వ॒ర్గం-లోఀ॒క-ఙ్గ॑మయతి । గ్రహా᳚న్-గృహీ॒త్వా స॒ప్తహో॑తార-ఞ్జుహోతి । ఇ॒న్ద్రి॒యం-వైఀ స॒ప్తహో॑తా ॥ 43 ॥

ఇ॒న్ద్రి॒యమే॒వాత్మన్-ధ॑త్తే ॥ యో వై చతు॑ర్​హోతౄ-ననుసవ॒న-న్త॒ర్పయ॑తి । తృప్య॑తి ప్ర॒జయా॑ ప॒శుభిః॑ । ఉపై॑నగ్ం సోమపీ॒థో న॑మతి । బ॒హి॒ష్పవ॒మా॒నే దశ॑హోతారం॒-వ్యాఀచ॑ఖ్షీత । మాద్ధ్య॑న్దినే॒ పవ॑మానే॒ చతు॑ర్​హోతారమ్ । ఆర్భ॑వే॒ పవ॑మానే॒ పఞ్చ॑హోతారమ్ । పి॒తృ॒య॒జ్ఞే షడ్ఢో॑తారమ్ । య॒జ్ఞా॒య॒జ్ఞియ॑స్య స్తో॒త్రే స॒ప్తహో॑తారమ్ । అ॒ను॒స॒వ॒నమే॒వైనాగ్॑ స్తర్పయతి ॥ 44 ॥

తృప్య॑తి ప్ర॒జయా॑ ప॒శుభిః॑ । ఉపై॑నగ్ం సోమపీ॒థో న॑మతి ॥ దే॒వా వై చతు॑ర్​హోతృభి-స్స॒త్రమా॑సత । ఋద్ధి॑పరిమితం॒-యఀశ॑స్కామాః । తే᳚-ఽబ్రువన్న్ । యన్నః॑ ప్రథ॒మం-యఀశ॑ ఋ॒చ్ఛాత్ । సర్వే॑షా-న్న॒స్త-థ్స॒హాస॒దితి॑ । సోమ॒శ్చతు॑ర్​హోత్రా । అ॒గ్నిః పఞ్చ॑హోత్రా । ధా॒తా షడ్ఢో᳚త్రా ॥ 45 ॥

ఇన్ద్ర॑-స్స॒ప్తహో᳚త్రా । ప్ర॒జాప॑తి॒-ర్దశ॑హోత్రా । తేషా॒గ్ం॒ సోమ॒గ్ం॒ రాజా॑నం॒-యఀశ॑ ఆర్చ్ఛత్ ॥ తన్న్య॑కామయత । తేనాపా᳚క్రామత్ । తేన॑ ప్ర॒లాయ॑మచరత్ । త-న్దే॒వాః ప్రై॒షైః ప్రైష॑మైచ్ఛన్న్ । తత్-ప్రై॒షాణా᳚-మ్ప్రైష॒త్వమ్ । ని॒విద్భి॒ర్న్య॑వేదయన్న్ । తన్ని॒విదా᳚-న్నివి॒త్త్వమ్ ॥ 46 ॥

ఆ॒ప్రీభి॑రాప్నువన్న్ । తదా॒ప్రీణా॑మాప్రి॒త్వమ్ । తమ॑ఘ్నన్న్ । తస్య॒ యశో॒ వ్య॑గృహ్ణత । తే గ్రహా॑ అభవన్న్ । తద్గ్రహా॑ణా-ఙ్గ్రహ॒త్వమ్ । యస్యై॒వం-విఀ॒దుషో॒ గ్రహా॑ గృ॒హ్యన్తే᳚ । తస్య॒ త్వే॑వ గృ॑హీ॒తాః ॥ తే᳚-ఽబ్రువన్న్ । యో వై న॒-శ్శ్రేష్ఠో-ఽభూ᳚త్ ॥ 47 ॥

తమ॑వధిష్మ । పున॑రి॒మగ్ం సు॑వామహా॒ ఇతి॑ । త-ఞ్ఛన్దో॑భి-రసువన్త । తచ్ఛన్ద॑సా-ఞ్ఛన్ద॒స్త్వమ్ । సామ్నా॒ సమాన॑యన్న్ । త-థ్సామ్న॑-స్సామ॒త్వమ్ । ఉ॒క్థై-రుద॑స్థాపయన్న్ । తదు॒క్థానా॑-ముక్థ॒త్వమ్ । య ఏ॒వం-వేఀద॑ । ప్రత్యే॒వ తి॑ష్ఠతి ॥ 48 ॥

సర్వ॒మాయు॑రేతి ॥ సోమో॒ వై యశః॑ । య ఏ॒వం-విఀ॒ద్వాన్-థ్సోమ॑మా॒గచ్ఛ॑తి । యశ॑ ఏ॒వైన॑మృచ్ఛతి । తస్మా॑దాహుః । యశ్చై॒వం-వేఀద॒ యశ్చ॒ న । తావు॒భౌ సోమ॒-మాగ॑చ్ఛతః । సోమో॒ హి యశః॑ । త-న్త్వా-ఽవ యశ॑ ఋచ్ఛ॒తీత్యా॑హుః । య-స్సోమే॒ సోమ॒-మ్ప్రాహేతి॑ । తస్మా॒-థ్సోమే॒ సోమః॒ ప్రోచ్యః॑ । యశ॑ ఏ॒వైన॑మృచ్ఛతి ॥ 49 ॥
(అ॒భి॒షు॒ణ్వన్తి॑ - స॒ప్తహో॑తా - తర్పయతి॒ - షడ్ఢో᳚త్రా - నివి॒త్త్వ - మభూ᳚త్ - తిష్ఠతి॒ - ప్రాహేతి॒ ద్వే చ॑) (అ. 8)

అనువాకం 9 - హోతృమన్త్రోత్పత్తికథనప్రసఙ్గేన జగ-థ్సృష్టిః
ఇ॒దం-వాఀ అగ్రే॒ నైవ కిఞ్చ॒నాసీ᳚త్ । న ద్యౌరా॑సీత్ । న పృ॑థి॒వీ । నాన్తరి॑ఖ్షమ్ । తదస॑దే॒వ సన్మనో॑ ఽకురుత॒ స్యామితి॑ । తద॑తప్యత । తస్మా᳚త్-తేపా॒నాద్ధూ॒మో॑-ఽజాయత । త-ద్భూయో॑-ఽతప్యత । తస్మా᳚త్-తేపా॒నాద॒గ్ని-ర॑జాయత । త-ద్భూయో॑-ఽతప్యత ॥ 50 ॥

తస్మా᳚త్-తేపా॒నాజ్జ్యోతి॑-రజాయత । త-ద్భూయో॑-ఽతప్యత । తస్మా᳚త్-తేపా॒నాద॒ర్చి-ర॑జాయత । త-ద్భూయో॑-ఽతప్యత । తస్మా᳚త్-తేపా॒నాన్మరీ॑చయో-ఽజాయన్త । త-ద్భూయో॑-ఽతప్యత । తస్మా᳚త్-తేపా॒నాదు॑దా॒రా అ॑జాయన్త । త-ద్భూయో॑-ఽతప్యత । తద॒భ్రమి॑వ॒ సమ॑హన్యత ॥ త-ద్వ॒స్తిమ॑భినత్ ॥ 51 ॥

స స॑ము॒ద్రో॑-ఽభవత్ । తస్మా᳚-థ్సము॒ద్రస్య॒ న పి॑బన్తి । ప్ర॒జన॑నమివ॒ హి మన్య॑న్తే । తస్మా᳚-త్ప॒శో-ర్జాయ॑మానా॒దాపః॑ పు॒రస్తా᳚-ద్యన్తి ॥ త-ద్దశ॑హో॒తా-ఽన్వ॑సృజ్యత । ప్ర॒జాప॑తి॒ర్వై దశ॑ హోతా ॥ య ఏ॒వ-న్తప॑సో వీ॒ర్యం॑-విఀ॒ద్వాగ్​స్తప్య॑తే । భవ॑త్యే॒వ ॥ తద్వా ఇ॒దమాప॑-స్సలి॒ల-మా॑సీత్ । సో॑-ఽరోదీత్-ప్ర॒జాప॑తిః ॥ 52 ॥

స కస్మా॑ అజ్ఞి । య-ద్య॒స్యా అప్ర॑తిష్ఠాయా॒ ఇతి॑ । యద॒ఫ్స్వ॑-వాప॑ద్యత । సా పృ॑థి॒వ్య॑భవత్ । యద్వ్యమృ॑ష్ట । తద॒న్తరి॑ఖ్ష-మభవత్ । యదూ॒ర్ధ్వ-ము॒దమృ॑ష్ట । సా ద్యౌర॑భవత్ । యదరో॑దీత్ । తద॒నయో॑ రోద॒స్త్వమ్ ॥ 53 ॥

య ఏ॒వం-వేఀద॑ । నాస్య॑ గృ॒హే రు॑దన్తి । ఏ॒తద్వా ఏ॒షాం-లోఀ॒కానా॒-ఞ్జన్మ॑ । య ఏ॒వమే॒షాం-లోఀ॒కానా॒-ఞ్జన్మ॒ వేద॑ । నైషు లో॒కే-ష్వార్తి॒మార్చ్ఛ॑తి । స ఇ॒మా-మ్ప్ర॑తి॒ష్ఠా-మ॑విన్దత ॥ స ఇ॒మా-మ్ప్ర॑తి॒ష్ఠాం-విఀ॒త్త్వా ఽకా॑మయత॒ ప్రజా॑యే॒యేతి॑ । స తపో॑-ఽతప్యత । సో᳚-ఽన్తర్వా॑నభవత్ । స జ॒ఘనా॒దసు॑రా-నసృజత ॥ 54 ॥

తేభ్యో॑ మృ॒న్మయే॒ పాత్రే-ఽన్న॑మదుహత్ । యా-ఽస్య॒ సా త॒నూరాసీ᳚త్ । తామపా॑హత । సా తమి॑స్రా-ఽభవత్ ॥ సో॑-ఽకామయత॒ ప్రజా॑యే॒యేతి॑ । స తపో॑-ఽతప్యత । సో᳚-ఽన్తర్వా॑-నభవత్ । స ప్ర॒జన॑నాదే॒వ ప్ర॒జా అ॑సృజత । తస్మా॑ది॒మా భూయి॑ష్ఠాః । ప్ర॒జన॑నా॒ద్ధ్యే॑నా॒ అసృ॑జత ॥ 55 ॥

తాభ్యో॑ దారు॒మయే॒ పాత్రే॒ పయో॑-ఽదుహత । యా-ఽస్య॒ సా త॒నూరాసీ᳚త్ । తామపా॑హత । సా జోథ్స్నా॑ ఽభవత్ ॥ సో॑-ఽకామయత॒ ప్రజా॑యే॒యేతి॑ । సతపో॑-ఽతప్యత । సో᳚-ఽన్తర్వా॑-నభవత్ । స ఉ॑పప॒ఖ్షాభ్యా॑-మే॒వర్తూన॑సృజత । తేభ్యో॑ రజ॒తే పాత్రే॑ ఘృ॒తమ॑దుహత్ । యా-ఽస్య॒ సా త॒నూరాసీ᳚త్ ॥ 56 ॥

తామపా॑హత । సో॑-ఽహోరా॒త్రయో᳚-స్స॒న్ధి-ర॑భవత్ ॥ సో॑-ఽకామయత॒ ప్రజా॑యే॒యేతి॑ । స తపో॑-ఽతప్యత । సో᳚-ఽన్తర్వా॑-నభవత్ । స ముఖా᳚-ద్దే॒వా-న॑సృజత । తేభ్యో॒ హరి॑తే॒ పాత్రే॒ సోమ॑మదుహత్ । యా-ఽస్య॒ సా త॒నూరాసీ᳚త్ । తామపా॑హత । తదహ॑రభవత్ ॥ 57 ॥

ఏ॒తే వై ప్ర॒జాప॑తే॒ర్దోహాః᳚ । య ఏ॒వం-వేఀద॑ । దు॒హ ఏ॒వ ప్ర॒జాః ॥ దివా॒ వై నో॑-ఽభూ॒దితి॑ । త-ద్దే॒వానా᳚-న్దేవ॒త్వమ్ । య ఏ॒వ-న్దే॒వానా᳚-న్దేవ॒త్వం-వేఀద॑ । దే॒వవా॑నే॒వ భ॑వతి ॥ ఏ॒తద్వా అ॑హోరా॒త్రాణా॒-ఞ్జన్మ॑ । య ఏ॒వమ॑హోరా॒త్రాణా॒-ఞ్జన్మ॒ వేద॑ । నాహో॑రా॒త్రేష్వార్తి॒మార్చ్ఛ॑తి ॥ 58 ॥

అస॒తో-ఽధి॒ మనో॑-ఽసృజ్యత । మనః॑ ప్ర॒జాప॑తి-మసృజత । ప్ర॒జాప॑తిః ప్ర॒జా అ॑సృజత । తద్వా ఇ॒ద-మ్మన॑స్యే॒వ ప॑ర॒మ-మ్ప్రతి॑ష్ఠితమ్ । యది॒ద-ఙ్కిఞ్చ॑ । తదే॒తచ్ఛ్వో॑వస్య॒ సన్నామ॒ బ్రహ్మ॑ ॥ వ్యు॒చ్ఛన్తీ᳚ వ్యుచ్ఛన్త్యస్మై॒ వస్య॑సీ వస్యసీ॒ వ్యు॑చ్ఛతి । ప్రజా॑యతే ప్ర॒జయా॑ ప॒శుభిః॑ । ప్ర ప॑రమే॒ష్ఠినో॒ మాత్రా॑-మాప్నోతి । య ఏ॒వం-వేఀద॑ ॥ 59 ॥
(అ॒గ్నిర॑జాయత॒ తద్భూయో॑-ఽతప్యతా - భినద - రోదీ-త్ప్ర॒జాప॑తీ - రోద॒స్త్వ - మ॑సృజ॒ - తాసృ॑జత - ఘృ॒తమ॑దుహ॒ద్యా-ఽస్య॒ సా త॒నూరాసీ॒ - దహ॑రభవ-ద్- ఋచ్ఛతి॒ - వేద॑) (అ. 9)

(ఇ॒ద-న్ధూ॒మో᳚ ఽగ్ని-ర్జ్యోతి॑ ర॒ర్చి-ర్మరీ॑చయ ఉదా॒రా స్తద॒భ్రగ్ం /
స జ॒ఘనా॒-థ్సా తమి॑స్రా॒ స ప్ర॒జన॑నా॒-థ్సా జోథ్స్నా॒ స ఉ॑పప॒ఖ్షాభ్యా॒గ్ం॒ సో॑ ఽహోరా॒త్రయో᳚-స్స॒న్ధి-స్సముఖా॒-త్తదహ॑-ర్దే॒వవా᳚న్ / మృ॒న్మయే॑ దారు॒మయే॑ రజ॒తే హరి॑తే॒ తేభ్య॒స్తాభ్యో॒ ద్వే తేభ్యో-ఽన్న॒-మ్పయో॑
ఘృ॒తగ్ం సోమ᳚మ్)

అనువాకం 10 - దేవసృష్టిమధ్యే-ఽవస్థితస్యేన్ద్రస్య దేవతాధిపతిత్వమ్
ప్ర॒జాప॑తి॒-రిన్ద్ర॑మసృజ-తానుజావ॒ర-న్దే॒వానా᳚మ్ । త-మ్ప్రాహి॑ణోత్ । పరే॑హి । ఏ॒తేషా᳚-న్దే॒వానా॒-మధి॑పతిరే॒ధీతి॑ । త-న్దే॒వా అ॑బ్రువన్న్ । కస్త్వమసి॑ । వ॒యం-వైఀ త్వచ్ఛ్రేయాగ్ం॑స-స్స్మ॒ ఇతి॑ । సో᳚-ఽబ్రవీత్ । కస్త్వమసి॑ వ॒యం-వైఀ త్వచ్ఛ్రేయాగ్ం॑స-స్స్మ॒ ఇతి॑ మా దే॒వా అ॑వోచ॒న్నితి॑ ॥ అథ॒ వా ఇ॒ద-న్తర్​హి॑ ప్ర॒జాప॑తౌ॒ హర॑ ఆసీత్ ॥ 60 ॥

యద॒స్మిన్నా॑ది॒త్యే । తదే॑నమబ్రవీత్ । ఏ॒తన్మే॒ ప్రయ॑చ్ఛ । అథా॒హమే॒తేషా᳚-న్దే॒వానా॒-మధి॑పతి-ర్భవిష్యా॒మీతి॑ । కో॑హగ్గ్​-స్యా॒మిత్య॑బ్రవీత్ । ఏ॒త-త్ప్ర॒దాయేతి॑ । ఏ॒త-థ్స్యా॒ ఇత్య॑బ్రవీత్ । యదే॒తద్బ్రవీ॒షీతి॑ । కో హ॒ వై నామ॑ ప్ర॒జాప॑తిః । య ఏ॒వం-వేఀద॑ ॥ 61 ॥

వి॒దురే॑న॒-న్నామ్నా᳚ । తద॑స్మై రు॒క్మ-ఙ్కృ॒త్వా ప్రత్య॑ముఞ్చత్ । తతో॒ వా ఇన్ద్రో॑ దే॒వానా॒-మధి॑పతి-రభవత్ । య ఏ॒వం-వేఀద॑ । అధి॑పతిరే॒వ స॑మా॒నానా᳚-మ్భవతి ॥ సో॑-ఽమన్యత । కి-ఙ్కిం॒-వాఀ అ॑కర॒మితి॑ । స చ॒న్ద్ర-మ్మ॒ ఆహ॒రేతి॒ ప్రాల॑పత్ । తచ్చ॒న్ద్రమ॑స-శ్చన్ద్రమ॒స్త్వమ్ । య ఏ॒వం-వేఀద॑ ॥ 62 ॥

చ॒న్ద్రవా॑నే॒వ భ॑వతి ॥ త-న్దే॒వా అ॑బ్రువన్న్ । సు॒వీర్యో॑ ఽమర్యా॒ యథా॑ గోపా॒యత॒ ఇతి॑ । త-థ్సూర్య॑స్య సూర్య॒త్వమ్ । య ఏ॒వం-వేఀద॑ । నైన॑-న్దభ్నోతి ॥ కశ్చ॒ నాస్మి॒న్వా ఇ॒దమి॑న్ద్రి॒య-మ్ప్రత్య॑స్థా॒దితి॑ । తదిన్ద్ర॑-స్యేన్ద్ర॒త్వమ్ । య ఏ॒వం-వేఀద॑ । ఇ॒న్ద్రి॒యా॒వ్యే॑వ భ॑వతి ॥ 63 ॥

అ॒యం-వాఀ ఇ॒ద-మ్ప॑ర॒మో॑-ఽభూ॒దితి॑ । తత్-ప॑రమే॒ష్ఠినః॑ పరమేష్ఠి॒త్వమ్ । య ఏ॒వం-వేఀద॑ । ప॒ర॒మామే॒వ కాష్ఠా᳚-ఙ్గచ్ఛతి ॥ త-న్దే॒వా-స్స॑మ॒న్త-మ్పర్య॑విశన్న్ । వస॑వః పు॒రస్తా᳚త్ । రు॒ద్రా ద॑ఖ్షిణ॒తః । ఆ॒ది॒త్యాః ప॒శ్చాత్ । విశ్వే॑ దే॒వా ఉ॑త్తర॒తః । అఙ్గి॑రసః ప్ర॒త్యఞ్చ᳚మ్ ॥ 64 ॥

సా॒ద్ధ్యాః పరా᳚ఞ్చమ్ । య ఏ॒వం-వేఀద॑ । ఉపై॑నగ్ం సమా॒నా-స్సం-విఀ ॑శన్తి ॥ స ప్ర॒జాప॑తిరే॒వ భూ॒త్వా ప్ర॒జా ఆవ॑యత్ । తా అ॑స్మై॒ నాతి॑ష్ఠన్తా॒న్నాద్యా॑య । తా ముఖ॑-మ్పు॒రస్తా॒త్-పశ్య॑న్తీః । ద॒ఖ్షి॒ణ॒తః పర్యా॑యన్న్ । స ద॑ఖ్షిణ॒తః పర్య॑వర్తయత । తా ముఖ॑-మ్పు॒రస్తా॒త్-పశ్య॑న్తీః । ముఖ॑-న్దఖ్షిణ॒తః ॥ 65 ॥

ప॒శ్చాత్-పర్యా॑యన్న్ । స ప॒శ్చాత్-పర్య॑వర్తయత । తా ముఖ॑-మ్పు॒రస్తా॒త్-పశ్య॑న్తీః । ముఖ॑-న్దఖ్షిణ॒తః । ముఖ॑-మ్ప॒శ్చాత్ । ఉ॒త్త॒ర॒తః పర్యా॑యన్న్ । స ఉ॑త్తర॒తః పర్య॑వర్తయత । తా ముఖ॑-మ్పు॒రస్తా॒త్-పశ్య॑న్తీః । ముఖ॑-న్దఖ్షిణ॒తః । ముఖ॑-మ్ప॒శ్చాత్ ॥ 66 ॥

ముఖ॑ముత్తర॒తః । ఊ॒ర్ధ్వా ఉదా॑యన్న్ । స ఉ॒పరి॑ష్టా॒న్న్య॑-వర్తయత । తా-స్స॒ర్వతో॑ముఖో భూ॒త్వా ఽఽవ॑యత్ । తతో॒ వై తస్మై᳚ ప్ర॒జా అతి॑ష్ఠన్తా॒న్నాద్యా॑య ॥ య ఏ॒వం-విఀ॒ద్వా-న్పరి॑ చ వ॒ర్తయ॑తే॒ ని చ॑ । ప్ర॒జాప॑తిరే॒వ భు॒త్వా ప్ర॒జా అ॑త్తి । తిష్ఠ॑న్తే-ఽస్మై ప్ర॒జా అ॒న్నాద్యా॑య । అ॒న్నా॒ద ఏ॒వ భ॑వతి ॥ 67 ॥
(ఆ॒సీ॒-ద్- వేద॑ - చన్ద్రమ॒స్త్వం-యఀ ఏ॒వం-వేఀదే᳚ - న్ద్రియా॒వ్యే॑వ భ॑వతి - ప్ర॒త్యఞ్చ॒ - ముఖ॑-న్దఖ్షిణ॒తో - ముఖ॑-మ్ప॒శ్చాన్ - +నవ॑ చ) (ఆ10 )

అనువాకం 11 - హోతృమన్త్రాణా-మ్పురుషార్థప్రయోగః
ప్ర॒జాప॑తి-రకామయత బ॒హోర్భూయా᳚న్-థ్స్యా॒మితి॑ । స ఏ॒త-న్దశ॑హోతార-మపశ్యత్ । త-మ్ప్రాయు॑ఙ్క్త । తస్య॒ ప్రయు॑క్తి బ॒హోర్భూయా॑నభవత్ । యః కా॒మయే॑త బ॒హోర్భూయా᳚న్-థ్స్యా॒మితి॑ । స దశ॑హోతార॒-మ్ప్రయు॑ఞ్జీత । బ॒హోరే॒వ భూయా᳚న్-భవతి ॥ సో॑-ఽకామయత వీ॒రో మ॒ ఆజా॑యే॒తేతి॑ । స దశ॑హోతు॒శ్చతు॑ర్​హోతార॒-న్నిర॑మిమీత । త-మ్ప్రాయు॑ఙ్క్త ॥ 68 ॥

తస్య॒ ప్రయు॒క్తీన్ద్రో॑ ఽజాయత । యః కా॒మయే॑త వీ॒రో మ॒ ఆజా॑యే॒తేతి॑ । స చతు॑ర్​హోతార॒-మ్ప్రయు॑ఞ్జీత । ఆ-ఽస్య॑ వీ॒రో జా॑యతే ॥ సో॑-ఽకామయత పశు॒మాన్-థ్స్యా॒మితి॑ । స చతు॑ర్​హోతుః॒ పఞ్చ॑హోతార॒-న్నిర॑మిమీత । త-మ్ప్రాయు॑ఙ్క్త । తస్య॒ ప్రయు॑క్తి పశు॒మాన॑భవత్ । యః కా॒మయే॑త పశు॒మాన్-థ్స్యా॒మితి॑ । స పఞ్చ॑హోతార॒-మ్ప్రయు॑ఞ్జీత ॥ 69 ॥

ప॒శు॒మానే॒వ భ॑వతి ॥ సో॑-ఽకామయత॒ర్తవో॑ మే కల్పేర॒న్నితి॑ । స పఞ్చ॑హోతు॒-ష్షడ్ఢో॑తార॒-న్నిర॑మిమీత । త-మ్ప్రాయు॑ఙ్క్త । తస్య॒ ప్రయు॑క్త్యృ॒తవో᳚-ఽస్మా అకల్పన్త । యః కా॒మయే॑త॒ర్తవో॑ మే కల్పేర॒న్నితి॑ । స షడ్ఢో॑తార॒-మ్ప్రయు॑ఞ్జీత । కల్ప॑న్తే-ఽస్మా ఋ॒తవః॑ ॥ సో॑-ఽకామయత సోమ॒ప-స్సో॑మయా॒జీ స్యా᳚మ్ । ఆ మే॑ సోమ॒ప-స్సో॑మయా॒జీ జా॑యే॒తేతి॑ ॥ 70 ॥

స షడ్ఢో॑తు-స్స॒ప్తహో॑తార॒-న్నిర॑మిమీత । త-మ్ప్రాయు॑ఙ్క్త । తస్య॒ ప్రయు॑క్తి సోమ॒ప-స్సో॑మయా॒జ్య॑భవత్ । ఆ-ఽస్య॑ సోమ॒ప-స్సో॑మయా॒జ్య॑జాయత । యః కా॒మయే॑త సోమ॒ప-స్సో॑మయా॒జీ స్యా᳚మ్ । ఆ మే॑ సోమ॒ప-స్సో॑మయా॒జీ జా॑యే॒తేతి॑ । స స॒ప్తహో॑తార॒-మ్ప్రయు॑ఞ్జీత । సో॒మ॒ప ఏ॒వ సో॑మయా॒జీ భ॑వతి । ఆ-ఽస్య॑ సోమ॒ప-స్సో॑మయా॒జీ జా॑యతే ॥ స వా ఏ॒ష ప॒శుః ప॑ఞ్చ॒ధా ప్రతి॑ తిష్ఠతి ॥ 71 ॥

ప॒ద్భిర్ముఖే॑న ॥ తే దే॒వాః ప॒శూన్. వి॒త్త్వా । సు॒వ॒ర్గం-లోఀ॒కమా॑యన్న్ ॥ తే॑-ఽముష్మి॑ల్ ఀలో॒కే వ్య॑ఖ్షుద్ధ్యన్న్ । తే᳚-ఽబ్రువన్న్ । అ॒ముతః॑ ప్రదానం॒-వాఀ ఉప॑జిజీవి॒మేతి॑ । తే స॒ప్తహో॑తారం-యఀ॒జ్ఞం-విఀ॒ధాయా॒యాస్య᳚మ్ । ఆ॒ఙ్గీ॒ర॒స-మ్ప్రాహి॑ణ్వన్న్ । ఏ॒తేనా॒ముత్ర॑ కల్ప॒యేతి॑ । తస్య॒ వా ఇ॒య-ఙ్క్లృప్తిః॑ ॥ 72 ॥

యది॒ద-ఙ్కిఞ్చ॑ । య ఏ॒వం-వేఀద॑ । కల్ప॑తే-ఽస్మై । స వా అ॒య-మ్మ॑ను॒ష్యే॑షు య॒జ్ఞ-స్స॒ప్తహో॑తా । అ॒ముత్ర॑ స॒ద్భ్యో దే॒వేభ్యో॑ హ॒వ్యం-వఀ ॑హతి । య ఏ॒వం-వేఀద॑ । ఉపై॑నం-యఀ॒జ్ఞో న॑మతి ॥ యో వై చతు॑ర్​హోతృణా-న్ని॒దానం॒-వేఀద॑ । ని॒దాన॑వా-న్భవతి । అ॒గ్ని॒హో॒త్రం-వైఀ దశ॑హోతుర్ని॒దాన᳚మ్ । ద॒ర్॒శ॒పూ॒ర్ణ॒మా॒సౌ చతు॑ర్​హోతుః । చా॒తు॒ర్మా॒స్యాని॒ పఞ్చ॑ హోతుః । ప॒శు॒బ॒న్ధ-ష్షడ్ఢో॑తుః । సౌ॒మ్యో᳚-ఽద్ధ్వ॒ర-స్స॒ప్తహో॑తుః । ఏ॒తద్వై చతు॑ర్​హోతృణా-న్ని॒దాన᳚మ్ । య ఏ॒వం-వేఀద॑ । ని॒దాన॑వా-న్భవతి ॥ 73 ॥
(అ॒మి॒మీ॒త॒ త-మ్ప్రాయు॑ఙ్క్త॒ - పఞ్చ॑హోతార॒-మ్ప్రయు॑ఞ్జిత - జాయే॒తేతి॑ - తిష్ఠతి॒ - క్లృప్తి॒--ర్ దశ॑హోతు-ర్ని॒దానగ్ం॑ స॒ప్త చ॑ ) (అ. 11)

(ప్ర॒జాప॑తిరకామయత ప్ర॒జా-స్సృ॑జే॒యేతి॑ - ప్ర॒జాప॑తిరకామయత దర్​శపూర్ణమా॒సౌ సృ॑జే॒యేతి॑ - ప్ర॒జాప॑తిరకామయత॒ ప్రజా॑యే॒యేతి॒ స తప॒-స్స త్రి॒వృతం॑ - ప్ర॒జాప॑తిరకామయత॒ దశ॑హోతార॒-న్తేన॑ దశ॒ధా-ఽఽత్మానం॑ - దే॒వా వై వరు॑ణ॒ - మన్తో॒ వై - ప్ర॒జాప॑తి॒స్తా-స్సృ॒ష్టా-స్సమ॑శ్లిష్యన్ - దే॒వా వై చతు॑ర్​హోతృభి - రి॒దం-వాఀ అగ్రే᳚ - ప్ర॒జాప॑తి॒రిన్ద్రం॑ - ప్ర॒జాప॑తిరకామయత బ॒హోర్భూయా॒నేకా॑దశ)

(ప్ర॒జాప॑తి॒ - స్తద్గ్రహ॑స్య - ప్ర॒జా॑పతిరకామయతా॒ - నయై॒వైన॒త్ - తస్య॒ వా ఇ॒య-ఙ్క్లృప్తి॒ - స్తస్మా᳚-త్తేపా॒నాజ్జ్యోతి॒--ర్ యద॒స్మిన్నా॑ది॒త్యే -సషడ్ఢో॑తు-స్స॒ప్తహో॑తార॒-న్త్రిస॑ప్తతిః)

(ప్ర॒జాప॑తిరకామయత - ని॒దాన॑వాన్భవతి)

॥ హరిః॑ ఓమ్ ॥

॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణే ద్వితీయాష్టకే ద్వితీయః ప్రపాఠక-స్సమాప్తః ॥