કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે દ્વિતીયાષ્ટકે દ્વિતીયઃ પ્રપાઠકઃ - હોતૃબ્રાહ્મણમ્

ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હ॒રિઃ॒ ઓમ્ ॥

અનુવાકં 1 - દશહોતૃમન્ત્રસ્ય ક્રત્વર્થપુરુષાર્થપ્રયોગૌ

પ્ર॒જાપ॑તિરકામયત પ્ર॒જા-સ્સૃ॑જે॒યેતિ॑ । સ એ॒ત-ન્દશ॑હોતાર-મપશ્યત્ । ત-મ્મન॑સા ઽનુ॒દ્રુત્ય॑ દર્ભસ્ત॒મ્બે॑-ઽજુહોત્ । તતો॒ વૈ સ પ્ર॒જા અ॑સૃજત । તા અ॑સ્માથ્સૃ॒ષ્ટા અપા᳚ક્રામન્ન્ । તા ગ્રહે॑ણાગૃહ્ણાત્ । તદ્ગ્રહ॑સ્ય ગ્રહ॒ત્વમ્ । યઃ કા॒મયે॑ત॒ પ્રજા॑યે॒યેતિ॑ । સ દશ॑હોતાર॒-મ્મન॑સા ઽનુ॒દ્રુત્ય॑ દર્ભસ્ત॒મ્બે જુ॑હુયાત્ । પ્ર॒જાપ॑તિ॒ર્વૈ દશ॑હોતા ॥ 1 ॥

પ્ર॒જાપ॑તિરે॒વ ભૂ॒ત્વા પ્ર જા॑યતે ॥ મન॑સા જુહોતિ । મન॑ ઇવ॒ હિ પ્ર॒જાપ॑તિઃ । પ્ર॒જાપ॑તે॒રાપ્ત્યૈ᳚ ॥ પૂ॒ર્ણયા॑ જુહોતિ । પૂ॒ર્ણ ઇ॑વ॒ હિ પ્ર॒જાપ॑તિઃ । પ્ર॒જાપ॑તે॒રાપ્ત્યૈ᳚ ॥ ન્યૂ॑નયા જુહોતિ । ન્યૂ॑ના॒દ્ધિ પ્ર॒જાપ॑તિઃ પ્ર॒જા અસૃ॑જત । પ્ર॒જાના॒ગ્​મ્॒ સૃષ્ટ્યૈ᳚ ॥ 2 ॥

દ॒ર્ભ॒સ્ત॒મ્બે જુ॑હોતિ । એ॒તસ્મા॒દ્વૈ યોનેઃ᳚ પ્ર॒જાપ॑તિઃ પ્ર॒જા અ॑સૃજત । યસ્મા॑દે॒વ યોનેઃ᳚ પ્ર॒જાપ॑તિઃ પ્ર॒જા અસૃ॑જત । તસ્મા॑દે॒વ યોનેઃ॒ પ્ર જા॑યતે ॥ બ્રા॒હ્મ॒ણો દ॑ક્ષિણ॒ત ઉપા᳚સ્તે । બ્રા॒હ્મ॒ણો વૈ પ્ર॒જાના॑-મુપદ્ર॒ષ્ટા । ઉ॒પ॒દ્ર॒ષ્ટુ॒મત્યે॒વ પ્ર જા॑યતે ॥ ગ્રહો॑ ભવતિ । પ્ર॒જાનાગ્​મ્॑ સૃ॒ષ્ટાના॒-ન્ધૃત્યૈ᳚ ॥ ય-મ્બ્રા᳚હ્મ॒ણં-વિઁ॒દ્યાં-વિઁ॒દ્વાગ્​મ્સં॒-યઁશો॒ નર્ચ્છેત્ ॥ 3 ॥

સો-ઽર॑ણ્ય-મ્પ॒રેત્ય॑ । દ॒ર્ભ॒સ્ત॒મ્બ-મુ॒દ્ગ્રત્થ્ય॑ । બ્રા॒હ્મ॒ણ-ન્દ॑ક્ષિણ॒તો નિ॒ષાદ્ય॑ । ચતુ॑ર્​હોતૄ॒ન્ વ્યાચ॑ક્ષીત । એ॒તદ્વૈ દે॒વાના᳚-મ્પર॒મ-ઙ્ગુહ્ય॒-મ્બ્રહ્મ॑ । યચ્ચતુ॑ર્​હોતારઃ । તદે॒વ પ્ર॑કા॒શ-ઙ્ગ॑મયતિ । તદે॑ન-મ્પ્રકા॒શ-ઙ્ગ॒તમ્ । પ્ર॒કા॒શ-મ્પ્ર॒જાના᳚-ઙ્ગમયતિ ॥ દ॒ર્ભ॒સ્ત॒મ્બ-મુ॒દ્ગ્રત્થ્ય॒ વ્યાચ॑ષ્ટે ॥ 4 ॥

અ॒ગ્નિ॒વાન્. વૈ દ॑ર્ભસ્ત॒મ્બઃ । અ॒ગ્નિ॒વત્યે॒વ વ્યાચ॑ષ્ટે ॥ બ્રા॒હ્મ॒ણો દ॑ક્ષિણ॒ત ઉપા᳚સ્તે । બ્રા॒હ્મ॒ણો વૈ પ્ર॒જાના॑-મુપદ્ર॒ષ્ટા । ઉ॒પ॒દ્ર॒ષ્ટુ॒-મત્યે॒વૈનં॒-યઁશ॑ ઋચ્છતિ ॥ ઈ॒શ્વ॒ર-ન્તં-યઁશો-ઽર્તો॒રિત્યા॑હુઃ । યસ્યાન્તે᳚ વ્યા॒ચષ્ટ॒ ઇતિ॑ । વર॒સ્તસ્મૈ॒ દેયઃ॑ । યદે॒વૈન॒-ન્તત્રો॑પ॒ નમ॑તિ । તદે॒વાવ॑ રુન્ધે ॥ 5 ॥

અ॒ગ્નિમા॒દધા॑નો॒ દશ॑હોત્રા॒ ઽરણિ॒મવ॑દદ્ધ્યાત્ । પ્રજા॑તમે॒વૈન॒-માધ॑ત્તે । તેનૈ॒વોદ્દ્રુત્યા᳚ગ્નિહો॒ત્ર-ઞ્જુ॑હુયાત્ । પ્રજા॑તમે॒વૈન॑જ્જુહોતિ । હ॒વિર્નિ॑ર્વ॒ફ્સ્યન્-દશ॑હોતારં॒-વ્યાઁચ॑ક્ષીત । પ્રજા॑તમે॒વૈન॒-ન્નિર્વ॑પતિ । સા॒મિ॒ધે॒ની-ર॑નુવ॒ક્ષ્યન્-દશ॑હોતારં॒-વ્યાઁચ॑ક્ષીત । સા॒મિ॒ધે॒નીરે॒વ સૃ॒ષ્ટ્વા-ઽઽરભ્ય॒ પ્ર ત॑નુતે । અથો॑ ય॒જ્ઞો વૈ દશ॑હોતા । ય॒જ્ઞમે॒વ ત॑નુતે ॥ 6 ॥

અ॒ભિ॒ચર॒ન્-દશ॑હોતાર-ઞ્જુહુયાત્ । નવ॒ વૈ પુરુ॑ષે પ્રા॒ણાઃ । નાભિ॑ર્દશ॒મી । સપ્રા॑ણમે॒વૈન॑-મ॒ભિચ॑રતિ । એ॒તાવ॒દ્વૈ પુરુ॑ષસ્ય॒ સ્વમ્ । યાવ॑-ત્પ્રા॒ણાઃ । યાવ॑દે॒વાસ્યાસ્તિ॑ । તદ॒ભિચ॑રતિ ॥ સ્વકૃ॑ત॒ ઇરિ॑ણે જુહોતિ પ્રદ॒રે વા᳚ । એ॒તદ્વા અ॒સ્યૈ નિર્-ઋ॑તિગૃહીતમ્ । નિર્-ઋ॑તિ ગૃહીત એ॒વૈન॒-ન્નિર્-ઋ॑ત્યા ગ્રાહયતિ ॥ ય-દ્વા॒ચઃ ક્રૂ॒રમ્ । તેન॒ વષ॑ટ્કરોતિ । વા॒ચ એ॒વૈન॑-ઙ્ક્રૂ॒રેણ॒ પ્ર વૃ॑શ્ચતિ । તા॒જગાર્તિ॒માર્ચ્છ॑તિ ॥ 7 ॥
(દશ॑હોતા॒ - સૃષ્ટ્યા॑ - ઋ॒ચ્છે-દ્- વ્યાચ॑ષ્ટે - રુન્ધ - એ॒વ ત॑નુતે॒ - નિર્-ઋ॑તિગૃહીત॒-મ્પઞ્ચ॑ ચ) (અ. 1)

અનુવાકં 2 - ચતુર્​હોત્રાદિમન્ત્રાણા-ઙ્ક્રત્વર્થપ્રયોગઃ
પ્ર॒જાપ॑તિરકામયત દર્​શપૂર્ણમા॒સૌ સૃ॑જે॒યેતિ॑ । સ એ॒ત-ઞ્ચતુ॑ર્​હોતાર-મપશ્યત્ । ત-મ્મન॑સા-ઽનુ॒દ્રુત્યા॑ હવ॒નીયે॑-ઽજુહોત્ । તતો॒ વૈ સ દ॑ર્​શપૂર્ણમા॒સાવ॑સૃજત । તાવ॑સ્મા-થ્સૃ॒ષ્ટાવપા᳚ક્રામતામ્ । તૌ ગ્રહે॑ણા ગૃહ્ણાત્ । તદ્ગ્રહ॑સ્ય ગ્રહ॒ત્વમ્ । દ॒ર્॒શ॒પૂ॒ર્ણ॒મા॒સા-વા॒લભ॑માનઃ । ચતુ॑ર્​હોતાર॒-મ્મન॑સા-ઽનુ॒દ્રુત્યા॑-હવ॒નીયે॑ જુહુયાત્ । દ॒ર્॒શ॒પૂ॒ર્ણ॒મા॒સાવે॒વ સૃ॒ષ્ટ્વા-ઽઽરભ્ય॒ પ્ર ત॑નુતે ॥ 8 ॥

ગ્રહો॑ ભવતિ । દ॒ર્॒શ॒પૂ॒ર્ણ॒મા॒સયો᳚-સ્સૃ॒ષ્ટયો॒ર્ધૃત્યૈ᳚ ॥ સો॑-ઽકામયત ચાતુર્મા॒સ્યાનિ॑ સૃજે॒યેતિ॑ । સ એ॒ત-મ્પઞ્ચ॑હોતાર-મપશ્યત્ । ત-મ્મન॑સા-ઽનુ॒દ્રુત્યા॑ હવ॒નીયે॑-ઽજુહોત્ । તતો॒ વૈ સ ચા॑તુર્મા॒સ્યાન્ય॑સૃજત । તાન્ય॑સ્મા-થ્સૃ॒ષ્ટાન્યપા᳚ક્રામન્ન્ । તાનિ॒ ગ્રહે॑ણાગૃહ્ણાત્ । તદ્ગ્રહ॑સ્ય ગ્રહ॒ત્વમ્ । ચા॒તુ॒ર્મા॒સ્યાન્યા॒લભ॑માનઃ ॥ 9 ॥

પઞ્ચ॑હોતાર॒-મ્મન॑સા-ઽનુ॒દ્રુત્યા॑ હવ॒નીયે॑ જુહુયાત્ । ચા॒તુ॒ર્મા॒સ્યાન્યે॒વ સૃ॒ષ્ટ્વા-ઽઽરભ્ય॒ પ્ર ત॑નુતે । ગ્રહો॑ ભવતિ । ચા॒તુ॒ર્મા॒સ્યાનાગ્​મ્॑ સૃ॒ષ્ટાના॒-ન્ધૃત્યૈ᳚ ॥ સો॑-ઽકામયત પશુબ॒ન્ધગ્​મ્ સૃ॑જે॒યેતિ॑ । સ એ॒તગ્​મ્ ષડ્ઢો॑તાર-મપશ્યત્ । ત-મ્મન॑સા-ઽનુ॒દ્રુત્યા॑ હવ॒નીયે॑-ઽજુહોત્ । તતો॒ વૈ સ પ॑શુબ॒ન્ધમ॑સૃજત । સો᳚-ઽસ્મા-થ્સૃ॒ષ્ટો ઽપા᳚ક્રામત્ । ત-ઙ્ગ્રહે॑ણાગૃહ્ણાત્ ॥ 10 ॥

તદ્ગ્રહ॑સ્ય ગ્રહ॒ત્વમ્ । પ॒શુ॒બ॒ન્ધેન॑ ય॒ક્ષ્યમા॑ણઃ । ષડ્ઢો॑તાર॒-મ્મન॑સા ઽનુ॒દ્રુત્યા॑ હવ॒નીયે॑ જુહુયાત્ । પ॒શુ॒બ॒ન્ધમે॒વ સૃ॒ષ્ટ્વા-ઽઽરભ્ય॒ પ્ર ત॑નુતે । ગ્રહો॑ ભવતિ । પ॒શુ॒બ॒ન્ધસ્ય॑ સૃ॒ષ્ટસ્ય॒ ધૃત્યૈ᳚ ॥ સો॑-ઽકામયત સૌ॒મ્ય-મ॑દ્ધ્વ॒રગ્​મ્ સૃ॑જે॒યેતિ॑ । સ એ॒તગ્​મ્ સ॒પ્તહો॑તાર-મપશ્યત્ । ત-મ્મન॑સા-ઽનુ॒દ્રુત્યા॑ હવ॒નીયે॑ ઽજુહોત્ । તતો॒ વૈ સ સૌ॒મ્ય-મ॑દ્ધ્વ॒ર-મ॑સૃજત ॥ 11 ॥

સો᳚-ઽસ્મા-થ્સૃ॒ષ્ટો-ઽપા᳚ક્રામત્ । ત-ઙ્ગ્રહે॑ણાગૃહ્ણાત્ । તદ્ગ્રહ॑સ્ય ગ્રહ॒ત્વમ્ । દી॒ક્ષિ॒ષ્યમા॑ણઃ । સ॒પ્તહો॑તાર॒-મ્મન॑સા-ઽનુ॒દ્રુત્યા॑ હવ॒નીયે॑ જુહુયાત્ । સૌ॒મ્યમે॒વાદ્ધ્વ॒રગ્​મ્ સૃ॒ષ્ટ્વા-ઽઽરભ્ય॒ પ્ર ત॑નુતે । ગ્રહો॑ ભવતિ । સૌ॒મ્યસ્યા᳚-દ્ધ્વ॒રસ્ય॑ સૃ॒ષ્ટસ્ય॒ ધૃત્યૈ᳚ ॥ દે॒વેભ્યો॒ વૈ ય॒જ્ઞો ન પ્રાભ॑વત્ । તમે॑તાવ॒ચ્છ-સ્સમ॑ભરન્ન્ ॥ 12 ॥

ય-થ્સ॑ભાં॒રાઃ । તતો॒ વૈ તેભ્યો॑ ય॒જ્ઞઃ પ્રાભ॑વત્ । ય-થ્સ॑ભાં॒રા ભવ॑ન્તિ । ય॒જ્ઞસ્ય॒ પ્રભૂ᳚ત્યૈ ॥ આ॒તિ॒ત્થ્યમા॒સાદ્ય॒ વ્યાચ॑ષ્ટે । ય॒જ્ઞ॒મુ॒ખં-વાઁ આ॑તિ॒થ્યમ્ । મુ॒ખ॒ત એ॒વ ય॒જ્ઞગ્​મ્ સ॒ભૃન્ત્ય॒ પ્ર ત॑નુતે ॥ અય॑જ્ઞો॒ વા એ॒ષઃ । યો॑-ઽપ॒ત્નીકઃ॑ । ન પ્ર॒જાઃ પ્ર જા॑યેરન્ન્ । પત્ની॒ર્વ્યાચ॑ષ્ટે । ય॒જ્ઞમે॒વાકઃ॑ । પ્ર॒જાના᳚-મ્પ્ર॒જન॑નાય ॥ ઉ॒પ॒સથ્સુ॒ વ્યાચ॑ષ્ટે । એ॒તદ્વૈ પત્ની॑ના-મા॒યત॑નમ્ । સ્વ એ॒વૈના॑ આ॒યત॒ને-ઽવ॑ કલ્પયતિ ॥ 13 ॥
(ત॒નુ॒ત॒ - આ॒લભ॑માનો - ઽગૃહ્ણા - દસૃજ - તાભર - ઞ્જાયેર॒ન્-થ્ષટ્ચ॑) (અ. 2)

અનુવાકં 3 - ચતુર્​હોતૃપઞ્ચહોતૃમન્ત્રગ્રહભાગયોઃ પુરુષાર્થ પ્રયોગઃ

પ્ર॒જાપ॑તિ-રકામયત॒ પ્ર જા॑યે॒યેતિ॑ । સ તપો॑-ઽતપ્યત । સ ત્રિ॒વૃત॒ગ્ગ્॒ સ્તોમ॑-મસૃજત । ત-મ્પ॑ઞ્ચદ॒શસ્તોમો॑ મદ્ધ્ય॒ત ઉદ॑તૃણત્ । તૌ પૂ᳚ર્વપ॒ક્ષશ્ચા॑પરપ॒ક્ષશ્ચા॑ભવતામ્ । પૂ॒ર્વ॒પ॒ક્ષ-ન્દે॒વા અન્વસૃ॑જ્યન્ત । અ॒પ॒ર॒પ॒ક્ષ-મન્વસુ॑રાઃ । તતો॑ દે॒વા અભ॑વન્ન્ । પરા-ઽસુ॑રાઃ । ય-ઙ્કા॒મયે॑ત॒ વસી॑યાન્-થ્સ્યા॒દિતિ॑ ॥ 14 ॥

ત-મ્પૂ᳚ર્વપ॒ક્ષે યા॑જયેત્ । વસી॑યાને॒વ ભ॑વતિ । ય-ઙ્કા॒મયે॑ત॒ પાપી॑યાન્-થ્સ્યા॒દિતિ॑ । તમ॑પરપ॒ક્ષે યા॑જયેત્ । પાપી॑યાને॒વ ભ॑વતિ । તસ્મા᳚-ત્પૂર્વપ॒ક્ષો॑ ¶પ॒ક્ષાત્-ક॑રુ॒ણ્ય॑તરઃ ॥ પ્ર॒જાપ॑તિ॒ર્વૈ દશ॑હોતા । ચતુ॑ર્​હોતા॒ પઞ્ચ॑હોતા । ષડ્ઢો॑તા સ॒પ્તહો॑તા । ઋ॒તવ॑-સ્સં​વઁથ્સ॒રઃ ॥ 15 ॥

પ્ર॒જાઃ પ॒શવ॑ ઇ॒મે લો॒કાઃ । ય એ॒વ-મ્પ્ર॒જાપ॑તિ-મ્બ॒હોર્ભૂયાગ્​મ્॑સં॒-વેઁદ॑ । બ॒હોરે॒વ ભૂયા᳚-ન્ભવતિ ॥ પ્ર॒જાપ॑તિ-ર્દેવાસુ॒રાન॑સૃજત । સ ઇન્દ્ર॒મપિ॒ નાસૃ॑જત । ત-ન્દે॒વા અ॑બ્રુવન્ન્ । ઇન્દ્ર॑-ન્નો જન॒યેતિ॑ । સો᳚-ઽબ્રવીત્ । યથા॒ ઽહં-યુઁ॒ષ્માગ્​ સ્તપ॒સા ઽસૃ॑ક્ષિ । એ॒વમિન્દ્ર॑-ઞ્જનયદ્ધ્વ॒મિતિ॑ ॥ 16 ॥

તે તપો॑-ઽતપ્યન્ત । ત આ॒ત્મન્નિન્દ્ર॑-મપશ્યન્ન્ । તમ॑બ્રુવન્ન્ । જાય॒સ્વેતિ॑ । સો᳚-ઽબ્રવીત્ । કિ-મ્ભા॑ગ॒ધેય॑-મ॒ભિજ॑નિષ્ય॒ ઇતિ॑ । ઋ॒તૂન્-થ્સં॑​વઁથ્સ॒રમ્ । પ્ર॒જાઃ પ॒શૂન્ । ઇ॒માલ્ ઁલો॒કાનિત્ય॑બ્રુવન્ન્ । તં-વૈઁ મા-ઽઽહુ॑ત્યા॒ પ્રજ॑નય॒તેત્ય॑બ્રવીત્ ॥ 17 ॥

ત-ઞ્ચતુ॑ર્​હોત્રા॒ પ્રાજ॑નયન્ન્ ॥ યઃ કા॒મયે॑ત વી॒રો મ॒ આ જા॑યે॒તેતિ॑ । સ ચતુ॑ર્​હોતાર-ઞ્જુહુયાત્ । પ્ર॒જાપ॑તિ॒ર્વૈ ચતુ॑ર્​હોતા । પ્ર॒જાપ॑તિરે॒વ ભૂ॒ત્વા પ્રજા॑યતે । જ॒જન॒દિન્દ્ર॑-મિન્દ્રિ॒યાય॒ સ્વાહેતિ॒ ગ્રહે॑ણ જુહોતિ । આ-ઽસ્ય॑ વી॒રો જા॑યતે । વી॒રગ્​મ્ હિ દે॒વા એ॒તયા ઽઽહુ॑ત્યા॒ પ્રાજ॑નયન્ન્ ॥ આ॒દિ॒ત્યાશ્ચાઙ્ગિ॑રસશ્ચ સુવ॒ર્ગે લો॒કે᳚ ઽસ્પર્ધન્ત । વ॒ય-મ્પૂર્વે॑ સુવ॒ર્ગં-લોઁ॒કમિ॑યામ વ॒ય-મ્પૂર્વ॒ ઇતિ॑ ॥ 18 ॥

ત આ॑દિ॒ત્યા એ॒ત-મ્પઞ્ચ॑હોતાર-મપશ્યન્ન્ । ત-મ્પુ॒રા પ્રા॑તરનુવા॒કાદાગ્ની᳚દ્ધ્રે ઽજુહવુઃ । તતો॒ વૈ તે પૂર્વે॑ સુવ॒ર્ગં-લોઁ॒કમા॑યન્ન્ । ય-સ્સુ॑વ॒ર્ગકા॑મ॒-સ્સ્યાત્ । સ પઞ્ચ॑હોતાર-મ્પુ॒રા પ્રા॑તરનુવા॒કાદાગ્ની᳚દ્ધ્રે જુહુયાત્ । સં॒​વઁ॒થ્સ॒રો વૈ પઞ્ચ॑હોતા । સં॒​વઁ॒થ્સ॒ર-સ્સુ॑વ॒ર્ગો લો॒કઃ । સં॒​વઁ॒થ્સ॒ર એ॒વર્તુષુ॑ પ્રતિ॒ષ્ઠાય॑ । સુ॒વ॒ર્ગં-લોઁ॒કમે॑તિ ॥ તે᳚બ્રુવ॒-ન્નઙ્ગિ॑રસ આદિ॒ત્યાન્ ॥ 19 ॥

ક્વ॑ સ્થ । ક્વ॑ વ-સ્સ॒દ્ભ્યો હ॒વ્યં-વઁ॑ક્ષ્યામ॒ ઇતિ॑ । છન્દ॒-સ્સ્વિત્ય॑બ્રુવન્ન્ । ગા॒ય॒ત્રિ॒યા-ન્ત્રિ॒ષ્ટુભિ॒-જગ॑ત્યા॒મિતિ॑ । તસ્મા॒ચ્છન્દ॑-સ્સુ સ॒દ્ભ્ય આ॑દિ॒ત્યેભ્યઃ॑ । આ॒ઙ્ગી॒ર॒સીઃ પ્ર॒જા હ॒વ્યં-વઁ॑હન્તિ । વહ॑ન્ત્યસ્મૈ પ્ર॒જા બ॒લિમ્ । ઐન॒મપ્ર॑તિખ્યાત-ઙ્ગચ્છતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ દ્વાદ॑શ॒ માસાઃ॒ પઞ્ચ॒ર્તવઃ॑ । ત્રય॑ ઇ॒મે લો॒કાઃ । અ॒સાવા॑દિ॒ત્ય એ॑કવિ॒ગ્​મ્॒શઃ । એ॒તસ્મિ॒ન્ વા એ॒ષ શ્રિ॒તઃ । એ॒તસ્મિ॒ન્-પ્રતિ॑ષ્ઠિતઃ । ય એ॒વમે॒તગ્ગ્​ શ્રિ॒ત-મ્પ્રતિ॑ષ્ઠિતં॒-વેઁદ॑ । પ્રત્યે॒વ તિ॑ષ્ઠતિ ॥ 20 ॥
(સ્યા॒દિતિ॑ - સં​વઁથ્સ॒રો - જ॑નયદ્ધ્વ॒મિતી - ત્ય॑બ્રવી॒ત્ - પૂર્વ॒ ઇત્યા॑ - દિ॒ત્યાન્ - ઋ॒તવ॒-ષ્ષટ્ચ॑) (અ. 3)

અનુવાકં 4 - જગ-થ્સૃષ્ટિકથનમુખેન હોતૃમન્ત્રપ્રશંસા
પ્ર॒જાપ॑તિ-રકામયત॒ પ્રજા॑યે॒યેતિ॑ । સ એ॒ત-ન્દશ॑હોતાર-મપશ્યત્ । તેન॑ દશ॒ધા ઽઽત્માનં॑-વિઁ॒ધાય॑ । દશ॑હોત્રા ઽતપ્યત । તસ્ય॒ ચિત્તિ॒-સ્સ્રુગાસી᳚ત્ । ચિ॒ત્તમાજ્ય᳚મ્ । તસ્યૈ॒તા॑વત્યે॒વ વાગાસી᳚ત્ । એ॒તાવાન્॑. યજ્ઞક્ર॒તુઃ ॥ સ ચતુ॑ર્​હોતાર-મસૃજત । સો॑-ઽનન્દત્ ॥ 21 ॥

અસૃ॑ક્ષિ॒ વા ઇ॒મમિતિ॑ । તસ્ય॒ સોમો॑ હ॒વિરાસી᳚ત્ । સ ચતુ॑ર્​હોત્રા ઽતપ્યત । સો॑-ઽતામ્યત્ । સ ભૂરિતિ॒ વ્યાહ॑રત્ । સ ભૂમિ॑મસૃજત । અ॒ગ્નિ॒હો॒ત્ર-ન્દ॑ર્​શપૂર્ણમા॒સૌ યજૂગ્​મ્॑ષિ । સ દ્વિ॒તીય॑મતપ્યત । સો॑-ઽતામ્યત્ । સ ભુવ॒ ઇતિ॒ વ્યાહ॑રત્ ॥ 22 ॥

સો᳚-ઽન્તરિ॑ક્ષ-મસૃજત । ચા॒તુ॒ર્મા॒સ્યાનિ॒ સામા॑નિ । સ તૃ॒તીય॑મતપ્યત । સો॑-ઽતામ્યત્ । સ સુવ॒રિતિ॒ વ્યાહ॑રત્ । સ દિવ॑મસૃજત । અ॒ગ્નિ॒ષ્ટો॒મ-મુ॒ક્થ્ય॑-મતિરા॒ત્રમૃચઃ॑ । એ॒તા વૈ વ્યાહૃ॑તય ઇ॒મે લો॒કાઃ । ઇ॒મા-ન્ખલુ॒ વૈ લો॒કાનનુ॑ પ્ર॒જાઃ પ॒શવ॒શ્છન્દાગ્​મ્॑સિ॒ પ્રાજા॑યન્ત । ય એ॒વમે॒તાઃ પ્ર॒જાપ॑તેઃ પ્રથ॒મા વ્યાહૃ॑તીઃ॒ પ્રજા॑તા॒ વેદ॑ ॥ 23 ॥

પ્ર પ્ર॒જયા॑ પ॒શુભિ॑-ર્મિથુ॒નૈ-ર્જા॑યતે ॥ સ પઞ્ચ॑હોતાર-મસૃજત । સ હ॒વિર્ના-વિ॑ન્દત । તસ્મૈ॒ સોમ॑-સ્ત॒નુવ॒-મ્પ્રાય॑ચ્છત્ । એ॒ત-ત્તે॑ હ॒વિરિતિ॑ । સ પઞ્ચ॑હોત્રા ઽતપ્યત । સો॑-ઽતામ્યત્ । સ પ્ર॒ત્યઙ્ઙ॑બાધત । સો-ઽસુ॑રા-નસૃજત । તદ॒સ્યા પ્રિ॑યમાસીત્ ॥ 24 ॥

ત-દ્દુ॒ર્વર્ણ॒ગ્​મ્॒ હિર॑ણ્યમભવત્ । ત-દ્દુ॒ર્વર્ણ॑સ્ય॒ હિર॑ણ્યસ્ય॒ જન્મ॑ । સ દ્વિ॒તીય॑મતપ્યત । સો॑-ઽતામ્યત્ । સ પ્રાંઅ॑બાધત । સ દે॒વાન॑સૃજત । તદ॑સ્ય પ્રિ॒યમ॑સીત્ । ત-થ્સુ॒વર્ણ॒ગ્​મ્॒ હિર॑ણ્યમભવત્ । ત-થ્સુ॒વર્ણ॑સ્ય॒ હિર॑ણ્યસ્ય॒ જન્મ॑ । ય એ॒વગ્​મ્ સુ॒વર્ણ॑સ્ય॒ હિર॑ણ્યસ્ય॒ જન્મ॒ વેદ॑ ॥ 25 ॥

સુ॒વર્ણ॑ આ॒ત્મના॑ ભવતિ । દુ॒ર્વર્ણો᳚-ઽસ્ય॒ ભ્રાતૃ॑વ્યઃ । તસ્મા᳚-થ્સુ॒વર્ણ॒ગ્​મ્॒ હિર॑ણ્ય-મ્ભા॒ર્ય᳚મ્ । સુ॒વર્ણ॑ એ॒વ ભ॑વતિ । ઐન॑-મ્પ્રિ॒ય-ઙ્ગ॑ચ્છતિ॒ નાપ્રિ॑યમ્ ॥ સ સ॒પ્તહો॑તાર-મસૃજત । સ સ॒પ્તહો᳚ત્રૈ॒વ સુ॑વ॒ર્ગં-લોઁ॒કમૈ᳚ત્ ॥ ત્રિ॒ણ॒વેન॒ સ્તોમે॑નૈ॒ભ્યો લો॒કેભ્યો-ઽસુ॑રા॒-ન્પ્રાણુ॑દત । ત્ર॒ય॒સ્ત્રિ॒ગ્​મ્॒શેન॒ પ્રત્ય॑તિષ્ઠત્ । એ॒ક॒વિ॒ગ્​મ્॒શેન॒ રુચ॑મધત્ત ॥ 26 ॥

સ॒પ્ત॒દ॒શેન॒ પ્રાજા॑યત । ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વાન્-થ્સોમે॑ન॒ યજ॑તે । સ॒પ્તહો᳚ત્રૈ॒વ સુ॑વ॒ર્ગં-લોઁ॒કમે॑તિ । ત્રિ॒ણ॒વેન॒ સ્તોમે॑નૈ॒ભ્યો લો॒કેભ્યો॒ ભ્રાતૃ॑વ્યા॒ન્-પ્રણુ॑દતે । ત્ર॒ય॒સ્ત્રિ॒ગ્​મ્॒શેન॒ પ્રતિ॑ તિષ્ઠતિ । એ॒ક॒વિ॒ગ્​મ્॒શેન॒ રુચ॑-ન્ધત્તે । સ॒પ્ત॒દ॒શેન॒ પ્રજા॑યતે । તસ્મા᳚-થ્સપ્તદ॒શ-સ્સ્તોમો॒ ન નિ॒ર્॒હૃત્યઃ॑ । પ્ર॒જાપ॑તિ॒ ર્વૈ સ॑પ્તદ॒શઃ । પ્ર॒જાપ॑તિમે॒વ મ॑દ્ધ્ય॒તો ધ॑ત્તે॒ પ્રજા᳚ત્યૈ ॥ 27 ॥
(અ॒ન॒ન્દ॒-દ્- ભુવ॒ ઇતિ॒ વ્યાહ॑ર॒-દ્- વેદા॑ - સી॒-દ્- વેદા॑ - ધત્ત॒ - પ્રજા᳚ત્યૈ) (અ. 4)

અનુવાકં 5 - દક્ષિણાપ્રતિગ્રહમન્ત્રવ્યાખ્યાનમ્
દે॒વા વૈ વરુ॑ણમયાજયન્ન્ । સ યસ્યૈ॑ યસ્યૈ દે॒વતા॑યૈ॒ દક્ષિ॑ણા॒મન॑યત્ । તામ॑વ્લીનાત્ । તે᳚-ઽબ્રુવન્ન્ । વ્યા॒વૃત્ય॒ પ્રતિ॑ ગૃહ્ણામ । તથા॑ નો॒ દક્ષિ॑ણા॒ ન વ્લે᳚ષ્ય॒તીતિ॑ । તે વ્યા॒વૃત્ય॒ પ્રત્ય॑ગૃહ્ણન્ન્ । તતો॒ વૈ તા-ન્દક્ષિ॑ણા॒ નાવ્લી॑નાત્ । ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વાન્ વ્યા॒વૃત્ય॒ દક્ષિ॑ણા-મ્પ્રતિગૃ॒હ્ણાતિ॑ । નૈન॒-ન્દક્ષિ॑ણા વ્લીનાતિ ॥ 28 ॥

રાજા᳚ ત્વા॒ વરુ॑ણો નયતુ દેવિ દક્ષિણે॒-ઽગ્નયે॒ હિર॑ણ્ય॒મિત્યા॑હ । આ॒ગ્ને॒યં-વૈઁ હિર॑ણ્યમ્ । સ્વયૈ॒વૈન॑-દ્દે॒વત॑યા॒ પ્રતિ॑ ગૃહ્ણાતિ । સોમા॑ય॒ વાસ॒ ઇત્યા॑હ । સૌ॒મ્યં-વૈઁ વાસઃ॑ । સ્વયૈ॒વૈન॑-દ્દે॒વત॑યા॒ પ્રતિ॑ ગૃહ્ણાતિ । રુ॒દ્રાય॒ ગામિત્યા॑હ । રૌ॒દ્રી વૈ ગૌઃ । સ્વયૈ॒વૈના᳚-ન્દે॒વત॑યા॒ પ્રતિ॑ ગૃહ્ણાતિ । વરુ॑ણા॒યાશ્વ॒મિત્યા॑હ ॥ 29 ॥

વા॒રુ॒ણો વા અશ્વઃ॑ । સ્વયૈ॒વૈન॑-ન્દે॒વત॑યા॒ પ્રતિ॑ ગૃહ્ણાતિ । પ્રા॒જાપ॑તયે॒ પુરુ॑ષ॒મિત્યા॑હ । પ્રા॒જા॒પ॒ત્યો વૈ પુરુ॑ષઃ । સ્વયૈ॒વૈન॑-ન્દે॒વત॑યા॒ પ્રતિ॑ ગૃહ્ણાતિ । મન॑વે॒ તલ્પ॒મિત્યા॑હ । મા॒ન॒વો વૈ તલ્પઃ॑ । સ્વયૈ॒વૈન॑-ન્દે॒વત॑યા॒ પ્રતિ॑ ગૃહ્ણાતિ । ઉ॒ત્તા॒નાયા᳚ઙ્ગીર॒સાયાન॒ ઇત્યા॑હ । ઇ॒યં-વાઁ ઉ॑ત્તા॒ન આ᳚ઙ્ગીર॒સઃ ॥ 30 ॥

અ॒નયૈ॒વૈન॒ત્-પ્રતિ॑ ગૃહ્ણાતિ ॥ વૈ॒શ્વા॒ન॒ર્યાર્ચા રથ॒-મ્પ્રતિ॑ ગૃહ્ણાતિ । વૈ॒શ્વા॒ન॒રો વૈ દે॒વત॑યા॒ રથઃ॑ । સ્વયૈ॒વૈન॑-ન્દે॒વત॑યા॒ પ્રતિ॑ ગૃહ્ણાતિ ॥ તેના॑મૃત॒ત્વમ॑શ્યા॒-મિત્યા॑હ । અ॒મૃત॑મે॒વાત્મન્-ધ॑ત્તે ॥ વયો॑ દા॒ત્ર ઇત્યા॑હ । વય॑ એ॒વૈન॑-ઙ્કૃ॒ત્વા । સુ॒વ॒ર્ગં-લોઁ॒ક-ઙ્ગ॑મયતિ ॥ મયો॒ મહ્ય॑મસ્તુ પ્રતિગ્રહી॒ત્ર ઇત્યા॑હ ॥ 31 ॥

યદ્વૈ શિ॒વમ્ । તન્મયઃ॑ । આ॒ત્મન॑ એ॒વૈષા પરી᳚ત્તિઃ ॥ ક ઇ॒દ-ઙ્કસ્મા॑ અદા॒દિત્યા॑હ । પ્ર॒જાપ॑તિ॒ર્વૈ કઃ । સ પ્ર॒જાપ॑તયે દદાતિ ॥ કામઃ॒ કામા॒યેત્યા॑હ । કામે॑ન॒ હિ દદા॑તિ । કામે॑ન પ્રતિગૃ॒હ્ણાતિ॑ ॥ કામો॑ દા॒તા કામઃ॑ પ્રતિ ગ્રહી॒તેત્યા॑હ ॥ 32 ॥

કામો॒ હિ દા॒તા । કામઃ॑ પ્રતિ ગ્રહી॒તા ॥ કામગ્​મ્॑ સમુ॒દ્ર-માવિ॒શેત્યા॑હ । સ॒મુ॒દ્ર ઇ॑વ॒ હિ કામઃ॑ । નેવ॒ હિ કામ॒સ્યાન્તો-ઽસ્તિ॑ । ન સ॑મુ॒દ્રસ્ય॑ ॥ કામે॑ન ત્વા॒ પ્રતિ॑ ગૃહ્ણા॒મીત્યા॑હ । યેન॒ કામે॑ન પ્રતિ ગૃ॒હ્ણાતિ॑ । સ એ॒વૈન॑મ॒મુષ્મિ॑લ્ ઁલો॒કે કામ॒ આગ॑ચ્છતિ ॥ કામૈ॒તત્ત॑ એ॒ષા તે॑ કામ॒ દક્ષિ॒ણેત્યા॑હ । કામ॑ એ॒વ ત-દ્યજ॑માનો॒-ઽમુષ્મિ॑લ્ ઁલો॒કે દક્ષિ॑ણામિચ્છતિ । ન પ્ર॑તિગ્રહી॒તરિ॑ ॥ ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વાન્-દક્ષિ॑ણા-મ્પ્રતિગૃ॒હ્ણાતિ॑ । અ॒નૃ॒ણામે॒વૈના॒-મ્પ્રતિ॑ ગૃહ્ણાતિ ॥ 33 ॥
(વ્લી॒ના॒ત્ય - શ્વ॒મિત્યા॑હા - ઙ્ગિર॒સઃ - પ્ર॑તિગ્રહી॒ત્ર ઇત્યા॑હ - પ્રતિગ્રહી॒તેત્યા॑હ॒ - દક્ષિ॒ણેત્યા॑હ ચ॒ત્વારિ॑ ચ) (અ. 5)

અનુવાકં 6 - દ્વાદશાહદશમે-ઽહનિ હોતૃમન્ત્રાઃ
અન્તો॒ વા એ॒ષ ય॒જ્ઞસ્ય॑ । ય-દ્દ॑શ॒મમહઃ॑ । દ॒શ॒મે-ઽહ᳚ન્-થ્સર્પરા॒જ્ઞિયા॑ ઋ॒ગ્ભિ-સ્સ્તુ॑વન્તિ । ય॒જ્ઞસ્યૈ॒વાન્ત॑-ઙ્ગ॒ત્વા । અ॒ન્નાદ્ય॒મવ॑રુન્ધતે ॥ તિ॒સૃભિ॑-સ્સ્તુવન્તિ । ત્રય॑ ઇ॒મે લો॒કાઃ । એ॒ભ્ય એ॒વ લો॒કેભ્યો॒-ઽન્નાદ્ય॒મવ॑રુન્ધતે । પૃશ્નિ॑વતી-ર્ભવન્તિ । અન્નં॒-વૈઁ પૃશ્નિ॑ ॥ 34 ॥

અન્ન॑મે॒વાવ॑-રુન્ધતે ॥ મન॑સા॒ પ્રસ્તૌ॑તિ । મન॒સોદ્ગા॑યતિ । મન॑સા॒ પ્રતિ॑ હરતિ । મન॑ ઇવ॒ હિ પ્ર॒જાપ॑તિઃ । પ્ર॒જાપ॑તે॒રાપ્ત્યૈ᳚ ॥ દે॒વા વૈ સ॒ર્પાઃ । તેષા॑મિ॒યગ્​મ્ રાજ્ઞી᳚ । ય-થ્સ॑ર્પરા॒જ્ઞિયા॑ ઋ॒ગ્ભિ-સ્સ્તુ॒વન્તિ॑ । અ॒સ્યામે॒વ પ્રતિ॑ તિષ્ઠન્તિ ॥ 35 ॥

ચતુ॑ર્​હોતૄ॒ન્॒. હોતા॒ વ્યાચ॑ષ્ટે । સ્તુ॒તમનુ॑શગ્​મ્સતિ॒ શાન્ત્યૈ᳚ ॥ અન્તો॒ વા એ॒ષ ય॒જ્ઞસ્ય॑ । ય-દ્દ॑શ॒મમહઃ॑ । એ॒ત-ત્ખલુ॒ વૈ દે॒વાના᳚-મ્પર॒મ-ઙ્ગુહ્ય॒-મ્બ્રહ્મ॑ । યચ્ચતુ॑ર્​હોતારઃ । દ॒શ॒મે-ઽહ॒ગ્ગ્॒-શ્ચતુ॑ર્​હોતૄ॒ન્ વ્યાચ॑ષ્ટે । ય॒જ્ઞસ્યૈ॒વાન્ત॑-ઙ્ગ॒ત્વા । પ॒ર॒મ-ન્દે॒વાના॒-ઙ્ગુહ્ય॒-મ્બ્રહ્માવ॑રુન્ધે । તદે॒વ પ્ર॑કા॒શ-ઙ્ગ॑મયતિ ॥ 36 ॥

તદે॑ન-મ્પ્રકા॒શ-ઙ્ગ॒તમ્ । પ્ર॒કા॒શ-મ્પ્ર॒જાના᳚-ઙ્ગમયતિ ॥ વાચં॑-યઁચ્છતિ । ય॒જ્ઞસ્ય॒ ધૃત્યૈ᳚ ॥ ય॒જ॒મા॒ન॒દે॒વ॒ત્યં॑-વાઁ અહઃ॑ । ભ્રા॒તૃ॒વ્ય॒દે॒વ॒ત્યા॑ રાત્રિઃ॑ । અહ્ના॒ રાત્રિ॑-ન્ધ્યાયેત્ । ભ્રાતૃ॑વ્યસ્યૈ॒વ તલ્લો॒કં-વૃઁ॑ઙ્ક્તે । યદ્દિવા॒ વાચં॑-વિઁસૃ॒જેત્ । અહ॒ર્ભ્રાતૃ॑વ્યા॒યોચ્છિગ્​મ્॑ષેત્ । યન્નક્તં॑-વિઁસૃ॒જેત્ । રાત્રિ॒-મ્ભ્રાતૃ॑વ્યા॒યોચ્છિગ્​મ્॑ષેત્ । અ॒ધિ॒વૃ॒ક્ષ॒સૂ॒ર્યે વાચં॒-વિઁસૃ॑જતિ । એ॒તાવ॑ન્તમે॒વાસ્મૈ॑ લો॒કમુચ્છિગ્​મ્॑ષતિ । યાવ॑દાદિ॒ત્યો᳚-ઽસ્ત॒મેતિ॑ ॥ 37 ॥
(પૃશ્નિ॑ - તિષ્ઠન્તિ - ગમયતિ - શિગ્​મ્ષે॒-ત્પઞ્ચ॑ ચ) (અ. 6)

અનુવાકં 7 - સપ્તહોતૃમન્ત્રસાધ્યયજ્ઞપ્રશંસા
પ્ર॒જાપ॑તિઃ પ્ર॒જા અ॑સૃજત । તા-સ્સૃ॒ષ્ટા-સ્સમ॑શ્લિષ્યન્ન્ । તા રૂ॒પેણાનુ॒ પ્રાવિ॑શત્ । તસ્મા॑દાહુઃ । રૂ॒પં-વૈઁ પ્ર॒જાપ॑તિ॒રિતિ॑ । તા નામ્ના-ઽનુ॒ પ્રાવિ॑શત્ । તસ્મા॑દાહુઃ । નામ॒ વૈ પ્ર॒જાપ॑તિ॒રિતિ॑ । તસ્મા॒દપ્યા॑ ઽમિ॒ત્રૌ સ॒ગન્ત્ય॑ । નામ્ના॒ ચેદ્ધ્વયે॑તે ॥ 38 ॥

મિ॒ત્રમે॒વ ભ॑વતઃ ॥ પ્ર॒જાપ॑તિ-ર્દેવાસુ॒રાન॑સૃજત । સ ઇન્દ્ર॒મપિ॒ નાસૃ॑જત । ત-ન્દે॒વા અ॑બ્રુવન્ન્ । ઇન્દ્ર॑-ન્નો જન॒યેતિ॑ । સ આ॒ત્મ-ન્નિન્દ્ર॑-મપશ્યત્ । તમ॑સૃજત । ત-ન્ત્રિ॒ષ્ટુગ્-વી॒ર્ય॑-મ્ભૂ॒ત્વા-ઽનુ॒ પ્રાવિ॑શત્ । તસ્ય॒ વજ્રઃ॑ પઞ્ચદ॒શો હસ્ત॒ આપ॑દ્યત । તેનો॒દય્યાસુ॑રાન॒ભ્ય॑ ભવત્ ॥ 39 ॥

ય એ॒વં-વેઁદ॑ । અ॒ભિ ભ્રાતૃ॑વ્યા-ન્ભવતિ ॥ તે દે॒વા અસુ॑રૈ-ર્વિ॒જિત્ય॑ । સુ॒વ॒ર્ગં-લોઁ॒કમા॑યન્ન્ । તે॑-ઽમુષ્મિ॑લ્ ઁલો॒કે વ્ય॑ક્ષુદ્ધ્યન્ન્ । તે᳚-ઽબ્રુવન્ન્ । અ॒મુતઃ॑ પ્રદાનં॒-વાઁ ઉપ॑જિજીવિ॒મેતિ॑ । તે સ॒પ્તહો॑તારં-યઁ॒જ્ઞં-વિઁ॒ધાયા॒યાસ્ય᳚મ્ । આ॒ઙ્ગી॒ર॒સ-મ્પ્રાહિ॑ણ્વન્ન્ । એ॒તેના॒મુત્ર॑ કલ્પ॒યેતિ॑ ॥ 40 ॥

તસ્ય॒ વા ઇ॒ય-ઙ્ક્લૃપ્તિઃ॑ । યદિ॒દ-ઙ્કિ-ઞ્ચ॑ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । કલ્પ॑તે-ઽસ્મૈ । સ વા અ॒ય-મ્મ॑નુ॒ષ્યે॑ષુ ય॒જ્ઞ-સ્સ॒પ્તહો॑તા । અ॒મુત્ર॑ સ॒દ્ભ્યો દે॒વેભ્યો॑ હ॒વ્યં-વઁ॑હતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । ઉપૈ॑નં-યઁ॒જ્ઞો ન॑મતિ ॥ સો॑-ઽમન્યત । અ॒ભિ વા ઇ॒મે᳚-ઽસ્મા-લ્લો॒કાદ॒મું​લોઁ॒ક-ઙ્ક॑મિષ્યન્ત॒ ઇતિ॑ । સ વાચ॑સ્પતે॒ હૃદિતિ॒ વ્યાહ॑રત્ । તસ્મા᳚-ત્પુ॒ત્રો હૃદ॑યમ્ । તસ્મા॑દ॒સ્મા-લ્લો॒કાદ॒મું-લોઁ॒ક-ન્નાભિકા॑મયન્તે । પુ॒ત્રો હિ હૃદ॑યમ્ ॥ 41 ॥
(હ્વયે॑ત - અભવત્ - કલ્પ॒યે - તીતિ॑ ચ॒ત્વારિ॑ ચ) (અ. 7)

અનુવાકં 8 - હોતૃમન્ત્રાણાં સોમયાગાઙ્ગત્વમ્
દે॒વા વૈ ચતુ॑ર્​હોતૃભિ-ર્ય॒જ્ઞમ॑તન્વત । તે વિ પા॒પ્મના॒ ભ્રાતૃ॑વ્યે॒ણાજ॑યન્ત । અ॒ભિ સુ॑વ॒ર્ગં-લોઁ॒કમ॑જયન્ન્ । ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વાગ્​-શ્ચતુ॑ર્​હોતૃભિર્ય॒જ્ઞ-ન્ત॑નુ॒તે । વિ પા॒પ્મના॒ ભ્રાતૃ॑વ્યેણ જયતે । અ॒ભિ સુ॑વ॒ર્ગં-લોઁ॒ક-ઞ્જ॑યતિ ॥ ષડ્ઢો᳚ત્રા પ્રાય॒ણીય॒માસા॑દયતિ । અ॒મુષ્મૈ॒ વૈ લો॒કાય॒ ષડ્ઢો॑તા । ઘ્નન્તિ॒ ખલુ॒ વા એ॒ત-થ્સોમ᳚મ્ । યદ॑ભિષુ॒ણ્વન્તિ॑ ॥ 42 ॥

ઋ॒જુ॒ધૈવૈન॑મ॒મું-લોઁ॒ક-ઙ્ગ॑મયતિ । ચતુ॑ર્​હોત્રા ઽઽતિ॒ત્થ્યમ્ । યશો॒ વૈ ચતુ॑ર્​હોતા । યશ॑ એ॒વાત્મન્-ધ॑ત્તે । પઞ્ચ॑હોત્રા પ॒શુમુપ॑ સાદયતિ । સુ॒વ॒ર્ગ્યો॑ વૈ પઞ્ચ॑હોતા । યજ॑માનઃ પ॒શુઃ । યજ॑માનમે॒વ સુ॑વ॒ર્ગં-લોઁ॒ક-ઙ્ગ॑મયતિ । ગ્રહા᳚ન્-ગૃહી॒ત્વા સ॒પ્તહો॑તાર-ઞ્જુહોતિ । ઇ॒ન્દ્રિ॒યં-વૈઁ સ॒પ્તહો॑તા ॥ 43 ॥

ઇ॒ન્દ્રિ॒યમે॒વાત્મન્-ધ॑ત્તે ॥ યો વૈ ચતુ॑ર્​હોતૄ-નનુસવ॒ન-ન્ત॒ર્પય॑તિ । તૃપ્ય॑તિ પ્ર॒જયા॑ પ॒શુભિઃ॑ । ઉપૈ॑નગ્​મ્ સોમપી॒થો ન॑મતિ । બ॒હિ॒ષ્પવ॒મા॒ને દશ॑હોતારં॒-વ્યાઁચ॑ક્ષીત । માદ્ધ્ય॑ન્દિને॒ પવ॑માને॒ ચતુ॑ર્​હોતારમ્ । આર્ભ॑વે॒ પવ॑માને॒ પઞ્ચ॑હોતારમ્ । પિ॒તૃ॒ય॒જ્ઞે ષડ્ઢો॑તારમ્ । ય॒જ્ઞા॒ય॒જ્ઞિય॑સ્ય સ્તો॒ત્રે સ॒પ્તહો॑તારમ્ । અ॒નુ॒સ॒વ॒નમે॒વૈનાગ્॑ સ્તર્પયતિ ॥ 44 ॥

તૃપ્ય॑તિ પ્ર॒જયા॑ પ॒શુભિઃ॑ । ઉપૈ॑નગ્​મ્ સોમપી॒થો ન॑મતિ ॥ દે॒વા વૈ ચતુ॑ર્​હોતૃભિ-સ્સ॒ત્રમા॑સત । ઋદ્ધિ॑પરિમિતં॒-યઁશ॑સ્કામાઃ । તે᳚-ઽબ્રુવન્ન્ । યન્નઃ॑ પ્રથ॒મં-યઁશ॑ ઋ॒ચ્છાત્ । સર્વે॑ષા-ન્ન॒સ્ત-થ્સ॒હાસ॒દિતિ॑ । સોમ॒શ્ચતુ॑ર્​હોત્રા । અ॒ગ્નિઃ પઞ્ચ॑હોત્રા । ધા॒તા ષડ્ઢો᳚ત્રા ॥ 45 ॥

ઇન્દ્ર॑-સ્સ॒પ્તહો᳚ત્રા । પ્ર॒જાપ॑તિ॒-ર્દશ॑હોત્રા । તેષા॒ગ્​મ્॒ સોમ॒ગ્​મ્॒ રાજા॑નં॒-યઁશ॑ આર્ચ્છત્ ॥ તન્ન્ય॑કામયત । તેનાપા᳚ક્રામત્ । તેન॑ પ્ર॒લાય॑મચરત્ । ત-ન્દે॒વાઃ પ્રૈ॒ષૈઃ પ્રૈષ॑મૈચ્છન્ન્ । તત્-પ્રૈ॒ષાણા᳚-મ્પ્રૈષ॒ત્વમ્ । નિ॒વિદ્ભિ॒ર્ન્ય॑વેદયન્ન્ । તન્નિ॒વિદા᳚-ન્નિવિ॒ત્ત્વમ્ ॥ 46 ॥

આ॒પ્રીભિ॑રાપ્નુવન્ન્ । તદા॒પ્રીણા॑માપ્રિ॒ત્વમ્ । તમ॑ઘ્નન્ન્ । તસ્ય॒ યશો॒ વ્ય॑ગૃહ્ણત । તે ગ્રહા॑ અભવન્ન્ । તદ્ગ્રહા॑ણા-ઙ્ગ્રહ॒ત્વમ્ । યસ્યૈ॒વં-વિઁ॒દુષો॒ ગ્રહા॑ ગૃ॒હ્યન્તે᳚ । તસ્ય॒ ત્વે॑વ ગૃ॑હી॒તાઃ ॥ તે᳚-ઽબ્રુવન્ન્ । યો વૈ ન॒-શ્શ્રેષ્ઠો-ઽભૂ᳚ત્ ॥ 47 ॥

તમ॑વધિષ્મ । પુન॑રિ॒મગ્​મ્ સુ॑વામહા॒ ઇતિ॑ । ત-ઞ્છન્દો॑ભિ-રસુવન્ત । તચ્છન્દ॑સા-ઞ્છન્દ॒સ્ત્વમ્ । સામ્ના॒ સમાન॑યન્ન્ । ત-થ્સામ્ન॑-સ્સામ॒ત્વમ્ । ઉ॒ક્થૈ-રુદ॑સ્થાપયન્ન્ । તદુ॒ક્થાના॑-મુક્થ॒ત્વમ્ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । પ્રત્યે॒વ તિ॑ષ્ઠતિ ॥ 48 ॥

સર્વ॒માયુ॑રેતિ ॥ સોમો॒ વૈ યશઃ॑ । ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વાન્-થ્સોમ॑મા॒ગચ્છ॑તિ । યશ॑ એ॒વૈન॑મૃચ્છતિ । તસ્મા॑દાહુઃ । યશ્ચૈ॒વં-વેઁદ॒ યશ્ચ॒ ન । તાવુ॒ભૌ સોમ॒-માગ॑ચ્છતઃ । સોમો॒ હિ યશઃ॑ । ત-ન્ત્વા-ઽવ યશ॑ ઋચ્છ॒તીત્યા॑હુઃ । ય-સ્સોમે॒ સોમ॒-મ્પ્રાહેતિ॑ । તસ્મા॒-થ્સોમે॒ સોમઃ॒ પ્રોચ્યઃ॑ । યશ॑ એ॒વૈન॑મૃચ્છતિ ॥ 49 ॥
(અ॒ભિ॒ષુ॒ણ્વન્તિ॑ - સ॒પ્તહો॑તા - તર્પયતિ॒ - ષડ્ઢો᳚ત્રા - નિવિ॒ત્ત્વ - મભૂ᳚ત્ - તિષ્ઠતિ॒ - પ્રાહેતિ॒ દ્વે ચ॑) (અ. 8)

અનુવાકં 9 - હોતૃમન્ત્રોત્પત્તિકથનપ્રસઙ્ગેન જગ-થ્સૃષ્ટિઃ
ઇ॒દં-વાઁ અગ્રે॒ નૈવ કિઞ્ચ॒નાસી᳚ત્ । ન દ્યૌરા॑સીત્ । ન પૃ॑થિ॒વી । નાન્તરિ॑ક્ષમ્ । તદસ॑દે॒વ સન્મનો॑ ઽકુરુત॒ સ્યામિતિ॑ । તદ॑તપ્યત । તસ્મા᳚ત્-તેપા॒નાદ્ધૂ॒મો॑-ઽજાયત । ત-દ્ભૂયો॑-ઽતપ્યત । તસ્મા᳚ત્-તેપા॒નાદ॒ગ્નિ-ર॑જાયત । ત-દ્ભૂયો॑-ઽતપ્યત ॥ 50 ॥

તસ્મા᳚ત્-તેપા॒નાજ્જ્યોતિ॑-રજાયત । ત-દ્ભૂયો॑-ઽતપ્યત । તસ્મા᳚ત્-તેપા॒નાદ॒ર્ચિ-ર॑જાયત । ત-દ્ભૂયો॑-ઽતપ્યત । તસ્મા᳚ત્-તેપા॒નાન્મરી॑ચયો-ઽજાયન્ત । ત-દ્ભૂયો॑-ઽતપ્યત । તસ્મા᳚ત્-તેપા॒નાદુ॑દા॒રા અ॑જાયન્ત । ત-દ્ભૂયો॑-ઽતપ્યત । તદ॒ભ્રમિ॑વ॒ સમ॑હન્યત ॥ ત-દ્વ॒સ્તિમ॑ભિનત્ ॥ 51 ॥

સ સ॑મુ॒દ્રો॑-ઽભવત્ । તસ્મા᳚-થ્સમુ॒દ્રસ્ય॒ ન પિ॑બન્તિ । પ્ર॒જન॑નમિવ॒ હિ મન્ય॑ન્તે । તસ્મા᳚-ત્પ॒શો-ર્જાય॑માના॒દાપઃ॑ પુ॒રસ્તા᳚-દ્યન્તિ ॥ ત-દ્દશ॑હો॒તા-ઽન્વ॑સૃજ્યત । પ્ર॒જાપ॑તિ॒ર્વૈ દશ॑ હોતા ॥ ય એ॒વ-ન્તપ॑સો વી॒ર્યં॑-વિઁ॒દ્વાગ્​સ્તપ્ય॑તે । ભવ॑ત્યે॒વ ॥ તદ્વા ઇ॒દમાપ॑-સ્સલિ॒લ-મા॑સીત્ । સો॑-ઽરોદીત્-પ્ર॒જાપ॑તિઃ ॥ 52 ॥

સ કસ્મા॑ અજ્ઞિ । ય-દ્ય॒સ્યા અપ્ર॑તિષ્ઠાયા॒ ઇતિ॑ । યદ॒ફ્સ્વ॑-વાપ॑દ્યત । સા પૃ॑થિ॒વ્ય॑ભવત્ । યદ્વ્યમૃ॑ષ્ટ । તદ॒ન્તરિ॑ક્ષ-મભવત્ । યદૂ॒ર્ધ્વ-મુ॒દમૃ॑ષ્ટ । સા દ્યૌર॑ભવત્ । યદરો॑દીત્ । તદ॒નયો॑ રોદ॒સ્ત્વમ્ ॥ 53 ॥

ય એ॒વં-વેઁદ॑ । નાસ્ય॑ ગૃ॒હે રુ॑દન્તિ । એ॒તદ્વા એ॒ષાં-લોઁ॒કાના॒-ઞ્જન્મ॑ । ય એ॒વમે॒ષાં-લોઁ॒કાના॒-ઞ્જન્મ॒ વેદ॑ । નૈષુ લો॒કે-ષ્વાર્તિ॒માર્ચ્છ॑તિ । સ ઇ॒મા-મ્પ્ર॑તિ॒ષ્ઠા-મ॑વિન્દત ॥ સ ઇ॒મા-મ્પ્ર॑તિ॒ષ્ઠાં-વિઁ॒ત્ત્વા ઽકા॑મયત॒ પ્રજા॑યે॒યેતિ॑ । સ તપો॑-ઽતપ્યત । સો᳚-ઽન્તર્વા॑નભવત્ । સ જ॒ઘના॒દસુ॑રા-નસૃજત ॥ 54 ॥

તેભ્યો॑ મૃ॒ન્મયે॒ પાત્રે-ઽન્ન॑મદુહત્ । યા-ઽસ્ય॒ સા ત॒નૂરાસી᳚ત્ । તામપા॑હત । સા તમિ॑સ્રા-ઽભવત્ ॥ સો॑-ઽકામયત॒ પ્રજા॑યે॒યેતિ॑ । સ તપો॑-ઽતપ્યત । સો᳚-ઽન્તર્વા॑-નભવત્ । સ પ્ર॒જન॑નાદે॒વ પ્ર॒જા અ॑સૃજત । તસ્મા॑દિ॒મા ભૂયિ॑ષ્ઠાઃ । પ્ર॒જન॑ના॒દ્ધ્યે॑ના॒ અસૃ॑જત ॥ 55 ॥

તાભ્યો॑ દારુ॒મયે॒ પાત્રે॒ પયો॑-ઽદુહત । યા-ઽસ્ય॒ સા ત॒નૂરાસી᳚ત્ । તામપા॑હત । સા જોથ્સ્ના॑ ઽભવત્ ॥ સો॑-ઽકામયત॒ પ્રજા॑યે॒યેતિ॑ । સતપો॑-ઽતપ્યત । સો᳚-ઽન્તર્વા॑-નભવત્ । સ ઉ॑પપ॒ક્ષાભ્યા॑-મે॒વર્તૂન॑સૃજત । તેભ્યો॑ રજ॒તે પાત્રે॑ ઘૃ॒તમ॑દુહત્ । યા-ઽસ્ય॒ સા ત॒નૂરાસી᳚ત્ ॥ 56 ॥

તામપા॑હત । સો॑-ઽહોરા॒ત્રયો᳚-સ્સ॒ન્ધિ-ર॑ભવત્ ॥ સો॑-ઽકામયત॒ પ્રજા॑યે॒યેતિ॑ । સ તપો॑-ઽતપ્યત । સો᳚-ઽન્તર્વા॑-નભવત્ । સ મુખા᳚-દ્દે॒વા-ન॑સૃજત । તેભ્યો॒ હરિ॑તે॒ પાત્રે॒ સોમ॑મદુહત્ । યા-ઽસ્ય॒ સા ત॒નૂરાસી᳚ત્ । તામપા॑હત । તદહ॑રભવત્ ॥ 57 ॥

એ॒તે વૈ પ્ર॒જાપ॑તે॒ર્દોહાઃ᳚ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । દુ॒હ એ॒વ પ્ર॒જાઃ ॥ દિવા॒ વૈ નો॑-ઽભૂ॒દિતિ॑ । ત-દ્દે॒વાના᳚-ન્દેવ॒ત્વમ્ । ય એ॒વ-ન્દે॒વાના᳚-ન્દેવ॒ત્વં-વેઁદ॑ । દે॒વવા॑ને॒વ ભ॑વતિ ॥ એ॒તદ્વા અ॑હોરા॒ત્રાણા॒-ઞ્જન્મ॑ । ય એ॒વમ॑હોરા॒ત્રાણા॒-ઞ્જન્મ॒ વેદ॑ । નાહો॑રા॒ત્રેષ્વાર્તિ॒માર્ચ્છ॑તિ ॥ 58 ॥

અસ॒તો-ઽધિ॒ મનો॑-ઽસૃજ્યત । મનઃ॑ પ્ર॒જાપ॑તિ-મસૃજત । પ્ર॒જાપ॑તિઃ પ્ર॒જા અ॑સૃજત । તદ્વા ઇ॒દ-મ્મન॑સ્યે॒વ પ॑ર॒મ-મ્પ્રતિ॑ષ્ઠિતમ્ । યદિ॒દ-ઙ્કિઞ્ચ॑ । તદે॒તચ્છ્વો॑વસ્ય॒ સન્નામ॒ બ્રહ્મ॑ ॥ વ્યુ॒ચ્છન્તી᳚ વ્યુચ્છન્ત્યસ્મૈ॒ વસ્ય॑સી વસ્યસી॒ વ્યુ॑ચ્છતિ । પ્રજા॑યતે પ્ર॒જયા॑ પ॒શુભિઃ॑ । પ્ર પ॑રમે॒ષ્ઠિનો॒ માત્રા॑-માપ્નોતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ 59 ॥
(અ॒ગ્નિર॑જાયત॒ તદ્ભૂયો॑-ઽતપ્યતા - ભિનદ - રોદી-ત્પ્ર॒જાપ॑તી - રોદ॒સ્ત્વ - મ॑સૃજ॒ - તાસૃ॑જત - ઘૃ॒તમ॑દુહ॒દ્યા-ઽસ્ય॒ સા ત॒નૂરાસી॒ - દહ॑રભવ-દ્- ઋચ્છતિ॒ - વેદ॑) (અ. 9)

(ઇ॒દ-ન્ધૂ॒મો᳚ ઽગ્નિ-ર્જ્યોતિ॑ ર॒ર્ચિ-ર્મરી॑ચય ઉદા॒રા સ્તદ॒ભ્રગ્​મ્ /
સ જ॒ઘના॒-થ્સા તમિ॑સ્રા॒ સ પ્ર॒જન॑ના॒-થ્સા જોથ્સ્ના॒ સ ઉ॑પપ॒ક્ષાભ્યા॒ગ્​મ્॒ સો॑ ઽહોરા॒ત્રયો᳚-સ્સ॒ન્ધિ-સ્સમુખા॒-ત્તદહ॑-ર્દે॒વવા᳚ન્ / મૃ॒ન્મયે॑ દારુ॒મયે॑ રજ॒તે હરિ॑તે॒ તેભ્ય॒સ્તાભ્યો॒ દ્વે તેભ્યો-ઽન્ન॒-મ્પયો॑
ઘૃ॒તગ્​મ્ સોમ᳚મ્)

અનુવાકં 10 - દેવસૃષ્ટિમધ્યે-ઽવસ્થિતસ્યેન્દ્રસ્ય દેવતાધિપતિત્વમ્
પ્ર॒જાપ॑તિ॒-રિન્દ્ર॑મસૃજ-તાનુજાવ॒ર-ન્દે॒વાના᳚મ્ । ત-મ્પ્રાહિ॑ણોત્ । પરે॑હિ । એ॒તેષા᳚-ન્દે॒વાના॒-મધિ॑પતિરે॒ધીતિ॑ । ત-ન્દે॒વા અ॑બ્રુવન્ન્ । કસ્ત્વમસિ॑ । વ॒યં-વૈઁ ત્વચ્છ્રેયાગ્​મ્॑સ-સ્સ્મ॒ ઇતિ॑ । સો᳚-ઽબ્રવીત્ । કસ્ત્વમસિ॑ વ॒યં-વૈઁ ત્વચ્છ્રેયાગ્​મ્॑સ-સ્સ્મ॒ ઇતિ॑ મા દે॒વા અ॑વોચ॒ન્નિતિ॑ ॥ અથ॒ વા ઇ॒દ-ન્તર્​હિ॑ પ્ર॒જાપ॑તૌ॒ હર॑ આસીત્ ॥ 60 ॥

યદ॒સ્મિન્ના॑દિ॒ત્યે । તદે॑નમબ્રવીત્ । એ॒તન્મે॒ પ્રય॑ચ્છ । અથા॒હમે॒તેષા᳚-ન્દે॒વાના॒-મધિ॑પતિ-ર્ભવિષ્યા॒મીતિ॑ । કો॑હગ્ગ્​-સ્યા॒મિત્ય॑બ્રવીત્ । એ॒ત-ત્પ્ર॒દાયેતિ॑ । એ॒ત-થ્સ્યા॒ ઇત્ય॑બ્રવીત્ । યદે॒તદ્બ્રવી॒ષીતિ॑ । કો હ॒ વૈ નામ॑ પ્ર॒જાપ॑તિઃ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ 61 ॥

વિ॒દુરે॑ન॒-ન્નામ્ના᳚ । તદ॑સ્મૈ રુ॒ક્મ-ઙ્કૃ॒ત્વા પ્રત્ય॑મુઞ્ચત્ । તતો॒ વા ઇન્દ્રો॑ દે॒વાના॒-મધિ॑પતિ-રભવત્ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । અધિ॑પતિરે॒વ સ॑મા॒નાના᳚-મ્ભવતિ ॥ સો॑-ઽમન્યત । કિ-ઙ્કિં॒-વાઁ અ॑કર॒મિતિ॑ । સ ચ॒ન્દ્ર-મ્મ॒ આહ॒રેતિ॒ પ્રાલ॑પત્ । તચ્ચ॒ન્દ્રમ॑સ-શ્ચન્દ્રમ॒સ્ત્વમ્ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ 62 ॥

ચ॒ન્દ્રવા॑ને॒વ ભ॑વતિ ॥ ત-ન્દે॒વા અ॑બ્રુવન્ન્ । સુ॒વીર્યો॑ ઽમર્યા॒ યથા॑ ગોપા॒યત॒ ઇતિ॑ । ત-થ્સૂર્ય॑સ્ય સૂર્ય॒ત્વમ્ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । નૈન॑-ન્દભ્નોતિ ॥ કશ્ચ॒ નાસ્મિ॒ન્વા ઇ॒દમિ॑ન્દ્રિ॒ય-મ્પ્રત્ય॑સ્થા॒દિતિ॑ । તદિન્દ્ર॑-સ્યેન્દ્ર॒ત્વમ્ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । ઇ॒ન્દ્રિ॒યા॒વ્યે॑વ ભ॑વતિ ॥ 63 ॥

અ॒યં-વાઁ ઇ॒દ-મ્પ॑ર॒મો॑-ઽભૂ॒દિતિ॑ । તત્-પ॑રમે॒ષ્ઠિનઃ॑ પરમેષ્ઠિ॒ત્વમ્ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । પ॒ર॒મામે॒વ કાષ્ઠા᳚-ઙ્ગચ્છતિ ॥ ત-ન્દે॒વા-સ્સ॑મ॒ન્ત-મ્પર્ય॑વિશન્ન્ । વસ॑વઃ પુ॒રસ્તા᳚ત્ । રુ॒દ્રા દ॑ક્ષિણ॒તઃ । આ॒દિ॒ત્યાઃ પ॒શ્ચાત્ । વિશ્વે॑ દે॒વા ઉ॑ત્તર॒તઃ । અઙ્ગિ॑રસઃ પ્ર॒ત્યઞ્ચ᳚મ્ ॥ 64 ॥

સા॒દ્ધ્યાઃ પરા᳚ઞ્ચમ્ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । ઉપૈ॑નગ્​મ્ સમા॒ના-સ્સં-વિઁ॑શન્તિ ॥ સ પ્ર॒જાપ॑તિરે॒વ ભૂ॒ત્વા પ્ર॒જા આવ॑યત્ । તા અ॑સ્મૈ॒ નાતિ॑ષ્ઠન્તા॒ન્નાદ્યા॑ય । તા મુખ॑-મ્પુ॒રસ્તા॒ત્-પશ્ય॑ન્તીઃ । દ॒ક્ષિ॒ણ॒તઃ પર્યા॑યન્ન્ । સ દ॑ક્ષિણ॒તઃ પર્ય॑વર્તયત । તા મુખ॑-મ્પુ॒રસ્તા॒ત્-પશ્ય॑ન્તીઃ । મુખ॑-ન્દક્ષિણ॒તઃ ॥ 65 ॥

પ॒શ્ચાત્-પર્યા॑યન્ન્ । સ પ॒શ્ચાત્-પર્ય॑વર્તયત । તા મુખ॑-મ્પુ॒રસ્તા॒ત્-પશ્ય॑ન્તીઃ । મુખ॑-ન્દક્ષિણ॒તઃ । મુખ॑-મ્પ॒શ્ચાત્ । ઉ॒ત્ત॒ર॒તઃ પર્યા॑યન્ન્ । સ ઉ॑ત્તર॒તઃ પર્ય॑વર્તયત । તા મુખ॑-મ્પુ॒રસ્તા॒ત્-પશ્ય॑ન્તીઃ । મુખ॑-ન્દક્ષિણ॒તઃ । મુખ॑-મ્પ॒શ્ચાત્ ॥ 66 ॥

મુખ॑મુત્તર॒તઃ । ઊ॒ર્ધ્વા ઉદા॑યન્ન્ । સ ઉ॒પરિ॑ષ્ટા॒ન્ન્ય॑-વર્તયત । તા-સ્સ॒ર્વતો॑મુખો ભૂ॒ત્વા ઽઽવ॑યત્ । તતો॒ વૈ તસ્મૈ᳚ પ્ર॒જા અતિ॑ષ્ઠન્તા॒ન્નાદ્યા॑ય ॥ ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વા-ન્પરિ॑ ચ વ॒ર્તય॑તે॒ નિ ચ॑ । પ્ર॒જાપ॑તિરે॒વ ભુ॒ત્વા પ્ર॒જા અ॑ત્તિ । તિષ્ઠ॑ન્તે-ઽસ્મૈ પ્ર॒જા અ॒ન્નાદ્યા॑ય । અ॒ન્ના॒દ એ॒વ ભ॑વતિ ॥ 67 ॥
(આ॒સી॒-દ્- વેદ॑ - ચન્દ્રમ॒સ્ત્વં-યઁ એ॒વં-વેઁદે᳚ - ન્દ્રિયા॒વ્યે॑વ ભ॑વતિ - પ્ર॒ત્યઞ્ચ॒ - મુખ॑-ન્દક્ષિણ॒તો - મુખ॑-મ્પ॒શ્ચાન્ - +નવ॑ ચ) (આ10 )

અનુવાકં 11 - હોતૃમન્ત્રાણા-મ્પુરુષાર્થપ્રયોગઃ
પ્ર॒જાપ॑તિ-રકામયત બ॒હોર્ભૂયા᳚ન્-થ્સ્યા॒મિતિ॑ । સ એ॒ત-ન્દશ॑હોતાર-મપશ્યત્ । ત-મ્પ્રાયુ॑ઙ્ક્ત । તસ્ય॒ પ્રયુ॑ક્તિ બ॒હોર્ભૂયા॑નભવત્ । યઃ કા॒મયે॑ત બ॒હોર્ભૂયા᳚ન્-થ્સ્યા॒મિતિ॑ । સ દશ॑હોતાર॒-મ્પ્રયુ॑ઞ્જીત । બ॒હોરે॒વ ભૂયા᳚ન્-ભવતિ ॥ સો॑-ઽકામયત વી॒રો મ॒ આજા॑યે॒તેતિ॑ । સ દશ॑હોતુ॒શ્ચતુ॑ર્​હોતાર॒-ન્નિર॑મિમીત । ત-મ્પ્રાયુ॑ઙ્ક્ત ॥ 68 ॥

તસ્ય॒ પ્રયુ॒ક્તીન્દ્રો॑ ઽજાયત । યઃ કા॒મયે॑ત વી॒રો મ॒ આજા॑યે॒તેતિ॑ । સ ચતુ॑ર્​હોતાર॒-મ્પ્રયુ॑ઞ્જીત । આ-ઽસ્ય॑ વી॒રો જા॑યતે ॥ સો॑-ઽકામયત પશુ॒માન્-થ્સ્યા॒મિતિ॑ । સ ચતુ॑ર્​હોતુઃ॒ પઞ્ચ॑હોતાર॒-ન્નિર॑મિમીત । ત-મ્પ્રાયુ॑ઙ્ક્ત । તસ્ય॒ પ્રયુ॑ક્તિ પશુ॒માન॑ભવત્ । યઃ કા॒મયે॑ત પશુ॒માન્-થ્સ્યા॒મિતિ॑ । સ પઞ્ચ॑હોતાર॒-મ્પ્રયુ॑ઞ્જીત ॥ 69 ॥

પ॒શુ॒માને॒વ ભ॑વતિ ॥ સો॑-ઽકામયત॒ર્તવો॑ મે કલ્પેર॒ન્નિતિ॑ । સ પઞ્ચ॑હોતુ॒-ષ્ષડ્ઢો॑તાર॒-ન્નિર॑મિમીત । ત-મ્પ્રાયુ॑ઙ્ક્ત । તસ્ય॒ પ્રયુ॑ક્ત્યૃ॒તવો᳚-ઽસ્મા અકલ્પન્ત । યઃ કા॒મયે॑ત॒ર્તવો॑ મે કલ્પેર॒ન્નિતિ॑ । સ ષડ્ઢો॑તાર॒-મ્પ્રયુ॑ઞ્જીત । કલ્પ॑ન્તે-ઽસ્મા ઋ॒તવઃ॑ ॥ સો॑-ઽકામયત સોમ॒પ-સ્સો॑મયા॒જી સ્યા᳚મ્ । આ મે॑ સોમ॒પ-સ્સો॑મયા॒જી જા॑યે॒તેતિ॑ ॥ 70 ॥

સ ષડ્ઢો॑તુ-સ્સ॒પ્તહો॑તાર॒-ન્નિર॑મિમીત । ત-મ્પ્રાયુ॑ઙ્ક્ત । તસ્ય॒ પ્રયુ॑ક્તિ સોમ॒પ-સ્સો॑મયા॒જ્ય॑ભવત્ । આ-ઽસ્ય॑ સોમ॒પ-સ્સો॑મયા॒જ્ય॑જાયત । યઃ કા॒મયે॑ત સોમ॒પ-સ્સો॑મયા॒જી સ્યા᳚મ્ । આ મે॑ સોમ॒પ-સ્સો॑મયા॒જી જા॑યે॒તેતિ॑ । સ સ॒પ્તહો॑તાર॒-મ્પ્રયુ॑ઞ્જીત । સો॒મ॒પ એ॒વ સો॑મયા॒જી ભ॑વતિ । આ-ઽસ્ય॑ સોમ॒પ-સ્સો॑મયા॒જી જા॑યતે ॥ સ વા એ॒ષ પ॒શુઃ પ॑ઞ્ચ॒ધા પ્રતિ॑ તિષ્ઠતિ ॥ 71 ॥

પ॒દ્ભિર્મુખે॑ન ॥ તે દે॒વાઃ પ॒શૂન્. વિ॒ત્ત્વા । સુ॒વ॒ર્ગં-લોઁ॒કમા॑યન્ન્ ॥ તે॑-ઽમુષ્મિ॑લ્ ઁલો॒કે વ્ય॑ક્ષુદ્ધ્યન્ન્ । તે᳚-ઽબ્રુવન્ન્ । અ॒મુતઃ॑ પ્રદાનં॒-વાઁ ઉપ॑જિજીવિ॒મેતિ॑ । તે સ॒પ્તહો॑તારં-યઁ॒જ્ઞં-વિઁ॒ધાયા॒યાસ્ય᳚મ્ । આ॒ઙ્ગી॒ર॒સ-મ્પ્રાહિ॑ણ્વન્ન્ । એ॒તેના॒મુત્ર॑ કલ્પ॒યેતિ॑ । તસ્ય॒ વા ઇ॒ય-ઙ્ક્લૃપ્તિઃ॑ ॥ 72 ॥

યદિ॒દ-ઙ્કિઞ્ચ॑ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । કલ્પ॑તે-ઽસ્મૈ । સ વા અ॒ય-મ્મ॑નુ॒ષ્યે॑ષુ ય॒જ્ઞ-સ્સ॒પ્તહો॑તા । અ॒મુત્ર॑ સ॒દ્ભ્યો દે॒વેભ્યો॑ હ॒વ્યં-વઁ॑હતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । ઉપૈ॑નં-યઁ॒જ્ઞો ન॑મતિ ॥ યો વૈ ચતુ॑ર્​હોતૃણા-ન્નિ॒દાનં॒-વેઁદ॑ । નિ॒દાન॑વા-ન્ભવતિ । અ॒ગ્નિ॒હો॒ત્રં-વૈઁ દશ॑હોતુર્નિ॒દાન᳚મ્ । દ॒ર્॒શ॒પૂ॒ર્ણ॒મા॒સૌ ચતુ॑ર્​હોતુઃ । ચા॒તુ॒ર્મા॒સ્યાનિ॒ પઞ્ચ॑ હોતુઃ । પ॒શુ॒બ॒ન્ધ-ષ્ષડ્ઢો॑તુઃ । સૌ॒મ્યો᳚-ઽદ્ધ્વ॒ર-સ્સ॒પ્તહો॑તુઃ । એ॒તદ્વૈ ચતુ॑ર્​હોતૃણા-ન્નિ॒દાન᳚મ્ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । નિ॒દાન॑વા-ન્ભવતિ ॥ 73 ॥
(અ॒મિ॒મી॒ત॒ ત-મ્પ્રાયુ॑ઙ્ક્ત॒ - પઞ્ચ॑હોતાર॒-મ્પ્રયુ॑ઞ્જિત - જાયે॒તેતિ॑ - તિષ્ઠતિ॒ - ક્લૃપ્તિ॒--ર્ દશ॑હોતુ-ર્નિ॒દાનગ્​મ્॑ સ॒પ્ત ચ॑ ) (અ. 11)

(પ્ર॒જાપ॑તિરકામયત પ્ર॒જા-સ્સૃ॑જે॒યેતિ॑ - પ્ર॒જાપ॑તિરકામયત દર્​શપૂર્ણમા॒સૌ સૃ॑જે॒યેતિ॑ - પ્ર॒જાપ॑તિરકામયત॒ પ્રજા॑યે॒યેતિ॒ સ તપ॒-સ્સ ત્રિ॒વૃતં॑ - પ્ર॒જાપ॑તિરકામયત॒ દશ॑હોતાર॒-ન્તેન॑ દશ॒ધા-ઽઽત્માનં॑ - દે॒વા વૈ વરુ॑ણ॒ - મન્તો॒ વૈ - પ્ર॒જાપ॑તિ॒સ્તા-સ્સૃ॒ષ્ટા-સ્સમ॑શ્લિષ્યન્ - દે॒વા વૈ ચતુ॑ર્​હોતૃભિ - રિ॒દં-વાઁ અગ્રે᳚ - પ્ર॒જાપ॑તિ॒રિન્દ્રં॑ - પ્ર॒જાપ॑તિરકામયત બ॒હોર્ભૂયા॒નેકા॑દશ)

(પ્ર॒જાપ॑તિ॒ - સ્તદ્ગ્રહ॑સ્ય - પ્ર॒જા॑પતિરકામયતા॒ - નયૈ॒વૈન॒ત્ - તસ્ય॒ વા ઇ॒ય-ઙ્ક્લૃપ્તિ॒ - સ્તસ્મા᳚-ત્તેપા॒નાજ્જ્યોતિ॒--ર્ યદ॒સ્મિન્ના॑દિ॒ત્યે -સષડ્ઢો॑તુ-સ્સ॒પ્તહો॑તાર॒-ન્ત્રિસ॑પ્તતિઃ)

(પ્ર॒જાપ॑તિરકામયત - નિ॒દાન॑વાન્ભવતિ)

॥ હરિઃ॑ ઓમ્ ॥

॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે દ્વિતીયાષ્ટકે દ્વિતીયઃ પ્રપાઠક-સ્સમાપ્તઃ ॥