The fourth question of ப்ரஶ்னோபனிஷத்³ asks what sleeps, what remains awake, who sees dreams, who experiences happiness, and in whom everything is finally established. Pippalada answers by analyzing sleep, dream, deep rest, and the return of all faculties into the supreme Self.
This question is closely related to the Mandukya Upanishad but uses its own imagery. The senses rest like rays withdrawing into the sun, while prana remains awake like sacred fires. Dream is the mind's field of remembered and recombined experience; deep sleep gives a taste of undivided rest when the mind is overpowered by light.
சதுர்த:² ப்ரஶ்ன:
Translation (பா⁴வார்த²):
This title announces the fourth question of the Prashna Upanishad.
அத² ஹைனம் ஸௌர்யாயணி கா³ர்க்³ய: பப்ரச்ச।²
ப⁴க³வன்னேதஸ்மின் புருஷே கானி ஸ்வபந்தி கான்யஸ்மிஞ்ஜாக்³ரதி கதர ஏஷ தே³வ: ஸ்வப்னான் பஶ்யதி கஸ்யைதத்ஸுக²ம் ப⁴வதி கஸ்மின்னு ஸர்வே ஸம்ப்ரதிஷ்டி²தா ப⁴வந்தீதி ॥1॥
Translation (பா⁴வார்த²):
Gargya asks which powers sleep, which remain awake, who sees dreams, whose happiness is experienced, and where all are established.
தஸ்மை ஸ ஹோவாச। யத² கா³ர்க்³ய மரீசயோர்கஸ்யாஸ்தம் க³ச்ச²த: ஸர்வா ஏதஸ்மிம்ஸ்தேஜோமண்ட³ல ஏகீப⁴வந்தி।
தா: புன: புனருத³யத: ப்ரசரந்த்யேவம் ஹ வை தத் ஸர்வம் பரே தே³வே மனஸ்யேகீப⁴வதி।
தேன தர்ஹ்யேஷ புருஷோ ந ஶ்ருணோதி ந பஶ்யதி ந ஜிக்⁴ரதி ந ரஸயதே ந ஸ்ப்ருஶதே நாபி⁴வத³தே நாத³த்தே நானந்த³யதே ந விஸ்ருஜதே நேயாயதே ஸ்வபிதீத்யாசக்ஷதே ॥2॥
Translation (பா⁴வார்த²):
Pippalada says that as the sun's rays gather into the solar orb at sunset, the senses gather into the mind during sleep.
ப்ராணாக்³ரய ஏவைதஸ்மின் புரே ஜாக்³ரதி।
கா³ர்ஹபத்யோ ஹ வா ஏஷோபானோ வ்யானோன்வாஹார்யபசனோ யத்³ கா³ர்ஹபத்யாத் ப்ரணீயதே ப்ரணயனாதா³ஹவனீய: ப்ராண: ॥3॥
Translation (பா⁴வார்த²):
In the city of the body, the pranas remain awake like sacred fires.
யது³ச்ச்²வாஸனி:ஶ்வாஸாவேதாவாஹுதீ ஸமம் நயதீதி ஸ ஸமான:।
மனோ ஹ வாவ யஜமான: இஷ்டப²லமேவோதா³ன: ஸ ஏனம் யஜமானமஹரஹர்ப்³ரஹ்ம க³மயதி ॥4॥
Translation (பா⁴வார்த²):
Samana equalizes inhalation and exhalation, mind is the sacrificer, and udana leads the sacrificer day by day toward Brahman.
அத்ரைஷ தே³வ: ஸ்வப்னே மஹிமானமனுப⁴வதி।
யத்³ த்³ருஷ்டம் த்³ருஷ்டமனுபஶ்யதி ஶ்ருதம் ஶ்ருதமேவார்த²மனுஶ்ருணோதி தே³ஶதி³க³ந்தரைஶ்ச ப்ரத்யனுபூ⁴தம் புன: புன: ப்ரத்யனுப⁴வதி த்³ருஷ்டம் சாத்³ருஷ்டம் ச ஶ்ருதம் சாஶ்ருதம் சானுபூ⁴தம் சானனுபூ⁴தம் ச ஸச்சாஸச்ச ஸர்வம் பஶ்யதி ஸர்வ: பஸ்யதி ॥5॥
Translation (பா⁴வார்த²):
In dream, the inner deity of mind experiences greatness by seeing again what was seen, hearing again what was heard, and recombining known and unknown experiences.
ஸ யதா³ தேஜஸாபி⁴பூ⁴தோ ப⁴வத்யத்ரைஷ தே³வ: ஸ்வப்னான் ந பஶ்யத்யத² யதை³தஸ்மிஞ்ஶரீரே ஏதத்ஸுக²ம் ப⁴வதி ॥6॥
Translation (பா⁴வார்த²):
When overcome by light, the mind does not see dreams; then happiness arises in the body.
ஸ யதா² ஸோப்⁴ய வயாம்ஸி வஸோவ்ருக்ஷம் ஸம்ப்ரதிஷ்ட²ந்தே ஏவம் ஹ வை தத் ஸர்வம் பர ஆத்மனி ஸம்ப்ரதிஷ்ட²தே ॥7॥
Translation (பா⁴வார்த²):
As birds return to a tree, all this returns to the supreme Self.
ப்ருதி²வீ ச ப்ருதி²வீமாத்ரா சாபஶ்சாபோமாத்ரா ச தேஜஶ்ச தேஜோமாத்ரா ச வாயுஶ்ச வாயுமாத்ரா சாகாஶஶ்சாகாஶமாத்ரா ச சக்ஷுஶ்ச த்³ரஷ்டவ்யம் ச ஶ்ரோத்ரம் ச ஶ்ரோதவ்யம் ச க்⁴ராணம் ச க்⁴ராதவ்யம் ச ரஸஶ்ச ரஸயிதவ்யம் ச த்வக்ச ஸ்பர்ஶயிதவ்யம் ச வாக்ச வக்தவ்யம் ச ஹஸ்தௌ சாதா³தவ்யம் சோபஸ்த²ஶ்சானந்த³யிதவ்யம் ச பாயுஶ்ச விஸர்ஜயிதவ்யம் ச யாதௌ³ ச க³ந்தவ்யம் ச மனஶ்ச மந்தவ்யம் ச பு³த்³தி⁴ஶ்ச போ³த்³த⁴வ்யம் சாஹங்காரஶ்சாஹங்கர்தவ்யம் ச சித்தம் ச சேதயிதவ்யம் ச தேஜஶ்ச வித்³யோதயிதவ்யம் ச ப்ராணஶ்ச வித்³யாரயிதவ்யம் ச ॥8॥
Translation (பா⁴வார்த²):
The elements, senses, organs, mind, intellect, ego, memory, light, and prana all settle in the supreme Self.
ஏஷ ஹி த்³ரஷ்ட ஸ்ப்ரஷ்டா ஶ்ரோதா க்⁴ராதா ரஸயிதா மந்தா போ³த்³தா⁴ கர்தா விஜ்ஞானாத்மா புருஷ:।
ஸ பரேக்ஷர ஆத்மனி ஸம்ப்ரதிஷ்ட²தே ॥9॥
Translation (பா⁴வார்த²):
The conscious person is the seer, toucher, hearer, smeller, taster, thinker, knower, and doer, and is established in the imperishable Self.
பரமேவாக்ஷரம் ப்ரதிபத்³யதே ஸ யோ ஹ வை தத³ச்சா²யமஶரீரம்லோஹிதம் ஶுப்⁴ரமக்ஷரம் வேத³யதே யஸ்து ஸோம்ய ஸ ஸர்வஜ்ஞ: ஸர்வோ ப⁴வதி ததே³ஷ ஶ்லோக: ॥1௦॥
Translation (பா⁴வார்த²):
One who knows the shadowless, bodiless, colorless, pure, imperishable Self becomes all-knowing and enters all.
விஜ்ஞானாத்மா ஸஹ தே³வைஶ்ச ஸர்வை: ப்ராணா பு⁴தானி ஸம்ப்ரதிஷ்ட²ந்தி யத்ர।
தத³க்ஷரம் வேத³யதே யஸ்து ஸோம்ய ஸ ஸர்வஜ்ஞ: ஸர்வமேவாவிவேஶேதி ॥11॥
Translation (பா⁴வார்த²):
The closing verse says that all faculties, deities, pranas, and beings rest in that imperishable which the knower realizes.
Browse Related Categories:
வேத³ மந்த்ரா: (111)
- க³ணபதி ப்ரார்த²ன க⁴னபாட:²
- கா³யத்ரீ மந்த்ரம் க⁴னபாட:²
- ஶ்ரீ ருத்³ரம் லகு⁴ன்யாஸம்
- ஶ்ரீ ருத்³ரம் நமகம்
- ஶ்ரீ ருத்³ரம் - சமகப்ரஶ்ன:
- புருஷ ஸூக்தம்
- ஶ்ரீ ஸூக்தம்
- து³ர்கா³ ஸூக்தம்
- நாராயண ஸூக்தம்
- மந்த்ர புஷ்பம்
- ஶாந்தி மந்த்ரம் (த³ஶ ஶாந்தய:)
- நித்ய ஸந்த்⁴யா வந்த³னம் (க்ருஷ்ண யஜுர்வேதீ³ய)
- ஶ்ரீ க³ணபதி அத²ர்வ ஷீர்ஷம் (க³ணபத்யத²ர்வஷீர்ஷோபனிஷத்)
- ஈஶாவாஸ்யோபனிஷத்³ (ஈஶோபனிஷத்³)
- நக்ஷத்ர ஸூக்தம் (நக்ஷத்ரேஷ்டி)
- மன்யு ஸூக்தம்
- மேதா⁴ ஸூக்தம்
- விஷ்ணு ஸூக்தம்
- ஶிவ பஞ்சாம்ருத ஸ்னானாபி⁴ஷேகம்
- யஜ்ஞோபவீத தா⁴ரண
- ஸர்வ தே³வதா கா³யத்ரீ மந்த்ரா:
- தைத்திரீய உபனிஷத்³ - ஶீக்ஷாவல்லீ
- தைத்திரீய உபனிஷத்³ - ஆனந்த³வல்லீ
- தைத்திரீய உபனிஷத்³ - ப்⁴ருகு³வல்லீ
- பூ⁴ ஸூக்தம்
- நவக்³ரஹ ஸூக்தம்
- மஹானாராயண உபனிஷத்³
- அருணப்ரஶ்ன:
- ஶ்ரீ மஹான்யாஸம் (பூர்ணம்)
- ஸரஸ்வதீ ஸூக்தம் (ருக்³வேத³)
- பா⁴க்³ய ஸூக்தம்
- பவமான ஸூக்தம்
- நாஸதீ³ய ஸூக்தம்
- நவக்³ரஹ ஸூக்தம் (நவக்³ரஹ நமஸ்காரம்)
- பித்ரு ஸூக்தம்
- ராத்ரி ஸூக்தம்
- ஸர்ப ஸூக்தம்
- ஹிரண்ய க³ர்ப⁴ ஸூக்தம்
- ஸானுஸ்வார ப்ரஶ்ன (ஸுன்னால பன்னம்)
- கோ³ ஸூக்தம்
- த்ரிஸுபர்ணம்
- சித்தி பன்னம்
- அக⁴மர்ஷண ஸூக்தம்
- கேன உபனிஷத்³ - ப்ரத²ம: க²ண்ட:³
- கேன உபனிஷத்³ - த்³விதீய: க²ண்ட:³
- கேன உபனிஷத்³ - த்ருதீய: க²ண்ட:³
- கேன உபனிஷத்³ - சதுர்த:² க²ண்ட:³
- முண்ட³க உபனிஷத்³ - ப்ரத²ம முண்டக³, ப்ரத²ம காண்ட:³
- முண்ட³க உபனிஷத்³ - ப்ரத²ம முண்டக³, த்³விதீய காண்ட:³
- முண்ட³க உபனிஷத்³ - த்³விதீய முண்டக³, ப்ரத²ம காண்ட:³
- முண்ட³க உபனிஷத்³ - த்³விதீய முண்டக³, த்³விதீய காண்ட:³
- முண்ட³க உபனிஷத்³ - த்ருதீய முண்டக³, ப்ரத²ம காண்ட:³
- முண்ட³க உபனிஷத்³ - த்ருதீய முண்டக³, த்³விதீய காண்ட:³
- நாராயண உபனிஷத்³
- விஶ்வகர்ம ஸூக்தம்
- ஶ்ரீ தே³வ்யத²ர்வஶீர்ஷம்
- து³ர்வா ஸூக்தம் (மஹானாராயண உபனிஷத்³)
- ம்ருத்திகா ஸூக்தம் (மஹானாராயண உபனிஷத்³)
- ஶ்ரீ து³ர்கா³ அத²ர்வஶீர்ஷம்
- அக்³னி ஸூக்தம் (ருக்³வேத³)
- க்ரிமி ஸம்ஹாரக ஸூக்தம் (யஜுர்வேத³)
- நீலா ஸூக்தம்
- வேத³ ஆஶீர்வசனம்
- வேத³ ஸ்வஸ்தி வாசனம்
- ஐகமத்ய ஸூக்தம் (ருக்³வேத³)
- ஆயுஷ்ய ஸூக்தம்
- ஶ்ரத்³தா⁴ ஸூக்தம்
- ஶ்ரீ க³ணேஶ (க³ணபதி) ஸூக்தம் (ருக்³வேத³)
- ஶிவோபாஸன மந்த்ரா:
- ஶாந்தி பஞ்சகம்
- ஶுக்ல யஜுர்வேத³ ஸந்த்⁴யாவந்த³னம்
- மாண்டூ³க்ய உபனிஷத்³
- ருக்³வேத³ ஸந்த்⁴யாவந்த³னம்
- ஏகாத்மதா ஸ்தோத்ரம்
- பா⁴வனோபனிஷத்³
- கடோ²பனிஷத்³ - அத்⁴யாய 1, வள்ளீ 1
- கடோ²பனிஷத்³ - அத்⁴யாய 1, வள்ளீ 2
- கடோ²பனிஷத்³ - அத்⁴யாய 1, வள்ளீ 3
- கடோ²பனிஷத்³ - அத்⁴யாய 2, வள்ளீ 1
- கடோ²பனிஷத்³ - அத்⁴யாய 2, வள்ளீ 2
- கடோ²பனிஷத்³ - அத்⁴யாய 2, வள்ளீ 3
- ப்ரஶ்னோபனிஷத்³ - ப்ரத²ம: ப்ரஶ்ன:
- ப்ரஶ்னோபனிஷத்³ - த்³விதீய: ப்ரஶ்ன:
- ப்ரஶ்னோபனிஷத்³ - த்ரிதீய: ப்ரஶ்ன:
- ப்ரஶ்னோபனிஷத்³ - சதுர்த:² ப்ரஶ்ன:
- ப்ரஶ்னோபனிஷத்³ - பஞ்ச ப்ரஶ்ன:
- ப்ரஶ்னோபனிஷத்³ - ஷஷ்ட:² ப்ரஶ்ன:
- அன்ன ஸூக்தம்
- ருக்³வேதீ³ய பஞ்ச ருத்³ரம்
- ஶ்ரீ மஹான்யாஸம் - ௦. கலஶ ப்ரதிஷ்டா²பன மந்த்ரா:
- ஶ்ரீ மஹான்யாஸம் - 1. பஞ்சாங்க³ ருத்³ரன்யாஸ:
- ஶ்ரீ மஹான்யாஸம் - 2. பஞ்சமுக² த்⁴யானம்
- ஶ்ரீ மஹான்யாஸம் - 3. அங்க³ன்யாஸ:
- ஶ்ரீ மஹான்யாஸம் - 4. த³ஶாங்க³ ந்யாஸ:
- ஶ்ரீ மஹான்யாஸம் - 5. பஞ்சாங்க³ ந்யாஸ:
- ஶ்ரீ மஹான்யாஸம் - 5.1. ஹம்ஸ கா³யத்ரீ
- ஶ்ரீ மஹான்யாஸம் - 5.2. தி³க் ஸம்புடன்யாஸ: (ஸம்புடீகரணம்)
- ஶ்ரீ மஹான்யாஸம் - 5.3. த³ஶாங்க³ ரௌத்³ரீகரணம்
- ஶ்ரீ மஹான்யாஸம் - 5.4. ஷோட³ஶாங்க³ ரௌத்³ரீகரணம்
- ஶ்ரீ மஹான்யாஸம் - 6.1. மனோ ஜ்யோதி:
- ஶ்ரீ மஹான்யாஸம் - 6.2. ஆத்மரக்ஷா
- ஶ்ரீ மஹான்யாஸம் - 7.1. ஶிவஸங்கல்பா:
- ஶ்ரீ மஹான்யாஸம் - 7.2. புருஷ ஸூக்தம்
- ஶ்ரீ மஹான்யாஸம் - 7.3. உத்தர நாராயணம்
- ஶ்ரீ மஹான்யாஸம் - 7.4. அப்ரதிரத²ம்
- ஶ்ரீ மஹான்யாஸம் - 7.5. ப்ரதி பூருஷம்
- ஶ்ரீ மஹான்யாஸம் - 7.6. ஶத ருத்³ரீயம் (த்வமக்³னே ருத்³ரோனுவாக:)
- ஶ்ரீ மஹான்யாஸம் - 7.7. பஞ்சாங்க³ ஜப:
- ஶ்ரீ மஹான்யாஸம் - 7.8. அஷ்டாங்க³ ப்ரணாம:
- ஸரஸ்வதீ ஸூக்தம் (யஜுர்வேதீ³ய)
- உத³க ஶாந்தி (புண்யாஹ வாசனம்)
உபனிஷத:³ (34)
- ஈஶாவாஸ்யோபனிஷத்³ (ஈஶோபனிஷத்³)
- ஶிவஸங்கல்போபனிஷத் (ஶிவ ஸங்கல்பமஸ்து)
- தைத்திரீய உபனிஷத்³ - ஶீக்ஷாவல்லீ
- தைத்திரீய உபனிஷத்³ - ஆனந்த³வல்லீ
- தைத்திரீய உபனிஷத்³ - ப்⁴ருகு³வல்லீ
- மஹானாராயண உபனிஷத்³
- கேன உபனிஷத்³ - ப்ரத²ம: க²ண்ட:³
- கேன உபனிஷத்³ - த்³விதீய: க²ண்ட:³
- கேன உபனிஷத்³ - த்ருதீய: க²ண்ட:³
- கேன உபனிஷத்³ - சதுர்த:² க²ண்ட:³
- முண்ட³க உபனிஷத்³ - ப்ரத²ம முண்டக³, ப்ரத²ம காண்ட:³
- முண்ட³க உபனிஷத்³ - ப்ரத²ம முண்டக³, த்³விதீய காண்ட:³
- முண்ட³க உபனிஷத்³ - த்³விதீய முண்டக³, ப்ரத²ம காண்ட:³
- முண்ட³க உபனிஷத்³ - த்³விதீய முண்டக³, த்³விதீய காண்ட:³
- முண்ட³க உபனிஷத்³ - த்ருதீய முண்டக³, ப்ரத²ம காண்ட:³
- முண்ட³க உபனிஷத்³ - த்ருதீய முண்டக³, த்³விதீய காண்ட:³
- நாராயண உபனிஷத்³
- சாக்ஷுஷோபனிஷத்³ (சக்ஷுஷ்மதீ வித்³யா)
- அபராத⁴ க்ஷமாபண ஸ்தோத்ரம்
- ஶ்ரீ ஸூர்யோபனிஷத்³
- மாண்டூ³க்ய உபனிஷத்³
- பா⁴வனோபனிஷத்³
- கடோ²பனிஷத்³ - அத்⁴யாய 1, வள்ளீ 1
- கடோ²பனிஷத்³ - அத்⁴யாய 1, வள்ளீ 2
- கடோ²பனிஷத்³ - அத்⁴யாய 1, வள்ளீ 3
- கடோ²பனிஷத்³ - அத்⁴யாய 2, வள்ளீ 1
- கடோ²பனிஷத்³ - அத்⁴யாய 2, வள்ளீ 2
- கடோ²பனிஷத்³ - அத்⁴யாய 2, வள்ளீ 3
- ப்ரஶ்னோபனிஷத்³ - ப்ரத²ம: ப்ரஶ்ன:
- ப்ரஶ்னோபனிஷத்³ - த்³விதீய: ப்ரஶ்ன:
- ப்ரஶ்னோபனிஷத்³ - த்ரிதீய: ப்ரஶ்ன:
- ப்ரஶ்னோபனிஷத்³ - சதுர்த:² ப்ரஶ்ன:
- ப்ரஶ்னோபனிஷத்³ - பஞ்ச ப்ரஶ்ன:
- ப்ரஶ்னோபனிஷத்³ - ஷஷ்ட:² ப்ரஶ்ன:
ப்ரஶ்னோபனிஷத்³ (6)