കൃഷ്ണ യജുർവേദീയ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണേ ദ്വിതീയാഷ്ടകേ ദ്വിതീയഃ പ്രപാഠകഃ - ഹോതൃബ്രാഹ്മണമ്

ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,
ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹ॒രിഃ॒ ഓമ് ॥

അനുവാകം 1 - ദശഹോതൃമന്ത്രസ്യ ക്രത്വര്ഥപുരുഷാര്ഥപ്രയോഗൌ

പ്ര॒ജാപ॑തിരകാമയത പ്ര॒ജാ-സ്സൃ॑ജേ॒യേതി॑ । സ ഏ॒ത-ന്ദശ॑ഹോതാര-മപശ്യത് । ത-മ്മന॑സാ ഽനു॒ദ്രുത്യ॑ ദര്ഭസ്ത॒മ്ബേ॑-ഽജുഹോത് । തതോ॒ വൈ സ പ്ര॒ജാ അ॑സൃജത । താ അ॑സ്മാഥ്സൃ॒ഷ്ടാ അപാ᳚ക്രാമന്ന് । താ ഗ്രഹേ॑ണാഗൃഹ്ണാത് । തദ്ഗ്രഹ॑സ്യ ഗ്രഹ॒ത്വമ് । യഃ കാ॒മയേ॑ത॒ പ്രജാ॑യേ॒യേതി॑ । സ ദശ॑ഹോതാര॒-മ്മന॑സാ ഽനു॒ദ്രുത്യ॑ ദര്ഭസ്ത॒മ്ബേ ജു॑ഹുയാത് । പ്ര॒ജാപ॑തി॒ർവൈ ദശ॑ഹോതാ ॥ 1 ॥

പ്ര॒ജാപ॑തിരേ॒വ ഭൂ॒ത്വാ പ്ര ജാ॑യതേ ॥ മന॑സാ ജുഹോതി । മന॑ ഇവ॒ ഹി പ്ര॒ജാപ॑തിഃ । പ്ര॒ജാപ॑തേ॒രാപ്ത്യൈ᳚ ॥ പൂ॒ര്ണയാ॑ ജുഹോതി । പൂ॒ര്ണ ഇ॑വ॒ ഹി പ്ര॒ജാപ॑തിഃ । പ്ര॒ജാപ॑തേ॒രാപ്ത്യൈ᳚ ॥ ന്യൂ॑നയാ ജുഹോതി । ന്യൂ॑നാ॒ദ്ധി പ്ര॒ജാപ॑തിഃ പ്ര॒ജാ അസൃ॑ജത । പ്ര॒ജാനാ॒ഗ്​മ്॒ സൃഷ്ട്യൈ᳚ ॥ 2 ॥

ദ॒ര്ഭ॒സ്ത॒മ്ബേ ജു॑ഹോതി । ഏ॒തസ്മാ॒ദ്വൈ യോനേഃ᳚ പ്ര॒ജാപ॑തിഃ പ്ര॒ജാ അ॑സൃജത । യസ്മാ॑ദേ॒വ യോനേഃ᳚ പ്ര॒ജാപ॑തിഃ പ്ര॒ജാ അസൃ॑ജത । തസ്മാ॑ദേ॒വ യോനേഃ॒ പ്ര ജാ॑യതേ ॥ ബ്രാ॒ഹ്മ॒ണോ ദ॑ക്ഷിണ॒ത ഉപാ᳚സ്തേ । ബ്രാ॒ഹ്മ॒ണോ വൈ പ്ര॒ജാനാ॑-മുപദ്ര॒ഷ്ടാ । ഉ॒പ॒ദ്ര॒ഷ്ടു॒മത്യേ॒വ പ്ര ജാ॑യതേ ॥ ഗ്രഹോ॑ ഭവതി । പ്ര॒ജാനാഗ്​മ്॑ സൃ॒ഷ്ടാനാ॒-ന്ധൃത്യൈ᳚ ॥ യ-മ്ബ്രാ᳚ഹ്മ॒ണം-വിഁ॒ദ്യാം-വിഁ॒ദ്വാഗ്​മ്സം॒-യഁശോ॒ നര്ച്ഛേത് ॥ 3 ॥

സോ-ഽര॑ണ്യ-മ്പ॒രേത്യ॑ । ദ॒ര്ഭ॒സ്ത॒മ്ബ-മു॒ദ്ഗ്രത്ഥ്യ॑ । ബ്രാ॒ഹ്മ॒ണ-ന്ദ॑ക്ഷിണ॒തോ നി॒ഷാദ്യ॑ । ചതു॑ര്​ഹോതൄ॒ന് വ്യാച॑ക്ഷീത । ഏ॒തദ്വൈ ദേ॒വാനാ᳚-മ്പര॒മ-ങ്ഗുഹ്യ॒-മ്ബ്രഹ്മ॑ । യച്ചതു॑ര്​ഹോതാരഃ । തദേ॒വ പ്ര॑കാ॒ശ-ങ്ഗ॑മയതി । തദേ॑ന-മ്പ്രകാ॒ശ-ങ്ഗ॒തമ് । പ്ര॒കാ॒ശ-മ്പ്ര॒ജാനാ᳚-ങ്ഗമയതി ॥ ദ॒ര്ഭ॒സ്ത॒മ്ബ-മു॒ദ്ഗ്രത്ഥ്യ॒ വ്യാച॑ഷ്ടേ ॥ 4 ॥

അ॒ഗ്നി॒വാന്. വൈ ദ॑ര്ഭസ്ത॒മ്ബഃ । അ॒ഗ്നി॒വത്യേ॒വ വ്യാച॑ഷ്ടേ ॥ ബ്രാ॒ഹ്മ॒ണോ ദ॑ക്ഷിണ॒ത ഉപാ᳚സ്തേ । ബ്രാ॒ഹ്മ॒ണോ വൈ പ്ര॒ജാനാ॑-മുപദ്ര॒ഷ്ടാ । ഉ॒പ॒ദ്ര॒ഷ്ടു॒-മത്യേ॒വൈനം॒-യഁശ॑ ഋച്ഛതി ॥ ഈ॒ശ്വ॒ര-ന്തം-യഁശോ-ഽര്തോ॒രിത്യാ॑ഹുഃ । യസ്യാന്തേ᳚ വ്യാ॒ചഷ്ട॒ ഇതി॑ । വര॒സ്തസ്മൈ॒ ദേയഃ॑ । യദേ॒വൈന॒-ന്തത്രോ॑പ॒ നമ॑തി । തദേ॒വാവ॑ രുന്ധേ ॥ 5 ॥

അ॒ഗ്നിമാ॒ദധാ॑നോ॒ ദശ॑ഹോത്രാ॒ ഽരണി॒മവ॑ദദ്ധ്യാത് । പ്രജാ॑തമേ॒വൈന॒-മാധ॑ത്തേ । തേനൈ॒വോദ്ദ്രുത്യാ᳚ഗ്നിഹോ॒ത്ര-ഞ്ജു॑ഹുയാത് । പ്രജാ॑തമേ॒വൈന॑ജ്ജുഹോതി । ഹ॒വിര്നി॑ർവ॒ഫ്സ്യന്-ദശ॑ഹോതാരം॒-വ്യാഁച॑ക്ഷീത । പ്രജാ॑തമേ॒വൈന॒-ന്നിർവ॑പതി । സാ॒മി॒ധേ॒നീ-ര॑നുവ॒ക്ഷ്യന്-ദശ॑ഹോതാരം॒-വ്യാഁച॑ക്ഷീത । സാ॒മി॒ധേ॒നീരേ॒വ സൃ॒ഷ്ട്വാ-ഽഽരഭ്യ॒ പ്ര ത॑നുതേ । അഥോ॑ യ॒ജ്ഞോ വൈ ദശ॑ഹോതാ । യ॒ജ്ഞമേ॒വ ത॑നുതേ ॥ 6 ॥

അ॒ഭി॒ചര॒ന്-ദശ॑ഹോതാര-ഞ്ജുഹുയാത് । നവ॒ വൈ പുരു॑ഷേ പ്രാ॒ണാഃ । നാഭി॑ര്ദശ॒മീ । സപ്രാ॑ണമേ॒വൈന॑-മ॒ഭിച॑രതി । ഏ॒താവ॒ദ്വൈ പുരു॑ഷസ്യ॒ സ്വമ് । യാവ॑-ത്പ്രാ॒ണാഃ । യാവ॑ദേ॒വാസ്യാസ്തി॑ । തദ॒ഭിച॑രതി ॥ സ്വകൃ॑ത॒ ഇരി॑ണേ ജുഹോതി പ്രദ॒രേ വാ᳚ । ഏ॒തദ്വാ അ॒സ്യൈ നിര്-ഋ॑തിഗൃഹീതമ് । നിര്-ഋ॑തി ഗൃഹീത ഏ॒വൈന॒-ന്നിര്-ഋ॑ത്യാ ഗ്രാഹയതി ॥ യ-ദ്വാ॒ചഃ ക്രൂ॒രമ് । തേന॒ വഷ॑ട്കരോതി । വാ॒ച ഏ॒വൈന॑-ങ്ക്രൂ॒രേണ॒ പ്ര വൃ॑ശ്ചതി । താ॒ജഗാര്തി॒മാര്ച്ഛ॑തി ॥ 7 ॥
(ദശ॑ഹോതാ॒ - സൃഷ്ട്യാ॑ - ഋ॒ച്ഛേ-ദ്- വ്യാച॑ഷ്ടേ - രുന്ധ - ഏ॒വ ത॑നുതേ॒ - നിര്-ഋ॑തിഗൃഹീത॒-മ്പഞ്ച॑ ച) (അ. 1)

അനുവാകം 2 - ചതുര്​ഹോത്രാദിമന്ത്രാണാ-ങ്ക്രത്വര്ഥപ്രയോഗഃ
പ്ര॒ജാപ॑തിരകാമയത ദര്​ശപൂര്ണമാ॒സൌ സൃ॑ജേ॒യേതി॑ । സ ഏ॒ത-ഞ്ചതു॑ര്​ഹോതാര-മപശ്യത് । ത-മ്മന॑സാ-ഽനു॒ദ്രുത്യാ॑ ഹവ॒നീയേ॑-ഽജുഹോത് । തതോ॒ വൈ സ ദ॑ര്​ശപൂര്ണമാ॒സാവ॑സൃജത । താവ॑സ്മാ-ഥ്സൃ॒ഷ്ടാവപാ᳚ക്രാമതാമ് । തൌ ഗ്രഹേ॑ണാ ഗൃഹ്ണാത് । തദ്ഗ്രഹ॑സ്യ ഗ്രഹ॒ത്വമ് । ദ॒ര്॒ശ॒പൂ॒ര്ണ॒മാ॒സാ-വാ॒ലഭ॑മാനഃ । ചതു॑ര്​ഹോതാര॒-മ്മന॑സാ-ഽനു॒ദ്രുത്യാ॑-ഹവ॒നീയേ॑ ജുഹുയാത് । ദ॒ര്॒ശ॒പൂ॒ര്ണ॒മാ॒സാവേ॒വ സൃ॒ഷ്ട്വാ-ഽഽരഭ്യ॒ പ്ര ത॑നുതേ ॥ 8 ॥

ഗ്രഹോ॑ ഭവതി । ദ॒ര്॒ശ॒പൂ॒ര്ണ॒മാ॒സയോ᳚-സ്സൃ॒ഷ്ടയോ॒ര്ധൃത്യൈ᳚ ॥ സോ॑-ഽകാമയത ചാതുര്മാ॒സ്യാനി॑ സൃജേ॒യേതി॑ । സ ഏ॒ത-മ്പഞ്ച॑ഹോതാര-മപശ്യത് । ത-മ്മന॑സാ-ഽനു॒ദ്രുത്യാ॑ ഹവ॒നീയേ॑-ഽജുഹോത് । തതോ॒ വൈ സ ചാ॑തുര്മാ॒സ്യാന്യ॑സൃജത । താന്യ॑സ്മാ-ഥ്സൃ॒ഷ്ടാന്യപാ᳚ക്രാമന്ന് । താനി॒ ഗ്രഹേ॑ണാഗൃഹ്ണാത് । തദ്ഗ്രഹ॑സ്യ ഗ്രഹ॒ത്വമ് । ചാ॒തു॒ര്മാ॒സ്യാന്യാ॒ലഭ॑മാനഃ ॥ 9 ॥

പഞ്ച॑ഹോതാര॒-മ്മന॑സാ-ഽനു॒ദ്രുത്യാ॑ ഹവ॒നീയേ॑ ജുഹുയാത് । ചാ॒തു॒ര്മാ॒സ്യാന്യേ॒വ സൃ॒ഷ്ട്വാ-ഽഽരഭ്യ॒ പ്ര ത॑നുതേ । ഗ്രഹോ॑ ഭവതി । ചാ॒തു॒ര്മാ॒സ്യാനാഗ്​മ്॑ സൃ॒ഷ്ടാനാ॒-ന്ധൃത്യൈ᳚ ॥ സോ॑-ഽകാമയത പശുബ॒ന്ധഗ്​മ് സൃ॑ജേ॒യേതി॑ । സ ഏ॒തഗ്​മ് ഷഡ്ഢോ॑താര-മപശ്യത് । ത-മ്മന॑സാ-ഽനു॒ദ്രുത്യാ॑ ഹവ॒നീയേ॑-ഽജുഹോത് । തതോ॒ വൈ സ പ॑ശുബ॒ന്ധമ॑സൃജത । സോ᳚-ഽസ്മാ-ഥ്സൃ॒ഷ്ടോ ഽപാ᳚ക്രാമത് । ത-ങ്ഗ്രഹേ॑ണാഗൃഹ്ണാത് ॥ 10 ॥

തദ്ഗ്രഹ॑സ്യ ഗ്രഹ॒ത്വമ് । പ॒ശു॒ബ॒ന്ധേന॑ യ॒ക്ഷ്യമാ॑ണഃ । ഷഡ്ഢോ॑താര॒-മ്മന॑സാ ഽനു॒ദ്രുത്യാ॑ ഹവ॒നീയേ॑ ജുഹുയാത് । പ॒ശു॒ബ॒ന്ധമേ॒വ സൃ॒ഷ്ട്വാ-ഽഽരഭ്യ॒ പ്ര ത॑നുതേ । ഗ്രഹോ॑ ഭവതി । പ॒ശു॒ബ॒ന്ധസ്യ॑ സൃ॒ഷ്ടസ്യ॒ ധൃത്യൈ᳚ ॥ സോ॑-ഽകാമയത സൌ॒മ്യ-മ॑ദ്ധ്വ॒രഗ്​മ് സൃ॑ജേ॒യേതി॑ । സ ഏ॒തഗ്​മ് സ॒പ്തഹോ॑താര-മപശ്യത് । ത-മ്മന॑സാ-ഽനു॒ദ്രുത്യാ॑ ഹവ॒നീയേ॑ ഽജുഹോത് । തതോ॒ വൈ സ സൌ॒മ്യ-മ॑ദ്ധ്വ॒ര-മ॑സൃജത ॥ 11 ॥

സോ᳚-ഽസ്മാ-ഥ്സൃ॒ഷ്ടോ-ഽപാ᳚ക്രാമത് । ത-ങ്ഗ്രഹേ॑ണാഗൃഹ്ണാത് । തദ്ഗ്രഹ॑സ്യ ഗ്രഹ॒ത്വമ് । ദീ॒ക്ഷി॒ഷ്യമാ॑ണഃ । സ॒പ്തഹോ॑താര॒-മ്മന॑സാ-ഽനു॒ദ്രുത്യാ॑ ഹവ॒നീയേ॑ ജുഹുയാത് । സൌ॒മ്യമേ॒വാദ്ധ്വ॒രഗ്​മ് സൃ॒ഷ്ട്വാ-ഽഽരഭ്യ॒ പ്ര ത॑നുതേ । ഗ്രഹോ॑ ഭവതി । സൌ॒മ്യസ്യാ᳚-ദ്ധ്വ॒രസ്യ॑ സൃ॒ഷ്ടസ്യ॒ ധൃത്യൈ᳚ ॥ ദേ॒വേഭ്യോ॒ വൈ യ॒ജ്ഞോ ന പ്രാഭ॑വത് । തമേ॑താവ॒ച്ഛ-സ്സമ॑ഭരന്ന് ॥ 12 ॥

യ-ഥ്സ॑ഭാം॒രാഃ । തതോ॒ വൈ തേഭ്യോ॑ യ॒ജ്ഞഃ പ്രാഭ॑വത് । യ-ഥ്സ॑ഭാം॒രാ ഭവ॑ന്തി । യ॒ജ്ഞസ്യ॒ പ്രഭൂ᳚ത്യൈ ॥ ആ॒തി॒ത്ഥ്യമാ॒സാദ്യ॒ വ്യാച॑ഷ്ടേ । യ॒ജ്ഞ॒മു॒ഖം-വാഁ ആ॑തി॒ഥ്യമ് । മു॒ഖ॒ത ഏ॒വ യ॒ജ്ഞഗ്​മ് സ॒ഭൃന്ത്യ॒ പ്ര ത॑നുതേ ॥ അയ॑ജ്ഞോ॒ വാ ഏ॒ഷഃ । യോ॑-ഽപ॒ത്നീകഃ॑ । ന പ്ര॒ജാഃ പ്ര ജാ॑യേരന്ന് । പത്നീ॒ർവ്യാച॑ഷ്ടേ । യ॒ജ്ഞമേ॒വാകഃ॑ । പ്ര॒ജാനാ᳚-മ്പ്ര॒ജന॑നായ ॥ ഉ॒പ॒സഥ്സു॒ വ്യാച॑ഷ്ടേ । ഏ॒തദ്വൈ പത്നീ॑നാ-മാ॒യത॑നമ് । സ്വ ഏ॒വൈനാ॑ ആ॒യത॒നേ-ഽവ॑ കല്പയതി ॥ 13 ॥
(ത॒നു॒ത॒ - ആ॒ലഭ॑മാനോ - ഽഗൃഹ്ണാ - ദസൃജ - താഭര - ഞ്ജായേര॒ന്-ഥ്ഷട്ച॑) (അ. 2)

അനുവാകം 3 - ചതുര്​ഹോതൃപഞ്ചഹോതൃമന്ത്രഗ്രഹഭാഗയോഃ പുരുഷാര്ഥ പ്രയോഗഃ

പ്ര॒ജാപ॑തി-രകാമയത॒ പ്ര ജാ॑യേ॒യേതി॑ । സ തപോ॑-ഽതപ്യത । സ ത്രി॒വൃത॒ഗ്ഗ്॒ സ്തോമ॑-മസൃജത । ത-മ്പ॑ഞ്ചദ॒ശസ്തോമോ॑ മദ്ധ്യ॒ത ഉദ॑തൃണത് । തൌ പൂ᳚ർവപ॒ക്ഷശ്ചാ॑പരപ॒ക്ഷശ്ചാ॑ഭവതാമ് । പൂ॒ർവ॒പ॒ക്ഷ-ന്ദേ॒വാ അന്വസൃ॑ജ്യന്ത । അ॒പ॒ര॒പ॒ക്ഷ-മന്വസു॑രാഃ । തതോ॑ ദേ॒വാ അഭ॑വന്ന് । പരാ-ഽസു॑രാഃ । യ-ങ്കാ॒മയേ॑ത॒ വസീ॑യാന്-ഥ്സ്യാ॒ദിതി॑ ॥ 14 ॥

ത-മ്പൂ᳚ർവപ॒ക്ഷേ യാ॑ജയേത് । വസീ॑യാനേ॒വ ഭ॑വതി । യ-ങ്കാ॒മയേ॑ത॒ പാപീ॑യാന്-ഥ്സ്യാ॒ദിതി॑ । തമ॑പരപ॒ക്ഷേ യാ॑ജയേത് । പാപീ॑യാനേ॒വ ഭ॑വതി । തസ്മാ᳚-ത്പൂർവപ॒ക്ഷോ॑ ¶പ॒ക്ഷാത്-ക॑രു॒ണ്യ॑തരഃ ॥ പ്ര॒ജാപ॑തി॒ർവൈ ദശ॑ഹോതാ । ചതു॑ര്​ഹോതാ॒ പഞ്ച॑ഹോതാ । ഷഡ്ഢോ॑താ സ॒പ്തഹോ॑താ । ഋ॒തവ॑-സ്സം​വഁഥ്സ॒രഃ ॥ 15 ॥

പ്ര॒ജാഃ പ॒ശവ॑ ഇ॒മേ ലോ॒കാഃ । യ ഏ॒വ-മ്പ്ര॒ജാപ॑തി-മ്ബ॒ഹോര്ഭൂയാഗ്​മ്॑സം॒-വേഁദ॑ । ബ॒ഹോരേ॒വ ഭൂയാ᳚-ന്ഭവതി ॥ പ്ര॒ജാപ॑തി-ര്ദേവാസു॒രാന॑സൃജത । സ ഇന്ദ്ര॒മപി॒ നാസൃ॑ജത । ത-ന്ദേ॒വാ അ॑ബ്രുവന്ന് । ഇന്ദ്ര॑-ന്നോ ജന॒യേതി॑ । സോ᳚-ഽബ്രവീത് । യഥാ॒ ഽഹം-യുഁ॒ഷ്മാഗ്​ സ്തപ॒സാ ഽസൃ॑ക്ഷി । ഏ॒വമിന്ദ്ര॑-ഞ്ജനയദ്ധ്വ॒മിതി॑ ॥ 16 ॥

തേ തപോ॑-ഽതപ്യന്ത । ത ആ॒ത്മന്നിന്ദ്ര॑-മപശ്യന്ന് । തമ॑ബ്രുവന്ന് । ജായ॒സ്വേതി॑ । സോ᳚-ഽബ്രവീത് । കി-മ്ഭാ॑ഗ॒ധേയ॑-മ॒ഭിജ॑നിഷ്യ॒ ഇതി॑ । ഋ॒തൂന്-ഥ്സം॑​വഁഥ്സ॒രമ് । പ്ര॒ജാഃ പ॒ശൂന് । ഇ॒മാല് ഁലോ॒കാനിത്യ॑ബ്രുവന്ന് । തം-വൈഁ മാ-ഽഽഹു॑ത്യാ॒ പ്രജ॑നയ॒തേത്യ॑ബ്രവീത് ॥ 17 ॥

ത-ഞ്ചതു॑ര്​ഹോത്രാ॒ പ്രാജ॑നയന്ന് ॥ യഃ കാ॒മയേ॑ത വീ॒രോ മ॒ ആ ജാ॑യേ॒തേതി॑ । സ ചതു॑ര്​ഹോതാര-ഞ്ജുഹുയാത് । പ്ര॒ജാപ॑തി॒ർവൈ ചതു॑ര്​ഹോതാ । പ്ര॒ജാപ॑തിരേ॒വ ഭൂ॒ത്വാ പ്രജാ॑യതേ । ജ॒ജന॒ദിന്ദ്ര॑-മിന്ദ്രി॒യായ॒ സ്വാഹേതി॒ ഗ്രഹേ॑ണ ജുഹോതി । ആ-ഽസ്യ॑ വീ॒രോ ജാ॑യതേ । വീ॒രഗ്​മ് ഹി ദേ॒വാ ഏ॒തയാ ഽഽഹു॑ത്യാ॒ പ്രാജ॑നയന്ന് ॥ ആ॒ദി॒ത്യാശ്ചാങ്ഗി॑രസശ്ച സുവ॒ര്ഗേ ലോ॒കേ᳚ ഽസ്പര്ധന്ത । വ॒യ-മ്പൂർവേ॑ സുവ॒ര്ഗം-ലോഁ॒കമി॑യാമ വ॒യ-മ്പൂർവ॒ ഇതി॑ ॥ 18 ॥

ത ആ॑ദി॒ത്യാ ഏ॒ത-മ്പഞ്ച॑ഹോതാര-മപശ്യന്ന് । ത-മ്പു॒രാ പ്രാ॑തരനുവാ॒കാദാഗ്നീ᳚ദ്ധ്രേ ഽജുഹവുഃ । തതോ॒ വൈ തേ പൂർവേ॑ സുവ॒ര്ഗം-ലോഁ॒കമാ॑യന്ന് । യ-സ്സു॑വ॒ര്ഗകാ॑മ॒-സ്സ്യാത് । സ പഞ്ച॑ഹോതാര-മ്പു॒രാ പ്രാ॑തരനുവാ॒കാദാഗ്നീ᳚ദ്ധ്രേ ജുഹുയാത് । സം॒​വഁ॒ഥ്സ॒രോ വൈ പഞ്ച॑ഹോതാ । സം॒​വഁ॒ഥ്സ॒ര-സ്സു॑വ॒ര്ഗോ ലോ॒കഃ । സം॒​വഁ॒ഥ്സ॒ര ഏ॒വര്തുഷു॑ പ്രതി॒ഷ്ഠായ॑ । സു॒വ॒ര്ഗം-ലോഁ॒കമേ॑തി ॥ തേ᳚ബ്രുവ॒-ന്നങ്ഗി॑രസ ആദി॒ത്യാന് ॥ 19 ॥

ക്വ॑ സ്ഥ । ക്വ॑ വ-സ്സ॒ദ്ഭ്യോ ഹ॒വ്യം-വഁ ॑ക്ഷ്യാമ॒ ഇതി॑ । ഛന്ദ॒-സ്സ്വിത്യ॑ബ്രുവന്ന് । ഗാ॒യ॒ത്രി॒യാ-ന്ത്രി॒ഷ്ടുഭി॒-ജഗ॑ത്യാ॒മിതി॑ । തസ്മാ॒ച്ഛന്ദ॑-സ്സു സ॒ദ്ഭ്യ ആ॑ദി॒ത്യേഭ്യഃ॑ । ആ॒ങ്ഗീ॒ര॒സീഃ പ്ര॒ജാ ഹ॒വ്യം-വഁ ॑ഹന്തി । വഹ॑ന്ത്യസ്മൈ പ്ര॒ജാ ബ॒ലിമ് । ഐന॒മപ്ര॑തിഖ്യാത-ങ്ഗച്ഛതി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ ॥ ദ്വാദ॑ശ॒ മാസാഃ॒ പഞ്ച॒ര്തവഃ॑ । ത്രയ॑ ഇ॒മേ ലോ॒കാഃ । അ॒സാവാ॑ദി॒ത്യ ഏ॑കവി॒ഗ്​മ്॒ശഃ । ഏ॒തസ്മി॒ന് വാ ഏ॒ഷ ശ്രി॒തഃ । ഏ॒തസ്മി॒ന്-പ്രതി॑ഷ്ഠിതഃ । യ ഏ॒വമേ॒തഗ്ഗ്​ ശ്രി॒ത-മ്പ്രതി॑ഷ്ഠിതം॒-വേഁദ॑ । പ്രത്യേ॒വ തി॑ഷ്ഠതി ॥ 20 ॥
(സ്യാ॒ദിതി॑ - സം​വഁഥ്സ॒രോ - ജ॑നയദ്ധ്വ॒മിതീ - ത്യ॑ബ്രവീ॒ത് - പൂർവ॒ ഇത്യാ॑ - ദി॒ത്യാന് - ഋ॒തവ॒-ഷ്ഷട്ച॑) (അ. 3)

അനുവാകം 4 - ജഗ-ഥ്സൃഷ്ടികഥനമുഖേന ഹോതൃമന്ത്രപ്രശംസാ
പ്ര॒ജാപ॑തി-രകാമയത॒ പ്രജാ॑യേ॒യേതി॑ । സ ഏ॒ത-ന്ദശ॑ഹോതാര-മപശ്യത് । തേന॑ ദശ॒ധാ ഽഽത്മാനം॑-വിഁ॒ധായ॑ । ദശ॑ഹോത്രാ ഽതപ്യത । തസ്യ॒ ചിത്തി॒-സ്സ്രുഗാസീ᳚ത് । ചി॒ത്തമാജ്യ᳚മ് । തസ്യൈ॒താ॑വത്യേ॒വ വാഗാസീ᳚ത് । ഏ॒താവാന്॑. യജ്ഞക്ര॒തുഃ ॥ സ ചതു॑ര്​ഹോതാര-മസൃജത । സോ॑-ഽനന്ദത് ॥ 21 ॥

അസൃ॑ക്ഷി॒ വാ ഇ॒മമിതി॑ । തസ്യ॒ സോമോ॑ ഹ॒വിരാസീ᳚ത് । സ ചതു॑ര്​ഹോത്രാ ഽതപ്യത । സോ॑-ഽതാമ്യത് । സ ഭൂരിതി॒ വ്യാഹ॑രത് । സ ഭൂമി॑മസൃജത । അ॒ഗ്നി॒ഹോ॒ത്ര-ന്ദ॑ര്​ശപൂര്ണമാ॒സൌ യജൂഗ്​മ്॑ഷി । സ ദ്വി॒തീയ॑മതപ്യത । സോ॑-ഽതാമ്യത് । സ ഭുവ॒ ഇതി॒ വ്യാഹ॑രത് ॥ 22 ॥

സോ᳚-ഽന്തരി॑ക്ഷ-മസൃജത । ചാ॒തു॒ര്മാ॒സ്യാനി॒ സാമാ॑നി । സ തൃ॒തീയ॑മതപ്യത । സോ॑-ഽതാമ്യത് । സ സുവ॒രിതി॒ വ്യാഹ॑രത് । സ ദിവ॑മസൃജത । അ॒ഗ്നി॒ഷ്ടോ॒മ-മു॒ക്ഥ്യ॑-മതിരാ॒ത്രമൃചഃ॑ । ഏ॒താ വൈ വ്യാഹൃ॑തയ ഇ॒മേ ലോ॒കാഃ । ഇ॒മാ-ന്ഖലു॒ വൈ ലോ॒കാനനു॑ പ്ര॒ജാഃ പ॒ശവ॒ശ്ഛന്ദാഗ്​മ്॑സി॒ പ്രാജാ॑യന്ത । യ ഏ॒വമേ॒താഃ പ്ര॒ജാപ॑തേഃ പ്രഥ॒മാ വ്യാഹൃ॑തീഃ॒ പ്രജാ॑താ॒ വേദ॑ ॥ 23 ॥

പ്ര പ്ര॒ജയാ॑ പ॒ശുഭി॑-ര്മിഥു॒നൈ-ര്ജാ॑യതേ ॥ സ പഞ്ച॑ഹോതാര-മസൃജത । സ ഹ॒വിര്നാ-വി॑ന്ദത । തസ്മൈ॒ സോമ॑-സ്ത॒നുവ॒-മ്പ്രായ॑ച്ഛത് । ഏ॒ത-ത്തേ॑ ഹ॒വിരിതി॑ । സ പഞ്ച॑ഹോത്രാ ഽതപ്യത । സോ॑-ഽതാമ്യത് । സ പ്ര॒ത്യങ്ങ॑ബാധത । സോ-ഽസു॑രാ-നസൃജത । തദ॒സ്യാ പ്രി॑യമാസീത് ॥ 24 ॥

ത-ദ്ദു॒ർവര്ണ॒ഗ്​മ്॒ ഹിര॑ണ്യമഭവത് । ത-ദ്ദു॒ർവര്ണ॑സ്യ॒ ഹിര॑ണ്യസ്യ॒ ജന്മ॑ । സ ദ്വി॒തീയ॑മതപ്യത । സോ॑-ഽതാമ്യത് । സ പ്രാംഅ॑ബാധത । സ ദേ॒വാന॑സൃജത । തദ॑സ്യ പ്രി॒യമ॑സീത് । ത-ഥ്സു॒വര്ണ॒ഗ്​മ്॒ ഹിര॑ണ്യമഭവത് । ത-ഥ്സു॒വര്ണ॑സ്യ॒ ഹിര॑ണ്യസ്യ॒ ജന്മ॑ । യ ഏ॒വഗ്​മ് സു॒വര്ണ॑സ്യ॒ ഹിര॑ണ്യസ്യ॒ ജന്മ॒ വേദ॑ ॥ 25 ॥

സു॒വര്ണ॑ ആ॒ത്മനാ॑ ഭവതി । ദു॒ർവര്ണോ᳚-ഽസ്യ॒ ഭ്രാതൃ॑വ്യഃ । തസ്മാ᳚-ഥ്സു॒വര്ണ॒ഗ്​മ്॒ ഹിര॑ണ്യ-മ്ഭാ॒ര്യ᳚മ് । സു॒വര്ണ॑ ഏ॒വ ഭ॑വതി । ഐന॑-മ്പ്രി॒യ-ങ്ഗ॑ച്ഛതി॒ നാപ്രി॑യമ് ॥ സ സ॒പ്തഹോ॑താര-മസൃജത । സ സ॒പ്തഹോ᳚ത്രൈ॒വ സു॑വ॒ര്ഗം-ലോഁ॒കമൈ᳚ത് ॥ ത്രി॒ണ॒വേന॒ സ്തോമേ॑നൈ॒ഭ്യോ ലോ॒കേഭ്യോ-ഽസു॑രാ॒-ന്പ്രാണു॑ദത । ത്ര॒യ॒സ്ത്രി॒ഗ്​മ്॒ശേന॒ പ്രത്യ॑തിഷ്ഠത് । ഏ॒ക॒വി॒ഗ്​മ്॒ശേന॒ രുച॑മധത്ത ॥ 26 ॥

സ॒പ്ത॒ദ॒ശേന॒ പ്രാജാ॑യത । യ ഏ॒വം-വിഁ॒ദ്വാന്-ഥ്സോമേ॑ന॒ യജ॑തേ । സ॒പ്തഹോ᳚ത്രൈ॒വ സു॑വ॒ര്ഗം-ലോഁ॒കമേ॑തി । ത്രി॒ണ॒വേന॒ സ്തോമേ॑നൈ॒ഭ്യോ ലോ॒കേഭ്യോ॒ ഭ്രാതൃ॑വ്യാ॒ന്-പ്രണു॑ദതേ । ത്ര॒യ॒സ്ത്രി॒ഗ്​മ്॒ശേന॒ പ്രതി॑ തിഷ്ഠതി । ഏ॒ക॒വി॒ഗ്​മ്॒ശേന॒ രുച॑-ന്ധത്തേ । സ॒പ്ത॒ദ॒ശേന॒ പ്രജാ॑യതേ । തസ്മാ᳚-ഥ്സപ്തദ॒ശ-സ്സ്തോമോ॒ ന നി॒ര്॒ഹൃത്യഃ॑ । പ്ര॒ജാപ॑തി॒ ർവൈ സ॑പ്തദ॒ശഃ । പ്ര॒ജാപ॑തിമേ॒വ മ॑ദ്ധ്യ॒തോ ധ॑ത്തേ॒ പ്രജാ᳚ത്യൈ ॥ 27 ॥
(അ॒ന॒ന്ദ॒-ദ്- ഭുവ॒ ഇതി॒ വ്യാഹ॑ര॒-ദ്- വേദാ॑ - സീ॒-ദ്- വേദാ॑ - ധത്ത॒ - പ്രജാ᳚ത്യൈ) (അ. 4)

അനുവാകം 5 - ദക്ഷിണാപ്രതിഗ്രഹമന്ത്രവ്യാഖ്യാനമ്
ദേ॒വാ വൈ വരു॑ണമയാജയന്ന് । സ യസ്യൈ॑ യസ്യൈ ദേ॒വതാ॑യൈ॒ ദക്ഷി॑ണാ॒മന॑യത് । താമ॑വ്ലീനാത് । തേ᳚-ഽബ്രുവന്ന് । വ്യാ॒വൃത്യ॒ പ്രതി॑ ഗൃഹ്ണാമ । തഥാ॑ നോ॒ ദക്ഷി॑ണാ॒ ന വ്ലേ᳚ഷ്യ॒തീതി॑ । തേ വ്യാ॒വൃത്യ॒ പ്രത്യ॑ഗൃഹ്ണന്ന് । തതോ॒ വൈ താ-ന്ദക്ഷി॑ണാ॒ നാവ്ലീ॑നാത് । യ ഏ॒വം-വിഁ॒ദ്വാന് വ്യാ॒വൃത്യ॒ ദക്ഷി॑ണാ-മ്പ്രതിഗൃ॒ഹ്ണാതി॑ । നൈന॒-ന്ദക്ഷി॑ണാ വ്ലീനാതി ॥ 28 ॥

രാജാ᳚ ത്വാ॒ വരു॑ണോ നയതു ദേവി ദക്ഷിണേ॒-ഽഗ്നയേ॒ ഹിര॑ണ്യ॒മിത്യാ॑ഹ । ആ॒ഗ്നേ॒യം-വൈഁ ഹിര॑ണ്യമ് । സ്വയൈ॒വൈന॑-ദ്ദേ॒വത॑യാ॒ പ്രതി॑ ഗൃഹ്ണാതി । സോമാ॑യ॒ വാസ॒ ഇത്യാ॑ഹ । സൌ॒മ്യം-വൈഁ വാസഃ॑ । സ്വയൈ॒വൈന॑-ദ്ദേ॒വത॑യാ॒ പ്രതി॑ ഗൃഹ്ണാതി । രു॒ദ്രായ॒ ഗാമിത്യാ॑ഹ । രൌ॒ദ്രീ വൈ ഗൌഃ । സ്വയൈ॒വൈനാ᳚-ന്ദേ॒വത॑യാ॒ പ്രതി॑ ഗൃഹ്ണാതി । വരു॑ണാ॒യാശ്വ॒മിത്യാ॑ഹ ॥ 29 ॥

വാ॒രു॒ണോ വാ അശ്വഃ॑ । സ്വയൈ॒വൈന॑-ന്ദേ॒വത॑യാ॒ പ്രതി॑ ഗൃഹ്ണാതി । പ്രാ॒ജാപ॑തയേ॒ പുരു॑ഷ॒മിത്യാ॑ഹ । പ്രാ॒ജാ॒പ॒ത്യോ വൈ പുരു॑ഷഃ । സ്വയൈ॒വൈന॑-ന്ദേ॒വത॑യാ॒ പ്രതി॑ ഗൃഹ്ണാതി । മന॑വേ॒ തല്പ॒മിത്യാ॑ഹ । മാ॒ന॒വോ വൈ തല്പഃ॑ । സ്വയൈ॒വൈന॑-ന്ദേ॒വത॑യാ॒ പ്രതി॑ ഗൃഹ്ണാതി । ഉ॒ത്താ॒നായാ᳚ങ്ഗീര॒സായാന॒ ഇത്യാ॑ഹ । ഇ॒യം-വാഁ ഉ॑ത്താ॒ന ആ᳚ങ്ഗീര॒സഃ ॥ 30 ॥

അ॒നയൈ॒വൈന॒ത്-പ്രതി॑ ഗൃഹ്ണാതി ॥ വൈ॒ശ്വാ॒ന॒ര്യാര്ചാ രഥ॒-മ്പ്രതി॑ ഗൃഹ്ണാതി । വൈ॒ശ്വാ॒ന॒രോ വൈ ദേ॒വത॑യാ॒ രഥഃ॑ । സ്വയൈ॒വൈന॑-ന്ദേ॒വത॑യാ॒ പ്രതി॑ ഗൃഹ്ണാതി ॥ തേനാ॑മൃത॒ത്വമ॑ശ്യാ॒-മിത്യാ॑ഹ । അ॒മൃത॑മേ॒വാത്മന്-ധ॑ത്തേ ॥ വയോ॑ ദാ॒ത്ര ഇത്യാ॑ഹ । വയ॑ ഏ॒വൈന॑-ങ്കൃ॒ത്വാ । സു॒വ॒ര്ഗം-ലോഁ॒ക-ങ്ഗ॑മയതി ॥ മയോ॒ മഹ്യ॑മസ്തു പ്രതിഗ്രഹീ॒ത്ര ഇത്യാ॑ഹ ॥ 31 ॥

യദ്വൈ ശി॒വമ് । തന്മയഃ॑ । ആ॒ത്മന॑ ഏ॒വൈഷാ പരീ᳚ത്തിഃ ॥ ക ഇ॒ദ-ങ്കസ്മാ॑ അദാ॒ദിത്യാ॑ഹ । പ്ര॒ജാപ॑തി॒ർവൈ കഃ । സ പ്ര॒ജാപ॑തയേ ദദാതി ॥ കാമഃ॒ കാമാ॒യേത്യാ॑ഹ । കാമേ॑ന॒ ഹി ദദാ॑തി । കാമേ॑ന പ്രതിഗൃ॒ഹ്ണാതി॑ ॥ കാമോ॑ ദാ॒താ കാമഃ॑ പ്രതി ഗ്രഹീ॒തേത്യാ॑ഹ ॥ 32 ॥

കാമോ॒ ഹി ദാ॒താ । കാമഃ॑ പ്രതി ഗ്രഹീ॒താ ॥ കാമഗ്​മ്॑ സമു॒ദ്ര-മാവി॒ശേത്യാ॑ഹ । സ॒മു॒ദ്ര ഇ॑വ॒ ഹി കാമഃ॑ । നേവ॒ ഹി കാമ॒സ്യാന്തോ-ഽസ്തി॑ । ന സ॑മു॒ദ്രസ്യ॑ ॥ കാമേ॑ന ത്വാ॒ പ്രതി॑ ഗൃഹ്ണാ॒മീത്യാ॑ഹ । യേന॒ കാമേ॑ന പ്രതി ഗൃ॒ഹ്ണാതി॑ । സ ഏ॒വൈന॑മ॒മുഷ്മി॑ല് ഁലോ॒കേ കാമ॒ ആഗ॑ച്ഛതി ॥ കാമൈ॒തത്ത॑ ഏ॒ഷാ തേ॑ കാമ॒ ദക്ഷി॒ണേത്യാ॑ഹ । കാമ॑ ഏ॒വ ത-ദ്യജ॑മാനോ॒-ഽമുഷ്മി॑ല് ഁലോ॒കേ ദക്ഷി॑ണാമിച്ഛതി । ന പ്ര॑തിഗ്രഹീ॒തരി॑ ॥ യ ഏ॒വം-വിഁ॒ദ്വാന്-ദക്ഷി॑ണാ-മ്പ്രതിഗൃ॒ഹ്ണാതി॑ । അ॒നൃ॒ണാമേ॒വൈനാ॒-മ്പ്രതി॑ ഗൃഹ്ണാതി ॥ 33 ॥
(വ്ലീ॒നാ॒ത്യ - ശ്വ॒മിത്യാ॑ഹാ - ങ്ഗിര॒സഃ - പ്ര॑തിഗ്രഹീ॒ത്ര ഇത്യാ॑ഹ - പ്രതിഗ്രഹീ॒തേത്യാ॑ഹ॒ - ദക്ഷി॒ണേത്യാ॑ഹ ച॒ത്വാരി॑ ച) (അ. 5)

അനുവാകം 6 - ദ്വാദശാഹദശമേ-ഽഹനി ഹോതൃമന്ത്രാഃ
അന്തോ॒ വാ ഏ॒ഷ യ॒ജ്ഞസ്യ॑ । യ-ദ്ദ॑ശ॒മമഹഃ॑ । ദ॒ശ॒മേ-ഽഹ᳚ന്-ഥ്സര്പരാ॒ജ്ഞിയാ॑ ഋ॒ഗ്ഭി-സ്സ്തു॑വന്തി । യ॒ജ്ഞസ്യൈ॒വാന്ത॑-ങ്ഗ॒ത്വാ । അ॒ന്നാദ്യ॒മവ॑രുന്ധതേ ॥ തി॒സൃഭി॑-സ്സ്തുവന്തി । ത്രയ॑ ഇ॒മേ ലോ॒കാഃ । ഏ॒ഭ്യ ഏ॒വ ലോ॒കേഭ്യോ॒-ഽന്നാദ്യ॒മവ॑രുന്ധതേ । പൃശ്നി॑വതീ-ര്ഭവന്തി । അന്നം॒-വൈഁ പൃശ്നി॑ ॥ 34 ॥

അന്ന॑മേ॒വാവ॑-രുന്ധതേ ॥ മന॑സാ॒ പ്രസ്തൌ॑തി । മന॒സോദ്ഗാ॑യതി । മന॑സാ॒ പ്രതി॑ ഹരതി । മന॑ ഇവ॒ ഹി പ്ര॒ജാപ॑തിഃ । പ്ര॒ജാപ॑തേ॒രാപ്ത്യൈ᳚ ॥ ദേ॒വാ വൈ സ॒ര്പാഃ । തേഷാ॑മി॒യഗ്​മ് രാജ്ഞീ᳚ । യ-ഥ്സ॑ര്പരാ॒ജ്ഞിയാ॑ ഋ॒ഗ്ഭി-സ്സ്തു॒വന്തി॑ । അ॒സ്യാമേ॒വ പ്രതി॑ തിഷ്ഠന്തി ॥ 35 ॥

ചതു॑ര്​ഹോതൄ॒ന്॒. ഹോതാ॒ വ്യാച॑ഷ്ടേ । സ്തു॒തമനു॑ശഗ്​മ്സതി॒ ശാന്ത്യൈ᳚ ॥ അന്തോ॒ വാ ഏ॒ഷ യ॒ജ്ഞസ്യ॑ । യ-ദ്ദ॑ശ॒മമഹഃ॑ । ഏ॒ത-ത്ഖലു॒ വൈ ദേ॒വാനാ᳚-മ്പര॒മ-ങ്ഗുഹ്യ॒-മ്ബ്രഹ്മ॑ । യച്ചതു॑ര്​ഹോതാരഃ । ദ॒ശ॒മേ-ഽഹ॒ഗ്ഗ്॒-ശ്ചതു॑ര്​ഹോതൄ॒ന് വ്യാച॑ഷ്ടേ । യ॒ജ്ഞസ്യൈ॒വാന്ത॑-ങ്ഗ॒ത്വാ । പ॒ര॒മ-ന്ദേ॒വാനാ॒-ങ്ഗുഹ്യ॒-മ്ബ്രഹ്മാവ॑രുന്ധേ । തദേ॒വ പ്ര॑കാ॒ശ-ങ്ഗ॑മയതി ॥ 36 ॥

തദേ॑ന-മ്പ്രകാ॒ശ-ങ്ഗ॒തമ് । പ്ര॒കാ॒ശ-മ്പ്ര॒ജാനാ᳚-ങ്ഗമയതി ॥ വാചം॑-യഁച്ഛതി । യ॒ജ്ഞസ്യ॒ ധൃത്യൈ᳚ ॥ യ॒ജ॒മാ॒ന॒ദേ॒വ॒ത്യം॑-വാഁ അഹഃ॑ । ഭ്രാ॒തൃ॒വ്യ॒ദേ॒വ॒ത്യാ॑ രാത്രിഃ॑ । അഹ്നാ॒ രാത്രി॑-ന്ധ്യായേത് । ഭ്രാതൃ॑വ്യസ്യൈ॒വ തല്ലോ॒കം-വൃഁ ॑ങ്ക്തേ । യദ്ദിവാ॒ വാചം॑-വിഁസൃ॒ജേത് । അഹ॒ര്ഭ്രാതൃ॑വ്യാ॒യോച്ഛിഗ്​മ്॑ഷേത് । യന്നക്തം॑-വിഁസൃ॒ജേത് । രാത്രി॒-മ്ഭ്രാതൃ॑വ്യാ॒യോച്ഛിഗ്​മ്॑ഷേത് । അ॒ധി॒വൃ॒ക്ഷ॒സൂ॒ര്യേ വാചം॒-വിഁസൃ॑ജതി । ഏ॒താവ॑ന്തമേ॒വാസ്മൈ॑ ലോ॒കമുച്ഛിഗ്​മ്॑ഷതി । യാവ॑ദാദി॒ത്യോ᳚-ഽസ്ത॒മേതി॑ ॥ 37 ॥
(പൃശ്നി॑ - തിഷ്ഠന്തി - ഗമയതി - ശിഗ്​മ്ഷേ॒-ത്പഞ്ച॑ ച) (അ. 6)

അനുവാകം 7 - സപ്തഹോതൃമന്ത്രസാധ്യയജ്ഞപ്രശംസാ
പ്ര॒ജാപ॑തിഃ പ്ര॒ജാ അ॑സൃജത । താ-സ്സൃ॒ഷ്ടാ-സ്സമ॑ശ്ലിഷ്യന്ന് । താ രൂ॒പേണാനു॒ പ്രാവി॑ശത് । തസ്മാ॑ദാഹുഃ । രൂ॒പം-വൈഁ പ്ര॒ജാപ॑തി॒രിതി॑ । താ നാമ്നാ-ഽനു॒ പ്രാവി॑ശത് । തസ്മാ॑ദാഹുഃ । നാമ॒ വൈ പ്ര॒ജാപ॑തി॒രിതി॑ । തസ്മാ॒ദപ്യാ॑ ഽമി॒ത്രൌ സ॒ഗന്ത്യ॑ । നാമ്നാ॒ ചേദ്ധ്വയേ॑തേ ॥ 38 ॥

മി॒ത്രമേ॒വ ഭ॑വതഃ ॥ പ്ര॒ജാപ॑തി-ര്ദേവാസു॒രാന॑സൃജത । സ ഇന്ദ്ര॒മപി॒ നാസൃ॑ജത । ത-ന്ദേ॒വാ അ॑ബ്രുവന്ന് । ഇന്ദ്ര॑-ന്നോ ജന॒യേതി॑ । സ ആ॒ത്മ-ന്നിന്ദ്ര॑-മപശ്യത് । തമ॑സൃജത । ത-ന്ത്രി॒ഷ്ടുഗ്-വീ॒ര്യ॑-മ്ഭൂ॒ത്വാ-ഽനു॒ പ്രാവി॑ശത് । തസ്യ॒ വജ്രഃ॑ പഞ്ചദ॒ശോ ഹസ്ത॒ ആപ॑ദ്യത । തേനോ॒ദയ്യാസു॑രാന॒ഭ്യ॑ ഭവത് ॥ 39 ॥

യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । അ॒ഭി ഭ്രാതൃ॑വ്യാ-ന്ഭവതി ॥ തേ ദേ॒വാ അസു॑രൈ-ർവി॒ജിത്യ॑ । സു॒വ॒ര്ഗം-ലോഁ॒കമാ॑യന്ന് । തേ॑-ഽമുഷ്മി॑ല് ഁലോ॒കേ വ്യ॑ക്ഷുദ്ധ്യന്ന് । തേ᳚-ഽബ്രുവന്ന് । അ॒മുതഃ॑ പ്രദാനം॒-വാഁ ഉപ॑ജിജീവി॒മേതി॑ । തേ സ॒പ്തഹോ॑താരം-യഁ॒ജ്ഞം-വിഁ॒ധായാ॒യാസ്യ᳚മ് । ആ॒ങ്ഗീ॒ര॒സ-മ്പ്രാഹി॑ണ്വന്ന് । ഏ॒തേനാ॒മുത്ര॑ കല്പ॒യേതി॑ ॥ 40 ॥

തസ്യ॒ വാ ഇ॒യ-ങ്ക്ലൃപ്തിഃ॑ । യദി॒ദ-ങ്കി-ഞ്ച॑ । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । കല്പ॑തേ-ഽസ്മൈ । സ വാ അ॒യ-മ്മ॑നു॒ഷ്യേ॑ഷു യ॒ജ്ഞ-സ്സ॒പ്തഹോ॑താ । അ॒മുത്ര॑ സ॒ദ്ഭ്യോ ദേ॒വേഭ്യോ॑ ഹ॒വ്യം-വഁ ॑ഹതി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । ഉപൈ॑നം-യഁ॒ജ്ഞോ ന॑മതി ॥ സോ॑-ഽമന്യത । അ॒ഭി വാ ഇ॒മേ᳚-ഽസ്മാ-ല്ലോ॒കാദ॒മും​ലോഁ॒ക-ങ്ക॑മിഷ്യന്ത॒ ഇതി॑ । സ വാച॑സ്പതേ॒ ഹൃദിതി॒ വ്യാഹ॑രത് । തസ്മാ᳚-ത്പു॒ത്രോ ഹൃദ॑യമ് । തസ്മാ॑ദ॒സ്മാ-ല്ലോ॒കാദ॒മും-ലോഁ॒ക-ന്നാഭികാ॑മയന്തേ । പു॒ത്രോ ഹി ഹൃദ॑യമ് ॥ 41 ॥
(ഹ്വയേ॑ത - അഭവത് - കല്പ॒യേ - തീതി॑ ച॒ത്വാരി॑ ച) (അ. 7)

അനുവാകം 8 - ഹോതൃമന്ത്രാണാം സോമയാഗാങ്ഗത്വമ്
ദേ॒വാ വൈ ചതു॑ര്​ഹോതൃഭി-ര്യ॒ജ്ഞമ॑തന്വത । തേ വി പാ॒പ്മനാ॒ ഭ്രാതൃ॑വ്യേ॒ണാജ॑യന്ത । അ॒ഭി സു॑വ॒ര്ഗം-ലോഁ॒കമ॑ജയന്ന് । യ ഏ॒വം-വിഁ॒ദ്വാഗ്​-ശ്ചതു॑ര്​ഹോതൃഭിര്യ॒ജ്ഞ-ന്ത॑നു॒തേ । വി പാ॒പ്മനാ॒ ഭ്രാതൃ॑വ്യേണ ജയതേ । അ॒ഭി സു॑വ॒ര്ഗം-ലോഁ॒ക-ഞ്ജ॑യതി ॥ ഷഡ്ഢോ᳚ത്രാ പ്രായ॒ണീയ॒മാസാ॑ദയതി । അ॒മുഷ്മൈ॒ വൈ ലോ॒കായ॒ ഷഡ്ഢോ॑താ । ഘ്നന്തി॒ ഖലു॒ വാ ഏ॒ത-ഥ്സോമ᳚മ് । യദ॑ഭിഷു॒ണ്വന്തി॑ ॥ 42 ॥

ഋ॒ജു॒ധൈവൈന॑മ॒മും-ലോഁ॒ക-ങ്ഗ॑മയതി । ചതു॑ര്​ഹോത്രാ ഽഽതി॒ത്ഥ്യമ് । യശോ॒ വൈ ചതു॑ര്​ഹോതാ । യശ॑ ഏ॒വാത്മന്-ധ॑ത്തേ । പഞ്ച॑ഹോത്രാ പ॒ശുമുപ॑ സാദയതി । സു॒വ॒ര്ഗ്യോ॑ വൈ പഞ്ച॑ഹോതാ । യജ॑മാനഃ പ॒ശുഃ । യജ॑മാനമേ॒വ സു॑വ॒ര്ഗം-ലോഁ॒ക-ങ്ഗ॑മയതി । ഗ്രഹാ᳚ന്-ഗൃഹീ॒ത്വാ സ॒പ്തഹോ॑താര-ഞ്ജുഹോതി । ഇ॒ന്ദ്രി॒യം-വൈഁ സ॒പ്തഹോ॑താ ॥ 43 ॥

ഇ॒ന്ദ്രി॒യമേ॒വാത്മന്-ധ॑ത്തേ ॥ യോ വൈ ചതു॑ര്​ഹോതൄ-നനുസവ॒ന-ന്ത॒ര്പയ॑തി । തൃപ്യ॑തി പ്ര॒ജയാ॑ പ॒ശുഭിഃ॑ । ഉപൈ॑നഗ്​മ് സോമപീ॒ഥോ ന॑മതി । ബ॒ഹി॒ഷ്പവ॒മാ॒നേ ദശ॑ഹോതാരം॒-വ്യാഁച॑ക്ഷീത । മാദ്ധ്യ॑ന്ദിനേ॒ പവ॑മാനേ॒ ചതു॑ര്​ഹോതാരമ് । ആര്ഭ॑വേ॒ പവ॑മാനേ॒ പഞ്ച॑ഹോതാരമ് । പി॒തൃ॒യ॒ജ്ഞേ ഷഡ്ഢോ॑താരമ് । യ॒ജ്ഞാ॒യ॒ജ്ഞിയ॑സ്യ സ്തോ॒ത്രേ സ॒പ്തഹോ॑താരമ് । അ॒നു॒സ॒വ॒നമേ॒വൈനാഗ്॑ സ്തര്പയതി ॥ 44 ॥

തൃപ്യ॑തി പ്ര॒ജയാ॑ പ॒ശുഭിഃ॑ । ഉപൈ॑നഗ്​മ് സോമപീ॒ഥോ ന॑മതി ॥ ദേ॒വാ വൈ ചതു॑ര്​ഹോതൃഭി-സ്സ॒ത്രമാ॑സത । ഋദ്ധി॑പരിമിതം॒-യഁശ॑സ്കാമാഃ । തേ᳚-ഽബ്രുവന്ന് । യന്നഃ॑ പ്രഥ॒മം-യഁശ॑ ഋ॒ച്ഛാത് । സർവേ॑ഷാ-ന്ന॒സ്ത-ഥ്സ॒ഹാസ॒ദിതി॑ । സോമ॒ശ്ചതു॑ര്​ഹോത്രാ । അ॒ഗ്നിഃ പഞ്ച॑ഹോത്രാ । ധാ॒താ ഷഡ്ഢോ᳚ത്രാ ॥ 45 ॥

ഇന്ദ്ര॑-സ്സ॒പ്തഹോ᳚ത്രാ । പ്ര॒ജാപ॑തി॒-ര്ദശ॑ഹോത്രാ । തേഷാ॒ഗ്​മ്॒ സോമ॒ഗ്​മ്॒ രാജാ॑നം॒-യഁശ॑ ആര്ച്ഛത് ॥ തന്ന്യ॑കാമയത । തേനാപാ᳚ക്രാമത് । തേന॑ പ്ര॒ലായ॑മചരത് । ത-ന്ദേ॒വാഃ പ്രൈ॒ഷൈഃ പ്രൈഷ॑മൈച്ഛന്ന് । തത്-പ്രൈ॒ഷാണാ᳚-മ്പ്രൈഷ॒ത്വമ് । നി॒വിദ്ഭി॒ര്ന്യ॑വേദയന്ന് । തന്നി॒വിദാ᳚-ന്നിവി॒ത്ത്വമ് ॥ 46 ॥

ആ॒പ്രീഭി॑രാപ്നുവന്ന് । തദാ॒പ്രീണാ॑മാപ്രി॒ത്വമ് । തമ॑ഘ്നന്ന് । തസ്യ॒ യശോ॒ വ്യ॑ഗൃഹ്ണത । തേ ഗ്രഹാ॑ അഭവന്ന് । തദ്ഗ്രഹാ॑ണാ-ങ്ഗ്രഹ॒ത്വമ് । യസ്യൈ॒വം-വിഁ॒ദുഷോ॒ ഗ്രഹാ॑ ഗൃ॒ഹ്യന്തേ᳚ । തസ്യ॒ ത്വേ॑വ ഗൃ॑ഹീ॒താഃ ॥ തേ᳚-ഽബ്രുവന്ന് । യോ വൈ ന॒-ശ്ശ്രേഷ്ഠോ-ഽഭൂ᳚ത് ॥ 47 ॥

തമ॑വധിഷ്മ । പുന॑രി॒മഗ്​മ് സു॑വാമഹാ॒ ഇതി॑ । ത-ഞ്ഛന്ദോ॑ഭി-രസുവന്ത । തച്ഛന്ദ॑സാ-ഞ്ഛന്ദ॒സ്ത്വമ് । സാമ്നാ॒ സമാന॑യന്ന് । ത-ഥ്സാമ്ന॑-സ്സാമ॒ത്വമ് । ഉ॒ക്ഥൈ-രുദ॑സ്ഥാപയന്ന് । തദു॒ക്ഥാനാ॑-മുക്ഥ॒ത്വമ് । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । പ്രത്യേ॒വ തി॑ഷ്ഠതി ॥ 48 ॥

സർവ॒മായു॑രേതി ॥ സോമോ॒ വൈ യശഃ॑ । യ ഏ॒വം-വിഁ॒ദ്വാന്-ഥ്സോമ॑മാ॒ഗച്ഛ॑തി । യശ॑ ഏ॒വൈന॑മൃച്ഛതി । തസ്മാ॑ദാഹുഃ । യശ്ചൈ॒വം-വേഁദ॒ യശ്ച॒ ന । താവു॒ഭൌ സോമ॒-മാഗ॑ച്ഛതഃ । സോമോ॒ ഹി യശഃ॑ । ത-ന്ത്വാ-ഽവ യശ॑ ഋച്ഛ॒തീത്യാ॑ഹുഃ । യ-സ്സോമേ॒ സോമ॒-മ്പ്രാഹേതി॑ । തസ്മാ॒-ഥ്സോമേ॒ സോമഃ॒ പ്രോച്യഃ॑ । യശ॑ ഏ॒വൈന॑മൃച്ഛതി ॥ 49 ॥
(അ॒ഭി॒ഷു॒ണ്വന്തി॑ - സ॒പ്തഹോ॑താ - തര്പയതി॒ - ഷഡ്ഢോ᳚ത്രാ - നിവി॒ത്ത്വ - മഭൂ᳚ത് - തിഷ്ഠതി॒ - പ്രാഹേതി॒ ദ്വേ ച॑) (അ. 8)

അനുവാകം 9 - ഹോതൃമന്ത്രോത്പത്തികഥനപ്രസങ്ഗേന ജഗ-ഥ്സൃഷ്ടിഃ
ഇ॒ദം-വാഁ അഗ്രേ॒ നൈവ കിഞ്ച॒നാസീ᳚ത് । ന ദ്യൌരാ॑സീത് । ന പൃ॑ഥി॒വീ । നാന്തരി॑ക്ഷമ് । തദസ॑ദേ॒വ സന്മനോ॑ ഽകുരുത॒ സ്യാമിതി॑ । തദ॑തപ്യത । തസ്മാ᳚ത്-തേപാ॒നാദ്ധൂ॒മോ॑-ഽജായത । ത-ദ്ഭൂയോ॑-ഽതപ്യത । തസ്മാ᳚ത്-തേപാ॒നാദ॒ഗ്നി-ര॑ജായത । ത-ദ്ഭൂയോ॑-ഽതപ്യത ॥ 50 ॥

തസ്മാ᳚ത്-തേപാ॒നാജ്ജ്യോതി॑-രജായത । ത-ദ്ഭൂയോ॑-ഽതപ്യത । തസ്മാ᳚ത്-തേപാ॒നാദ॒ര്ചി-ര॑ജായത । ത-ദ്ഭൂയോ॑-ഽതപ്യത । തസ്മാ᳚ത്-തേപാ॒നാന്മരീ॑ചയോ-ഽജായന്ത । ത-ദ്ഭൂയോ॑-ഽതപ്യത । തസ്മാ᳚ത്-തേപാ॒നാദു॑ദാ॒രാ അ॑ജായന്ത । ത-ദ്ഭൂയോ॑-ഽതപ്യത । തദ॒ഭ്രമി॑വ॒ സമ॑ഹന്യത ॥ ത-ദ്വ॒സ്തിമ॑ഭിനത് ॥ 51 ॥

സ സ॑മു॒ദ്രോ॑-ഽഭവത് । തസ്മാ᳚-ഥ്സമു॒ദ്രസ്യ॒ ന പി॑ബന്തി । പ്ര॒ജന॑നമിവ॒ ഹി മന്യ॑ന്തേ । തസ്മാ᳚-ത്പ॒ശോ-ര്ജായ॑മാനാ॒ദാപഃ॑ പു॒രസ്താ᳚-ദ്യന്തി ॥ ത-ദ്ദശ॑ഹോ॒താ-ഽന്വ॑സൃജ്യത । പ്ര॒ജാപ॑തി॒ർവൈ ദശ॑ ഹോതാ ॥ യ ഏ॒വ-ന്തപ॑സോ വീ॒ര്യം॑-വിഁ॒ദ്വാഗ്​സ്തപ്യ॑തേ । ഭവ॑ത്യേ॒വ ॥ തദ്വാ ഇ॒ദമാപ॑-സ്സലി॒ല-മാ॑സീത് । സോ॑-ഽരോദീത്-പ്ര॒ജാപ॑തിഃ ॥ 52 ॥

സ കസ്മാ॑ അജ്ഞി । യ-ദ്യ॒സ്യാ അപ്ര॑തിഷ്ഠായാ॒ ഇതി॑ । യദ॒ഫ്സ്വ॑-വാപ॑ദ്യത । സാ പൃ॑ഥി॒വ്യ॑ഭവത് । യദ്വ്യമൃ॑ഷ്ട । തദ॒ന്തരി॑ക്ഷ-മഭവത് । യദൂ॒ര്ധ്വ-മു॒ദമൃ॑ഷ്ട । സാ ദ്യൌര॑ഭവത് । യദരോ॑ദീത് । തദ॒നയോ॑ രോദ॒സ്ത്വമ് ॥ 53 ॥

യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । നാസ്യ॑ ഗൃ॒ഹേ രു॑ദന്തി । ഏ॒തദ്വാ ഏ॒ഷാം-ലോഁ॒കാനാ॒-ഞ്ജന്മ॑ । യ ഏ॒വമേ॒ഷാം-ലോഁ॒കാനാ॒-ഞ്ജന്മ॒ വേദ॑ । നൈഷു ലോ॒കേ-ഷ്വാര്തി॒മാര്ച്ഛ॑തി । സ ഇ॒മാ-മ്പ്ര॑തി॒ഷ്ഠാ-മ॑വിന്ദത ॥ സ ഇ॒മാ-മ്പ്ര॑തി॒ഷ്ഠാം-വിഁ॒ത്ത്വാ ഽകാ॑മയത॒ പ്രജാ॑യേ॒യേതി॑ । സ തപോ॑-ഽതപ്യത । സോ᳚-ഽന്തർവാ॑നഭവത് । സ ജ॒ഘനാ॒ദസു॑രാ-നസൃജത ॥ 54 ॥

തേഭ്യോ॑ മൃ॒ന്മയേ॒ പാത്രേ-ഽന്ന॑മദുഹത് । യാ-ഽസ്യ॒ സാ ത॒നൂരാസീ᳚ത് । താമപാ॑ഹത । സാ തമി॑സ്രാ-ഽഭവത് ॥ സോ॑-ഽകാമയത॒ പ്രജാ॑യേ॒യേതി॑ । സ തപോ॑-ഽതപ്യത । സോ᳚-ഽന്തർവാ॑-നഭവത് । സ പ്ര॒ജന॑നാദേ॒വ പ്ര॒ജാ അ॑സൃജത । തസ്മാ॑ദി॒മാ ഭൂയി॑ഷ്ഠാഃ । പ്ര॒ജന॑നാ॒ദ്ധ്യേ॑നാ॒ അസൃ॑ജത ॥ 55 ॥

താഭ്യോ॑ ദാരു॒മയേ॒ പാത്രേ॒ പയോ॑-ഽദുഹത । യാ-ഽസ്യ॒ സാ ത॒നൂരാസീ᳚ത് । താമപാ॑ഹത । സാ ജോഥ്സ്നാ॑ ഽഭവത് ॥ സോ॑-ഽകാമയത॒ പ്രജാ॑യേ॒യേതി॑ । സതപോ॑-ഽതപ്യത । സോ᳚-ഽന്തർവാ॑-നഭവത് । സ ഉ॑പപ॒ക്ഷാഭ്യാ॑-മേ॒വര്തൂന॑സൃജത । തേഭ്യോ॑ രജ॒തേ പാത്രേ॑ ഘൃ॒തമ॑ദുഹത് । യാ-ഽസ്യ॒ സാ ത॒നൂരാസീ᳚ത് ॥ 56 ॥

താമപാ॑ഹത । സോ॑-ഽഹോരാ॒ത്രയോ᳚-സ്സ॒ന്ധി-ര॑ഭവത് ॥ സോ॑-ഽകാമയത॒ പ്രജാ॑യേ॒യേതി॑ । സ തപോ॑-ഽതപ്യത । സോ᳚-ഽന്തർവാ॑-നഭവത് । സ മുഖാ᳚-ദ്ദേ॒വാ-ന॑സൃജത । തേഭ്യോ॒ ഹരി॑തേ॒ പാത്രേ॒ സോമ॑മദുഹത് । യാ-ഽസ്യ॒ സാ ത॒നൂരാസീ᳚ത് । താമപാ॑ഹത । തദഹ॑രഭവത് ॥ 57 ॥

ഏ॒തേ വൈ പ്ര॒ജാപ॑തേ॒ര്ദോഹാഃ᳚ । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । ദു॒ഹ ഏ॒വ പ്ര॒ജാഃ ॥ ദിവാ॒ വൈ നോ॑-ഽഭൂ॒ദിതി॑ । ത-ദ്ദേ॒വാനാ᳚-ന്ദേവ॒ത്വമ് । യ ഏ॒വ-ന്ദേ॒വാനാ᳚-ന്ദേവ॒ത്വം-വേഁദ॑ । ദേ॒വവാ॑നേ॒വ ഭ॑വതി ॥ ഏ॒തദ്വാ അ॑ഹോരാ॒ത്രാണാ॒-ഞ്ജന്മ॑ । യ ഏ॒വമ॑ഹോരാ॒ത്രാണാ॒-ഞ്ജന്മ॒ വേദ॑ । നാഹോ॑രാ॒ത്രേഷ്വാര്തി॒മാര്ച്ഛ॑തി ॥ 58 ॥

അസ॒തോ-ഽധി॒ മനോ॑-ഽസൃജ്യത । മനഃ॑ പ്ര॒ജാപ॑തി-മസൃജത । പ്ര॒ജാപ॑തിഃ പ്ര॒ജാ അ॑സൃജത । തദ്വാ ഇ॒ദ-മ്മന॑സ്യേ॒വ പ॑ര॒മ-മ്പ്രതി॑ഷ്ഠിതമ് । യദി॒ദ-ങ്കിഞ്ച॑ । തദേ॒തച്ഛ്വോ॑വസ്യ॒ സന്നാമ॒ ബ്രഹ്മ॑ ॥ വ്യു॒ച്ഛന്തീ᳚ വ്യുച്ഛന്ത്യസ്മൈ॒ വസ്യ॑സീ വസ്യസീ॒ വ്യു॑ച്ഛതി । പ്രജാ॑യതേ പ്ര॒ജയാ॑ പ॒ശുഭിഃ॑ । പ്ര പ॑രമേ॒ഷ്ഠിനോ॒ മാത്രാ॑-മാപ്നോതി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ ॥ 59 ॥
(അ॒ഗ്നിര॑ജായത॒ തദ്ഭൂയോ॑-ഽതപ്യതാ - ഭിനദ - രോദീ-ത്പ്ര॒ജാപ॑തീ - രോദ॒സ്ത്വ - മ॑സൃജ॒ - താസൃ॑ജത - ഘൃ॒തമ॑ദുഹ॒ദ്യാ-ഽസ്യ॒ സാ ത॒നൂരാസീ॒ - ദഹ॑രഭവ-ദ്- ഋച്ഛതി॒ - വേദ॑) (അ. 9)

(ഇ॒ദ-ന്ധൂ॒മോ᳚ ഽഗ്നി-ര്ജ്യോതി॑ ര॒ര്ചി-ര്മരീ॑ചയ ഉദാ॒രാ സ്തദ॒ഭ്രഗ്​മ് /
സ ജ॒ഘനാ॒-ഥ്സാ തമി॑സ്രാ॒ സ പ്ര॒ജന॑നാ॒-ഥ്സാ ജോഥ്സ്നാ॒ സ ഉ॑പപ॒ക്ഷാഭ്യാ॒ഗ്​മ്॒ സോ॑ ഽഹോരാ॒ത്രയോ᳚-സ്സ॒ന്ധി-സ്സമുഖാ॒-ത്തദഹ॑-ര്ദേ॒വവാ᳚ന് / മൃ॒ന്മയേ॑ ദാരു॒മയേ॑ രജ॒തേ ഹരി॑തേ॒ തേഭ്യ॒സ്താഭ്യോ॒ ദ്വേ തേഭ്യോ-ഽന്ന॒-മ്പയോ॑
ഘൃ॒തഗ്​മ് സോമ᳚മ്)

അനുവാകം 10 - ദേവസൃഷ്ടിമധ്യേ-ഽവസ്ഥിതസ്യേന്ദ്രസ്യ ദേവതാധിപതിത്വമ്
പ്ര॒ജാപ॑തി॒-രിന്ദ്ര॑മസൃജ-താനുജാവ॒ര-ന്ദേ॒വാനാ᳚മ് । ത-മ്പ്രാഹി॑ണോത് । പരേ॑ഹി । ഏ॒തേഷാ᳚-ന്ദേ॒വാനാ॒-മധി॑പതിരേ॒ധീതി॑ । ത-ന്ദേ॒വാ അ॑ബ്രുവന്ന് । കസ്ത്വമസി॑ । വ॒യം-വൈഁ ത്വച്ഛ്രേയാഗ്​മ്॑സ-സ്സ്മ॒ ഇതി॑ । സോ᳚-ഽബ്രവീത് । കസ്ത്വമസി॑ വ॒യം-വൈഁ ത്വച്ഛ്രേയാഗ്​മ്॑സ-സ്സ്മ॒ ഇതി॑ മാ ദേ॒വാ അ॑വോച॒ന്നിതി॑ ॥ അഥ॒ വാ ഇ॒ദ-ന്തര്​ഹി॑ പ്ര॒ജാപ॑തൌ॒ ഹര॑ ആസീത് ॥ 60 ॥

യദ॒സ്മിന്നാ॑ദി॒ത്യേ । തദേ॑നമബ്രവീത് । ഏ॒തന്മേ॒ പ്രയ॑ച്ഛ । അഥാ॒ഹമേ॒തേഷാ᳚-ന്ദേ॒വാനാ॒-മധി॑പതി-ര്ഭവിഷ്യാ॒മീതി॑ । കോ॑ഹഗ്ഗ്​-സ്യാ॒മിത്യ॑ബ്രവീത് । ഏ॒ത-ത്പ്ര॒ദായേതി॑ । ഏ॒ത-ഥ്സ്യാ॒ ഇത്യ॑ബ്രവീത് । യദേ॒തദ്ബ്രവീ॒ഷീതി॑ । കോ ഹ॒ വൈ നാമ॑ പ്ര॒ജാപ॑തിഃ । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ ॥ 61 ॥

വി॒ദുരേ॑ന॒-ന്നാമ്നാ᳚ । തദ॑സ്മൈ രു॒ക്മ-ങ്കൃ॒ത്വാ പ്രത്യ॑മുഞ്ചത് । തതോ॒ വാ ഇന്ദ്രോ॑ ദേ॒വാനാ॒-മധി॑പതി-രഭവത് । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । അധി॑പതിരേ॒വ സ॑മാ॒നാനാ᳚-മ്ഭവതി ॥ സോ॑-ഽമന്യത । കി-ങ്കിം॒-വാഁ അ॑കര॒മിതി॑ । സ ച॒ന്ദ്ര-മ്മ॒ ആഹ॒രേതി॒ പ്രാല॑പത് । തച്ച॒ന്ദ്രമ॑സ-ശ്ചന്ദ്രമ॒സ്ത്വമ് । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ ॥ 62 ॥

ച॒ന്ദ്രവാ॑നേ॒വ ഭ॑വതി ॥ ത-ന്ദേ॒വാ അ॑ബ്രുവന്ന് । സു॒വീര്യോ॑ ഽമര്യാ॒ യഥാ॑ ഗോപാ॒യത॒ ഇതി॑ । ത-ഥ്സൂര്യ॑സ്യ സൂര്യ॒ത്വമ് । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । നൈന॑-ന്ദഭ്നോതി ॥ കശ്ച॒ നാസ്മി॒ന്വാ ഇ॒ദമി॑ന്ദ്രി॒യ-മ്പ്രത്യ॑സ്ഥാ॒ദിതി॑ । തദിന്ദ്ര॑-സ്യേന്ദ്ര॒ത്വമ് । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । ഇ॒ന്ദ്രി॒യാ॒വ്യേ॑വ ഭ॑വതി ॥ 63 ॥

അ॒യം-വാഁ ഇ॒ദ-മ്പ॑ര॒മോ॑-ഽഭൂ॒ദിതി॑ । തത്-പ॑രമേ॒ഷ്ഠിനഃ॑ പരമേഷ്ഠി॒ത്വമ് । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । പ॒ര॒മാമേ॒വ കാഷ്ഠാ᳚-ങ്ഗച്ഛതി ॥ ത-ന്ദേ॒വാ-സ്സ॑മ॒ന്ത-മ്പര്യ॑വിശന്ന് । വസ॑വഃ പു॒രസ്താ᳚ത് । രു॒ദ്രാ ദ॑ക്ഷിണ॒തഃ । ആ॒ദി॒ത്യാഃ പ॒ശ്ചാത് । വിശ്വേ॑ ദേ॒വാ ഉ॑ത്തര॒തഃ । അങ്ഗി॑രസഃ പ്ര॒ത്യഞ്ച᳚മ് ॥ 64 ॥

സാ॒ദ്ധ്യാഃ പരാ᳚ഞ്ചമ് । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । ഉപൈ॑നഗ്​മ് സമാ॒നാ-സ്സം-വിഁ ॑ശന്തി ॥ സ പ്ര॒ജാപ॑തിരേ॒വ ഭൂ॒ത്വാ പ്ര॒ജാ ആവ॑യത് । താ അ॑സ്മൈ॒ നാതി॑ഷ്ഠന്താ॒ന്നാദ്യാ॑യ । താ മുഖ॑-മ്പു॒രസ്താ॒ത്-പശ്യ॑ന്തീഃ । ദ॒ക്ഷി॒ണ॒തഃ പര്യാ॑യന്ന് । സ ദ॑ക്ഷിണ॒തഃ പര്യ॑വര്തയത । താ മുഖ॑-മ്പു॒രസ്താ॒ത്-പശ്യ॑ന്തീഃ । മുഖ॑-ന്ദക്ഷിണ॒തഃ ॥ 65 ॥

പ॒ശ്ചാത്-പര്യാ॑യന്ന് । സ പ॒ശ്ചാത്-പര്യ॑വര്തയത । താ മുഖ॑-മ്പു॒രസ്താ॒ത്-പശ്യ॑ന്തീഃ । മുഖ॑-ന്ദക്ഷിണ॒തഃ । മുഖ॑-മ്പ॒ശ്ചാത് । ഉ॒ത്ത॒ര॒തഃ പര്യാ॑യന്ന് । സ ഉ॑ത്തര॒തഃ പര്യ॑വര്തയത । താ മുഖ॑-മ്പു॒രസ്താ॒ത്-പശ്യ॑ന്തീഃ । മുഖ॑-ന്ദക്ഷിണ॒തഃ । മുഖ॑-മ്പ॒ശ്ചാത് ॥ 66 ॥

മുഖ॑മുത്തര॒തഃ । ഊ॒ര്ധ്വാ ഉദാ॑യന്ന് । സ ഉ॒പരി॑ഷ്ടാ॒ന്ന്യ॑-വര്തയത । താ-സ്സ॒ർവതോ॑മുഖോ ഭൂ॒ത്വാ ഽഽവ॑യത് । തതോ॒ വൈ തസ്മൈ᳚ പ്ര॒ജാ അതി॑ഷ്ഠന്താ॒ന്നാദ്യാ॑യ ॥ യ ഏ॒വം-വിഁ॒ദ്വാ-ന്പരി॑ ച വ॒ര്തയ॑തേ॒ നി ച॑ । പ്ര॒ജാപ॑തിരേ॒വ ഭു॒ത്വാ പ്ര॒ജാ അ॑ത്തി । തിഷ്ഠ॑ന്തേ-ഽസ്മൈ പ്ര॒ജാ അ॒ന്നാദ്യാ॑യ । അ॒ന്നാ॒ദ ഏ॒വ ഭ॑വതി ॥ 67 ॥
(ആ॒സീ॒-ദ്- വേദ॑ - ചന്ദ്രമ॒സ്ത്വം-യഁ ഏ॒വം-വേഁദേ᳚ - ന്ദ്രിയാ॒വ്യേ॑വ ഭ॑വതി - പ്ര॒ത്യഞ്ച॒ - മുഖ॑-ന്ദക്ഷിണ॒തോ - മുഖ॑-മ്പ॒ശ്ചാന് - +നവ॑ ച) (ആ10 )

അനുവാകം 11 - ഹോതൃമന്ത്രാണാ-മ്പുരുഷാര്ഥപ്രയോഗഃ
പ്ര॒ജാപ॑തി-രകാമയത ബ॒ഹോര്ഭൂയാ᳚ന്-ഥ്സ്യാ॒മിതി॑ । സ ഏ॒ത-ന്ദശ॑ഹോതാര-മപശ്യത് । ത-മ്പ്രായു॑ങ്ക്ത । തസ്യ॒ പ്രയു॑ക്തി ബ॒ഹോര്ഭൂയാ॑നഭവത് । യഃ കാ॒മയേ॑ത ബ॒ഹോര്ഭൂയാ᳚ന്-ഥ്സ്യാ॒മിതി॑ । സ ദശ॑ഹോതാര॒-മ്പ്രയു॑ഞ്ജീത । ബ॒ഹോരേ॒വ ഭൂയാ᳚ന്-ഭവതി ॥ സോ॑-ഽകാമയത വീ॒രോ മ॒ ആജാ॑യേ॒തേതി॑ । സ ദശ॑ഹോതു॒ശ്ചതു॑ര്​ഹോതാര॒-ന്നിര॑മിമീത । ത-മ്പ്രായു॑ങ്ക്ത ॥ 68 ॥

തസ്യ॒ പ്രയു॒ക്തീന്ദ്രോ॑ ഽജായത । യഃ കാ॒മയേ॑ത വീ॒രോ മ॒ ആജാ॑യേ॒തേതി॑ । സ ചതു॑ര്​ഹോതാര॒-മ്പ്രയു॑ഞ്ജീത । ആ-ഽസ്യ॑ വീ॒രോ ജാ॑യതേ ॥ സോ॑-ഽകാമയത പശു॒മാന്-ഥ്സ്യാ॒മിതി॑ । സ ചതു॑ര്​ഹോതുഃ॒ പഞ്ച॑ഹോതാര॒-ന്നിര॑മിമീത । ത-മ്പ്രായു॑ങ്ക്ത । തസ്യ॒ പ്രയു॑ക്തി പശു॒മാന॑ഭവത് । യഃ കാ॒മയേ॑ത പശു॒മാന്-ഥ്സ്യാ॒മിതി॑ । സ പഞ്ച॑ഹോതാര॒-മ്പ്രയു॑ഞ്ജീത ॥ 69 ॥

പ॒ശു॒മാനേ॒വ ഭ॑വതി ॥ സോ॑-ഽകാമയത॒ര്തവോ॑ മേ കല്പേര॒ന്നിതി॑ । സ പഞ്ച॑ഹോതു॒-ഷ്ഷഡ്ഢോ॑താര॒-ന്നിര॑മിമീത । ത-മ്പ്രായു॑ങ്ക്ത । തസ്യ॒ പ്രയു॑ക്ത്യൃ॒തവോ᳚-ഽസ്മാ അകല്പന്ത । യഃ കാ॒മയേ॑ത॒ര്തവോ॑ മേ കല്പേര॒ന്നിതി॑ । സ ഷഡ്ഢോ॑താര॒-മ്പ്രയു॑ഞ്ജീത । കല്പ॑ന്തേ-ഽസ്മാ ഋ॒തവഃ॑ ॥ സോ॑-ഽകാമയത സോമ॒പ-സ്സോ॑മയാ॒ജീ സ്യാ᳚മ് । ആ മേ॑ സോമ॒പ-സ്സോ॑മയാ॒ജീ ജാ॑യേ॒തേതി॑ ॥ 70 ॥

സ ഷഡ്ഢോ॑തു-സ്സ॒പ്തഹോ॑താര॒-ന്നിര॑മിമീത । ത-മ്പ്രായു॑ങ്ക്ത । തസ്യ॒ പ്രയു॑ക്തി സോമ॒പ-സ്സോ॑മയാ॒ജ്യ॑ഭവത് । ആ-ഽസ്യ॑ സോമ॒പ-സ്സോ॑മയാ॒ജ്യ॑ജായത । യഃ കാ॒മയേ॑ത സോമ॒പ-സ്സോ॑മയാ॒ജീ സ്യാ᳚മ് । ആ മേ॑ സോമ॒പ-സ്സോ॑മയാ॒ജീ ജാ॑യേ॒തേതി॑ । സ സ॒പ്തഹോ॑താര॒-മ്പ്രയു॑ഞ്ജീത । സോ॒മ॒പ ഏ॒വ സോ॑മയാ॒ജീ ഭ॑വതി । ആ-ഽസ്യ॑ സോമ॒പ-സ്സോ॑മയാ॒ജീ ജാ॑യതേ ॥ സ വാ ഏ॒ഷ പ॒ശുഃ പ॑ഞ്ച॒ധാ പ്രതി॑ തിഷ്ഠതി ॥ 71 ॥

പ॒ദ്ഭിര്മുഖേ॑ന ॥ തേ ദേ॒വാഃ പ॒ശൂന്. വി॒ത്ത്വാ । സു॒വ॒ര്ഗം-ലോഁ॒കമാ॑യന്ന് ॥ തേ॑-ഽമുഷ്മി॑ല് ഁലോ॒കേ വ്യ॑ക്ഷുദ്ധ്യന്ന് । തേ᳚-ഽബ്രുവന്ന് । അ॒മുതഃ॑ പ്രദാനം॒-വാഁ ഉപ॑ജിജീവി॒മേതി॑ । തേ സ॒പ്തഹോ॑താരം-യഁ॒ജ്ഞം-വിഁ॒ധായാ॒യാസ്യ᳚മ് । ആ॒ങ്ഗീ॒ര॒സ-മ്പ്രാഹി॑ണ്വന്ന് । ഏ॒തേനാ॒മുത്ര॑ കല്പ॒യേതി॑ । തസ്യ॒ വാ ഇ॒യ-ങ്ക്ലൃപ്തിഃ॑ ॥ 72 ॥

യദി॒ദ-ങ്കിഞ്ച॑ । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । കല്പ॑തേ-ഽസ്മൈ । സ വാ അ॒യ-മ്മ॑നു॒ഷ്യേ॑ഷു യ॒ജ്ഞ-സ്സ॒പ്തഹോ॑താ । അ॒മുത്ര॑ സ॒ദ്ഭ്യോ ദേ॒വേഭ്യോ॑ ഹ॒വ്യം-വഁ ॑ഹതി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । ഉപൈ॑നം-യഁ॒ജ്ഞോ ന॑മതി ॥ യോ വൈ ചതു॑ര്​ഹോതൃണാ-ന്നി॒ദാനം॒-വേഁദ॑ । നി॒ദാന॑വാ-ന്ഭവതി । അ॒ഗ്നി॒ഹോ॒ത്രം-വൈഁ ദശ॑ഹോതുര്നി॒ദാന᳚മ് । ദ॒ര്॒ശ॒പൂ॒ര്ണ॒മാ॒സൌ ചതു॑ര്​ഹോതുഃ । ചാ॒തു॒ര്മാ॒സ്യാനി॒ പഞ്ച॑ ഹോതുഃ । പ॒ശു॒ബ॒ന്ധ-ഷ്ഷഡ്ഢോ॑തുഃ । സൌ॒മ്യോ᳚-ഽദ്ധ്വ॒ര-സ്സ॒പ്തഹോ॑തുഃ । ഏ॒തദ്വൈ ചതു॑ര്​ഹോതൃണാ-ന്നി॒ദാന᳚മ് । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । നി॒ദാന॑വാ-ന്ഭവതി ॥ 73 ॥
(അ॒മി॒മീ॒ത॒ ത-മ്പ്രായു॑ങ്ക്ത॒ - പഞ്ച॑ഹോതാര॒-മ്പ്രയു॑ഞ്ജിത - ജായേ॒തേതി॑ - തിഷ്ഠതി॒ - ക്ലൃപ്തി॒--ര് ദശ॑ഹോതു-ര്നി॒ദാനഗ്​മ്॑ സ॒പ്ത ച॑ ) (അ. 11)

(പ്ര॒ജാപ॑തിരകാമയത പ്ര॒ജാ-സ്സൃ॑ജേ॒യേതി॑ - പ്ര॒ജാപ॑തിരകാമയത ദര്​ശപൂര്ണമാ॒സൌ സൃ॑ജേ॒യേതി॑ - പ്ര॒ജാപ॑തിരകാമയത॒ പ്രജാ॑യേ॒യേതി॒ സ തപ॒-സ്സ ത്രി॒വൃതം॑ - പ്ര॒ജാപ॑തിരകാമയത॒ ദശ॑ഹോതാര॒-ന്തേന॑ ദശ॒ധാ-ഽഽത്മാനം॑ - ദേ॒വാ വൈ വരു॑ണ॒ - മന്തോ॒ വൈ - പ്ര॒ജാപ॑തി॒സ്താ-സ്സൃ॒ഷ്ടാ-സ്സമ॑ശ്ലിഷ്യന് - ദേ॒വാ വൈ ചതു॑ര്​ഹോതൃഭി - രി॒ദം-വാഁ അഗ്രേ᳚ - പ്ര॒ജാപ॑തി॒രിന്ദ്രം॑ - പ്ര॒ജാപ॑തിരകാമയത ബ॒ഹോര്ഭൂയാ॒നേകാ॑ദശ)

(പ്ര॒ജാപ॑തി॒ - സ്തദ്ഗ്രഹ॑സ്യ - പ്ര॒ജാ॑പതിരകാമയതാ॒ - നയൈ॒വൈന॒ത് - തസ്യ॒ വാ ഇ॒യ-ങ്ക്ലൃപ്തി॒ - സ്തസ്മാ᳚-ത്തേപാ॒നാജ്ജ്യോതി॒--ര് യദ॒സ്മിന്നാ॑ദി॒ത്യേ -സഷഡ്ഢോ॑തു-സ്സ॒പ്തഹോ॑താര॒-ന്ത്രിസ॑പ്തതിഃ)

(പ്ര॒ജാപ॑തിരകാമയത - നി॒ദാന॑വാന്ഭവതി)

॥ ഹരിഃ॑ ഓമ് ॥

॥ കൃഷ്ണ യജുർവേദീയ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണേ ദ്വിതീയാഷ്ടകേ ദ്വിതീയഃ പ്രപാഠക-സ്സമാപ്തഃ ॥