The third question of ப்ரஶ்னோபனிஷத்³ asks where prana is born, how it enters the body, how it divides itself, how it supports the outer world, and how it departs. Pippalada answers by linking prana with the Self and explaining its fivefold functions.
This teaching is central for understanding the Upanishadic view of embodied life. ப்ராண is said to arise from ஆத்மா, enter through mind and karma, and distribute itself as ப்ராண, அபான, ஸமான, வ்யான, and உதா³ன. These are not just breathing categories; they describe how life organizes perception, digestion, circulation, upward movement, and the journey after death.
த்ருதீய: ப்ரஶ்ன:
Translation (பா⁴வார்த²):
This title announces the third question of the Prashna Upanishad.
அத² ஹைனம் கௌஶல்யஶ்சாஶ்வலாயன: பப்ரச்ச।²
ப⁴க³வன் குத ஏஷ ப்ராணோ ஜாயதே கத²மாயாத்யஸ்மிஞ்ஶரீர ஆத்மானம் வா ப்ரவிபஜ⁴்ய கத²ம் ப்ரதிஷ்ட²தே கேனோத்க்ரமதே கத²ம் ப³ஹ்யமபி⁴த⁴தே கத²மத்⁴யாத்மமிதி ॥1॥
Translation (பா⁴வார்த²):
Kaushalya asks where prana arises, how it enters the body, how it divides itself, how it leaves, and how it supports the inner and outer worlds.
தஸ்மை ஸ ஹோவாசாதிப்ரஶ்சான் ப்ருச்ச²ஸி ப்³ரஹ்மிஷ்டோ²ஸீதி தஸ்மாத்தேஹம் ப்³ரவீமி ॥2॥
Translation (பா⁴வார்த²):
Pippalada says the question is advanced, but because the student is devoted to Brahman he will answer.
ஆத்மன ஏஷ ப்ராணோ ஜாயதே யதை²ஷா புருஷே சா²யைதஸ்மின்னேததா³ததம் மனோக்ருதேனாயாத்யஸ்மிஞ்ஶரீரே ॥3॥
Translation (பா⁴வார்த²):
Prana is born from the Self, as a shadow from a person, and enters the body through the activity of mind.
யதா² ஸம்ராதே³வாதி⁴க்ருதான் வினியுங்க்தே।
ஏதன் க்³ராமானோதான் க்³ராமானதி⁴திஷ்ட²ஸ்வேத்யேவமேவைஷ ப்ராண இதரான் ப்ராணான் ப்ருத²க்ப்ருத²கே³வ ஸன்னித⁴த்தே ॥4॥
Translation (பா⁴வார்த²):
As a king assigns officials, prana assigns the other vital forces to their places.
பாயூபஸ்தே²பானம் சக்ஷு:ஶ்ரோத்ரே முக²னாஸிகாப்⁴யாம் ப்ராண: ஸ்வயம் ப்ராதிஷ்ட²தே மத்⁴யே து ஸமான:।
ஏஷ ஹ்யேதத்³து⁴தமன்னம் ஸமம் நயதி தஸ்மாதே³தா: ஸப்தார்சிஷோ ப⁴வந்தி ॥5॥
Translation (பா⁴வார்த²):
Apana works in the lower organs; prana abides in eye, ear, mouth, and nose; samana dwells in the middle and distributes food-offerings evenly.
ஹ்ருதி³ ஹ்யேஷ ஆத்மா।
அத்ரைததே³கஶதம் நாடீ³னாம் தாஸாம் ஶதம் ஶதமேகைகஸ்யாம் த்³வாஸப்ததிர்த்³வாஸப்ததி: ப்ரதிஶாகா²னாடீ³ஸஹஸ்ராணி ப⁴வந்த்யாஸு வ்யானஶ்சரதி ॥6॥
Translation (பா⁴வார்த²):
The Self dwells in the heart, where many channels branch into thousands; through them vyana moves.
அதை²கயோர்த்⁴வ உதா³ன: புண்யேன புண்யம் லோகம் நயதி।
பாபேன பாபமுபா⁴ப்⁴யாமேவ மனுஷ்யலோகம் ॥7॥
Translation (பா⁴வார்த²):
Udana leads upward through one channel, carrying the virtuous to higher worlds, the sinful to lower worlds, and mixed karma back to human birth.
ஆதி³த்யோ ஹ வை பா³ஹ்ய: ப்ராண உத³யத்யேஷ ஹ்யேனம் சாக்ஷுஷம் ப்ராணமனுக்³ருஹ்ணான:।
ப்ருதி²வ்யாம் யா தே³வதா ஸைஷா புருஷஸ்யாபானமவஷ்டப்⁴யாந்தரா யதா³காஶ: ஸ ஸமானோ வாயுர்வ்யான: ॥8॥
Translation (பா⁴வார்த²):
Externally, the sun is prana, earth supports apana, space is samana, air is vyana, and fire is udana.
தேஜோ ஹ வாவ உதா³னஸ்தஸ்மாது³பஶாந்ததேஜா: புனர்ப⁴வமிந்த்³ரியைர்மனஸி ஸம்பத்³யமானை: ॥9॥
Translation (பா⁴வார்த²):
When a person's fire is weakened, senses merge in mind and rebirth follows according to thought.
யச்சித்தஸ்தேனைஷ ப்ராணமாயாதி ப்ராணஸ்தேஜஸா யுக்த:।
ஸஹாத்மனா யதா²ஸங்கல்பிதம் லோகம் நயதி ॥1௦॥
Translation (பா⁴வார்த²):
With the mind absorbed in prana, joined with udana and the Self, one is led to the intended world.
ய ஏவம் வித்³வான் ப்ராணம் வேத।³
ந ஹாஸ்ய ப்ரஜா ஹீயதேம்ருதோ ப⁴வதி ததே³ஷ: ஶ்லோக: ॥11॥
Translation (பா⁴வார்த²):
One who knows prana in this way does not lose progeny and becomes immortal in the teaching's sense.
உத்பத்திமாயதிம் ஸ்தா²னம் விபு⁴த்வம் சைவ பஞ்சதா⁴।
அத்⁴யாத்மம் சைவ ப்ராணஸ்ய விஜ்ஞாயாம்ருதமஶ்னுதே விஜ்ஞாயாம்ருதமஶ்னுத இதி ॥12॥
Translation (பா⁴வார்த²):
The closing verse says that knowing prana's origin, entry, place, fivefold rule, and inner relation leads to immortality.
Browse Related Categories:
வேத³ மந்த்ரா: (111)
- க³ணபதி ப்ரார்த²ன க⁴னபாட:²
- கா³யத்ரீ மந்த்ரம் க⁴னபாட:²
- ஶ்ரீ ருத்³ரம் லகு⁴ன்யாஸம்
- ஶ்ரீ ருத்³ரம் நமகம்
- ஶ்ரீ ருத்³ரம் - சமகப்ரஶ்ன:
- புருஷ ஸூக்தம்
- ஶ்ரீ ஸூக்தம்
- து³ர்கா³ ஸூக்தம்
- நாராயண ஸூக்தம்
- மந்த்ர புஷ்பம்
- ஶாந்தி மந்த்ரம் (த³ஶ ஶாந்தய:)
- நித்ய ஸந்த்⁴யா வந்த³னம் (க்ருஷ்ண யஜுர்வேதீ³ய)
- ஶ்ரீ க³ணபதி அத²ர்வ ஷீர்ஷம் (க³ணபத்யத²ர்வஷீர்ஷோபனிஷத்)
- ஈஶாவாஸ்யோபனிஷத்³ (ஈஶோபனிஷத்³)
- நக்ஷத்ர ஸூக்தம் (நக்ஷத்ரேஷ்டி)
- மன்யு ஸூக்தம்
- மேதா⁴ ஸூக்தம்
- விஷ்ணு ஸூக்தம்
- ஶிவ பஞ்சாம்ருத ஸ்னானாபி⁴ஷேகம்
- யஜ்ஞோபவீத தா⁴ரண
- ஸர்வ தே³வதா கா³யத்ரீ மந்த்ரா:
- தைத்திரீய உபனிஷத்³ - ஶீக்ஷாவல்லீ
- தைத்திரீய உபனிஷத்³ - ஆனந்த³வல்லீ
- தைத்திரீய உபனிஷத்³ - ப்⁴ருகு³வல்லீ
- பூ⁴ ஸூக்தம்
- நவக்³ரஹ ஸூக்தம்
- மஹானாராயண உபனிஷத்³
- அருணப்ரஶ்ன:
- ஶ்ரீ மஹான்யாஸம் (பூர்ணம்)
- ஸரஸ்வதீ ஸூக்தம் (ருக்³வேத³)
- பா⁴க்³ய ஸூக்தம்
- பவமான ஸூக்தம்
- நாஸதீ³ய ஸூக்தம்
- நவக்³ரஹ ஸூக்தம் (நவக்³ரஹ நமஸ்காரம்)
- பித்ரு ஸூக்தம்
- ராத்ரி ஸூக்தம்
- ஸர்ப ஸூக்தம்
- ஹிரண்ய க³ர்ப⁴ ஸூக்தம்
- ஸானுஸ்வார ப்ரஶ்ன (ஸுன்னால பன்னம்)
- கோ³ ஸூக்தம்
- த்ரிஸுபர்ணம்
- சித்தி பன்னம்
- அக⁴மர்ஷண ஸூக்தம்
- கேன உபனிஷத்³ - ப்ரத²ம: க²ண்ட:³
- கேன உபனிஷத்³ - த்³விதீய: க²ண்ட:³
- கேன உபனிஷத்³ - த்ருதீய: க²ண்ட:³
- கேன உபனிஷத்³ - சதுர்த:² க²ண்ட:³
- முண்ட³க உபனிஷத்³ - ப்ரத²ம முண்டக³, ப்ரத²ம காண்ட:³
- முண்ட³க உபனிஷத்³ - ப்ரத²ம முண்டக³, த்³விதீய காண்ட:³
- முண்ட³க உபனிஷத்³ - த்³விதீய முண்டக³, ப்ரத²ம காண்ட:³
- முண்ட³க உபனிஷத்³ - த்³விதீய முண்டக³, த்³விதீய காண்ட:³
- முண்ட³க உபனிஷத்³ - த்ருதீய முண்டக³, ப்ரத²ம காண்ட:³
- முண்ட³க உபனிஷத்³ - த்ருதீய முண்டக³, த்³விதீய காண்ட:³
- நாராயண உபனிஷத்³
- விஶ்வகர்ம ஸூக்தம்
- ஶ்ரீ தே³வ்யத²ர்வஶீர்ஷம்
- து³ர்வா ஸூக்தம் (மஹானாராயண உபனிஷத்³)
- ம்ருத்திகா ஸூக்தம் (மஹானாராயண உபனிஷத்³)
- ஶ்ரீ து³ர்கா³ அத²ர்வஶீர்ஷம்
- அக்³னி ஸூக்தம் (ருக்³வேத³)
- க்ரிமி ஸம்ஹாரக ஸூக்தம் (யஜுர்வேத³)
- நீலா ஸூக்தம்
- வேத³ ஆஶீர்வசனம்
- வேத³ ஸ்வஸ்தி வாசனம்
- ஐகமத்ய ஸூக்தம் (ருக்³வேத³)
- ஆயுஷ்ய ஸூக்தம்
- ஶ்ரத்³தா⁴ ஸூக்தம்
- ஶ்ரீ க³ணேஶ (க³ணபதி) ஸூக்தம் (ருக்³வேத³)
- ஶிவோபாஸன மந்த்ரா:
- ஶாந்தி பஞ்சகம்
- ஶுக்ல யஜுர்வேத³ ஸந்த்⁴யாவந்த³னம்
- மாண்டூ³க்ய உபனிஷத்³
- ருக்³வேத³ ஸந்த்⁴யாவந்த³னம்
- ஏகாத்மதா ஸ்தோத்ரம்
- பா⁴வனோபனிஷத்³
- கடோ²பனிஷத்³ - அத்⁴யாய 1, வள்ளீ 1
- கடோ²பனிஷத்³ - அத்⁴யாய 1, வள்ளீ 2
- கடோ²பனிஷத்³ - அத்⁴யாய 1, வள்ளீ 3
- கடோ²பனிஷத்³ - அத்⁴யாய 2, வள்ளீ 1
- கடோ²பனிஷத்³ - அத்⁴யாய 2, வள்ளீ 2
- கடோ²பனிஷத்³ - அத்⁴யாய 2, வள்ளீ 3
- ப்ரஶ்னோபனிஷத்³ - ப்ரத²ம: ப்ரஶ்ன:
- ப்ரஶ்னோபனிஷத்³ - த்³விதீய: ப்ரஶ்ன:
- ப்ரஶ்னோபனிஷத்³ - த்ரிதீய: ப்ரஶ்ன:
- ப்ரஶ்னோபனிஷத்³ - சதுர்த:² ப்ரஶ்ன:
- ப்ரஶ்னோபனிஷத்³ - பஞ்ச ப்ரஶ்ன:
- ப்ரஶ்னோபனிஷத்³ - ஷஷ்ட:² ப்ரஶ்ன:
- அன்ன ஸூக்தம்
- ருக்³வேதீ³ய பஞ்ச ருத்³ரம்
- ஶ்ரீ மஹான்யாஸம் - ௦. கலஶ ப்ரதிஷ்டா²பன மந்த்ரா:
- ஶ்ரீ மஹான்யாஸம் - 1. பஞ்சாங்க³ ருத்³ரன்யாஸ:
- ஶ்ரீ மஹான்யாஸம் - 2. பஞ்சமுக² த்⁴யானம்
- ஶ்ரீ மஹான்யாஸம் - 3. அங்க³ன்யாஸ:
- ஶ்ரீ மஹான்யாஸம் - 4. த³ஶாங்க³ ந்யாஸ:
- ஶ்ரீ மஹான்யாஸம் - 5. பஞ்சாங்க³ ந்யாஸ:
- ஶ்ரீ மஹான்யாஸம் - 5.1. ஹம்ஸ கா³யத்ரீ
- ஶ்ரீ மஹான்யாஸம் - 5.2. தி³க் ஸம்புடன்யாஸ: (ஸம்புடீகரணம்)
- ஶ்ரீ மஹான்யாஸம் - 5.3. த³ஶாங்க³ ரௌத்³ரீகரணம்
- ஶ்ரீ மஹான்யாஸம் - 5.4. ஷோட³ஶாங்க³ ரௌத்³ரீகரணம்
- ஶ்ரீ மஹான்யாஸம் - 6.1. மனோ ஜ்யோதி:
- ஶ்ரீ மஹான்யாஸம் - 6.2. ஆத்மரக்ஷா
- ஶ்ரீ மஹான்யாஸம் - 7.1. ஶிவஸங்கல்பா:
- ஶ்ரீ மஹான்யாஸம் - 7.2. புருஷ ஸூக்தம்
- ஶ்ரீ மஹான்யாஸம் - 7.3. உத்தர நாராயணம்
- ஶ்ரீ மஹான்யாஸம் - 7.4. அப்ரதிரத²ம்
- ஶ்ரீ மஹான்யாஸம் - 7.5. ப்ரதி பூருஷம்
- ஶ்ரீ மஹான்யாஸம் - 7.6. ஶத ருத்³ரீயம் (த்வமக்³னே ருத்³ரோனுவாக:)
- ஶ்ரீ மஹான்யாஸம் - 7.7. பஞ்சாங்க³ ஜப:
- ஶ்ரீ மஹான்யாஸம் - 7.8. அஷ்டாங்க³ ப்ரணாம:
- ஸரஸ்வதீ ஸூக்தம் (யஜுர்வேதீ³ய)
- உத³க ஶாந்தி (புண்யாஹ வாசனம்)
உபனிஷத:³ (34)
- ஈஶாவாஸ்யோபனிஷத்³ (ஈஶோபனிஷத்³)
- ஶிவஸங்கல்போபனிஷத் (ஶிவ ஸங்கல்பமஸ்து)
- தைத்திரீய உபனிஷத்³ - ஶீக்ஷாவல்லீ
- தைத்திரீய உபனிஷத்³ - ஆனந்த³வல்லீ
- தைத்திரீய உபனிஷத்³ - ப்⁴ருகு³வல்லீ
- மஹானாராயண உபனிஷத்³
- கேன உபனிஷத்³ - ப்ரத²ம: க²ண்ட:³
- கேன உபனிஷத்³ - த்³விதீய: க²ண்ட:³
- கேன உபனிஷத்³ - த்ருதீய: க²ண்ட:³
- கேன உபனிஷத்³ - சதுர்த:² க²ண்ட:³
- முண்ட³க உபனிஷத்³ - ப்ரத²ம முண்டக³, ப்ரத²ம காண்ட:³
- முண்ட³க உபனிஷத்³ - ப்ரத²ம முண்டக³, த்³விதீய காண்ட:³
- முண்ட³க உபனிஷத்³ - த்³விதீய முண்டக³, ப்ரத²ம காண்ட:³
- முண்ட³க உபனிஷத்³ - த்³விதீய முண்டக³, த்³விதீய காண்ட:³
- முண்ட³க உபனிஷத்³ - த்ருதீய முண்டக³, ப்ரத²ம காண்ட:³
- முண்ட³க உபனிஷத்³ - த்ருதீய முண்டக³, த்³விதீய காண்ட:³
- நாராயண உபனிஷத்³
- சாக்ஷுஷோபனிஷத்³ (சக்ஷுஷ்மதீ வித்³யா)
- அபராத⁴ க்ஷமாபண ஸ்தோத்ரம்
- ஶ்ரீ ஸூர்யோபனிஷத்³
- மாண்டூ³க்ய உபனிஷத்³
- பா⁴வனோபனிஷத்³
- கடோ²பனிஷத்³ - அத்⁴யாய 1, வள்ளீ 1
- கடோ²பனிஷத்³ - அத்⁴யாய 1, வள்ளீ 2
- கடோ²பனிஷத்³ - அத்⁴யாய 1, வள்ளீ 3
- கடோ²பனிஷத்³ - அத்⁴யாய 2, வள்ளீ 1
- கடோ²பனிஷத்³ - அத்⁴யாய 2, வள்ளீ 2
- கடோ²பனிஷத்³ - அத்⁴யாய 2, வள்ளீ 3
- ப்ரஶ்னோபனிஷத்³ - ப்ரத²ம: ப்ரஶ்ன:
- ப்ரஶ்னோபனிஷத்³ - த்³விதீய: ப்ரஶ்ன:
- ப்ரஶ்னோபனிஷத்³ - த்ரிதீய: ப்ரஶ்ன:
- ப்ரஶ்னோபனிஷத்³ - சதுர்த:² ப்ரஶ்ன:
- ப்ரஶ்னோபனிஷத்³ - பஞ்ச ப்ரஶ்ன:
- ப்ரஶ்னோபனிஷத்³ - ஷஷ்ட:² ப்ரஶ்ன:
ப்ரஶ்னோபனிஷத்³ (6)