కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణే తృతీయాష్టకే నవమః ప్రపాఠకః - అష్టాదశినా-మ్పశూనా-మ్ప్రయోగః
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
శ్రీ గురుభ్యో నమః । హ॒రిః॒ ఓమ్ ॥
(అశ్వమేధస్య ద్వితీయ-తృతీయా హర్విధానమ్)
అనువాకం 1 - అష్టాదశినా-ఙ్గ్రాభ్యాణాం ఆరణ్యానా-ఞ్చ పశూనా-మ్ప్రయోగః
ప్ర॒జాప॑తి-రశ్వమే॒ధమ॑సృజత । సో᳚-ఽస్మాథ్సృ॒ష్టో-ఽపా᳚క్రామత్ ।
తమ॑ష్టాద॒శిభి॒రను॒ ప్రాయు॑ఙ్క్త । తమా᳚ప్నోత్ । తమా॒ప్త్వా ఽష్టా॑ద॒శిభి॒రవా॑రున్ధ ।
యద॑ష్టాద॒శిన॑ ఆల॒భ్యన్తే᳚ । య॒జ్ఞమే॒వ తైరా॒ప్త్వా యజ॑మా॒నో-ఽవ॑రున్ధే ॥
సం॒వఀ॒థ్స॒రస్య॒ వా ఏ॒షా ప్ర॑తి॒మా । యద॑ష్టాద॒శినః॑ ।
ద్వాద॑శ॒ మాసాః॒ పఞ్చ॒ర్తవః॑ ॥ 1 ॥
సం॒వఀ॒థ్స॒రో᳚-ఽష్టాద॒శః । యద॑ష్టాద॒శిన॑ ఆల॒భ్యన్తే॑ ।
సం॒వఀ॒థ్స॒రమే॒వ తైరా॒ప్త్వా
యజమా॒నో-ఽవ॑రున్ధే ॥
అ॒గ్ని॒ష్ఠే᳚ ఽన్యా-న్ప॒శూను॑పా-క॒రోతి॑ ।
ఇత॑రేషు॒ యూపే᳚ష్వష్టాద॒శినో-ఽజా॑మిత్వాయ ॥
నవ॑ న॒వాల॑భ్యన్తే సవీర్య॒త్వాయ॑ ॥ యదా॑ర॒ణ్యై-స్సగ్గ్॑ స్థా॒పయే᳚త్ । వ్యవ॑స్యేతా-మ్పితా పు॒త్రౌ । వ్యద్ధ్వా॑నః క్రామేయుః ।
విదూ॑ర॒-ఙ్గ్రామ॑యో ర్గ్రామా॒న్తౌ స్యా॑తామ్ ॥ 2 ॥
ఋ॒ఖ్షీకాః᳚ పురుషవ్యా॒ఘ్రాః ప॑రిమో॒షిణ॑ ఆవ్యా॒ధినీ॒-స్తస్క॑రా॒ అర॑ణ్యే॒ష్వా-జా॑యేరన్న్ ॥
తదా॑హుః । అప॑శవో॒ వా ఏ॒తే । యదా॑ర॒ణ్యాః ।
యదా॑ర॒ణ్యై-స్సగ్గ్॑స్థా॒పయే᳚త । ఖ్షి॒ప్రే యజ॑మాన॒-మర॑ణ్య-మ్మృ॒తగ్ం హ॑రేయుః ।
అర॑ణ్యాయతనా॒ హ్యా॑ర॒ణ్యాః ప॒శవ॒ ఇతి॑ । యత్ప॒శూన్నాలభే॑త । అన॑వరుద్ధా అస్య ప॒శవ॑-స్స్యుః । యత్పర్య॑గ్ని-కృతానుథ్సృ॒జేత్ ॥ 3 ॥
య॒జ్ఞ॒వే॒శ॒స-ఙ్కు॑ర్యాత్ ॥ యత్ప॒శూనా॒లభ॑తే । తేనై॒వ ప॒శూనవ॑రున్ధే ।
యత్పర్య॑గ్ని-కృతానుథ్సృ॒జత్య-య॑జ్ఞవేశసాయ ।
అవ॑రుద్ధా అస్య ప॒శవో॒ భవ॑న్తి ।
న య॑జ్ఞవేశ॒ సమ్భ॑వతి ।
న యజ॑మాన॒-మర॑ణ్య-మ్మృ॒తగ్ం హ॑రన్తి ॥
గ్రా॒మ్యై-స్సగ్గ్స్థా॑పయతి । ఏ॒తే వై ప॒శవః॒, ఖ్షేమో॒ నామ॑ । స-మ్పి॑తా పు॒త్రావ వ॑స్యతః । సమద్ధ్వా॑నః క్రామన్తి ।
స॒మ॒న్తి॒క-ఙ్గ్రామ॑యో-ర్గ్రామా॒న్తౌ భ॑వతః ।
నర్ఖ్షీకాః᳚ పురుషవ్యా॒ఘ్రాః ప॑రిమో॒షిణ॑ ఆవ్యా॒ధినీ॒-స్తస్క॑రా॒ అర॑ణ్యే॒ష్వా జా॑యన్తే ॥ 4 ॥
(ఋ॒తవః॑ - స్యాతా - ముథ్సృ॒జేథ్ - స్య॑త॒స్త్రీణి॑ చ)(ఆ1)
అనువాకం 2 - చాతుర్మాస్యపశూనా-మ్ప్రయోగః
ప్ర॒జాప॑తిర-కామయతో॒భౌ లో॒కావ-వ॑రున్ధీ॒యేతి॑ ।
స ఏ॒తాను॒భయా᳚-న్ప॒శూన॑ పశ్యత్ । గ్రా॒మ్యాగ్శ్చా॑-ర॒ణ్యాగ్శ్చ॑ । తానాల॑భత ।
తైర్వై స ఉ॒భౌ లో॒కావ వా॑రున్ధ । గ్రా॒మ్యైరే॒వ ప॒శుభి॑రి॒మం-లోఀ॒కమ వా॑రున్ధ ।
ఆ॒ర॒ణ్యైర॒ముమ్ । యద్గ్రా॒మ్యా-న్ప॒శూనా॒లభ॑తే ।
ఇ॒మమే॒వ తైర్లో॒కమవ॑రున్ధే । యదా॑ర॒ణ్యాన్ ॥ 5 ॥
అ॒ము-న్తైః ॥ అన॑వరుద్ధో॒ వా ఏ॒తస్య॑ సంవఀథ్స॒ర ఇత్యా॑హుః । య ఇ॒త ఇ॒తశ్చాతుర్మా॒స్యాని॑ సం॒వఀథ్స॒ర-మ్ప్ర॑యు॒ఙ్క్త ఇతి॑ ।
ఏ॒తావా॒న్॒. వై సం॑వఀథ్స॒రః । యచ్చా॑తుర్మా॒స్యాని॑ । యదే॒తే చాతు॑ర్మా॒స్యాః ప॒శవ॑ ఆల॒భ్యన్తే᳚ । ప్ర॒త్యఖ్ష॑మే॒వ తై-స్సం॑వఀథ్స॒రం-యఀజ॑మా॒నో-ఽవ॑రున్ధే । ॥
వి వా ఏ॒ష ప్ర॒జయా॑ ప॒శుభి॑ర్-ఋద్ధ్యతే ।
య-స్సం॑వఀథ్స॒ర-మ్ప్ర॑యు॒ఙ్క్తే । సం॒వఀ॒థ్స॒ర-స్సు॑వ॒ర్గో లో॒కః ॥ 6 ॥
సు॒వ॒ర్గ-న్తు లో॒క-న్నాప॑రాద్ధ్నోతి ।
ప్ర॒జా వై ప॒శవ॑ ఏకాద॒శినీ᳚ ।
యదే॒త ఐ॑కాదశి॒నాః ప॒శవ॑ ఆల॒భ్యన్తే᳚ ।
సా॒ఖ్షాదే॒వ ప్ర॒జా-మ్ప॒శూన్. యజ॑మా॒నో-ఽవ॑రున్ధే ॥ ప్ర॒జాప॑తి-ర్వి॒రాజ॑మసృజత ।
సా సృ॒ష్టా-ఽశ్వ॑మే॒ధ-మ్ప్రావి॑శత్ ।
తా-న్ద॒శిభి॒రను॒ ప్రాయు॑ఙ్క్త । తామా᳚ప్నోత్ ।
తామా॒ప్త్వా ద॒శిభి॒రవా॑రున్ధ । యద్ద॒శిన॑ ఆల॒భ్యన్తే᳚ ॥ 7 ॥
వి॒రాజ॑మే॒వ తైరా॒ప్త్వా యజ॑మా॒నో-ఽవ॑రున్ధే ॥
ఏకా॑దశ ద॒శత॒ ఆల॑భ్యన్తే । ఏకా॑దశాఖ్షరా త్రి॒ష్టుప్ । త్రైష్టు॑భాః ప॒శవః॑ । ప॒శూనే॒వావ॑రున్ధే ॥ వై॒శ్వ॒దే॒వో వా అశ్వః॑। నా॒నా॒దే॒వ॒త్యాః᳚ ప॒శవో॑ భవన్తి ।
అశ్వ॑స్య సర్వ॒త్వాయ॑ । నానా॑రూపా భవన్తి । తస్మా॒న్నానా॑రూపాః ప॒శవః॑( ) ।
బ॒హు॒రూ॒పా భ॑వన్తి । తస్మా᳚-ద్బహురూ॒పాః ప॒శవ॒-స్సమృ॑ద్ధ్యై ॥ 8 ॥
(ఆ॒ర॒ణ్యాన్-ఀలో॒కో-ద॒శిన॑ ఆల॒భ్యన్తే॒-నానా॑రూపాః ప॒శవో॒ ద్వే చ॑) (అ. 2)
అనువాకం 3 - రోహితాదీనా-మ్పశూనాం-వఀపాహోమసాహిత్యమ్
అ॒స్మై వై లో॒కాయ॑ గ్రా॒మ్యాః ప॒శవ॒ ఆల॑భ్యన్తే । అ॒ముష్మా॑ ఆర॒ణ్యాః । యద్గ్రా॒మ్యా-న్ప॒శూనా॒లభ॑తే । ఇ॒మమే॒వ తైర్లో॒కమవ॑రున్ధే । యదా॑ర॒ణ్యాన్ । అ॒ము-న్తైః । ఉ॒భయా᳚-న్ప॒శూనాల॑భతే । గ్రా॒మ్యాగ్శ్చా॑-ర॒ణ్యాగ్శ్చ॑ ।
ఉ॒భయో᳚-ర్లో॒కయో॒ర వ॑రుద్ధ్యై । ఉ॒భయా᳚-న్ప॒శూనాల॑భతే ॥ 9 ॥
గ్రా॒మ్యాగ్శ్చా॑-ర॒ణ్యాగ్శ్చ॑ । ఉ॒భయ॑స్యా॒-న్నాద్య॒స్యా-వ॑రుద్ధ్యై । ఉభయా᳚-న్ప॒శూనాలభతే । గ్రామ్యాగ్శ్చా॑ర॒ణ్యాగ్శ్చ॑ ।
ఉ॒భయే॑షా-మ్పశూ॒నామవ॑రుద్ధ్యై ॥
త్రయ॑స్త్రయో భవన్తి । త్రయ॑ ఇ॒మే లో॒కాః ।
ఏ॒షాం-లోఀ॒కానా॒మాప్త్యై᳚ ॥ బ్ర॒హ్మ॒వా॒దినో॑ వదన్తి । కస్మా᳚థ్స॒త్యాత్ ॥ 10 ॥
అ॒స్మిన్ ఀలో॒కే బ॒హవః॒ కామా॒ ఇతి॑ ।
యథ్స॑మా॒నీభ్యో॑ దే॒వతా᳚భ్యో॒-ఽన్యే᳚-ఽన్యే ప॒శవ॑ ఆల॒భ్యన్తే᳚ । అ॒స్మిన్నే॒వ తల్లో॒కే కామా᳚న్దధాతి । తస్మా॑ద॒స్మిన్-ఀలో॒కే బ॒హవః॒ కామాః᳚ ॥ త్ర॒యా॒ణా-న్త్ర॑యాణాగ్ం స॒హ వ॒పా జు॑హోతి । త్ర్యా॑వృతో॒ వై దే॒వాః ।
త్ర్యా॑వృత ఇ॒మే లో॒కాః । ఏ॒షాం-లోఀ॒కానా॒మాప్త్యై᳚ । ఏ॒షాం-లోఀ॒కానా॒-ఙ్క్లృప్త్యై᳚ ॥ పర్య॑గ్ని-కృతా-నార॒ణ్యా-నుథ్సృ॑జ॒న్త్యహిగ్ం॑సాయై ॥ 11 ॥
(అవ॑రుద్ధ్యా ఉ॒భయా᳚-న్ప॒శూనాల॑భతే - స॒త్యా - దహిగ్ం॑సాయై)(ఆ3)
అనువాకం 4 - అశ్వస్య రథయోజనాలఙ్కారాదయః
యు॒ఞ్జన్తి॑ బ్ర॒ద్ధ్నమిత్యా॑హ । అ॒సౌ వా ఆ॑ది॒త్యో బ్ర॒ద్ధ్నః । ఆ॒ది॒త్య-మే॒వాస్మై॑ యునక్తి । అ॒రు॒షమిత్యా॑హ । అ॒గ్నిర్వా అ॑రు॒షః ।
అ॒గ్నిమే॒వాస్మై॑ యునక్తి । చర॑న్త॒మిత్యా॑హ । వా॒యుర్వై చరన్న్॑ । వా॒యుమే॒వాస్మై॑ యునక్తి । పరి॑త॒స్థుష॒ ఇత్యా॑హ ॥ 12 ॥
ఇ॒మే వై లో॒కాః పరి॑త॒స్థుషః॑ । ఇ॒మనే॒వాస్మై॑ లో॒కాన్. యు॑నక్తి ॥ రోచ॑న్తే రోచ॒నా ది॒వీత్యా॑హ । నఖ్ష॑త్రాణి॒ వై రో॑చ॒నా ది॒వి ।
నఖ్ష॑త్రాణ్యే॒వాస్మై॑ రోచయతి ॥ యు॒ఞ్జన్త్య॑స్య॒ కామ్యేత్యా॑హ । కామా॑నే॒వాస్మై॑ యునక్తి ॥ హరీ॒ విప॑ఖ్ష॒సేత్యా॑హ ।
ఇ॒మే వై హరీ॒ విప॑ఖ్షసా । ఇ॒మే ఏ॒వాస్మై॑ యునక్తి ॥ 13 ॥
శోణా॑ ధృ॒ష్ణూ నృ॒వాహ॒సేత్యా॑హ । అ॒హో॒రా॒త్రే వై నృ॒వాహ॑సా । అ॒హో॒రా॒త్రే ఏ॒వాస్మై॑ యునక్తి ॥ ఏ॒తా ఏ॒వాస్మై॑ దే॒వతా॑ యునక్తి ।
సు॒వ॒ర్గస్య॑ లో॒కస్య॒ సమ॑ష్ట్యై ॥
కే॒తు-ఙ్కృ॒ణ్వన్న॑-కే॒తవ॒ ఇతి॑ ద్ధ్వ॒జ-మ్ప్రతి॑ముఞ్చతి । యశ॑ ఏ॒వైన॒గ్ం॒ రాజ్ఞా᳚-ఙ్గమయతి ॥ జీ॒మూత॑స్యేవ భవతి॒ ప్రతీ॑క॒మిత్యా॑హ । య॒థా॒ య॒జురే॒వైతత్ ॥ యే తే॒ పన్థా॑న-స్సవితః పూ॒ర్వ్యాస॒ ఇత్య॑ద్ధ్వ॒ర్యు-ర్యజ॑మానం
ఀవాచయత్య॒భిజి॑త్యై ॥ 14 ॥
పరా॒ వా ఏ॒తస్య॑ య॒జ్ఞ ఏ॑తి । యస్య॑ ప॒శురు॒పా-కృ॑తో॒-ఽన్యత్ర॒ వేద్యా॒ ఏతి॑ । ఏతగ్గ్ స్తో॑తరే॒తేన॑ ప॒థా పున॒రశ్వ॒-మావ॑ర్తయాసి న॒ ఇత్యా॑హ ।
వా॒యుర్వై స్తోతా᳚ । వా॒యుమే॒వాస్య॑ ప॒రస్తా᳚-ద్దధా॒త్యావృ॑త్త్యై ॥ యథా॒ వై హ॒విషో॑ గృహీ॒తస్య॒ స్కన్ద॑తి । ఏ॒వం-వాఀ ఏ॒తదశ్వ॑స్య స్కన్దతి । యద॑స్యో॒పాకృ॑తస్య॒ లోమా॑ని॒ శీయ॑న్తే । యద్వాలే॑షు కా॒చానా॒వయ॑న్తి ।
లోమా᳚న్యే॒వాస్య॒ తథ్సమ్భ॑రన్తి ॥ 15 ॥
భూర్భువ॒స్సువ॒రితి॑ ప్రాజాప॒త్యా-భి॒రావ॑యన్తి । ప్రా॒జా॒ప॒త్యో వా అశ్వః॑ ।
స్వయై॒వైన॑-న్దే॒వత॑యా॒ సమ॑ద్ర్ధయన్తి ॥ భూరితి॒ మహి॑షీ । భువ॒ ఇతి॑ వా॒వాతా᳚ ।
సువ॒రితి॑ పరివృ॒క్తీ । ఏ॒షాం-లోఀ॒కానా॑-మ॒భిజి॑త్యై ॥ హి॒ర॒ణ్యయాః᳚ కా॒చా భ॑వన్తి । జ్యోతి॒ర్వై హిర॑ణ్యమ్ । రా॒ష్ట్రమ॑శ్వమే॒ధః ॥ 16 ॥
జ్యోతి॑శ్చై॒వాస్మై॑ రా॒ష్ట్ర-ఞ్చ॑ స॒మీచీ॑ దధాతి ॥ స॒హస్ర॑-మ్భవన్తి । స॒హస్ర॑ సమ్మిత-స్సువ॒ర్గో లో॒కః । సు॒వ॒ర్గస్య॑ లో॒కస్యా॒-భిజి॑త్యై ॥
అప॒ వా ఏ॒తస్మా॒త్తేజ॑ ఇన్ద్రి॒య-మ్ప॒శవ॒-శ్శ్రీః క్రా॑మన్తి । యో᳚-ఽశ్వమే॒ధేన॒ యజ॑తే ।
వస॑వస్త్వా-ఽఞ్జన్తు గాయ॒త్రేణ॒ ఛన్ద॒సేతి॒ మహి॑ష్య॒భ్య॑నక్తి । తేజో॒ వా ఆజ్య᳚మ్ । తేజో॑ గాయ॒త్రీ । తేజ॑సై॒వాస్మై॒ తేజో-ఽవ॑రున్ధే ॥ 17 ॥
రు॒ద్రాస్త్వా᳚-ఽఞ్జన్తు॒ త్రైష్టు॑భేన॒ ఛన్ద॒సేతి॑ వా॒వాతా᳚ । తేజో॒ వా ఆజ్య᳚మ్ । ఇ॒న్ద్రి॒య-న్త్రి॒ష్టుప్ । తేజ॑సై॒వాస్మా॑ ఇన్ద్రి॒యమవ॑రున్ధే ।
ఆ॒ది॒త్యా-స్త్వా᳚-ఽఞ్జన్తు॒ జాగ॑తేన॒ ఛన్ద॒సేతి॑ పరివృ॒క్తీ । తేజో॒ వా ఆజ్య᳚మ్ । ప॒శవో॒ జగ॑తీ ।
తేజ॑సై॒వాస్మై॑ ప॒శూనవ॑రున్ధే ॥
పత్న॑యో॒-ఽభ్య॑ఞ్జన్తి । శ్రి॒యా వా ఏ॒త-ద్రూ॒పమ్ ॥ 18 ॥
యత్పత్న॑యః । శ్రియ॑-మే॒వాస్మి॒-న్తద్ద॑ధతి ।
నాస్మా॒త్తేజ॑ ఇన్ద్రి॒య-మ్ప॒శవ॒-శ్శ్రీరప॑క్రామన్తి ॥
లాజీ(3)ఞ్ఛాచీ(3)న్. యశో॑ మ॒మాఀ(4) ఇత్యతి॑రిక్త॒-మన్న॒మశ్వా॑యో॒ పాహ॑రన్తి ।
ప్ర॒జామే॒వాన్నా॒దీ-ఙ్కు॑ర్వతే ॥
ఏ॒తద్దే॑వా॒ అన్న॑మత్తై॒త-దన్న॑మద్ధి ప్రజాపత॒ ఇత్యా॑హ । ప్ర॒జాయా॑మే॒వాన్నాద్య॑-న్దధతే ॥
యది॒ నావ॒జిఘ్ర᳚త్ । అ॒గ్నిః ప॒శురా॑సీ॒దిత్యవ॑-ఘ్రాపయేత్ । అవ॑ హై॒వ జి॑ఘ్రతి ॥
ఆక్రాన॑. వా॒జీ క్రమై॒రత్య॑-క్రమీద్వా॒జీ ద్యౌస్తే॑ పృ॒ష్ఠ-మ్పృ॑థి॒వీ
స॒ధస్థ॒మిత్యశ్వ॒-మను॑మన్త్రయతే ।
ఏ॒షాం-లోఀ॒కానా॑-మ॒భిజి॑త్యై ॥
సమి॑ద్ధో అ॒ఞ్జన్కృద॑ర-మ్మతీ॒నా-మిత్యశ్వ॑స్యా॒ ప్రియో॑ భవన్తి సరూప॒త్వాయ॑ ॥ 19 ॥
(పరి॑త॒స్థుష॒ ఇత్యా॑హే॒ - మే ఏ॒వాస్మై॑ యునక్త్య॒ - భిజి॑త్యై-భర-న్త్యశ్వమే॒ధో - రు॑న్ధే - రూ॒పమ్ - జి॑ఘ్రతి॒ త్రీణి॑ చ) (అ. 4)
అనువాకం 5 - బ్రహ్మోద్యనామకః హోతృబ్రాహ్మణోస్సంవాఀదః
తేజ॑సా॒ వా ఏ॒ష బ్ర॑హ్మవర్చ॒సేన॒ వ్యృ॑ద్ధ్యతే । యో᳚-ఽశ్వమే॒ధేన॒ యజ॑తే ।
హోతా॑ చ బ్ర॒హ్మా చ॑ బ్ర॒హ్మోద్యం॑-వఀదతః ।
తేజ॑సా చై॒వైన॑-మ్బ్రహ్మవర్చ॒సేన॑ చ॒ సమ॑ద్ర్ధయతః ॥ ద॒ఖ్షి॒ణ॒తో బ్ర॒హ్మా భ॑వతి ।
ద॒ఖ్షి॒ణ॒త ఆ॑యతనో॒ వై బ్ర॒హ్మా । బా॒ర్॒హ॒స్ప॒త్యో వై బ్ర॒హ్మా ।
బ్ర॒హ్మ॒వ॒ర్చ॒సమే॒వాస్య॑ దఖ్షిణ॒తో (దఖ్షి॒ణతో) ద॑ధాతి ।
తస్మా॒-ద్దఖ్షి॒ణో-ఽద్ర్ధో᳚ బ్రహ్మవర్చ॒సిత॑రః ॥
ఉ॒త్త॒ర॒తో హోతా॑ భవతి ॥ 20 ॥
ఉ॒త్త॒ర॒త ఆ॑యతనో॒ వై హోతా᳚ । ఆ॒గ్నే॒యో వై హోతా᳚ । తేజో॒ వా అ॒గ్నిః । తేజ॑ ఏ॒వాస్యో᳚త్తర॒తో ద॑ధాతి । తస్మా॒దుత్త॒రో-ఽద్ర్ధ॑-స్తేజ॒స్విత॑రః ॥
యూప॑మ॒భితో॑ వదతః । య॒జ॒మా॒న॒దే॒వ॒త్యో॑ వై యూపః॑ । యజ॑మానమే॒వ తేజ॑సా చ బ్రహ్మవర్చ॒సేన॑ చ॒ సమ॑ద్ర్ధయతః ॥
కిగ్గ్ స్వి॑దాసీత్-పూ॒ర్వచి॑త్తి॒-రిత్యా॑హ ।
ద్యౌర్వై వృష్టిః॑ పూ॒ర్వచి॑త్తిః ॥ 21 ॥
దివ॑మే॒వ వృష్టి॒మవ॑రున్ధే ॥ కిగ్గ్ స్వి॑దాసీ-ద్బృ॒హద్వయ॒ ఇత్యా॑హ । అశ్వో॒ వై బృ॒హద్వయః॑ । అశ్వ॑మే॒వావ॑రున్ధే ॥ కిగ్గ్ స్వి॑దాసీత్-పిశఙ్గి॒లేత్యా॑హ । రాత్రి॒ర్వై పి॑శఙ్గి॒లా ।
రాత్రి॑మే॒వావ॑రున్ధే ॥ కిగ్గ్ స్వి॑దాసీత్-పిలిప్పి॒లేత్యా॑హ । శ్రీర్వై పి॑లిప్పి॒లా । అ॒న్నాద్య॑మే॒వావ॑రున్ధే ॥ 22 ॥
క-స్స్వి॑దేకా॒కీ చ॑ర॒తీత్యా॑హ । అ॒సౌ వా ఆ॑ది॒త్య ఏ॑కా॒కీ చ॑రతి । తేజ॑ ఏ॒వావ॑రున్ధే ॥
క ఉ॑ స్విజ్జాయతే॒ పున॒రిత్యా॑హ ।
చ॒న్ద్రమా॒ వై జా॑యతే॒ పునః॑ ।
ఆయు॑రే॒వావ॑రున్ధే ॥
కిగ్గ్ స్వి॑ద్ధి॒మస్య॑ భేష॒జమిత్యా॑హ ।
అ॒గ్నిర్వై హి॒మస్య॑ భేష॒జమ్ । బ్ర॒హ్మ॒వ॒ర్చ॒సమే॒వావ॑రున్ధే ॥
కిగ్గ్ స్వి॑దా॒-వప॑న-మ్మ॒హదిత్యా॑హ ॥ 23 ॥
అ॒యం-వైఀ లో॒క ఆ॒వప॑న-మ్మ॒హత్ ।
అ॒స్మిన్నే॒వ లో॒కే ప్రతి॑తిష్ఠతి ॥
పృ॒చ్ఛామి॑ త్వా॒ పర॒మన్త॑-మ్పృథి॒వ్యా ఇత్యా॑హ । వేది॒ర్వై పరో-ఽన్తః॑ పృథి॒వ్యాః ।
వేది॑మే॒వావ॑రున్ధే ॥ పృ॒చ్ఛామి॑ త్వా॒ భువ॑నస్య॒ నాభి॒మిత్యా॑హ ।
య॒జ్ఞో వై భువ॑నస్య॒ నాభిః॑ । య॒జ్ఞమే॒వావ॑రున్ధే ॥
పృ॒చ్ఛామి॑ త్వా॒ వృష్ణో॒ అశ్వ॑స్య॒ రేత॒ ఇత్యా॑హ ।
సోమో॒ వై వృష్ణో॒ అశ్వ॑స్య॒ రేతః॑ । సో॒మ॒పీ॒థ-మే॒వావ॑రున్ధే ॥
పృ॒చ్ఛామి॑ వా॒చః ప॑ర॒మం-వ్యోఀ ॑మేత్యా॑హ । బ్రహ్మ॒ వై వా॒చః ప॑ర॒మం-వ్యోఀ ॑మ ।
బ్ర॒హ్మ॒వ॒ర్చ॒స-మే॒వావ॑రున్ధే ॥ 24 ॥
(హోతా॑ భవతి॒ - వై వృష్టిః॑ పూ॒ర్వచి॑త్తి - ర॒న్నాద్య॑మే॒వావ॑రున్ధే - మ॒హదిత్యా॑హ॒ - సోమో॒ వై వృష్ణో॒ అశ్వ॑స్య॒ రేత॑శ్చ॒త్వారి॑ చ) (అ. 5)
అనువాకం 6 - అశ్వస్య మృతోపచార-స్సఞ్జ్ఞపనప్రకారః
అప॒ వా ఏ॒తస్మా᳚-త్ప్రా॒ణాః క్రా॑మన్తి । యో᳚-ఽశ్వమే॒ధేన॒ యజ॑తే ।
ప్రా॒ణాయ॒ స్వాహా᳚ వ్యా॒నాయ॒ స్వాహేతి॑ సఞ్జ్ఞ॒ప్యమా॑న॒ ఆహు॑తీ-ర్జుహోతి ।
ప్రా॒ణానే॒వాస్మి॑న్దధాతి । నాస్మా᳚త్ప్రా॒ణా అప॑క్రామన్తి ॥ అవ॑న్తీః॒-స్థావ॑న్తీ-స్త్వా-ఽవన్తు । ప్రి॒య-న్త్వా᳚ ప్రి॒యాణా᳚మ్ । వర్షి॑ష్ఠ॒మాప్యానామ్ । ని॒ధీ॒నా-న్త్వా॑ నిధి॒పతిగ్ం॑ హవామహే
వసోమ॒-మేత్యా॑హ ।
అపై॒వాస్మై॒ తద్ధ్ను॑వతే ॥ 25 ॥
అథో॑ ధు॒వన్త్యే॒వైన᳚మ్ । అథో॒ న్యే॑వాస్మై᳚ హ్నువతే ॥ త్రిః పరి॑యన్తి । త్రయ॑ ఇ॒మే లో॒కాః । ఏ॒భ్య ఏ॒వైనం॑-లోఀ॒కేభ్యో॑ ధువతే ॥ త్రిః పునః॒ పరి॑యన్తి । షట్-థ్సమ్ప॑ద్యన్తే । షడ్వా ఋ॒తవః॑ ।
ఋ॒తుభి॑రే॒వైన॑-న్ధువతే ॥ అప॒ వా ఏ॒తేభ్యః॑ ప్రా॒ణాః క్రా॑మన్తి ॥ 26 ॥
యే య॒జ్ఞే ధువ॑న-న్త॒న్వతే᳚ । న॒వ॒కృత్వః॒ పరి॑యన్తి । నవ॒ వై పురు॑షే ప్రా॒ణాః ।
ప్రా॒ణానే॒వాత్మన్ద॑ధతే । నైభ్యః॑ ప్రా॒ణా అప॑క్రామన్తి ॥ అమ్బే॒ అమ్బా॒ల్యమ్బి॑క॒ ఇతి॒ పత్నీ॑ము॒దాన॑యతి । అహ్వ॑తై॒వైనా᳚మ్ ॥
సుభ॑గే॒ కామ్పీ॑ల-వాసి॒నీత్యా॑హ । తప॑ ఏ॒వైనా॒-ముప॑నయతి ॥ సు॒వ॒ర్గే లో॒కే సమ్ప్రోర్ణ్వా॑థా॒-మిత్యా॑హ ॥ 27 ॥
సు॒వ॒ర్గమే॒వైనాం᳚-లోఀ॒క-ఙ్గ॑మయతి ॥
ఆ-ఽహమ॑జాని గర్భ॒ధమా త్వమ॑జాసి గర్భ॒ధమిత్యా॑హ । ప్ర॒జా వై ప॒శవో॒ గర్భః॑ । ప్ర॒జామే॒వ ప॒శూనా॒త్మన్ధ॑త్తే ॥
దే॒వా వా అ॑శ్వమే॒ధే పవ॑మానే । సు॒వ॒ర్గం-లోఀ॒క-న్న ప్రాజా॑నన్న్ । తమశ్వః॒ ప్రాజా॑నాత్ । యథ్సూ॒చీభి॑-రసిప॒థా-న్క॒ల్పయ॑న్తి ।
సు॒వ॒ర్గస్య॑ లో॒కస్య॒ ప్రజ్ఞా᳚త్యై ॥ గా॒య॒త్రీ త్రి॒ష్టుబ్జగ॒తీత్యా॑హ ॥ 28 ॥
య॒థా॒ య॒జురే॒వైతత్ ॥ త్ర॒య్య-స్సూ॒చ్యో॑ భవన్తి ।
అ॒య॒స్మయ్యో॑ రజ॒తా హరి॑ణ్యః । అ॒స్య వై లో॒కస్య॑ రూ॒పమ॑య॒స్మయ్యః॑ । అ॒న్తరి॑ఖ్షస్య రజ॒తాః । ది॒వో హరి॑ణ్యః । దిశో॒ వా అ॑య॒స్మయ్యః॑ ।
అ॒వా॒న్త॒ర॒ది॒శా ర॑జ॒తాః । ఊ॒ద్ర్ధ్వా హరి॑ణ్యః ।
దిశ॑ ఏ॒వాస్మై॑ కల్పయతి ॥
కస్త్వా᳚-ఛ్యతి॒ కస్త్వా॒ విశా॒స్తీ-త్యా॒హా హిగ్ం॑సాయై ॥ 29 ॥
(హ్ను॒వ॒తే॒-క్రా॒మ॒-న్త్యూ॒ర్ణ్వా॒థా॒మిత్యా॑హ॒-జగ॒తీత్యా॑హ-కల్పయ॒త్యేక॑-ఞ్చ) (అ. 6)
అనువాకం 7 - తత్ర మన్త్రాః
అప॒ వా ఏ॒తస్మా॒చ్ఛ్రీ రా॒ష్ట్ర-ఙ్క్రా॑మతి । యో᳚-ఽశ్వమే॒ధేన॒ యజ॑తే ।
ఊ॒ద్ర్ధ్వామే॑నా॒-ముచ్ఛ్ర॑యతా॒-దిత్యా॑హ ।
శ్రీర్వై రా॒ష్ట్రమ॑శ్వమే॒ధః ।
శ్రియ॑మే॒వాస్మ॑ రా॒ష్ట్రమూ॒ద్ర్ధ్వ-ముచ్ఛ్ర॑యతి ॥ వే॒ణు॒భా॒ర-ఙ్గి॒రావి॒-వేత్యా॑హ ।
రా॒ష్ట్రం-వైఀ భా॒రః । రా॒ష్ట్రమే॒వాస్మై॒ పర్యూ॑హతి ॥ అథా᳚స్యా॒ మద్ధ్య॑మేధతా॒-మిత్యా॑హ । శ్రీర్వై రా॒ష్ట్రస్య॒ మద్ధ్య᳚మ్ ॥ 30 ॥
శ్రియ॑మే॒వా-వ॑రున్ధే ॥ శీ॒తే వాతే॑ పు॒నన్ని॒-వేత్యా॑హ । ఖ్షేమో॒ వై రా॒ష్ట్రస్య॑ శీ॒తో వాతః॑ । ఖ్షేమ॑మే॒వా-వ॑రున్ధే ॥ యద్ధ॑రి॒ణీ యవ॒మత్తీత్యా॑హ । విడ్వై హ॑రి॒ణీ । రా॒ష్ట్రం-యఀవః॑ । విశ॑-ఞ్చై॒వాస్మై॑ రా॒ష్ట్ర-ఞ్చ॑ స॒మీచీ॑ దధాతి ॥
న పు॒ష్ట-మ్ప॒శు మ॑న్యత॒ ఇత్యా॑హ ।
తస్మా॒-ద్రాజా॑ ప॒శూన్న పుష్య॑తి ॥ 31 ॥
శూ॒ద్రా యదర్య॑జారా॒ న పోషా॑య ధనాయ॒తీత్యా॑హ ।
తస్మా᳚-ద్వైశీపు॒త్ర-న్నాభిషి॑ఞ్చన్తే ॥ ఇ॒యం-యఀ॒కా శ॑కున్తి॒కేత్యా॑హ । విడ్వై శ॑కున్తి॒కా । రా॒ష్ట్రమ॑శ్వమే॒ధః । విశ॑-ఞ్చై॒వాస్మై॑ రా॒ష్ట్ర-ఞ్చ॑ స॒మీచీ॑ దధాతి ॥
ఆ॒హల॒మితి॒ సర్ప॒తీత్యా॑హ । తస్మా᳚-ద్రా॒ష్ట్రాయ॒ విశ॑-స్సర్పన్తి ॥ ఆహ॑త-ఙ్గ॒భే పస॒ ఇత్యా॑హ । విడ్వై గభః॑ ॥ 32 ॥
రా॒ష్ట్ర-మ్పసః॑ । రా॒ష్ట్రమ॒వ వి॒శ్యాహ॑న్తి । తస్మా᳚-ద్రా॒ష్ట్రం-విఀశ॒-ఙ్ఘాతు॑కమ్ ॥
మా॒తా చ॑ తే పి॒తా చ॑ త॒ ఇత్యా॑హ । ఇ॒యం-వైఀ మా॒తా । అ॒సౌ పి॒తా । ఆ॒భ్యామే॒వైన॒-మ్పరి॑దదాతి ॥
అగ్రం॑-వృఀ॒ఖ్షస్య॑ రోహత॒ ఇత్యా॑హ ।
శ్రీర్వై వ॒ఖ్షస్యాగ్ర᳚మ్ । శ్రియ॑మే॒వావ॑రున్ధే ॥ 33 ॥
ప్రసు॑లా॒మీతి॑ తే పి॒తా గ॒భే ము॒ష్టిమ॑తగ్ంసయ॒-దిత్యా॑హ । విడ్వై గభః॑ । రా॒ష్ట్ర-మ్ము॒ష్టిః । రా॒ష్ట్రమే॒వ వి॒శ్యాహ॑న్తి । తస్మా᳚-ద్రా॒ష్ట్రం-విఀశ॒-ఙ్ఘాతు॑కమ్ ॥ అప॒ వా ఏ॒తేభ్యః॑ ప్రా॒ణాః క్రా॑మన్తి । యే య॒జ్ఞే-ఽపూ॑తం॒-వఀద॑న్తి ।
ద॒ధి॒క్రావ్.ణ్ణో॑ అకారిష॒మితి॑ సురభి॒-మతీ॒మృచం॑-వఀదన్తి ।
ప్రా॒ణా వై సు॑ర॒భయః॑ । ప్రా॒ణానే॒వాత్మన్ద॑ధతే । నైభ్యః॑ ప్రా॒ణా అప॑క్రామన్తి ॥
ఆపో॒ హిష్ఠా మ॑యో॒భువ॒ ఇత్య॒ద్భిర్మా᳚ర్జయన్తే । ఆపో॒ వై సర్వా॑ దే॒వతాః᳚ ।
దే॒వతా॑భిరే॒-వాత్మాన॑-మ్పవయన్తే ॥ 34 ॥
(రా॒ష్ట్రస్య॒ మద్ధ్య॒మ్ - పుష్య॑తి॒ - గభో॑ - రున్ధే - దధతే చ॒త్వారి॑ చ) (అ. 7)
అనువాకం 8 - అశ్వమేధస్య తత్పశూనా-ఞ్చ ప్రశంసా
ప్ర॒జాప॑తిః ప్ర॒జా-స్సృ॒ష్ట్వా ప్రే॒ణా-ఽను॒ ప్రావి॑శత్ । తాభ్యః॒ పున॒-స్సమ్భ॑వితు॒-న్నాశ॑క్నోత్ । సో᳚-ఽబ్రవీత్ । ఋ॒ద్ధ్నవ॒దిథ్సః । యో మే॒తః పున॑-స్స॒భంర॒దితి॑ । త-న్దే॒వా అ॑శ్వమే॒ధేనై॒వ సమ॑భరన్న్ । తతో॒ వై త ఆ᳚ద్ర్ధ్నువన్న । యో᳚-ఽశ్వమే॒ధేన॒ యజ॑తే ।
ప్ర॒జాప॑తిమే॒వ సమ్భ॑రత్యృ॒ద్ధ్నోతి॑ ॥ పురు॑ష॒మాల॑భతే ॥ 35 ॥
వై॒రా॒జో వై పురు॑షః । వి॒రాజ॑-మే॒వాల॑భతే । అథో॒ అన్నం॒-వైఀ వి॒రాట్ । అన్న॑మే॒వావ॑రున్ధే ॥ అశ్వ॒మాల॑భతే । ప్రా॒జా॒ప॒త్యో వా అశ్వః॑ ।
ప్ర॒జాప॑తి-మే॒వాల॑భతే । అథో॒ శ్రీర్వా ఏక॑శఫమ్ ।
శ్రియ॑-మే॒వావ॑రున్ధే ॥ గామాల॑భతే ॥ 36 ॥
య॒జ్ఞో వై గౌః । య॒జ్ఞమే॒వాల॑భతే ।
అథో॒ అన్నం॒-వైఀ గౌః । అన్న॑మే॒వావ॑రున్ధే ॥
అ॒జా॒వీ ఆల॑భతే భూ॒మ్నే । అథో॒ పుష్టి॒ర్వై భూ॒మా ।
పుష్టి॑మే॒వావ॑రున్ధే ॥
పర్య॑గ్నికృత॒-మ్పురు॑ష-ఞ్చార॒ణ్యాగ్-శ్చో-థ్సృ॑జ॒న్త్యహిగ్ం॑సాయై ॥ ఉ॒భౌ వా ఏ॒తౌ ప॒శూ ఆల॑భ్యేతే । యశ్చా॑వ॒మో యశ్చ॑ పర॒మః ।
తే᳚-ఽస్యో॒భయే॑ య॒జ్ఞే బ॒ద్ధాః । అ॒భీష్టా॑ అ॒భిప్రీ॑తాః । అ॒భిజి॑తా అ॒భిహు॑తా భవన్తి ॥ నైన॑-న్ద॒ఙ్ఖ్ష్ణవః॑ ప॒శవో॑ య॒జ్ఞే బ॒ద్ధాః ।
అ॒భీష్టా॑ అ॒భిప్రీ॑తాః । అ॒భిజి॑తా అ॒భిహు॑తా హిగ్ంసన్తి । యో᳚-ఽశ్వమే॒ధేన॒ యజ॑తే । య ఉ॑ చైనమే॒వం-వేఀద॑ ॥ 37 ॥
(ల॒భ॒తే॒ - గామాల॑భతే - పర॒మో᳚-ఽష్టౌ చ॑) (అ. 8)
అనువాకం 9 - ఉత్తమే-ఽహని ప్రశవః
ప్ర॒థ॒మేన॒ వా ఏ॒ష స్తోమ॑న రా॒ద్ధ్వా ।
చ॒తు॒ష్టో॒మేన॑ కృ॒తేనాయా॑నా॒-ముత్త॒రే-ఽహన్న్॑ ।
ఏ॒క॒వి॒గ్ం॒శే ప్ర॑తి॒ష్ఠాయా॒-మ్ప్రతి॑తిష్ఠతి ॥
ఏ॒క॒వి॒గ్ం॒శా-త్ప్ర॑తి॒ష్ఠాయా॑ ఋ॒తూన॒న్వారో॑హతి । ఋ॒తవో॒ వై పృ॒ష్ఠాని॑ । ఋ॒తవ॑-స్సంవఀథ్స॒రః । ఋ॒తుష్వే॒వ సం॑వఀథ్స॒రే ప్ర॑తి॒ష్ఠాయ॑ । దే॒వతా॑ అ॒భ్యారో॑హతి । శక్వ॑రయః పృ॒ష్ఠ-మ్భ॑వన్త్య॒-న్యద॑న్య॒-చ్ఛన్దః॑ । అ॒న్యే᳚-ఽన్యే॒ వా ఏ॒తే ప॒శవ॒ ఆల॑భ్యన్తే ॥ 38 ॥
ఉ॒తేవ॑ గ్రా॒మ్యాః । ఉ॒తేవా॑ర॒ణ్యాః । అహ॑రే॒వ రూ॒పేణ॒ సమ॑ద్ర్ధయతి । అథో॒ అహ్న॑ ఏ॒వైష బ॒లిర్హ్రి॑యతే ॥ తదా॑హుః । అప॑శవో॒ వా ఏ॒తే ।
యద॑జా॒-వయ॑శ్చార॒ణ్యాశ్చ॑ । ఏ॒తే వై సర్వే॑ ప॒శవః॑ । యద్గ॒వ్యా ఇతి॑ ।
గ॒వ్యా-న్ప॒శూను॑త్త॒మే-ఽహ॒న్నాల॑భతే ॥ 39 ॥
తేనై॒వోభయా᳚-న్ప॒శూనవ॑రున్ధే ॥ ప్రా॒జా॒ప॒త్యా భ॑వన్తి । అన॑భిజితస్యా॒-భిజి॑త్యై ॥ సౌ॒రీర్నవ॑ శ్వే॒తావ॒శా అ॑నూబ॒న్ధ్యా॑ భవన్తి ।
అ॒న్త॒త ఏ॒వ బ॑హ్మవర్చ॒సమవ॑రున్ధే ॥
సోమా॑య స్వ॒రాజ్ఞే॑-ఽనోవా॒హా-వ॑న॒డ్వాహా॒వితి॑ ద్వ॒న్ద్వినః॑ ప॒శూనాల॑భతే ।
అ॒హో॒రా॒త్రాణా॑-మ॒భిజి॑త్యై ॥ ప॒శుభి॒ర్వా ఏ॒ష వ్యృ॑ద్ధ్యతే । యో᳚-ఽశ్వమే॒ధేన॒ యజ॑తే ।
ఛ॒గ॒ల-ఙ్క॒ల్మాష॑-ఙ్కికిదీ॒విం-విఀ ॑దీ॒గయ॒మితి॑ త్వా॒ష్ట్రా-న్ప॒శూనాల॑భతే ।
ప॒శుభి॑రే॒వాత్మాన॒గ్ం॒ సమ॑ద్ర్ధయతి ॥
ఋ॒తుభి॒ర్వా ఏ॒ష వ్యృ॑ద్ధ్యతే । యో᳚-ఽశ్వమే॒ధేన॒ యజ॑తే ।
పి॒శఙ్గా॒-స్త్రయో॑ వాస॒న్తా ఇత్యృ॑తు-ప॒శూనాల॑భతే । ఋ॒తుభి॑రే॒-వాత్మాన॒గ్ం॒ సమ॑ద్ర్ధయతి ॥
ఆ వా ఏ॒ష ప॒శుభ్యో॑ వృశ్చ్యతే ।
యో᳚-ఽశ్వమే॒ధేన॒ యజ॑తే । పర్య॑గ్నికృతా॒ ఉథ్సృ॑జ॒న్త్యనా᳚వ్రస్కాయ ॥ 40 ॥
(ల॒భ్య॒న్తే॒ - ల॒భ॒తే॒ - త్వా॒ష్ట్రా-న్ప॒శూనాల॑భతే॒-ఽష్టౌ చ॑) (అ. 9)
అనువాకం 10 - మహిమాభిధానౌ ప్రహౌ
ప్ర॒జాప॑తి-రకామయత మ॒హాన॑న్నా॒ద-స్స్యా॒మితి॑ ।
స ఏ॒తావ॑శ్వమే॒ధే మ॑హి॒మానా॑వపశ్యత్ । తావ॑గృహ్ణీత । తతో॒ వై స మ॒హాన॑న్నా॒దో॑-ఽభవత్ । యః కా॒మయే॑త మ॒హాన॑న్నా॒ద-స్స్యా॒మితి॑ । స ఏ॒తావ॑శ్వమే॒ధే మ॑హి॒మానౌ॑ గృహ్ణీత ।
మ॒హానే॒వాన్నా॒దో భ॑వతి ॥ య॒జ॒మా॒న॒దే॒వ॒త్యా॑ వై వ॒పా । రాజా॑ మహి॒మా ।
యద్వ॒పా-మ్మ॑హి॒మ్నోభ॒యతః॑ పరి॒యజ॑తి ।
యజ॑మానమే॒వ రా॒జ్యేనో॑భ॒యతః॒ పరి॑గృహ్ణాతి ॥
పు॒రస్తా᳚-థ్స్వాహాకారా॒ వా అ॒న్యే దే॒వాః ।
ఉ॒పరి॑ష్టా-థ్స్వాహాకారా అ॒న్యే । తే వా ఏ॒తే-ఽశ్వ॑ ఏ॒వ మేద్ధ్య॑ ఉ॒భయే-ఽవ॑రుద్ధ్యన్తే ।
యద్వ॒పా-మ్మ॑హి॒మ్నోభ॒యతః॑ పరి॒యజ॑తి । తానే॒వోభయా᳚-న్ప్రీణాతి ॥ 41 ॥
(ప॒రి॒యజ॑తి॒ షట్చ॑) (అ. 10)
అనువాకం 11 - శరీరహోమా-స్స్విష్టకృదాదయశ్చ
వై॒శ్వ॒దే॒వో వా అశ్వః॑ । తం-యఀత్ప్రా॑జాప॒త్య-ఙ్కు॒ర్యాత్ । యా దే॒వతా॒ అపి॑భాగాః ।
తా భా॑గ॒ధేయే॑న॒ వ్య॑ద్ర్ధయేత్ । దే॒వతా᳚భ్య-స్స॒మద॑-న్దద్ధ్యాత్ । స్తే॒గాన్-దగ్గ్ష్ట్రా᳚భ్యా-మ్మ॒ణ్డూకా॒-ఞ్జమ్భ్యే॑-భి॒రితి॑ ।
ఆజ్య॑-మవ॒దాన॑-ఙ్కృ॒త్వా ప్రతి॑స॒ఙ్ఖ్యాయ॒-మాహు॑తీ-ర్జుహోతి । యా ఏ॒వ దే॒వతా॒ అపి॑భాగాః । తా భా॑గ॒ధేయే॑న॒ సమ॑ద్ర్ధయతి ।
న దే॒వతా᳚భ్య-స్స॒మద॑-న్దధాతి ॥ 42 ॥
చతు॑ర్దశై॒తా-న॑నువా॒కాఞ్జు॑హో॒త్య-న॑న్తరిత్యై ॥
ప్ర॒యా॒సాయ॒ స్వాహేతి॑ పఞ్చద॒శమ్ । పఞ్చ॑దశ॒ వా అ॑ద్ర్ధమా॒సస్య॒ రాత్ర॑యః ।
అ॒ద్ర్ధ॒మా॒స॒శ-స్సం॑వఀథ్స॒ర ఆ᳚ప్యతే ॥ దే॒వా॒సు॒రా-స్సంయఀ ॑న్త్తా ఆసన్న్ ।
తే᳚-ఽబ్రువన్న॒గ్నయ॑-స్స్విష్ట॒కృతః॑ । అశ్వ॑స్య॒ మేద్ధ్య॑స్య వ॒యము॑ద్ధా॒ర-ముద్ధ॑రామహై ।
అథై॒తాన॒భి-భ॑వా॒మేతి॑ । తే లోహి॑త॒-ముద॑హరన్త ।
తతో॑ దే॒వా అభ॑వన్న్ ॥ 43 ॥
పరా-ఽసు॑రాః । యథ్స్వి॑ష్ట॒కృద్భ్యో॒ లోహి॑త-ఞ్జు॒హోతి॒ భ్రాతృ॑వ్యాభిభూత్యై । భవ॑త్యా॒త్మనా᳚ । పరా᳚-ఽస్య॒ భ్రాతృ॑వ్యో భవతి ॥
గో॒మృ॒గ॒క॒ణ్ఠేన॑ ప్రథ॒మా-మాహు॑తి-ఞ్జుహోతి ।
ప॒శవో॒ వై గో॑మృ॒గః । రు॒ద్రో᳚-ఽగ్ని-స్స్వి॑ష్ట॒కృత్ । రు॒ద్రాదే॒వ ప॒శూన॒న్తర్ద॑ధాతి । అథో॒ యత్రై॒షా-ఽఽహు॑తిర్-హూ॒యతే᳚ ।
న తత్ర॑ రు॒ద్రః ప॒శూన॒భిమ॑న్యతే ॥ 44 ॥
అ॒శ్వ॒శ॒ఫేన॑ ద్వి॒తీయా॒-మాహు॑తి-ఞ్జుహోతి । ప॒శవో॒ వా ఏక॑శఫమ్ । రు॒ద్రో᳚-ఽగ్ని-స్స్వి॑ష్ట॒కృత్ । రు॒ద్రాదే॒వ ప॒శూన॒న్తర్ద॑ధాతి ।
అథో॒ యత్రై॒షా-ఽఽహు॑తిరఃఅ॒యతే᳚ ।
న తత్ర॑ రు॒ద్రః ప॒శూన॒భిమ॑న్యతే ॥
అ॒య॒స్మయే॑న కమ॒ణ్డలు॑నా తృ॒తీయా᳚మ్ ।
ఆహు॑తి-ఞ్జుహోత్యా-య॒స్యో॑ వై ప్ర॒జాః । రు॒ద్రో᳚-ఽగ్ని-స్స్వి॑ష్ట॒కృత్ । రు॒ద్రాదే॒వ ప్ర॒జా అ॒న్తర్ద॑ధాతి । అథో॒ యత్రై॒షా-ఽఽహు॑తిర్-హూ॒యతే᳚ ।
న తత్ర॑ రు॒ద్రః ప్ర॒జా అ॒భిమ॑న్యతే ॥ 45 ॥
(ద॒ధా॒ - త్యభ॑వన్ - మన్యతే - ప్ర॒జా అ॒న్త-ర్ద॑ధాతి॒ ద్వే చ॑) (అ. 11)
అనువాకం 12 - తదుభయహోమమధ్యవర్త్యశ్చస్తోమీయహోమః
అశ్వ॑స్య॒ వా ఆల॑బ్ధస్య॒ మేధ॒ ఉద॑క్రామత్ । తద॑శ్వస్తో॒మీయ॑-మభవత్ ।
యద॑శ్వస్తో॒మీయ॑-ఞ్జు॒హోతి॑ । సమే॑ధమే॒వైన॒-మాల॑భతే ॥ ఆజ్యే॑న జుహోతి । మేధో॒ వా ఆజ్య᳚మ్ । మేధో᳚-ఽశ్వస్తో॒మీయ᳚మ్ । మేధే॑నై॒వాస్మి॒-న్మేధ॑-న్దధాతి ॥ షటత్రగ్ం॑శత-ఞ్జుహోతి ।
షటత్రగ్ం॑శదఖ్షరా బృహ॒తీ ॥ 46 ॥
బార్హ॑తాః ప॒శవః॑ । సా ప॑శూ॒నా-మ్మాత్రా᳚ । ప॒శూనే॒వ మాత్ర॑యా॒ సమ॑ద్ర్ధయతి ॥
తా యద్భూయ॑సీర్వా॒ కనీ॑యసీర్వా జుహు॒యాత్ । ప॒శూన్మాత్ర॑యా॒ వ్య॑ద్ర్ధయేత్ ।
షటత్రగ్ం॑శత-ఞ్జుహోతి । షటత్రగ్ం॑శదఖ్షరా బృహ॒తీ । బార్హ॑తాః ప॒శవః॑ ।
సా ప॑శూ॒నా-మ్మాత్రా᳚ । ప॒శూనే॒వ మాత్ర॑యా॒ సమ॑ద్ర్ధయతి ॥ 47 ॥
అ॒శ్వ॒స్తో॒మీయగ్ం॑ హు॒త్వా ద్వి॒పదా॑ జుహోతి । ద్వి॒పాద్వై పురు॑షో॒ ద్విప్ర॑తిష్ఠః ।
తదే॑న-మ్ప్రతి॒ష్ఠయా॒ సమ॑ద్ర్ధయతి ॥ తదా॑హుః । అ॒శ్వ॒స్తో॒మీయ॒-మ్పూర్వగ్ం॑ హోత॒వ్యా(3)-న్ద్వి॒పదా(3) ఇతి॑ । అశ్వో॒ వా అ॑శ్వస్తో॒మీయ᳚మ్ । పురు॑షో ద్వి॒పదాః᳚ । అ॒శ్వ॒స్తో॒మీయగ్ం॑ హు॒త్వా ద్వి॒పదా॑ జుహోతి । తస్మా᳚-ద్ద్వి॒పాచ్చతు॑ష్పాదమత్తి ।
అథో᳚ ద్వి॒పద్యే॒వ చతు॑ష్పదః॒ ప్రతి॑ష్ఠాపయతి ॥ ద్వి॒పదా॑ హు॒త్వా । నాన్యాముత్త॑రా॒-మాహు॑తి-ఞ్జుహుయాత్ । యద॒న్యాముత్త॑రా॒-మాహు॑తి-ఞ్జుహు॒యాత్ ।
ప్ర ప్ర॑తి॒ష్ఠాయా᳚శ్చ్యవేత । ద్వి॒పదా॑ అన్త॒తో జ॑హోతి॒ ప్రతి॑ష్ఠిత్యై ॥ 48 ॥
(బృ॒హ॒ - త్య॑ద్ర్ధయతి - స్థాపయతి॒ పఞ్చ॑ చ) (అ. 12)
అనువాకం 13 - సంవఀథ్సరానుష్ఠానమిష్టీనామ్
ప్ర॒జాప॑తి-రశ్వమే॒ధ-మ॑సృజత ।
సో᳚-ఽస్మాథ్సృ॒ష్టో-ఽపా᳚క్రామత్ ।
తం-యఀ ॑జ్ఞ-క్ర॒తుభి॒-రన్వై᳚చ్ఛత్ । తం-యఀ ॑జ్ఞ-క్ర॒తుభి॒-ర్నాన్వ॑విన్దత్ । తమిష్టి॑భి॒-రన్వై᳚చ్ఛత్ । తమిష్టి॑భి॒-రన్వ॑విన్దత్ । తదిష్టీ॑నా-మిష్టి॒త్వమ్ ।
యథ్సం॑వఀథ్స॒ర-మిష్టి॑భి॒-ర్యజ॑తే । అశ్వ॑మే॒వ తదన్వి॑చ్ఛతి ॥
సా॒వి॒త్రియో॑ భవన్తి ॥ 49 ॥
ఇ॒యం-వైఀ స॑వి॒తా । యో వా అ॒స్యా-న్నశ్య॑తి॒ యో ని॒లయ॑తే । అ॒స్యాం-వాఀవ తం-విఀ ॑న్దన్తి । న వా ఇ॒మా-ఙ్కశ్చ॒నేత్యా॑హుః । తి॒ర్యన్నోద్ర్ధ్వో-ఽత్యే॑తుమర్హ॒తీతి॑ । యథ్సా॑వి॒త్రియో॒ భవ॑న్తి ।
స॒వి॒తృ-ప్ర॑సూత ఏ॒వైన॑మిచ్ఛతి ॥
ఈ॒శ్వ॒రో వా అశ్వః॒ ప్రము॑క్తః॒ పరా᳚-మ్పరా॒వత॒-ఙ్గన్తోః᳚ । యథ్సా॒య-న్ధృతీ᳚ర్జు॒హోతి॑ । అశ్వ॑స్య॒ యత్యై॒ ధృత్యై᳚ ॥ 50 ॥
యత్ప్రా॒తరిష్టి॑భి॒-ర్యజ॑తే । అశ్వ॑మే॒వ తదన్వి॑చ్ఛతి । యథ్సా॒య-న్ధృతీ᳚ర్జు॒హోతి॑ । అశ్వ॑స్యై॒వ యత్యై॒ ధృత్యై᳚ । తస్మా᳚థ్సా॒య-మ్ప్ర॒జాః, ఖ్షే॒మ్యా॑
భవన్తి ॥ యత్ప్రా॒త-రిష్టి॑భి॒-ర్యజ॑తే ।
అశ్వ॑మే॒వ తదన్వి॑చ్ఛతి । తస్మా॒ద్దివా॑ నష్టై॒ష ఏ॑తి ॥ యత్ప్రా॒తరిష్టి॑భి॒-ర్యజ॑తే సా॒య-న్ధృతీ᳚ర్జు॒హోతి॑ । అ॒హో॒రా॒త్రాభ్యా॑-మే॒వైన॒-మన్వి॑చ్ఛతి । అథో॑ అహోరా॒త్రాభ్యా॑-మే॒వాస్మై॑ యోగఖ్షే॒మ-ఙ్క॑ల్పయతి ॥ 51 ॥
(భ॒వ॒న్తి॒ - ధృత్యా॑ - ఏన॒ మన్వి॑చ్ఛ॒త్యేక॑-ఞ్చ) (అ. 13)
అనువాకం 14 - తాస్విష్టిషు బ్రాహ్మణరాజన్యయోర్గానమ్
అప॒ వా ఏ॒తస్మా॒చ్ఛ్రీ రా॒ష్ట్ర-ఙ్క్రా॑మతి । యో᳚-ఽశ్వమే॒ధేన॒ యజ॑తే । బ్రా॒హ్మ॒ణౌ వీ॑ణాగా॒థినౌ॑ గాయతః । శ్రి॒యా వా ఏ॒త-ద్రూ॒పమ్ । యద్వీణా᳚ । శ్రియ॑-మే॒వాస్మి॒-న్తద్ధ॑త్తః । య॒దా ఖలు॒ వై పురు॑ష॒-శ్శ్రియ॑మశ్ను॒తే ।
వీణా᳚-ఽస్మై వాద్యతే ॥ తదా॑హుః ।
యదు॒భౌ బ్రా᳚హ్మ॒ణౌ గాయే॑తామ్ ॥ 52 ॥
ప్ర॒భ్రగ్ంశు॑కా-ఽస్మా॒చ్ఛ్రీ-స్స్యా᳚త్ ।
న వై బ్రా᳚హ్మ॒ణే శ్రీ ర॑మత॒ ఇతి॑ ।
బ్రా॒హ్మ॒ణో᳚-ఽన్యో గాయే᳚త్ । రా॒జ॒న్యో᳚-ఽన్యః ।
బ్రహ్మ॒ వై బ్రా᳚హ్మ॒ణః । ఖ్ష॒త్రగ్ం రా॑జ॒న్యః॑ ।
తథా॑ హాస్య॒ బ్రహ్మ॑ణా చ ఖ్ష॒త్రేణ॑ చోభ॒యత॒-శ్శ్రీః పరి॑గృహీతా భవతి ॥
తదా॑హుః । యదు॒భౌ దివా॒ గాయే॑తామ్ ।
అపా᳚స్మా-ద్రా॒ష్ట్ర-ఙ్క్రా॑మేత్ ॥ 53 ॥
న వై బ్రా᳚హ్మ॒ణే రా॒ష్ట్రగ్ం ర॑మత॒ ఇతి॑ । య॒దా ఖలు॒ వై రాజా॑ కా॒మయ॑తే । అథ॑ బ్రాహ్మ॒ణ-ఞ్జి॑నాతి । దివా᳚ బ్రాహ్మ॒ణో గా॑యేత్ । నక్తగ్ం॑ రాజ॒న్యః॑ ।
బ్రహ్మ॑ణో॒ వై రూ॒పమహః॑ । ఖ్ష॒త్రస్య॒ రాత్రిః॑ ।
తథా॑ హాస్య॒ బ్రహ్మ॑ణా చ ఖ్ష॒త్రేణ॑ చోభ॒యతో॑ రా॒ష్ట్ర-మ్పరి॑గృహీత-మ్భవతి ॥ ఇత్య॑దదా॒ ఇత్య॑యజథా॒ ఇత్య॑పచ॒ ఇతి॑ బ్రాహ్మ॒ణో గాయే᳚త్ ।
ఇ॒ష్టా॒పూ॒ర్తం-వైఀ బ్రా᳚హ్మ॒ణస్య॑ ॥ 54 ॥
ఇ॒ష్టా॒పూ॒ర్తే-నై॒వైన॒గ్ం॒ స సమ॑ద్ర్ధయతి ॥
ఇత్య॑జినా॒ ఇత్య॑యుద్ధ్యథా॒ ఇత్య॒ముగ్ం స॑గ్రా॒మ్మ-మ॑హ॒న్నితి॑ రాజ॒న్యః॑ । యు॒ద్ధం-వైఀ రా॑జ॒న్య॑స్య । యు॒ద్ధేనై॒వైన॒గ్ం॒ స సమ॑ద్ర్ధయతి ॥ అక్లృ॑ప్తా॒ వా ఏ॒తస్య॒ర్తవ॒ ఇత్యా॑హుః । యో᳚-ఽశ్వమే॒ధేన॒ యజ॑త॒ ఇతి॑ ।
తి॒స్రో᳚-ఽన్యో గాయ॑తి తి॒స్రో᳚-ఽన్యః । షట్థ్సమ్ప॑ద్యన్తే । షడ్వా ఋ॒తవః॑ ।
ఋ॒తూనే॒వాస్మై॑ కల్పయతః ॥ తాభ్యాగ్ం॑ స॒గ్గ్॒స్థాయా᳚మ్ । అ॒నో॒యు॒క్తే చ॑ శ॒తే చ॑ దదాతి । శ॒తాయుః॒ పురు॑ష-శ్శ॒తేన్ద్రి॑యః ।
ఆయు॑ష్యే॒వేన్ద్రి॒యే ప్రతి॑తిష్ఠతి ॥ 55 ॥
(గాయే॑తామ్ - క్రామే-ద్- బ్రాహ్మ॒ణస్య॑ - కల్పయతశ్చ॒త్వారి॑ చ) (అ. 14)
అనువాకం 15 - అవభృథహోమవిశేషాః
సర్వే॑షు॒ వా ఏ॒షు లో॒కేషు॑ మృ॒త్యవో॒-ఽన్వాయ॑త్తాః । తేభ్యో॒ యదాహు॑తీ॒ర్న జు॑హు॒యాత్ । లో॒కే లో॑క ఏన-మ్మృ॒త్యుర్వి॑న్దేత్ ।
మృ॒త్యవే॒ స్వాహా॑ మృ॒త్యవే॒ స్వాహేత్య॑భి పూ॒ర్వమాహు॑తీ-ర్జుహోతి ।
లో॒కాల్లో॑కాదే॒వ మృ॒త్యుమవ॑యజతే ।
నైనం॑-లోఀ॒కే లా॑కే మృ॒త్యుర్వి॑న్దతి ॥
యద॒ముష్మై॒ స్వాహా॒-ఽముష్మై॒ స్వాహేతి॒ జుహ్వ॑థ్స॒-ఞ్చఖ్షీ॑త । బ॒హు-మ్మృ॒త్యుమ॒మిత్ర॑-ఙ్కుర్వీత । మృ॒త్యవే॒ స్వాహేత్యేక॑స్మా ఏ॒వైకా᳚-ఞ్జుహుయాత్ । ఏకో॒ వా అ॒ముష్మి॑న్ ఀలా॒కే మృ॒త్యుః ॥ 56 ॥
అ॒శ॒న॒యా॒ మృ॒త్యురే॒వ । తమే॒వాముష్మి॑న్ ఀలో॒కే-ఽవ॑యజతే ॥ భ్రూ॒ణ॒హ॒త్యాయై॒ స్వాహేత్య॑వభృ॒థ ఆహు॑తి-ఞ్జుహోతి ।
భ్రూ॒ణ॒హ॒త్యామే॒ వా వ॑యజతే ॥ తదా॑హుః । యద్భ్రూ॑ణహ॒త్యా ఽపా॒త్ర్యా-ఽథ॑ ।
కస్మా᳚-ద్య॒జ్ఞే-ఽపి॑ క్రియత॒ ఇతి॑ ॥
అమృ॑త్యు॒ర్వా అ॒న్యో భ్రూ॑ణహ॒త్యాయా॒ ఇత్యా॑హుః ।
భ్రూ॒ణ॒హ॒త్యా వావ మృ॒త్యురితి॑ ।
యద్భ్రూ॑ణహ॒త్యాయై॒ స్వాహేత్య॑వభృ॒థ ఆహుతి॑-ఞ్జు॒హోతి॑ ॥ 57 ॥
మృ॒త్యుమే॒ వా హు॑త్యా తర్పయి॒త్వా ప॑రి॒పాణ॑-ఙ్కృ॒త్వా ।
భ్రూ॒ణ॒ఘ్నే భే॑ష॒జ-ఙ్క॑రోతి ॥ ఏ॒తాగ్ం హ॒ వై ము॑ణ్డి॒భ ఔ॑దన్య॒వః ।
భ్రూ॒ణ॒హ॒త్యాయై॒ ప్రాయ॑శ్చిత్తిం-విఀ॒దాఞ్చ॑కార ।
యో హా॒స్యాపి॑ ప్ర॒జాయా᳚-మ్బ్రాహ్మ॒ణగ్ం హన్తి॑ । సర్వ॑స్మై॒ తస్మై॑ భేష॒జ-ఙ్క॑రోతి ॥
జు॒మ్బ॒కాయ॒ స్వాహేత్య॑వభృ॒థ ఉ॑త్త॒మామాహు॑తి-ఞ్జుహోతి । వరు॑ణో॒ వై జు॑మ్బ॒కః । అ॒న్త॒త ఏ॒వ వరు॑ణ॒-మవ॑యజతే ॥ ఖ॒ల॒తేర్వి॑క్లి॒ధస్య॑ శు॒క్లస్య॑ పిఙ్గా॒ఖ్షస్య॑ మూ॒ద్ర్ధఞ్జు॑హోతి ।
ఏ॒తద్వై వరు॑ణస్య రూ॒పమ్ । రూ॒పేణై॒వ వరు॑ణ॒మవ॑యజతే ॥ 58 ॥
(లో॒కే మృ॒త్యు--ర్ జు॒హోతి॑ - మూ॒ద్ర్ధఞ్జు॑హోతి॒ ద్వే చ॑) (అ. 15)
అనువాకం 16 - ఉపాకరణమన్త్రవ్యాఖ్యానాదిః
వా॒రు॒ణో వా అశ్వః॑ । త-న్దే॒వత॑యా॒ వ్య॑ద్ర్ధయతి । యత్ప్రా॑జాప॒త్య-ఙ్క॒రోతి॑ ।
నమో॒ రాజ్ఞే॒ నమో॒ వరు॑ణా॒యేత్యా॑హ । వా॒రు॒ణో వా అశ్వః॑ । స్వయై॒వైన॑-న్దే॒వత॑యా॒ సమ॑ద్ర్ధయతి ॥ నమో-ఽశ్వా॑య॒ నమః॑ ప్ర॒జాప॑తయ॒ ఇత్యా॑హ । ప్రా॒జా॒ప॒త్యో వా అశ్వః॑ । స్వయై॒వైన॑-న్దే॒వత॑యా॒ సమ॑ద్ర్ధయతి ॥
నమో-ఽధి॑పతయ॒ ఇత్యా॑హ ॥ 59 ॥
ధర్మో॒ వా అధి॑పతిః । ధర్మ॑మే॒వా-వ॑రున్ధే ॥
అధి॑పతి-ర॒స్యధి॑పతి-మ్మా కు॒ర్వధి॑పతిర॒హ-మ్ప్ర॒జానా᳚-మ్భూయాస॒-మిత్యా॑హ ।
అధి॑పతి-మ॒వైనగ్ం॑ సమా॒నానా᳚-ఙ్కరోతి ॥
మా-న్ధ॑హి॒ మయి॑ ధ॒హీత్యా॑హ ।
ఆ॒శిష॑మే॒వైతామాశా᳚స్తే ॥
ఉ॒పాకృ॑తాయ॒ స్వాహేత్యు॒పాకృ॑తే జుహోతి ।
ఆల॑బ్ధాయ॒ స్వాహేతి॒ నియు॑క్తే జుహోతి ।
హు॒తాయ॒ స్వాహేతి॑ హు॒తే జు॑హోతి ।
ఏ॒షాం-లోఀ॒కానా॑-మ॒భిజి॑త్యై ॥ 60 ॥
ప్ర వా ఏ॒ష ఏ॒భ్యో లో॒కేభ్య॑శ్చ్యవతే । యో᳚-ఽశ్వమే॒ధేన॒ యజ॑తే ।
ఆ॒గ్నే॒య-మై᳚న్ద్రా॒గ్న-మా᳚శ్వి॒నమ్ ।
తా-న్ప॒శూనాల॑భతే॒ ప్రతి॑ష్ఠిత్యై ॥
యదా᳚-ఽగ్నే॒యో భవ॑తి । అ॒గ్ని-స్సర్వా॑ దే॒వతాః᳚ । దే॒వతా॑ ఏ॒వావ॑రున్ధే ॥
బ్రహ్మ॒ వా అ॒గ్నిః । ఖ్ష॒త్రమిన్ద్రః॑ । యదై᳚న్ద్రా॒గ్నో భవ॑తి ॥ 61 ॥
బ్ర॒హ్మ॒ఖ్ష॒త్రే ఏ॒వావ॑రున్ధే ॥
యదా᳚-ఽశ్వి॒నో భవ॑తి । ఆ॒శిషా॒మవ॑రుద్ధ్యై ॥
త్రయో॑ భవన్తి । త్రయ॑ ఇ॒మే లో॒కాః ।
ఏ॒ష్వే॑వ లో॒కేషు॒ ప్రతి॑తిష్ఠతి ॥
అ॒గ్నయే-ఽగ్ం॑హో॒ముచే॒-ఽష్టాక॑పాల॒ ఇతి॒ దశ॑హవిష॒మిష్టి॒-న్నిర్వ॑పతి ।
దశా᳚ఖ్షరా వి॒రాట్ । అన్నం॑-విఀ॒రాట్ ।
వి॒రాజై॒-వాన్నాద్య॒-మవ॑రున్ధే ॥
అ॒గ్నేర్మ॑న్వే ప్రథ॒మస్య॒ ప్రచే॑తస॒ ఇతి॑ యాజ్యానువా॒క్యా॑ భవన్తి సర్వ॒త్వాయ॑ ॥ 62 ॥
(అధి॑పతయ॒ ఇత్యా॑ - హా॒భిజి॑త్యా - ఐన్ద్రా॒గ్నో భవ॑తి - రున్ధ॒ ఏక॑-ఞ్చ) (అ. 16)
అనువాకం 17 - అశ్వస్య రోగాదినిమిత్త-మ్ప్రాయశ్చిత్తమ్
యద్యశ్వ॑ముప॒తప॑ద్వి॒న్దేత్ ।
ఆ॒గ్నే॒య-మ॒ష్టాక॑పాల॒-న్నిర్వ॑పేత్ ।
సౌ॒మ్య-ఞ్చ॒రుమ్ । సా॒వి॒త్ర-మ॒ష్టాక॑పాలమ్ ॥ యదా᳚గ్నే॒యో భవ॑తి ।
అ॒గ్ని-స్సర్వా॑ దే॒వతాః᳚ । దే॒వతా॑-భిరే॒వైన॑-మ్భిషజ్యతి ॥ యథ్సౌ॒మ్యో భవ॑తి ।
సోమో॒ వా ఓష॑ధీనా॒గ్ం॒ రాజా᳚ ।
యాభ్య॑ ఏ॒వైనం॑-విఀ॒న్దతి॑ ॥ 63 ॥
తాభి॑రే॒వైన॑-మ్భిషజ్యతి ॥ యథ్సా॑వి॒త్రో భవ॑తి ।
స॒వి॒తృప్ర॑సూత ఏ॒వైన॑-మ్భిషజ్యతి ॥ ఏ॒తాభి॑రే॒వైన॑-న్దే॒వతా॑భి-ర్భిషజ్యతి ।
అ॒గ॒దో హై॒వ భ॑వతి ॥ పౌ॒ష్ణ-ఞ్చ॒రు-న్నిర్వ॑పేత్ । యది॑ శ్లో॒ణ-స్స్యాత్ । పూ॒షా వై శ్లౌణ్య॑స్య భి॒షక్ । స ఏ॒వైన॑-మ్భిషజ్యతి । అశ్లో॑ణో హై॒వ భ॑వతి ॥ 64 ॥
రౌ॒ద్ర-ఞ్చ॒రు-న్నిర్వ॑పేత్ । యది॑ మహ॒తీ దే॒వతా॑-ఽభి॒మన్యే॑త । ఏ॒త॒ద్దే॒వ॒త్యో॑ వా అశ్వః॑ । స్వయై॒వైన॑-న్దే॒వత॑యా భిషజ్యతి ।
అ॒గ॒దో హై॒వ భ॑వతి ॥ వై॒శ్వా॒న॒ర-న్ద్వాద॑శ-కపాల॒-న్నిర్వ॑పేన్మృగాఖ॒రే యది॒ నాగచ్ఛే᳚త్ ।
ఇ॒యం-వాఀ అ॒గ్నిర్వై᳚శ్వాన॒రః । ఇ॒యమే॒వైన॑-మ॒ర్చిభ్యా᳚-మ్పరి॒రోధ॒మాన॑యతి ।
ఆ హై॒వ సుత్య॒మహ॑-ర్గచ్ఛతి ॥ యద్య॑ధీ॒యాత్ ॥ 65 ॥
అ॒గ్నయే-ఽగ్ం॑హో॒ముచే॒-ఽష్టాక॑పాలః । సౌ॒ర్య-మ్పయః॑ । వా॒య॒వ్య॑ ఆజ్య॑భాగః ॥ యజ॑మానో॒ వా అశ్వః॑ । అగ్ంహ॑సా॒ వా ఏ॒ష గృ॑హీ॒తః ।
యస్యాశ్వో॒ మేధా॑య॒ ప్రోఖ్షి॑తో॒-ఽద్ధ్యేతి॑ । యదగ్ం॑హో॒ముచే॑ ని॒ర్వప॑తి ।
అగ్ంహ॑స ఏ॒వ తేన॑ ముచ్యతే ॥ యజ॑మానో॒ వా అశ్వః॑ । రేత॑సా॒ వా ఏ॒ష వ్యృ॑ద్ధ్యతే ॥ 66 ॥
యస్యాశ్వో॒ మేధా॑య॒ ప్రోఖ్షి॑తో॒-ఽద్ధ్యేతి॑ । సౌ॒ర్యగ్ం రేతః॑ । యథ్సౌ॒ర్య-మ్పయో॒ భవ॑తి । రేత॑సై॒వైన॒గ్ం॒ స సమ॑ద్ర్ధయతి ॥
యజ॑మానో॒ వా అశ్వః॑ । గర్భై॒ర్వా ఏ॒ష వ్యృ॑ద్ధ్యతే । యస్యాశ్వో॒ మేధా॑య॒ ప్రోఖ్షి॑తో॒-ఽద్ధ్యేతి॑ । వా॒య॒వ్యా॑ గర్భాః᳚ ।
యద్వా॑య॒వ్య॑ ఆజ్య॑భాగో॒ భవ॑తి । గర్భై॑రే॒వైన॒గ్ం॒ స సమ॑ద్ర్ధయతి ॥
అథో॒ యస్యై॒షా-ఽశ్వ॑మే॒ధే ప్రాయ॑శ్చిత్తః క్రి॒యతే᳚ । ఇ॒ష్ట్వా వసీ॑యా-న్భవతి ॥ 67 ॥
(వి॒న్ద - త్యశ్లో॑ణో హై॒వ భ॑వ - త్యధీ॒యా - దృ॑ద్ధ్యతే॒ - గర్భై॑రే॒వైన॒గ్ం॒ స సమ॑ద్ర్ధయతి॒ ద్వే చ॑) (అ. 17)
అనువాకం 18 - బ్రహ్మౌదనా ఉచ్యన్తే
తదా॑హుః । ద్వాద॑శ బ్రహ్మౌద॒నా-న్థ్సగ్గ్స్థి॑త॒ నిర్వ॑పేత్ । ద్వా॒ద॒శభి॒ర్వేష్టి॑భి॒-ర్యజే॒తేతి॑ ॥ యదిష్టి॑-భి॒ర్యజే॑త । ఉ॒ప॒నాము॑క ఏనం-యఀ॒జ్ఞ-స్స్యా᳚త్ । పాపీ॑యా॒గ్॒స్తు స్యా᳚త్ ।
ఆ॒ప్తాని॒ వా ఏ॒తస్య॒ ఛన్దాగ్ం॑సి । య ఈ॑జా॒నః ।
తాని॒ క ఏ॒తావ॑దాశు॒ పునః॒ ప్రయు॑ఞ్జీ॒తేతి॑ ।
సర్వా॒ వై సగ్గ్స్థి॑తే య॒జ్ఞే వాగా᳚ప్యతే ॥ 68 ॥
సా-ఽఽప్తా భ॑వతి యా॒తయా᳚మ్నీ । క్రూ॒రీకృ॑తేవ॒ హి భవ॒త్యరు॑ష్కృతా । సా న పునః॑ ప్ర॒యుజ్యేత్యా॑హుః ॥ ద్వాద॑శై॒వ బ్ర॑హ్మౌద॒నా-న్థ్సగ్గ్స్థి॑తే॒ నిర్వ॑పేత్ । ప్ర॒జాప॑తి॒ర్వా ఓ॑ద॒నః । య॒జ్ఞః ప్ర॒జాప॑తిః । ఉ॒ప॒నాము॑క ఏనం-యఀ॒జ్ఞో భ॑వతి ।
న పాపీ॑యా-న్భవతి ॥ ద్వాద॑శ భవన్తి ।
ద్వాద॑శ॒ మాసా᳚-స్సంవఀథ్స॒రః ।
సం॒వఀ॒థ్స॒ర ఏ॒వ ప్రతి॑తిష్ఠతి ॥ 69 ॥
(ఆ॒ప్య॒తే॒ - సం॒వఀ॒థ్స॒ర ఏక॑-ఞ్చ) (అ. 18)
అనువాకం 19 - విభుత్వాదిభిః ద్వాదశభిర్గుణౌరశ్వమేధప్రశంసా
ఏ॒ష వై వి॒భూర్నామ॑ య॒జ్ఞః । సర్వగ్ం॑ హ॒ వై తత్ర॑ వి॒భు భ॑వతి । యత్రై॒తేన॑ య॒జ్ఞేన॒ యజ॑న్తే ॥ ఏ॒ష వై ప్ర॒భూర్నామ॑ య॒జ్ఞః । సర్వగ్ం॑ హ॒ వై తత్ర॑ ప్ర॒భు భ॑వతి । యత్రై॒తేన॑ య॒జ్ఞేన॒ యజ॑న్తే ॥ ఏ॒ష వా ఊర్జ॑స్వా॒న్నామ॑ య॒జ్ఞః । సర్వగ్ం॑ హ॒ వై తత్రోర్జ॑స్వ-ద్భవతి । యత్రై॒తేన॑ య॒జ్ఞేన॒ యజ॑న్తే ॥ ఏ॒ష వై పయ॑స్వా॒న్నామ॑ య॒జ్ఞః ॥ 70 ॥
సర్వగ్ం॑ హ॒ వై తత్ర॒ పయ॑స్వ-ద్భవతి । యత్రై॒తేన॑ య॒జ్ఞేన॒ యజ॑న్తే ॥
ఏ॒ష వై విధృ॑తో॒ నామ॑ య॒జ్ఞః ।
సర్వగ్ం॑ హ॒ వై తత్ర॒ విధృ॑త-మ్భవతి ।
యత్రై॒తేన॑ య॒జ్ఞేన॒ యజ॑న్తే ॥ ఏ॒ష వై వ్యావృ॑త్తో॒ నామ॑ య॒జ్ఞః ।
సర్వగ్ం॑ హ॒ వై తత్ర॒ వ్యావృ॑త్త-మ్భవతి । యత్రై॒తేన॑ య॒జ్ఞేన॒ యజ॑న్తే ॥
ఏ॒ష వై ప్రతి॑ష్ఠితో॒ నామ॑ య॒జ్ఞః ।
సర్వగ్ం॑ హ॒ వై తత్ర॒ ప్రతి॑ష్ఠిత-మ్భవతి ॥ 71 ॥
యత్రై॒తేన॑ య॒జ్ఞేన॒ యజ॑న్తే ॥ ఏ॒ష వై తే॑జ॒స్వీ నామ॑ య॒జ్ఞః । సర్వగ్ం॑ హ॒ వై తత్ర॑ తేజ॒స్వి భ॑వతి । యత్రై॒తేన॑ య॒జ్ఞేన॒ యజ॑న్తే ॥
ఏ॒ష వై బ్ర॑హ్మవర్చ॒సీ నామ॑ య॒జ్ఞః ।
ఆ హ॒ వై తత్ర॑ బ్రాహ్మ॒ణో బ్ర॑హ్మవర్చ॒సీ జా॑యతే । యత్రై॒తేన॑ య॒జ్ఞేన॒ యజ॑న్తే ॥
ఏ॒ష వా అ॑తివ్యా॒ధీ నామ॑ య॒జ్ఞః ।
ఆ హ॒ వై తత్ర॑ రాజ॒న్యో॑-ఽతివ్యా॒ధీ జా॑యతే । యత్రై॒తేన॑ య॒జ్ఞేన॒ యజ॑న్తే ॥
ఏ॒ష వై దీ॒ర్ఘో నామ॑ య॒జ్ఞః ।
దీ॒ర్ఘాయు॑షో హ॒ వై తత్ర॑ మను॒ష్యా॑ భవన్తి ।
యత్రై॒తేన॑ య॒జ్ఞేన॒ యజ॑న్తే ॥
ఏ॒ష వై క్లృ॒ప్తో నామ॑ య॒జ్ఞః ।
కల్ప॑తే హ॒ వై తత్ర॑ ప్ర॒జాభ్యో॑ యోగఖ్షే॒మః ।
యత్రై॒తేన॑ య॒జ్ఞేన॒ యజ॑న్తే ॥ 72 ॥
(పయ॑స్వా॒న్నామ॑ య॒జ్ఞః - ప్రతి॑ష్ఠిత-మ్భవతి॒ - యత్రై॒తేన॑ య॒జ్ఞేన॒ యజ॑న్తే॒ షట్చ॑) (అ. 19)
(ఏ॒ష వై వి॒భూః ప్ర॒భూరూర్జ॑స్వా॒-న్పయ॑స్వా॒న్॒. విధృ॑తో॒ వ్యావృ॑త్తః॒ ప్రతి॑ష్ఠితస్తేజ॒స్వీ బ్ర॑హ్మవర్చ॒స్య॑తివ్యా॒ధీ దీ॒ర్ఘః క్లు॒ప్తో ద్వాద॑శ)
అనువాకం 20 - అశ్వసఞ్జ్ఞపనప్రకారః
తా॒ర్ప్యేణాశ్వ॒గ్ం॒ సఞ్జ్ఞ॑పయన్తి । య॒జ్ఞో వై తా॒ర్ప్యమ్ । య॒జ్ఞేనై॒వైన॒గ్ం॒ సమ॑ద్ర్ధయన్తి ॥ యా॒మేన॒ సామ్నా᳚ ప్రస్తో॒తా-ఽనూప॑తిష్ఠతే ।
య॒మ॒లో॒క-మే॒వైన॑-ఙ్గమయతి ॥
తా॒ర్ప్యే చ॑ కృత్త్యధీవా॒సే చాశ్వ॒గ్ం॒ సఞ్జ్ఞ॑పయన్తి । ఏ॒తద్వై ప॑శూ॒నాగ్ం రూ॒పమ్ । రూ॒పేణై॒వ ప॒శూనవ॑రున్ధే ॥
హి॒ర॒ణ్య॒క॒శి॒పు భ॑వతి । తేజ॒సో-ఽవ॑రుద్ధ్యై ॥ 73 ॥
రు॒క్మో భ॑వతి । సు॒వ॒ర్గస్య॑ లో॒కస్యా-ను॑ఖ్యాత్యై ॥ అశ్వో॑ భవతి । ప్ర॒జాప॑తే॒-రాప్త్యై᳚ ॥ అ॒స్య వై లో॒కస్య॑ రూ॒ప-న్తా॒ర్ప్యమ్ । అ॒న్తరి॑ఖ్షస్య కృత్త్యధీవా॒సః । ది॒వో హి॑రణ్యకశి॒పు ।
ఆ॒ది॒త్యస్య॑ రు॒క్మః । ప్ర॒జాప॑తే॒రశ్వః॑ ।
ఇ॒మమే॒వ లో॒క-న్తా॒ర్ప్యేణా᳚ప్నోతి ॥ 74 ॥
అ॒న్తరి॑ఖ్ష-ఙ్కృత్యధీవా॒సేన॑ । దివగ్ం॑ హిరణ్యకశి॒పునా᳚ । ఆ॒ది॒త్యగ్ం రు॒క్మేణ॑ ।
అశ్వే॑నై॒వ మేద్ధ్యే॑న ప్ర॒జాప॑తే॒-స్సాయు॑జ్యగ్ం సలో॒కతా॑-మాప్నోతి ॥ ఏ॒తాసా॑మే॒వ దే॒వతా॑నా॒గ్ం॒ సాయు॑జ్యమ్ ।
సా॒ర్ష్టితాగ్ం॑ సమాన లో॒కతా॑మాప్నోతి ।
యో᳚-ఽశ్వమే॒ధేన॒ యజ॑తే । య ఉ॑ చైనమే॒వం-వేఀద॑ ॥ 75 ॥
(అవ॑రుద్ధ్యా - ఆప్నోత్య॒ -+ష్టౌ చ॑) (అ. 20)
అనువాకం 21 - ఉత్తరవేద్యుపవాపః
ఆ॒ది॒త్యాశ్చాఙ్గి॑రసశ్చ సువ॒ర్గే లో॒కే᳚-ఽస్పద్ర్ధన్త । తే-ఽఙ్గి॑రస ఆది॒త్యేభ్యః॑ ।
అ॒ముమా॑ది॒త్య-మశ్వగ్గ్॑ శ్వే॒త-మ్భూ॒త-న్దఖ్షి॑ణా-మనయన్న్ । తే᳚-ఽబ్రువన్న్ ।
య-న్నో-ఽన᳚ష్ట । స వర్యో॑-ఽభూ॒దితి॑ । తస్మా॒దశ్వ॒గ్ం॒ సవ॒ర్యేత్యా-హ్వ॑యన్తి ।
తస్మా᳚ద్య॒జ్ఞే వరో॑ దీయతే ॥ యత్ప్ర॒జాప॑తి॒-రాల॒బ్ధో-ఽశ్వో-ఽభ॑వత్ ।
తస్మా॒దశ్వో॒ నామ॑ ॥ 76 ॥
యచ్ఛ్వయ॒దరు॒రాసీ᳚త్ । తస్మా॒దర్వా॒ నామ॑ ॥
యథ్స॒ద్యో వాజా᳚-న్థ్స॒మజ॑యత్ । తస్మా᳚ద్వా॒జీ నామ॑ ॥ యదసు॑రాణాం-లోఀ॒కానాద॑త్త । తస్మా॑దాది॒త్యో నామ॑ ॥ అ॒గ్నిర్వా అ॑శ్వమే॒ధస్య॒ యోని॑రా॒యత॑నమ్ । సూర్యో॒-ఽగ్నేర్యోని॑-రా॒యత॑నమ్ ।
యద॑శ్వమే॒ధే᳚-ఽగ్నౌ చిత్య॑ ఉత్తరవే॒ది-ము॑ప॒వప॑తి । యోని॑-మన్తమే॒వైన॑-మా॒యత॑నవన్త-ఙ్కరోతి ॥ 77 ॥
యోని॑-మానా॒యత॑నవా-న్భవతి । స ఏ॒వం-వేఀద॑ ॥
ప్రా॒ణా॒పా॒నౌ వా ఏ॒తౌ దే॒వానా᳚మ్ । యద॑ర్కాశ్వమే॒ధౌ । ప్రా॒ణా॒పా॒నావే॒వావ॑రున్ధే ॥ ఓజో॒ బలం॒-వాఀ ఏ॒తౌ దే॒వానా᳚మ్ ।
యద॑ర్కాశ్వమే॒ధౌ । ఓజో॒ బల॑మే॒వావ॑రున్ధే ॥
అ॒గ్నిర్వా అ॑శ్వమే॒ధస్య॒ యోని॑-రా॒యత॑నమ్ ।
సూర్యో॒-ఽగ్నేర్యోని॑-రా॒యత॑నమ్ ।
యద॑శ్వమే॒ధే᳚-ఽగ్నౌ చిత్య॑ ఉత్తరవే॒ది-ఞ్చి॒నోతి॑ ।
తావ॑ర్కాశ్వమే॒ధౌ । అ॒ర్కా॒శ్వ॒మే॒ధావే॒వా వ॑రున్ధే । అథో॑ అర్కాశ్వ-మే॒ధయో॑రే॒వ ప్రతి॑తిష్ఠతి ॥ 78 ॥
(నామ॑ - కరోతి॒ - సూర్యో॒-ఽగ్నేర్యోని॑రా॒యత॑న-ఞ్చ॒త్వారి॑ చ) (అ. 21)
అనువాకం 22 - ఋషభాలమ్భః
ప్ర॒జాప॑తిం॒-వైఀ దే॒వాః పి॒తర᳚మ్ ।
ప॒శు-మ్భూ॒త-మ్మేధా॒యాల॑భన్త ।
తమా॒లభ్యోపా॑వసన్న్ । ప్రా॒తర్యష్టా᳚స్మహ॒ ఇతి॑ ।
ఏకం॒-వాఀ ఏ॒తద్దే॒వానా॒మహః॑ । యథ్సం॑వఀథ్స॒రః । తస్మా॒దశ్వః॑ పు॒రస్తా᳚-థ్సంవఀథ్స॒ర ఆల॑భ్యతే ॥
యత్ప్ర॒జాప॑తి॒-రాల॒బ్ధో-ఽశ్వో-ఽభ॑వత్ । తస్మా॒దశ్వః॑ । యథ్స॒ద్యో మేధో-ఽభ॑వత్ ॥ 79 ॥
తస్మా॑దశ్వమే॒ధః ॥ వేదు॒కో-ఽశ్వ॑మా॒శు-మ్భ॑వతి । య ఏ॒వం-వేఀద॑ ॥ యద్వై తత్ప్ర॒జాప॑తి॒-రాల॒బ్ధో-ఽశ్వో-ఽభ॑వత్ । తస్మా॒దశ్వః॑ ప్ర॒జాప॑తేః పశూ॒నా-మను॑రూపతమః ॥
ఆ-ఽస్య॑ పు॒త్రః ప్రతి॑రూపో జాయతే । య ఏ॒వం-వేఀద॑ ॥ సర్వా॑ణి భూ॒తాని॑ స॒భృన్త్యాల॑భతే ।
సమే॑న-న్దే॒వా-స్తేజ॑సే బ్రహ్మవర్చ॒సాయ॑ భరన్తి ।
యో᳚-ఽశ్వమే॒ధేన॒ యజ॑తే ॥ 80 ॥
య ఉ॑ చైనమే॒వం-వేఀద॑ ॥ ఏ॒తద్వై తద్దే॒వా ఏ॒తా-న్దే॒వతా᳚మ్ । ప॒శు-మ్భూ॒త-మ్మేధా॒యాల॑భన్త । య॒జ్ఞమ॒వ । య॒జ్ఞేన॑ య॒జ్ఞమ॑యజన్త దే॒వాః । కా॒మ॒ప్రం-యఀ॒జ్ఞమ॑ కుర్వత । తే॑-ఽమృత॒త్వమ॑కామయన్త ।
త॑-ఽమృత॒త్వ-మ॑గచ్ఛన్న్ ॥ యో᳚-ఽశ్వమే॒ధేన॒ యజ॑తే । దే॒వానా॑మే॒వా-య॑నేనైతి ॥ 81 ॥
ప్రా॒జా॒ప॒త్యేనై॒వ య॒జ్ఞేన॑ యజతే కామ॒ప్రేణ॑ । అపు॑నర్మారమే॒వ గ॑చ్ఛతి ॥ ఏ॒తస్య॒ వై రూ॒పేణ॑ పు॒రస్తా᳚-త్ప్రాజాప॒త్య-మృ॑ష॒భ-న్తూ॑ప॒రం
బ॑హురూ॒ప-మాల॑భతే । సర్వే᳚భ్యః॒ కామే᳚భ్యః । సర్వ॒స్యాప్త్యై᳚ । సర్వ॑స్య॒ జిత్యై᳚ ॥ సర్వ॑మే॒వ తేనా᳚ప్నోతి । సర్వ॑-ఞ్జయతి ।
యో᳚-ఽశ్వమే॒ధేన॒ యజ॑తే । య ఉ॑ చైనమే॒వం-వేఀద॑ ॥ 82 ॥
(మేధో-ఽభ॑వ॒--ద్యజ॑త - ఏతి॒ - వేద॑) (అ. 22)
అనువాకం 23 - అశ్వావయవేషూపాసనమ్
యో వా అశ్వ॑స్య॒ మేద్ధ్య॑స్య॒ లోమ॑నీ॒ వేద॑ ।
అశ్వ॑స్యై॒వ మేద్ధ్య॑స్య॒ లోమం॑-లోఀమఞ్జుహోతి ।
అ॒హో॒రా॒త్రే వా అశ్వ॑స్య॒ మేద్ధ్య॑స్య॒ లోమ॑నీ । యథ్సా॒య-మ్ప్రా॑తర్జు॒హోతి॑ । అశ్వ॑స్యై॒వ మేద్ధ్య॑స్య॒ లోమం॑-లోఀమఞ్జుహోతి ।
ఏ॒తద॑నుకృతి హస్మ॒ వై పు॒రా । అశ్వ॑స్య॒ మేద్ధ్య॑స్య॒ లోమం॑-లోఀమఞ్జుహ్వతి ॥
యో వా అశ్వ॑స్య॒ మేద్ధ్య॑స్య ప॒దే వేద॑ ।
అశ్వ॑స్యై॒వ మేద్ధ్య॑స్య ప॒దే ప॑దే జుహోతి ।
ద॒ర్॒శ॒పూ॒ర్ణ॒మా॒సౌ వా అశ్వ॑స్య॒ మేద్ధ్య॑స్య ప॒దే ॥ 83 ॥
యద్ద॑ర్శపూర్ణమా॒సౌ యజ॑తే ।
అశ్వ॑స్యై॒వ మేద్ధ్య॑స్య ప॒దే ప॑దే జుహోతి ।
ఏ॒తద॑నుకృతి హ స్మ॒ వై పు॒రా ।
అశ్వ॑స్య॒ మేద్ధ్య॑స్య ప॒దే ప॑దే జుహ్వతి ॥
యో వా అశ్వ॑స్య॒ మేద్ధ్య॑స్య వి॒వర్త॑నం॒-వేఀద॑ । అశ్వ॑స్యై॒వ మేద్ధ్య॑స్య వి॒వర్త॑నే వివర్తనే జుహోతి । అ॒సౌ వా ఆ॑ది॒త్యో-ఽశ్వః॑ । స ఆ॑హవ॒నీయ॒-మాగ॑చ్ఛతి । తద్వివ॑ర్తతే ।
యద॑గ్నిహో॒త్ర-ఞ్జు॒హోతి॑ ।
అశ్వ॑స్యై॒వ మేద్ధ్య॑స్య వి॒వర్త॑నే వివర్తనే జుహోతి । ఏ॒తద॑నుకృతి హ స్మ॒ వై పు॒రా ।
అశ్వ॑స్య॒ మేద్ధ్య॑స్య వి॒వర్త॑నే వివర్తనే జుహ్వతి ॥ 84 ॥
(ప॒దే - అ॑గ్నిహో॒త్ర-ఞ్జు॒హోతి॒ త్రీణి॑ చ) (అ. 23)
(ప్ర॒జాప॑తి॒స్తమ॑ష్టాద॒శిభిః॑ - ప్ర॒జాప॑తిరకామయతో॒భా - వ॒స్మై - యు॒ఞ్జన్తి॒-తేజ॒సా - ఽప॑ ప్రా॒ణా - అప॒ శ్రీరూ॒ద్ర్ధ్వమ్ - ప్ర॒జాప॑తిః ప్రే॒ణా-ఽను॑ - ప్రథ॒మేన॑ - ప్ర॒జాప॑తిరకామయత మ॒హాన్. - వై᳚శ్వదే॒వో వా అశ్వో - ఽశ్వ॑స్య - ప్ర॒జాప॑తి॒స్తం-యఀ ॑జ్ఞక్ర॒తుభి॒ - రప॒ శ్రీర్బ్రా᳚హ్మ॒ణౌ - సర్వే॑షు- వారు॒ణో - యద్యశ్వ॒మ్ - తదా॑హు- రే॒ష వై వి॒భూ - స్తా॒ర్ప్యేణా॑- ది॒త్యాః - ప్ర॒జాప॑తి-మ్పి॒తరం॒ - ఀయో వా అశ్వ॑స్య॒ మేద్ధ్య॑స్య॒ లోమ॑నీ॒ త్రయో॑విగ్ంశతిః)
(ప్ర॒జాప॑తిర॒ - స్మిన్ ఀలో॒కే - ఉ॑త్తర॒తః - శ్రియ॑మే॒వ - ప్ర॒జాప॑తిరకామయత మ॒హాన్.-య-త్ప్రా॒త - ప్ర వా ఏ॒ష ఏ॒భ్యో
లో॒కేభ్యః॒- సర్వగ్ం॑ హ॒ వై తత్ర॒ పయ॑స్వ॒ద్య -ఉ॑ చైనమే॒వం-వేఀద॑ చ॒త్వార్యశీ॑తిః)
(ప్ర॒జాప॑తిరశ్వమే॒ధం - జు॑హ్వతి)
॥ హరిః ఓమ్ ॥
॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణే తృతీయాష్టకే నవమః ప్రపాఠక-స్సమాప్తః ॥
++++++++++++++++++++
