kṛṣṇa yajurvēdīya taittirīya brāhmaṇē tṛtīyāṣṭakē navamaḥ prapāṭhakaḥ - aṣṭādaśinā-mpaśūnā-mprayōgaḥ
ō-nnamaḥ paramātmanē, śrī mahāgaṇapatayē namaḥ,
śrī gurubhyō namaḥ । ha̠ri̠ḥ ōm ॥
(aśvamēdhasya dvitīya-tṛtīyā harvidhānam)
anuvākaṃ 1 - aṣṭādaśinā-ṅgrābhyāṇāṃ āraṇyānā-ñcha paśūnā-mprayōgaḥ
pra̠jāpa̍ti-raśvamē̠dhama̍sṛjata । sō̎-'smāthsṛ̠ṣṭō-'pā̎krāmat ।
tama̍ṣṭāda̠śibhi̠ranu̠ prāyu̍ṅkta । tamā̎pnōt । tamā̠ptvā 'ṣṭā̍da̠śibhi̠ravā̍rundha ।
yada̍ṣṭāda̠śina̍ āla̠bhyantē̎ । ya̠jñamē̠va tairā̠ptvā yaja̍mā̠nō-'va̍rundhē ॥
sa̠ṃva̠thsa̠rasya̠ vā ē̠ṣā pra̍ti̠mā । yada̍ṣṭāda̠śina̍ḥ ।
dvāda̍śa̠ māsā̠ḥ pañcha̠rtava̍ḥ ॥ 1 ॥
sa̠ṃva̠thsa̠rō̎-'ṣṭāda̠śaḥ । yada̍ṣṭāda̠śina̍ āla̠bhyantē̍ ।
sa̠ṃva̠thsa̠ramē̠va tairā̠ptvā
yajamā̠nō-'va̍rundhē ॥
a̠gni̠ṣṭhē̎ 'nyā-npa̠śūnu̍pā-ka̠rōti̍ ।
ita̍rēṣu̠ yūpē̎ṣvaṣṭāda̠śinō-'jā̍mitvāya ॥
nava̍ na̠vāla̍bhyantē savīrya̠tvāya̍ ॥ yadā̍ra̠ṇyai-ssagg̍ sthā̠payē̎t । vyava̍syētā-mpitā pu̠trau । vyaddhvā̍naḥ krāmēyuḥ ।
vidū̍ra̠-ṅgrāma̍yō rgrāmā̠ntau syā̍tām ॥ 2 ॥
ṛ̠kṣīkā̎ḥ puruṣavyā̠ghrāḥ pa̍rimō̠ṣiṇa̍ āvyā̠dhinī̠-staska̍rā̠ ara̍ṇyē̠ṣvā-jā̍yērann ॥
tadā̍huḥ । apa̍śavō̠ vā ē̠tē । yadā̍ra̠ṇyāḥ ।
yadā̍ra̠ṇyai-ssagg̍sthā̠payē̎ta । kṣi̠prē yaja̍māna̠-mara̍ṇya-mmṛ̠tagṃ ha̍rēyuḥ ।
ara̍ṇyāyatanā̠ hyā̍ra̠ṇyāḥ pa̠śava̠ iti̍ । yatpa̠śūnnālabhē̍ta । ana̍varuddhā asya pa̠śava̍-ssyuḥ । yatparya̍gni-kṛtānuthsṛ̠jēt ॥ 3 ॥
ya̠jña̠vē̠śa̠sa-ṅku̍ryāt ॥ yatpa̠śūnā̠labha̍tē । tēnai̠va pa̠śūnava̍rundhē ।
yatparya̍gni-kṛtānuthsṛ̠jatya-ya̍jñavēśasāya ।
ava̍ruddhā asya pa̠śavō̠ bhava̍nti ।
na ya̍jñavēśa̠ sambha̍vati ।
na yaja̍māna̠-mara̍ṇya-mmṛ̠tagṃ ha̍ranti ॥
grā̠myai-ssaggsthā̍payati । ē̠tē vai pa̠śava̠ḥ, kṣēmō̠ nāma̍ । sa-mpi̍tā pu̠trāva va̍syataḥ । samaddhvā̍naḥ krāmanti ।
sa̠ma̠nti̠ka-ṅgrāma̍yō-rgrāmā̠ntau bha̍vataḥ ।
narkṣīkā̎ḥ puruṣavyā̠ghrāḥ pa̍rimō̠ṣiṇa̍ āvyā̠dhinī̠-staska̍rā̠ ara̍ṇyē̠ṣvā jā̍yantē ॥ 4 ॥
(ṛ̠tava̍ḥ - syātā - muthsṛ̠jēth - sya̍ta̠strīṇi̍ cha)(ā1)
anuvākaṃ 2 - chāturmāsyapaśūnā-mprayōgaḥ
pra̠jāpa̍tira-kāmayatō̠bhau lō̠kāva-va̍rundhī̠yēti̍ ।
sa ē̠tānu̠bhayā̎-npa̠śūna̍ paśyat । grā̠myāgśchā̍-ra̠ṇyāgścha̍ । tānāla̍bhata ।
tairvai sa u̠bhau lō̠kāva vā̍rundha । grā̠myairē̠va pa̠śubhi̍ri̠maṃ lō̠kama vā̍rundha ।
ā̠ra̠ṇyaira̠mum । yadgrā̠myā-npa̠śūnā̠labha̍tē ।
i̠mamē̠va tairlō̠kamava̍rundhē । yadā̍ra̠ṇyān ॥ 5 ॥
a̠mu-ntaiḥ ॥ ana̍varuddhō̠ vā ē̠tasya̍ saṃvathsa̠ra ityā̍huḥ । ya i̠ta i̠taśchāturmā̠syāni̍ sa̠ṃvathsa̠ra-mpra̍yu̠ṅkta iti̍ ।
ē̠tāvā̠n̠. vai sa̍ṃvathsa̠raḥ । yachchā̍turmā̠syāni̍ । yadē̠tē chātu̍rmā̠syāḥ pa̠śava̍ āla̠bhyantē̎ । pra̠tyakṣa̍mē̠va tai-ssa̍ṃvathsa̠raṃ yaja̍mā̠nō-'va̍rundhē । ॥
vi vā ē̠ṣa pra̠jayā̍ pa̠śubhi̍r-ṛddhyatē ।
ya-ssa̍ṃvathsa̠ra-mpra̍yu̠ṅktē । sa̠ṃva̠thsa̠ra-ssu̍va̠rgō lō̠kaḥ ॥ 6 ॥
su̠va̠rga-ntu lō̠ka-nnāpa̍rāddhnōti ।
pra̠jā vai pa̠śava̍ ēkāda̠śinī̎ ।
yadē̠ta ai̍kādaśi̠nāḥ pa̠śava̍ āla̠bhyantē̎ ।
sā̠kṣādē̠va pra̠jā-mpa̠śūn. yaja̍mā̠nō-'va̍rundhē ॥ pra̠jāpa̍ti-rvi̠rāja̍masṛjata ।
sā sṛ̠ṣṭā-'śva̍mē̠dha-mprāvi̍śat ।
tā-nda̠śibhi̠ranu̠ prāyu̍ṅkta । tāmā̎pnōt ।
tāmā̠ptvā da̠śibhi̠ravā̍rundha । yadda̠śina̍ āla̠bhyantē̎ ॥ 7 ॥
vi̠rāja̍mē̠va tairā̠ptvā yaja̍mā̠nō-'va̍rundhē ॥
ēkā̍daśa da̠śata̠ āla̍bhyantē । ēkā̍daśākṣarā tri̠ṣṭup । traiṣṭu̍bhāḥ pa̠śava̍ḥ । pa̠śūnē̠vāva̍rundhē ॥ vai̠śva̠dē̠vō vā aśva̍ḥ। nā̠nā̠dē̠va̠tyā̎ḥ pa̠śavō̍ bhavanti ।
aśva̍sya sarva̠tvāya̍ । nānā̍rūpā bhavanti । tasmā̠nnānā̍rūpāḥ pa̠śava̍ḥ( ) ।
ba̠hu̠rū̠pā bha̍vanti । tasmā̎-dbahurū̠pāḥ pa̠śava̠-ssamṛ̍ddhyai ॥ 8 ॥
(ā̠ra̠ṇyān-ँlō̠kō-da̠śina̍ āla̠bhyantē̠-nānā̍rūpāḥ pa̠śavō̠ dvē cha̍) (a. 2)
anuvākaṃ 3 - rōhitādīnā-mpaśūnāṃ vapāhōmasāhityam
a̠smai vai lō̠kāya̍ grā̠myāḥ pa̠śava̠ āla̍bhyantē । a̠muṣmā̍ āra̠ṇyāḥ । yadgrā̠myā-npa̠śūnā̠labha̍tē । i̠mamē̠va tairlō̠kamava̍rundhē । yadā̍ra̠ṇyān । a̠mu-ntaiḥ । u̠bhayā̎-npa̠śūnāla̍bhatē । grā̠myāgśchā̍-ra̠ṇyāgścha̍ ।
u̠bhayō̎-rlō̠kayō̠ra va̍ruddhyai । u̠bhayā̎-npa̠śūnāla̍bhatē ॥ 9 ॥
grā̠myāgśchā̍-ra̠ṇyāgścha̍ । u̠bhaya̍syā̠-nnādya̠syā-va̍ruddhyai । ubhayā̎-npa̠śūnālabhatē । grāmyāgśchā̍ra̠ṇyāgścha̍ ।
u̠bhayē̍ṣā-mpaśū̠nāmava̍ruddhyai ॥
traya̍strayō bhavanti । traya̍ i̠mē lō̠kāḥ ।
ē̠ṣāṃ lō̠kānā̠māptyai̎ ॥ bra̠hma̠vā̠dinō̍ vadanti । kasmā̎thsa̠tyāt ॥ 10 ॥
a̠smin ँlō̠kē ba̠hava̠ḥ kāmā̠ iti̍ ।
yathsa̍mā̠nībhyō̍ dē̠vatā̎bhyō̠-'nyē̎-'nyē pa̠śava̍ āla̠bhyantē̎ । a̠sminnē̠va tallō̠kē kāmā̎mdadhāti । tasmā̍da̠smin-ँlō̠kē ba̠hava̠ḥ kāmā̎ḥ ॥ tra̠yā̠ṇā-ntra̍yāṇāgṃ sa̠ha va̠pā ju̍hōti । tryā̍vṛtō̠ vai dē̠vāḥ ।
tryā̍vṛta i̠mē lō̠kāḥ । ē̠ṣāṃ lō̠kānā̠māptyai̎ । ē̠ṣāṃ lō̠kānā̠-ṅklṛptyai̎ ॥ parya̍gni-kṛtā-nāra̠ṇyā-nuthsṛ̍ja̠ntyahigṃ̍sāyai ॥ 11 ॥
(ava̍ruddhyā u̠bhayā̎-npa̠śūnāla̍bhatē - sa̠tyā - dahigṃ̍sāyai)(ā3)
anuvākaṃ 4 - aśvasya rathayōjanālaṅkārādayaḥ
yu̠ñjanti̍ bra̠ddhnamityā̍ha । a̠sau vā ā̍di̠tyō bra̠ddhnaḥ । ā̠di̠tya-mē̠vāsmai̍ yunakti । a̠ru̠ṣamityā̍ha । a̠gnirvā a̍ru̠ṣaḥ ।
a̠gnimē̠vāsmai̍ yunakti । chara̍nta̠mityā̍ha । vā̠yurvai charann̍ । vā̠yumē̠vāsmai̍ yunakti । pari̍ta̠sthuṣa̠ ityā̍ha ॥ 12 ॥
i̠mē vai lō̠kāḥ pari̍ta̠sthuṣa̍ḥ । i̠manē̠vāsmai̍ lō̠kān. yu̍nakti ॥ rōcha̍ntē rōcha̠nā di̠vītyā̍ha । nakṣa̍trāṇi̠ vai rō̍cha̠nā di̠vi ।
nakṣa̍trāṇyē̠vāsmai̍ rōchayati ॥ yu̠ñjantya̍sya̠ kāmyētyā̍ha । kāmā̍nē̠vāsmai̍ yunakti ॥ harī̠ vipa̍kṣa̠sētyā̍ha ।
i̠mē vai harī̠ vipa̍kṣasā । i̠mē ē̠vāsmai̍ yunakti ॥ 13 ॥
śōṇā̍ dhṛ̠ṣṇū nṛ̠vāha̠sētyā̍ha । a̠hō̠rā̠trē vai nṛ̠vāha̍sā । a̠hō̠rā̠trē ē̠vāsmai̍ yunakti ॥ ē̠tā ē̠vāsmai̍ dē̠vatā̍ yunakti ।
su̠va̠rgasya̍ lō̠kasya̠ sama̍ṣṭyai ॥
kē̠tu-ṅkṛ̠ṇvanna̍-kē̠tava̠ iti̍ ddhva̠ja-mprati̍muñchati । yaśa̍ ē̠vaina̠gṃ̠ rājñā̎-ṅgamayati ॥ jī̠mūta̍syēva bhavati̠ pratī̍ka̠mityā̍ha । ya̠thā̠ ya̠jurē̠vaitat ॥ yē tē̠ panthā̍na-ssavitaḥ pū̠rvyāsa̠ itya̍ddhva̠ryu-ryaja̍mānaṃ
ँvāchayatya̠bhiji̍tyai ॥ 14 ॥
parā̠ vā ē̠tasya̍ ya̠jña ē̍ti । yasya̍ pa̠śuru̠pā-kṛ̍tō̠-'nyatra̠ vēdyā̠ ēti̍ । ētagg stō̍tarē̠tēna̍ pa̠thā puna̠raśva̠-māva̍rtayāsi na̠ ityā̍ha ।
vā̠yurvai stōtā̎ । vā̠yumē̠vāsya̍ pa̠rastā̎-ddadhā̠tyāvṛ̍ttyai ॥ yathā̠ vai ha̠viṣō̍ gṛhī̠tasya̠ skanda̍ti । ē̠vaṃ vā ē̠tadaśva̍sya skandati । yada̍syō̠pākṛ̍tasya̠ lōmā̍ni̠ śīya̍ntē । yadvālē̍ṣu kā̠chānā̠vaya̍nti ।
lōmā̎nyē̠vāsya̠ tathsambha̍ranti ॥ 15 ॥
bhūrbhuva̠ssuva̠riti̍ prājāpa̠tyā-bhi̠rāva̍yanti । prā̠jā̠pa̠tyō vā aśva̍ḥ ।
svayai̠vaina̍-ndē̠vata̍yā̠ sama̍drdhayanti ॥ bhūriti̠ mahi̍ṣī । bhuva̠ iti̍ vā̠vātā̎ ।
suva̠riti̍ parivṛ̠ktī । ē̠ṣāṃ lō̠kānā̍-ma̠bhiji̍tyai ॥ hi̠ra̠ṇyayā̎ḥ kā̠chā bha̍vanti । jyōti̠rvai hira̍ṇyam । rā̠ṣṭrama̍śvamē̠dhaḥ ॥ 16 ॥
jyōti̍śchai̠vāsmai̍ rā̠ṣṭra-ñcha̍ sa̠mīchī̍ dadhāti ॥ sa̠hasra̍-mbhavanti । sa̠hasra̍ sammita-ssuva̠rgō lō̠kaḥ । su̠va̠rgasya̍ lō̠kasyā̠-bhiji̍tyai ॥
apa̠ vā ē̠tasmā̠ttēja̍ indri̠ya-mpa̠śava̠-śśrīḥ krā̍manti । yō̎-'śvamē̠dhēna̠ yaja̍tē ।
vasa̍vastvā-'ñjantu gāya̠trēṇa̠ Chanda̠sēti̠ mahi̍ṣya̠bhya̍nakti । tējō̠ vā ājya̎m । tējō̍ gāya̠trī । tēja̍sai̠vāsmai̠ tējō-'va̍rundhē ॥ 17 ॥
ru̠drāstvā̎-'ñjantu̠ traiṣṭu̍bhēna̠ Chanda̠sēti̍ vā̠vātā̎ । tējō̠ vā ājya̎m । i̠ndri̠ya-ntri̠ṣṭup । tēja̍sai̠vāsmā̍ indri̠yamava̍rundhē ।
ā̠di̠tyā-stvā̎-'ñjantu̠ jāga̍tēna̠ Chanda̠sēti̍ parivṛ̠ktī । tējō̠ vā ājya̎m । pa̠śavō̠ jaga̍tī ।
tēja̍sai̠vāsmai̍ pa̠śūnava̍rundhē ॥
patna̍yō̠-'bhya̍ñjanti । śri̠yā vā ē̠ta-drū̠pam ॥ 18 ॥
yatpatna̍yaḥ । śriya̍-mē̠vāsmi̠-ntadda̍dhati ।
nāsmā̠ttēja̍ indri̠ya-mpa̠śava̠-śśrīrapa̍krāmanti ॥
lājī(3)ñChāchī(3)n. yaśō̍ ma̠māँ(4) ityati̍rikta̠-manna̠maśvā̍yō̠ pāha̍ranti ।
pra̠jāmē̠vānnā̠dī-ṅku̍rvatē ॥
ē̠taddē̍vā̠ anna̍mattai̠ta-danna̍maddhi prajāpata̠ ityā̍ha । pra̠jāyā̍mē̠vānnādya̍-ndadhatē ॥
yadi̠ nāva̠jighra̎t । a̠gniḥ pa̠śurā̍sī̠dityava̍-ghrāpayēt । ava̍ hai̠va ji̍ghrati ॥
ākrāna̍. vā̠jī kramai̠ratya̍-kramīdvā̠jī dyaustē̍ pṛ̠ṣṭha-mpṛ̍thi̠vī
sa̠dhastha̠mityaśva̠-manu̍mantrayatē ।
ē̠ṣāṃ lō̠kānā̍-ma̠bhiji̍tyai ॥
sami̍ddhō a̠ñjankṛda̍ra-mmatī̠nā-mityaśva̍syā̠ priyō̍ bhavanti sarūpa̠tvāya̍ ॥ 19 ॥
(pari̍ta̠sthuṣa̠ ityā̍hē̠ - mē ē̠vāsmai̍ yunaktya̠ - bhiji̍tyai-bhara-ntyaśvamē̠dhō - ru̍ndhē - rū̠pam - ji̍ghrati̠ trīṇi̍ cha) (a. 4)
anuvākaṃ 5 - brahmōdyanāmakaḥ hōtṛbrāhmaṇōssaṃvādaḥ
tēja̍sā̠ vā ē̠ṣa bra̍hmavarcha̠sēna̠ vyṛ̍ddhyatē । yō̎-'śvamē̠dhēna̠ yaja̍tē ।
hōtā̍ cha bra̠hmā cha̍ bra̠hmōdya̍ṃ vadataḥ ।
tēja̍sā chai̠vaina̍-mbrahmavarcha̠sēna̍ cha̠ sama̍drdhayataḥ ॥ da̠kṣi̠ṇa̠tō bra̠hmā bha̍vati ।
da̠kṣi̠ṇa̠ta ā̍yatanō̠ vai bra̠hmā । bā̠r̠ha̠spa̠tyō vai bra̠hmā ।
bra̠hma̠va̠rcha̠samē̠vāsya̍ dakṣiṇa̠tō (dakṣi̠ṇatō) da̍dhāti ।
tasmā̠-ddakṣi̠ṇō-'drdhō̎ brahmavarcha̠sita̍raḥ ॥
u̠tta̠ra̠tō hōtā̍ bhavati ॥ 20 ॥
u̠tta̠ra̠ta ā̍yatanō̠ vai hōtā̎ । ā̠gnē̠yō vai hōtā̎ । tējō̠ vā a̠gniḥ । tēja̍ ē̠vāsyō̎ttara̠tō da̍dhāti । tasmā̠dutta̠rō-'drdha̍-stēja̠svita̍raḥ ॥
yūpa̍ma̠bhitō̍ vadataḥ । ya̠ja̠mā̠na̠dē̠va̠tyō̍ vai yūpa̍ḥ । yaja̍mānamē̠va tēja̍sā cha brahmavarcha̠sēna̍ cha̠ sama̍drdhayataḥ ॥
kigg svi̍dāsīt-pū̠rvachi̍tti̠-rityā̍ha ।
dyaurvai vṛṣṭi̍ḥ pū̠rvachi̍ttiḥ ॥ 21 ॥
diva̍mē̠va vṛṣṭi̠mava̍rundhē ॥ kigg svi̍dāsī-dbṛ̠hadvaya̠ ityā̍ha । aśvō̠ vai bṛ̠hadvaya̍ḥ । aśva̍mē̠vāva̍rundhē ॥ kigg svi̍dāsīt-piśaṅgi̠lētyā̍ha । rātri̠rvai pi̍śaṅgi̠lā ।
rātri̍mē̠vāva̍rundhē ॥ kigg svi̍dāsīt-pilippi̠lētyā̍ha । śrīrvai pi̍lippi̠lā । a̠nnādya̍mē̠vāva̍rundhē ॥ 22 ॥
ka-ssvi̍dēkā̠kī cha̍ra̠tītyā̍ha । a̠sau vā ā̍di̠tya ē̍kā̠kī cha̍rati । tēja̍ ē̠vāva̍rundhē ॥
ka u̍ svijjāyatē̠ puna̠rityā̍ha ।
cha̠ndramā̠ vai jā̍yatē̠ puna̍ḥ ।
āyu̍rē̠vāva̍rundhē ॥
kigg svi̍ddhi̠masya̍ bhēṣa̠jamityā̍ha ।
a̠gnirvai hi̠masya̍ bhēṣa̠jam । bra̠hma̠va̠rcha̠samē̠vāva̍rundhē ॥
kigg svi̍dā̠-vapa̍na-mma̠hadityā̍ha ॥ 23 ॥
a̠yaṃ vai lō̠ka ā̠vapa̍na-mma̠hat ।
a̠sminnē̠va lō̠kē prati̍tiṣṭhati ॥
pṛ̠chChāmi̍ tvā̠ para̠manta̍-mpṛthi̠vyā ityā̍ha । vēdi̠rvai parō-'nta̍ḥ pṛthi̠vyāḥ ।
vēdi̍mē̠vāva̍rundhē ॥ pṛ̠chChāmi̍ tvā̠ bhuva̍nasya̠ nābhi̠mityā̍ha ।
ya̠jñō vai bhuva̍nasya̠ nābhi̍ḥ । ya̠jñamē̠vāva̍rundhē ॥
pṛ̠chChāmi̍ tvā̠ vṛṣṇō̠ aśva̍sya̠ rēta̠ ityā̍ha ।
sōmō̠ vai vṛṣṇō̠ aśva̍sya̠ rēta̍ḥ । sō̠ma̠pī̠tha-mē̠vāva̍rundhē ॥
pṛ̠chChāmi̍ vā̠chaḥ pa̍ra̠maṃ vyō̍mētyā̍ha । brahma̠ vai vā̠chaḥ pa̍ra̠maṃ vyō̍ma ।
bra̠hma̠va̠rcha̠sa-mē̠vāva̍rundhē ॥ 24 ॥
(hōtā̍ bhavati̠ - vai vṛṣṭi̍ḥ pū̠rvachi̍tti - ra̠nnādya̍mē̠vāva̍rundhē - ma̠hadityā̍ha̠ - sōmō̠ vai vṛṣṇō̠ aśva̍sya̠ rēta̍ścha̠tvāri̍ cha) (a. 5)
anuvākaṃ 6 - aśvasya mṛtōpachāra-ssañjñapanaprakāraḥ
apa̠ vā ē̠tasmā̎-tprā̠ṇāḥ krā̍manti । yō̎-'śvamē̠dhēna̠ yaja̍tē ।
prā̠ṇāya̠ svāhā̎ vyā̠nāya̠ svāhēti̍ sañjña̠pyamā̍na̠ āhu̍tī-rjuhōti ।
prā̠ṇānē̠vāsmi̍ndadhāti । nāsmā̎tprā̠ṇā apa̍krāmanti ॥ ava̍ntī̠ḥ-sthāva̍ntī-stvā-'vantu । pri̠ya-ntvā̎ pri̠yāṇā̎m । varṣi̍ṣṭha̠māpyānām । ni̠dhī̠nā-ntvā̍ nidhi̠patigṃ̍ havāmahē
vasōma̠-mētyā̍ha ।
apai̠vāsmai̠ taddhnu̍vatē ॥ 25 ॥
athō̍ dhu̠vantyē̠vaina̎m । athō̠ nyē̍vāsmai̎ hnuvatē ॥ triḥ pari̍yanti । traya̍ i̠mē lō̠kāḥ । ē̠bhya ē̠vaina̍ṃ lō̠kēbhyō̍ dhuvatē ॥ triḥ puna̠ḥ pari̍yanti । ṣaṭ-thsampa̍dyantē । ṣaḍvā ṛ̠tava̍ḥ ।
ṛ̠tubhi̍rē̠vaina̍-ndhuvatē ॥ apa̠ vā ē̠tēbhya̍ḥ prā̠ṇāḥ krā̍manti ॥ 26 ॥
yē ya̠jñē dhuva̍na-nta̠nvatē̎ । na̠va̠kṛtva̠ḥ pari̍yanti । nava̠ vai puru̍ṣē prā̠ṇāḥ ।
prā̠ṇānē̠vātmanda̍dhatē । naibhya̍ḥ prā̠ṇā apa̍krāmanti ॥ ambē̠ ambā̠lyambi̍ka̠ iti̠ patnī̍mu̠dāna̍yati । ahva̍tai̠vainā̎m ॥
subha̍gē̠ kāmpī̍la-vāsi̠nītyā̍ha । tapa̍ ē̠vainā̠-mupa̍nayati ॥ su̠va̠rgē lō̠kē samprōrṇvā̍thā̠-mityā̍ha ॥ 27 ॥
su̠va̠rgamē̠vainā̎ṃ lō̠ka-ṅga̍mayati ॥
ā-'hama̍jāni garbha̠dhamā tvama̍jāsi garbha̠dhamityā̍ha । pra̠jā vai pa̠śavō̠ garbha̍ḥ । pra̠jāmē̠va pa̠śūnā̠tmandha̍ttē ॥
dē̠vā vā a̍śvamē̠dhē pava̍mānē । su̠va̠rgaṃ lō̠ka-nna prājā̍nann । tamaśva̠ḥ prājā̍nāt । yathsū̠chībhi̍-rasipa̠thā-nka̠lpaya̍nti ।
su̠va̠rgasya̍ lō̠kasya̠ prajñā̎tyai ॥ gā̠ya̠trī tri̠ṣṭubjaga̠tītyā̍ha ॥ 28 ॥
ya̠thā̠ ya̠jurē̠vaitat ॥ tra̠yya-ssū̠chyō̍ bhavanti ।
a̠ya̠smayyō̍ raja̠tā hari̍ṇyaḥ । a̠sya vai lō̠kasya̍ rū̠pama̍ya̠smayya̍ḥ । a̠ntari̍kṣasya raja̠tāḥ । di̠vō hari̍ṇyaḥ । diśō̠ vā a̍ya̠smayya̍ḥ ।
a̠vā̠nta̠ra̠di̠śā ra̍ja̠tāḥ । ū̠drdhvā hari̍ṇyaḥ ।
diśa̍ ē̠vāsmai̍ kalpayati ॥
kastvā̎-Chyati̠ kastvā̠ viśā̠stī-tyā̠hā higṃ̍sāyai ॥ 29 ॥
(hnu̠va̠tē̠-krā̠ma̠-ntyū̠rṇvā̠thā̠mityā̍ha̠-jaga̠tītyā̍ha-kalpaya̠tyēka̍-ñcha) (a. 6)
anuvākaṃ 7 - tatra mantrāḥ
apa̠ vā ē̠tasmā̠chChrī rā̠ṣṭra-ṅkrā̍mati । yō̎-'śvamē̠dhēna̠ yaja̍tē ।
ū̠drdhvāmē̍nā̠-muchChra̍yatā̠-dityā̍ha ।
śrīrvai rā̠ṣṭrama̍śvamē̠dhaḥ ।
śriya̍mē̠vāsma̍ rā̠ṣṭramū̠drdhva-muchChra̍yati ॥ vē̠ṇu̠bhā̠ra-ṅgi̠rāvi̠-vētyā̍ha ।
rā̠ṣṭraṃ vai bhā̠raḥ । rā̠ṣṭramē̠vāsmai̠ paryū̍hati ॥ athā̎syā̠ maddhya̍mēdhatā̠-mityā̍ha । śrīrvai rā̠ṣṭrasya̠ maddhya̎m ॥ 30 ॥
śriya̍mē̠vā-va̍rundhē ॥ śī̠tē vātē̍ pu̠nanni̠-vētyā̍ha । kṣēmō̠ vai rā̠ṣṭrasya̍ śī̠tō vāta̍ḥ । kṣēma̍mē̠vā-va̍rundhē ॥ yaddha̍ri̠ṇī yava̠mattītyā̍ha । viḍvai ha̍ri̠ṇī । rā̠ṣṭraṃ yava̍ḥ । viśa̍-ñchai̠vāsmai̍ rā̠ṣṭra-ñcha̍ sa̠mīchī̍ dadhāti ॥
na pu̠ṣṭa-mpa̠śu ma̍nyata̠ ityā̍ha ।
tasmā̠-drājā̍ pa̠śūnna puṣya̍ti ॥ 31 ॥
śū̠drā yadarya̍jārā̠ na pōṣā̍ya dhanāya̠tītyā̍ha ।
tasmā̎-dvaiśīpu̠tra-nnābhiṣi̍ñchantē ॥ i̠yaṃ ya̠kā śa̍kunti̠kētyā̍ha । viḍvai śa̍kunti̠kā । rā̠ṣṭrama̍śvamē̠dhaḥ । viśa̍-ñchai̠vāsmai̍ rā̠ṣṭra-ñcha̍ sa̠mīchī̍ dadhāti ॥
ā̠hala̠miti̠ sarpa̠tītyā̍ha । tasmā̎-drā̠ṣṭrāya̠ viśa̍-ssarpanti ॥ āha̍ta-ṅga̠bhē pasa̠ ityā̍ha । viḍvai gabha̍ḥ ॥ 32 ॥
rā̠ṣṭra-mpasa̍ḥ । rā̠ṣṭrama̠va vi̠śyāha̍nti । tasmā̎-drā̠ṣṭraṃ viśa̠-ṅghātu̍kam ॥
mā̠tā cha̍ tē pi̠tā cha̍ ta̠ ityā̍ha । i̠yaṃ vai mā̠tā । a̠sau pi̠tā । ā̠bhyāmē̠vaina̠-mpari̍dadāti ॥
agra̍ṃ vṛ̠kṣasya̍ rōhata̠ ityā̍ha ।
śrīrvai va̠kṣasyāgra̎m । śriya̍mē̠vāva̍rundhē ॥ 33 ॥
prasu̍lā̠mīti̍ tē pi̠tā ga̠bhē mu̠ṣṭima̍tagṃsaya̠-dityā̍ha । viḍvai gabha̍ḥ । rā̠ṣṭra-mmu̠ṣṭiḥ । rā̠ṣṭramē̠va vi̠śyāha̍nti । tasmā̎-drā̠ṣṭraṃ viśa̠-ṅghātu̍kam ॥ apa̠ vā ē̠tēbhya̍ḥ prā̠ṇāḥ krā̍manti । yē ya̠jñē-'pū̍ta̠ṃ vada̍nti ।
da̠dhi̠krāv.ṇṇō̍ akāriṣa̠miti̍ surabhi̠-matī̠mṛcha̍ṃ vadanti ।
prā̠ṇā vai su̍ra̠bhaya̍ḥ । prā̠ṇānē̠vātmanda̍dhatē । naibhya̍ḥ prā̠ṇā apa̍krāmanti ॥
āpō̠ hiṣṭhā ma̍yō̠bhuva̠ itya̠dbhirmā̎rjayantē । āpō̠ vai sarvā̍ dē̠vatā̎ḥ ।
dē̠vatā̍bhirē̠-vātmāna̍-mpavayantē ॥ 34 ॥
(rā̠ṣṭrasya̠ maddhya̠m - puṣya̍ti̠ - gabhō̍ - rundhē - dadhatē cha̠tvāri̍ cha) (a. 7)
anuvākaṃ 8 - aśvamēdhasya tatpaśūnā-ñcha praśaṃsā
pra̠jāpa̍tiḥ pra̠jā-ssṛ̠ṣṭvā prē̠ṇā-'nu̠ prāvi̍śat । tābhya̠ḥ puna̠-ssambha̍vitu̠-nnāśa̍knōt । sō̎-'bravīt । ṛ̠ddhnava̠dithsaḥ । yō mē̠taḥ puna̍-ssa̠bhaṃra̠diti̍ । ta-ndē̠vā a̍śvamē̠dhēnai̠va sama̍bharann । tatō̠ vai ta ā̎drdhnuvanna । yō̎-'śvamē̠dhēna̠ yaja̍tē ।
pra̠jāpa̍timē̠va sambha̍ratyṛ̠ddhnōti̍ ॥ puru̍ṣa̠māla̍bhatē ॥ 35 ॥
vai̠rā̠jō vai puru̍ṣaḥ । vi̠rāja̍-mē̠vāla̍bhatē । athō̠ anna̠ṃ vai vi̠rāṭ । anna̍mē̠vāva̍rundhē ॥ aśva̠māla̍bhatē । prā̠jā̠pa̠tyō vā aśva̍ḥ ।
pra̠jāpa̍ti-mē̠vāla̍bhatē । athō̠ śrīrvā ēka̍śapham ।
śriya̍-mē̠vāva̍rundhē ॥ gāmāla̍bhatē ॥ 36 ॥
ya̠jñō vai gauḥ । ya̠jñamē̠vāla̍bhatē ।
athō̠ anna̠ṃ vai gauḥ । anna̍mē̠vāva̍rundhē ॥
a̠jā̠vī āla̍bhatē bhū̠mnē । athō̠ puṣṭi̠rvai bhū̠mā ।
puṣṭi̍mē̠vāva̍rundhē ॥
parya̍gnikṛta̠-mpuru̍ṣa-ñchāra̠ṇyāg-śchō-thsṛ̍ja̠ntyahigṃ̍sāyai ॥ u̠bhau vā ē̠tau pa̠śū āla̍bhyētē । yaśchā̍va̠mō yaścha̍ para̠maḥ ।
tē̎-'syō̠bhayē̍ ya̠jñē ba̠ddhāḥ । a̠bhīṣṭā̍ a̠bhiprī̍tāḥ । a̠bhiji̍tā a̠bhihu̍tā bhavanti ॥ naina̍-nda̠ṅkṣṇava̍ḥ pa̠śavō̍ ya̠jñē ba̠ddhāḥ ।
a̠bhīṣṭā̍ a̠bhiprī̍tāḥ । a̠bhiji̍tā a̠bhihu̍tā higṃsanti । yō̎-'śvamē̠dhēna̠ yaja̍tē । ya u̍ chainamē̠vaṃ vēda̍ ॥ 37 ॥
(la̠bha̠tē̠ - gāmāla̍bhatē - para̠mō̎-'ṣṭau cha̍) (a. 8)
anuvākaṃ 9 - uttamē-'hani praśavaḥ
pra̠tha̠mēna̠ vā ē̠ṣa stōma̍na rā̠ddhvā ।
cha̠tu̠ṣṭō̠mēna̍ kṛ̠tēnāyā̍nā̠-mutta̠rē-'hann̍ ।
ē̠ka̠vi̠gṃ̠śē pra̍ti̠ṣṭhāyā̠-mprati̍tiṣṭhati ॥
ē̠ka̠vi̠gṃ̠śā-tpra̍ti̠ṣṭhāyā̍ ṛ̠tūna̠nvārō̍hati । ṛ̠tavō̠ vai pṛ̠ṣṭhāni̍ । ṛ̠tava̍-ssaṃvathsa̠raḥ । ṛ̠tuṣvē̠va sa̍ṃvathsa̠rē pra̍ti̠ṣṭhāya̍ । dē̠vatā̍ a̠bhyārō̍hati । śakva̍rayaḥ pṛ̠ṣṭha-mbha̍vantya̠-nyada̍nya̠-chChanda̍ḥ । a̠nyē̎-'nyē̠ vā ē̠tē pa̠śava̠ āla̍bhyantē ॥ 38 ॥
u̠tēva̍ grā̠myāḥ । u̠tēvā̍ra̠ṇyāḥ । aha̍rē̠va rū̠pēṇa̠ sama̍drdhayati । athō̠ ahna̍ ē̠vaiṣa ba̠lirhri̍yatē ॥ tadā̍huḥ । apa̍śavō̠ vā ē̠tē ।
yada̍jā̠-vaya̍śchāra̠ṇyāścha̍ । ē̠tē vai sarvē̍ pa̠śava̍ḥ । yadga̠vyā iti̍ ।
ga̠vyā-npa̠śūnu̍tta̠mē-'ha̠nnāla̍bhatē ॥ 39 ॥
tēnai̠vōbhayā̎-npa̠śūnava̍rundhē ॥ prā̠jā̠pa̠tyā bha̍vanti । ana̍bhijitasyā̠-bhiji̍tyai ॥ sau̠rīrnava̍ śvē̠tāva̠śā a̍nūba̠ndhyā̍ bhavanti ।
a̠nta̠ta ē̠va ba̍hmavarcha̠samava̍rundhē ॥
sōmā̍ya sva̠rājñē̍-'nōvā̠hā-va̍na̠ḍvāhā̠viti̍ dva̠ndvina̍ḥ pa̠śūnāla̍bhatē ।
a̠hō̠rā̠trāṇā̍-ma̠bhiji̍tyai ॥ pa̠śubhi̠rvā ē̠ṣa vyṛ̍ddhyatē । yō̎-'śvamē̠dhēna̠ yaja̍tē ।
Cha̠ga̠la-ṅka̠lmāṣa̍-ṅkikidī̠viṃ vi̍dī̠gaya̠miti̍ tvā̠ṣṭrā-npa̠śūnāla̍bhatē ।
pa̠śubhi̍rē̠vātmāna̠gṃ̠ sama̍drdhayati ॥
ṛ̠tubhi̠rvā ē̠ṣa vyṛ̍ddhyatē । yō̎-'śvamē̠dhēna̠ yaja̍tē ।
pi̠śaṅgā̠-strayō̍ vāsa̠ntā ityṛ̍tu-pa̠śūnāla̍bhatē । ṛ̠tubhi̍rē̠-vātmāna̠gṃ̠ sama̍drdhayati ॥
ā vā ē̠ṣa pa̠śubhyō̍ vṛśchyatē ।
yō̎-'śvamē̠dhēna̠ yaja̍tē । parya̍gnikṛtā̠ uthsṛ̍ja̠ntyanā̎vraskāya ॥ 40 ॥
(la̠bhya̠ntē̠ - la̠bha̠tē̠ - tvā̠ṣṭrā-npa̠śūnāla̍bhatē̠-'ṣṭau cha̍) (a. 9)
anuvākaṃ 10 - mahimābhidhānau prahau
pra̠jāpa̍ti-rakāmayata ma̠hāna̍nnā̠da-ssyā̠miti̍ ।
sa ē̠tāva̍śvamē̠dhē ma̍hi̠mānā̍vapaśyat । tāva̍gṛhṇīta । tatō̠ vai sa ma̠hāna̍nnā̠dō̍-'bhavat । yaḥ kā̠mayē̍ta ma̠hāna̍nnā̠da-ssyā̠miti̍ । sa ē̠tāva̍śvamē̠dhē ma̍hi̠mānau̍ gṛhṇīta ।
ma̠hānē̠vānnā̠dō bha̍vati ॥ ya̠ja̠mā̠na̠dē̠va̠tyā̍ vai va̠pā । rājā̍ mahi̠mā ।
yadva̠pā-mma̍hi̠mnōbha̠yata̍ḥ pari̠yaja̍ti ।
yaja̍mānamē̠va rā̠jyēnō̍bha̠yata̠ḥ pari̍gṛhṇāti ॥
pu̠rastā̎-thsvāhākārā̠ vā a̠nyē dē̠vāḥ ।
u̠pari̍ṣṭā-thsvāhākārā a̠nyē । tē vā ē̠tē-'śva̍ ē̠va mēddhya̍ u̠bhayē-'va̍ruddhyantē ।
yadva̠pā-mma̍hi̠mnōbha̠yata̍ḥ pari̠yaja̍ti । tānē̠vōbhayā̎-nprīṇāti ॥ 41 ॥
(pa̠ri̠yaja̍ti̠ ṣaṭcha̍) (a. 10)
anuvākaṃ 11 - śarīrahōmā-ssviṣṭakṛdādayaścha
vai̠śva̠dē̠vō vā aśva̍ḥ । taṃ yatprā̍jāpa̠tya-ṅku̠ryāt । yā dē̠vatā̠ api̍bhāgāḥ ।
tā bhā̍ga̠dhēyē̍na̠ vya̍drdhayēt । dē̠vatā̎bhya-ssa̠mada̍-ndaddhyāt । stē̠gān-daggṣṭrā̎bhyā-mma̠ṇḍūkā̠-ñjambhyē̍-bhi̠riti̍ ।
ājya̍-mava̠dāna̍-ṅkṛ̠tvā prati̍sa̠ṅkhyāya̠-māhu̍tī-rjuhōti । yā ē̠va dē̠vatā̠ api̍bhāgāḥ । tā bhā̍ga̠dhēyē̍na̠ sama̍drdhayati ।
na dē̠vatā̎bhya-ssa̠mada̍-ndadhāti ॥ 42 ॥
chatu̍rdaśai̠tā-na̍nuvā̠kāñju̍hō̠tya-na̍ntarityai ॥
pra̠yā̠sāya̠ svāhēti̍ pañchada̠śam । pañcha̍daśa̠ vā a̍drdhamā̠sasya̠ rātra̍yaḥ ।
a̠drdha̠mā̠sa̠śa-ssa̍ṃvathsa̠ra ā̎pyatē ॥ dē̠vā̠su̠rā-ssaṃya̍nttā āsann ।
tē̎-'bruvanna̠gnaya̍-ssviṣṭa̠kṛta̍ḥ । aśva̍sya̠ mēddhya̍sya va̠yamu̍ddhā̠ra-muddha̍rāmahai ।
athai̠tāna̠bhi-bha̍vā̠mēti̍ । tē lōhi̍ta̠-muda̍haranta ।
tatō̍ dē̠vā abha̍vann ॥ 43 ॥
parā-'su̍rāḥ । yathsvi̍ṣṭa̠kṛdbhyō̠ lōhi̍ta-ñju̠hōti̠ bhrātṛ̍vyābhibhūtyai । bhava̍tyā̠tmanā̎ । parā̎-'sya̠ bhrātṛ̍vyō bhavati ॥
gō̠mṛ̠ga̠ka̠ṇṭhēna̍ pratha̠mā-māhu̍ti-ñjuhōti ।
pa̠śavō̠ vai gō̍mṛ̠gaḥ । ru̠drō̎-'gni-ssvi̍ṣṭa̠kṛt । ru̠drādē̠va pa̠śūna̠ntarda̍dhāti । athō̠ yatrai̠ṣā-''hu̍tir-hū̠yatē̎ ।
na tatra̍ ru̠draḥ pa̠śūna̠bhima̍nyatē ॥ 44 ॥
a̠śva̠śa̠phēna̍ dvi̠tīyā̠-māhu̍ti-ñjuhōti । pa̠śavō̠ vā ēka̍śapham । ru̠drō̎-'gni-ssvi̍ṣṭa̠kṛt । ru̠drādē̠va pa̠śūna̠ntarda̍dhāti ।
athō̠ yatrai̠ṣā-''hu̍tira.ha̠yatē̎ ।
na tatra̍ ru̠draḥ pa̠śūna̠bhima̍nyatē ॥
a̠ya̠smayē̍na kama̠ṇḍalu̍nā tṛ̠tīyā̎m ।
āhu̍ti-ñjuhōtyā-ya̠syō̍ vai pra̠jāḥ । ru̠drō̎-'gni-ssvi̍ṣṭa̠kṛt । ru̠drādē̠va pra̠jā a̠ntarda̍dhāti । athō̠ yatrai̠ṣā-''hu̍tir-hū̠yatē̎ ।
na tatra̍ ru̠draḥ pra̠jā a̠bhima̍nyatē ॥ 45 ॥
(da̠dhā̠ - tyabha̍van - manyatē - pra̠jā a̠nta-rda̍dhāti̠ dvē cha̍) (a. 11)
anuvākaṃ 12 - tadubhayahōmamadhyavartyaśchastōmīyahōmaḥ
aśva̍sya̠ vā āla̍bdhasya̠ mēdha̠ uda̍krāmat । tada̍śvastō̠mīya̍-mabhavat ।
yada̍śvastō̠mīya̍-ñju̠hōti̍ । samē̍dhamē̠vaina̠-māla̍bhatē ॥ ājyē̍na juhōti । mēdhō̠ vā ājya̎m । mēdhō̎-'śvastō̠mīya̎m । mēdhē̍nai̠vāsmi̠-nmēdha̍-ndadhāti ॥ ṣaṭatragṃ̍śata-ñjuhōti ।
ṣaṭatragṃ̍śadakṣarā bṛha̠tī ॥ 46 ॥
bārha̍tāḥ pa̠śava̍ḥ । sā pa̍śū̠nā-mmātrā̎ । pa̠śūnē̠va mātra̍yā̠ sama̍drdhayati ॥
tā yadbhūya̍sīrvā̠ kanī̍yasīrvā juhu̠yāt । pa̠śūnmātra̍yā̠ vya̍drdhayēt ।
ṣaṭatragṃ̍śata-ñjuhōti । ṣaṭatragṃ̍śadakṣarā bṛha̠tī । bārha̍tāḥ pa̠śava̍ḥ ।
sā pa̍śū̠nā-mmātrā̎ । pa̠śūnē̠va mātra̍yā̠ sama̍drdhayati ॥ 47 ॥
a̠śva̠stō̠mīyagṃ̍ hu̠tvā dvi̠padā̍ juhōti । dvi̠pādvai puru̍ṣō̠ dvipra̍tiṣṭhaḥ ।
tadē̍na-mprati̠ṣṭhayā̠ sama̍drdhayati ॥ tadā̍huḥ । a̠śva̠stō̠mīya̠-mpūrvagṃ̍ hōta̠vyā(3)-ndvi̠padā(3) iti̍ । aśvō̠ vā a̍śvastō̠mīya̎m । puru̍ṣō dvi̠padā̎ḥ । a̠śva̠stō̠mīyagṃ̍ hu̠tvā dvi̠padā̍ juhōti । tasmā̎-ddvi̠pāchchatu̍ṣpādamatti ।
athō̎ dvi̠padyē̠va chatu̍ṣpada̠ḥ prati̍ṣṭhāpayati ॥ dvi̠padā̍ hu̠tvā । nānyāmutta̍rā̠-māhu̍ti-ñjuhuyāt । yada̠nyāmutta̍rā̠-māhu̍ti-ñjuhu̠yāt ।
pra pra̍ti̠ṣṭhāyā̎śchyavēta । dvi̠padā̍ anta̠tō ja̍hōti̠ prati̍ṣṭhityai ॥ 48 ॥
(bṛ̠ha̠ - tya̍drdhayati - sthāpayati̠ pañcha̍ cha) (a. 12)
anuvākaṃ 13 - saṃvathsarānuṣṭhānamiṣṭīnām
pra̠jāpa̍ti-raśvamē̠dha-ma̍sṛjata ।
sō̎-'smāthsṛ̠ṣṭō-'pā̎krāmat ।
taṃ ya̍jña-kra̠tubhi̠-ranvai̎chChat । taṃ ya̍jña-kra̠tubhi̠-rnānva̍vindat । tamiṣṭi̍bhi̠-ranvai̎chChat । tamiṣṭi̍bhi̠-ranva̍vindat । tadiṣṭī̍nā-miṣṭi̠tvam ।
yathsa̍ṃvathsa̠ra-miṣṭi̍bhi̠-ryaja̍tē । aśva̍mē̠va tadanvi̍chChati ॥
sā̠vi̠triyō̍ bhavanti ॥ 49 ॥
i̠yaṃ vai sa̍vi̠tā । yō vā a̠syā-nnaśya̍ti̠ yō ni̠laya̍tē । a̠syāṃ vāva taṃ vi̍ndanti । na vā i̠mā-ṅkaścha̠nētyā̍huḥ । ti̠ryannōdrdhvō-'tyē̍tumarha̠tīti̍ । yathsā̍vi̠triyō̠ bhava̍nti ।
sa̠vi̠tṛ-pra̍sūta ē̠vaina̍michChati ॥
ī̠śva̠rō vā aśva̠ḥ pramu̍kta̠ḥ parā̎-mparā̠vata̠-ṅgantō̎ḥ । yathsā̠ya-ndhṛtī̎rju̠hōti̍ । aśva̍sya̠ yatyai̠ dhṛtyai̎ ॥ 50 ॥
yatprā̠tariṣṭi̍bhi̠-ryaja̍tē । aśva̍mē̠va tadanvi̍chChati । yathsā̠ya-ndhṛtī̎rju̠hōti̍ । aśva̍syai̠va yatyai̠ dhṛtyai̎ । tasmā̎thsā̠ya-mpra̠jāḥ, kṣē̠myā̍
bhavanti ॥ yatprā̠ta-riṣṭi̍bhi̠-ryaja̍tē ।
aśva̍mē̠va tadanvi̍chChati । tasmā̠ddivā̍ naṣṭai̠ṣa ē̍ti ॥ yatprā̠tariṣṭi̍bhi̠-ryaja̍tē sā̠ya-ndhṛtī̎rju̠hōti̍ । a̠hō̠rā̠trābhyā̍-mē̠vaina̠-manvi̍chChati । athō̍ ahōrā̠trābhyā̍-mē̠vāsmai̍ yōgakṣē̠ma-ṅka̍lpayati ॥ 51 ॥
(bha̠va̠nti̠ - dhṛtyā̍ - ēna̠ manvi̍chCha̠tyēka̍-ñcha) (a. 13)
anuvākaṃ 14 - tāsviṣṭiṣu brāhmaṇarājanyayōrgānam
apa̠ vā ē̠tasmā̠chChrī rā̠ṣṭra-ṅkrā̍mati । yō̎-'śvamē̠dhēna̠ yaja̍tē । brā̠hma̠ṇau vī̍ṇāgā̠thinau̍ gāyataḥ । śri̠yā vā ē̠ta-drū̠pam । yadvīṇā̎ । śriya̍-mē̠vāsmi̠-ntaddha̍ttaḥ । ya̠dā khalu̠ vai puru̍ṣa̠-śśriya̍maśnu̠tē ।
vīṇā̎-'smai vādyatē ॥ tadā̍huḥ ।
yadu̠bhau brā̎hma̠ṇau gāyē̍tām ॥ 52 ॥
pra̠bhragṃśu̍kā-'smā̠chChrī-ssyā̎t ।
na vai brā̎hma̠ṇē śrī ra̍mata̠ iti̍ ।
brā̠hma̠ṇō̎-'nyō gāyē̎t । rā̠ja̠nyō̎-'nyaḥ ।
brahma̠ vai brā̎hma̠ṇaḥ । kṣa̠tragṃ rā̍ja̠nya̍ḥ ।
tathā̍ hāsya̠ brahma̍ṇā cha kṣa̠trēṇa̍ chōbha̠yata̠-śśrīḥ pari̍gṛhītā bhavati ॥
tadā̍huḥ । yadu̠bhau divā̠ gāyē̍tām ।
apā̎smā-drā̠ṣṭra-ṅkrā̍mēt ॥ 53 ॥
na vai brā̎hma̠ṇē rā̠ṣṭragṃ ra̍mata̠ iti̍ । ya̠dā khalu̠ vai rājā̍ kā̠maya̍tē । atha̍ brāhma̠ṇa-ñji̍nāti । divā̎ brāhma̠ṇō gā̍yēt । naktagṃ̍ rāja̠nya̍ḥ ।
brahma̍ṇō̠ vai rū̠pamaha̍ḥ । kṣa̠trasya̠ rātri̍ḥ ।
tathā̍ hāsya̠ brahma̍ṇā cha kṣa̠trēṇa̍ chōbha̠yatō̍ rā̠ṣṭra-mpari̍gṛhīta-mbhavati ॥ itya̍dadā̠ itya̍yajathā̠ itya̍pacha̠ iti̍ brāhma̠ṇō gāyē̎t ।
i̠ṣṭā̠pū̠rtaṃ vai brā̎hma̠ṇasya̍ ॥ 54 ॥
i̠ṣṭā̠pū̠rtē-nai̠vaina̠gṃ̠ sa sama̍drdhayati ॥
itya̍jinā̠ itya̍yuddhyathā̠ itya̠mugṃ sa̍grā̠mma-ma̍ha̠nniti̍ rāja̠nya̍ḥ । yu̠ddhaṃ vai rā̍ja̠nya̍sya । yu̠ddhēnai̠vaina̠gṃ̠ sa sama̍drdhayati ॥ aklṛ̍ptā̠ vā ē̠tasya̠rtava̠ ityā̍huḥ । yō̎-'śvamē̠dhēna̠ yaja̍ta̠ iti̍ ।
ti̠srō̎-'nyō gāya̍ti ti̠srō̎-'nyaḥ । ṣaṭthsampa̍dyantē । ṣaḍvā ṛ̠tava̍ḥ ।
ṛ̠tūnē̠vāsmai̍ kalpayataḥ ॥ tābhyāgṃ̍ sa̠gg̠sthāyā̎m । a̠nō̠yu̠ktē cha̍ śa̠tē cha̍ dadāti । śa̠tāyu̠ḥ puru̍ṣa-śśa̠tēndri̍yaḥ ।
āyu̍ṣyē̠vēndri̠yē prati̍tiṣṭhati ॥ 55 ॥
(gāyē̍tām - krāmē-d- brāhma̠ṇasya̍ - kalpayataścha̠tvāri̍ cha) (a. 14)
anuvākaṃ 15 - avabhṛthahōmaviśēṣāḥ
sarvē̍ṣu̠ vā ē̠ṣu lō̠kēṣu̍ mṛ̠tyavō̠-'nvāya̍ttāḥ । tēbhyō̠ yadāhu̍tī̠rna ju̍hu̠yāt । lō̠kē lō̍ka ēna-mmṛ̠tyurvi̍ndēt ।
mṛ̠tyavē̠ svāhā̍ mṛ̠tyavē̠ svāhētya̍bhi pū̠rvamāhu̍tī-rjuhōti ।
lō̠kāllō̍kādē̠va mṛ̠tyumava̍yajatē ।
naina̍ṃ lō̠kē lā̍kē mṛ̠tyurvi̍ndati ॥
yada̠muṣmai̠ svāhā̠-'muṣmai̠ svāhēti̠ juhva̍thsa̠-ñchakṣī̍ta । ba̠hu-mmṛ̠tyuma̠mitra̍-ṅkurvīta । mṛ̠tyavē̠ svāhētyēka̍smā ē̠vaikā̎-ñjuhuyāt । ēkō̠ vā a̠muṣmi̍n ँlā̠kē mṛ̠tyuḥ ॥ 56 ॥
a̠śa̠na̠yā̠ mṛ̠tyurē̠va । tamē̠vāmuṣmi̍n ँlō̠kē-'va̍yajatē ॥ bhrū̠ṇa̠ha̠tyāyai̠ svāhētya̍vabhṛ̠tha āhu̍ti-ñjuhōti ।
bhrū̠ṇa̠ha̠tyāmē̠ vā va̍yajatē ॥ tadā̍huḥ । yadbhrū̍ṇaha̠tyā 'pā̠tryā-'tha̍ ।
kasmā̎-dya̠jñē-'pi̍ kriyata̠ iti̍ ॥
amṛ̍tyu̠rvā a̠nyō bhrū̍ṇaha̠tyāyā̠ ityā̍huḥ ।
bhrū̠ṇa̠ha̠tyā vāva mṛ̠tyuriti̍ ।
yadbhrū̍ṇaha̠tyāyai̠ svāhētya̍vabhṛ̠tha āhuti̍-ñju̠hōti̍ ॥ 57 ॥
mṛ̠tyumē̠ vā hu̍tyā tarpayi̠tvā pa̍ri̠pāṇa̍-ṅkṛ̠tvā ।
bhrū̠ṇa̠ghnē bhē̍ṣa̠ja-ṅka̍rōti ॥ ē̠tāgṃ ha̠ vai mu̍ṇḍi̠bha au̍danya̠vaḥ ।
bhrū̠ṇa̠ha̠tyāyai̠ prāya̍śchittiṃ vi̠dāñcha̍kāra ।
yō hā̠syāpi̍ pra̠jāyā̎-mbrāhma̠ṇagṃ hanti̍ । sarva̍smai̠ tasmai̍ bhēṣa̠ja-ṅka̍rōti ॥
ju̠mba̠kāya̠ svāhētya̍vabhṛ̠tha u̍tta̠māmāhu̍ti-ñjuhōti । varu̍ṇō̠ vai ju̍mba̠kaḥ । a̠nta̠ta ē̠va varu̍ṇa̠-mava̍yajatē ॥ kha̠la̠tērvi̍kli̠dhasya̍ śu̠klasya̍ piṅgā̠kṣasya̍ mū̠drdhañju̍hōti ।
ē̠tadvai varu̍ṇasya rū̠pam । rū̠pēṇai̠va varu̍ṇa̠mava̍yajatē ॥ 58 ॥
(lō̠kē mṛ̠tyu--r ju̠hōti̍ - mū̠drdhañju̍hōti̠ dvē cha̍) (a. 15)
anuvākaṃ 16 - upākaraṇamantravyākhyānādiḥ
vā̠ru̠ṇō vā aśva̍ḥ । ta-ndē̠vata̍yā̠ vya̍drdhayati । yatprā̍jāpa̠tya-ṅka̠rōti̍ ।
namō̠ rājñē̠ namō̠ varu̍ṇā̠yētyā̍ha । vā̠ru̠ṇō vā aśva̍ḥ । svayai̠vaina̍-ndē̠vata̍yā̠ sama̍drdhayati ॥ namō-'śvā̍ya̠ nama̍ḥ pra̠jāpa̍taya̠ ityā̍ha । prā̠jā̠pa̠tyō vā aśva̍ḥ । svayai̠vaina̍-ndē̠vata̍yā̠ sama̍drdhayati ॥
namō-'dhi̍pataya̠ ityā̍ha ॥ 59 ॥
dharmō̠ vā adhi̍patiḥ । dharma̍mē̠vā-va̍rundhē ॥
adhi̍pati-ra̠syadhi̍pati-mmā ku̠rvadhi̍patira̠ha-mpra̠jānā̎-mbhūyāsa̠-mityā̍ha ।
adhi̍pati-ma̠vainagṃ̍ samā̠nānā̎-ṅkarōti ॥
mā-ndha̍hi̠ mayi̍ dha̠hītyā̍ha ।
ā̠śiṣa̍mē̠vaitāmāśā̎stē ॥
u̠pākṛ̍tāya̠ svāhētyu̠pākṛ̍tē juhōti ।
āla̍bdhāya̠ svāhēti̠ niyu̍ktē juhōti ।
hu̠tāya̠ svāhēti̍ hu̠tē ju̍hōti ।
ē̠ṣāṃ lō̠kānā̍-ma̠bhiji̍tyai ॥ 60 ॥
pra vā ē̠ṣa ē̠bhyō lō̠kēbhya̍śchyavatē । yō̎-'śvamē̠dhēna̠ yaja̍tē ।
ā̠gnē̠ya-mai̎mdrā̠gna-mā̎śvi̠nam ।
tā-npa̠śūnāla̍bhatē̠ prati̍ṣṭhityai ॥
yadā̎-'gnē̠yō bhava̍ti । a̠gni-ssarvā̍ dē̠vatā̎ḥ । dē̠vatā̍ ē̠vāva̍rundhē ॥
brahma̠ vā a̠gniḥ । kṣa̠tramindra̍ḥ । yadai̎mdrā̠gnō bhava̍ti ॥ 61 ॥
bra̠hma̠kṣa̠trē ē̠vāva̍rundhē ॥
yadā̎-'śvi̠nō bhava̍ti । ā̠śiṣā̠mava̍ruddhyai ॥
trayō̍ bhavanti । traya̍ i̠mē lō̠kāḥ ।
ē̠ṣvē̍va lō̠kēṣu̠ prati̍tiṣṭhati ॥
a̠gnayē-'gṃ̍hō̠muchē̠-'ṣṭāka̍pāla̠ iti̠ daśa̍haviṣa̠miṣṭi̠-nnirva̍pati ।
daśā̎kṣarā vi̠rāṭ । anna̍ṃ vi̠rāṭ ।
vi̠rājai̠-vānnādya̠-mava̍rundhē ॥
a̠gnērma̍nvē pratha̠masya̠ prachē̍tasa̠ iti̍ yājyānuvā̠kyā̍ bhavanti sarva̠tvāya̍ ॥ 62 ॥
(adhi̍pataya̠ ityā̍ - hā̠bhiji̍tyā - aindrā̠gnō bhava̍ti - rundha̠ ēka̍-ñcha) (a. 16)
anuvākaṃ 17 - aśvasya rōgādinimitta-mprāyaśchittam
yadyaśva̍mupa̠tapa̍dvi̠ndēt ।
ā̠gnē̠ya-ma̠ṣṭāka̍pāla̠-nnirva̍pēt ।
sau̠mya-ñcha̠rum । sā̠vi̠tra-ma̠ṣṭāka̍pālam ॥ yadā̎gnē̠yō bhava̍ti ।
a̠gni-ssarvā̍ dē̠vatā̎ḥ । dē̠vatā̍-bhirē̠vaina̍-mbhiṣajyati ॥ yathsau̠myō bhava̍ti ।
sōmō̠ vā ōṣa̍dhīnā̠gṃ̠ rājā̎ ।
yābhya̍ ē̠vaina̍ṃ vi̠ndati̍ ॥ 63 ॥
tābhi̍rē̠vaina̍-mbhiṣajyati ॥ yathsā̍vi̠trō bhava̍ti ।
sa̠vi̠tṛpra̍sūta ē̠vaina̍-mbhiṣajyati ॥ ē̠tābhi̍rē̠vaina̍-ndē̠vatā̍bhi-rbhiṣajyati ।
a̠ga̠dō hai̠va bha̍vati ॥ pau̠ṣṇa-ñcha̠ru-nnirva̍pēt । yadi̍ ślō̠ṇa-ssyāt । pū̠ṣā vai ślauṇya̍sya bhi̠ṣak । sa ē̠vaina̍-mbhiṣajyati । aślō̍ṇō hai̠va bha̍vati ॥ 64 ॥
rau̠dra-ñcha̠ru-nnirva̍pēt । yadi̍ maha̠tī dē̠vatā̍-'bhi̠manyē̍ta । ē̠ta̠ddē̠va̠tyō̍ vā aśva̍ḥ । svayai̠vaina̍-ndē̠vata̍yā bhiṣajyati ।
a̠ga̠dō hai̠va bha̍vati ॥ vai̠śvā̠na̠ra-ndvāda̍śa-kapāla̠-nnirva̍pēnmṛgākha̠rē yadi̠ nāgachChē̎t ।
i̠yaṃ vā a̠gnirvai̎śvāna̠raḥ । i̠yamē̠vaina̍-ma̠rchibhyā̎-mpari̠rōdha̠māna̍yati ।
ā hai̠va sutya̠maha̍-rgachChati ॥ yadya̍dhī̠yāt ॥ 65 ॥
a̠gnayē-'gṃ̍hō̠muchē̠-'ṣṭāka̍pālaḥ । sau̠rya-mpaya̍ḥ । vā̠ya̠vya̍ ājya̍bhāgaḥ ॥ yaja̍mānō̠ vā aśva̍ḥ । agṃha̍sā̠ vā ē̠ṣa gṛ̍hī̠taḥ ।
yasyāśvō̠ mēdhā̍ya̠ prōkṣi̍tō̠-'ddhyēti̍ । yadagṃ̍hō̠muchē̍ ni̠rvapa̍ti ।
agṃha̍sa ē̠va tēna̍ muchyatē ॥ yaja̍mānō̠ vā aśva̍ḥ । rēta̍sā̠ vā ē̠ṣa vyṛ̍ddhyatē ॥ 66 ॥
yasyāśvō̠ mēdhā̍ya̠ prōkṣi̍tō̠-'ddhyēti̍ । sau̠ryagṃ rēta̍ḥ । yathsau̠rya-mpayō̠ bhava̍ti । rēta̍sai̠vaina̠gṃ̠ sa sama̍drdhayati ॥
yaja̍mānō̠ vā aśva̍ḥ । garbhai̠rvā ē̠ṣa vyṛ̍ddhyatē । yasyāśvō̠ mēdhā̍ya̠ prōkṣi̍tō̠-'ddhyēti̍ । vā̠ya̠vyā̍ garbhā̎ḥ ।
yadvā̍ya̠vya̍ ājya̍bhāgō̠ bhava̍ti । garbhai̍rē̠vaina̠gṃ̠ sa sama̍drdhayati ॥
athō̠ yasyai̠ṣā-'śva̍mē̠dhē prāya̍śchittaḥ kri̠yatē̎ । i̠ṣṭvā vasī̍yā-nbhavati ॥ 67 ॥
(vi̠nda - tyaślō̍ṇō hai̠va bha̍va - tyadhī̠yā - dṛ̍ddhyatē̠ - garbhai̍rē̠vaina̠gṃ̠ sa sama̍drdhayati̠ dvē cha̍) (a. 17)
anuvākaṃ 18 - brahmaudanā uchyantē
tadā̍huḥ । dvāda̍śa brahmauda̠nā-nthsaggsthi̍ta̠ nirva̍pēt । dvā̠da̠śabhi̠rvēṣṭi̍bhi̠-ryajē̠tēti̍ ॥ yadiṣṭi̍-bhi̠ryajē̍ta । u̠pa̠nāmu̍ka ēnaṃ ya̠jña-ssyā̎t । pāpī̍yā̠g̠stu syā̎t ।
ā̠ptāni̠ vā ē̠tasya̠ Chandāgṃ̍si । ya ī̍jā̠naḥ ।
tāni̠ ka ē̠tāva̍dāśu̠ puna̠ḥ prayu̍ñjī̠tēti̍ ।
sarvā̠ vai saggsthi̍tē ya̠jñē vāgā̎pyatē ॥ 68 ॥
sā-''ptā bha̍vati yā̠tayā̎mnī । krū̠rīkṛ̍tēva̠ hi bhava̠tyaru̍ṣkṛtā । sā na puna̍ḥ pra̠yujyētyā̍huḥ ॥ dvāda̍śai̠va bra̍hmauda̠nā-nthsaggsthi̍tē̠ nirva̍pēt । pra̠jāpa̍ti̠rvā ō̍da̠naḥ । ya̠jñaḥ pra̠jāpa̍tiḥ । u̠pa̠nāmu̍ka ēnaṃ ya̠jñō bha̍vati ।
na pāpī̍yā-nbhavati ॥ dvāda̍śa bhavanti ।
dvāda̍śa̠ māsā̎-ssaṃvathsa̠raḥ ।
sa̠ṃva̠thsa̠ra ē̠va prati̍tiṣṭhati ॥ 69 ॥
(ā̠pya̠tē̠ - sa̠ṃva̠thsa̠ra ēka̍-ñcha) (a. 18)
anuvākaṃ 19 - vibhutvādibhiḥ dvādaśabhirguṇauraśvamēdhapraśaṃsā
ē̠ṣa vai vi̠bhūrnāma̍ ya̠jñaḥ । sarvagṃ̍ ha̠ vai tatra̍ vi̠bhu bha̍vati । yatrai̠tēna̍ ya̠jñēna̠ yaja̍ntē ॥ ē̠ṣa vai pra̠bhūrnāma̍ ya̠jñaḥ । sarvagṃ̍ ha̠ vai tatra̍ pra̠bhu bha̍vati । yatrai̠tēna̍ ya̠jñēna̠ yaja̍ntē ॥ ē̠ṣa vā ūrja̍svā̠nnāma̍ ya̠jñaḥ । sarvagṃ̍ ha̠ vai tatrōrja̍sva-dbhavati । yatrai̠tēna̍ ya̠jñēna̠ yaja̍ntē ॥ ē̠ṣa vai paya̍svā̠nnāma̍ ya̠jñaḥ ॥ 70 ॥
sarvagṃ̍ ha̠ vai tatra̠ paya̍sva-dbhavati । yatrai̠tēna̍ ya̠jñēna̠ yaja̍ntē ॥
ē̠ṣa vai vidhṛ̍tō̠ nāma̍ ya̠jñaḥ ।
sarvagṃ̍ ha̠ vai tatra̠ vidhṛ̍ta-mbhavati ।
yatrai̠tēna̍ ya̠jñēna̠ yaja̍ntē ॥ ē̠ṣa vai vyāvṛ̍ttō̠ nāma̍ ya̠jñaḥ ।
sarvagṃ̍ ha̠ vai tatra̠ vyāvṛ̍tta-mbhavati । yatrai̠tēna̍ ya̠jñēna̠ yaja̍ntē ॥
ē̠ṣa vai prati̍ṣṭhitō̠ nāma̍ ya̠jñaḥ ।
sarvagṃ̍ ha̠ vai tatra̠ prati̍ṣṭhita-mbhavati ॥ 71 ॥
yatrai̠tēna̍ ya̠jñēna̠ yaja̍ntē ॥ ē̠ṣa vai tē̍ja̠svī nāma̍ ya̠jñaḥ । sarvagṃ̍ ha̠ vai tatra̍ tēja̠svi bha̍vati । yatrai̠tēna̍ ya̠jñēna̠ yaja̍ntē ॥
ē̠ṣa vai bra̍hmavarcha̠sī nāma̍ ya̠jñaḥ ।
ā ha̠ vai tatra̍ brāhma̠ṇō bra̍hmavarcha̠sī jā̍yatē । yatrai̠tēna̍ ya̠jñēna̠ yaja̍ntē ॥
ē̠ṣa vā a̍tivyā̠dhī nāma̍ ya̠jñaḥ ।
ā ha̠ vai tatra̍ rāja̠nyō̍-'tivyā̠dhī jā̍yatē । yatrai̠tēna̍ ya̠jñēna̠ yaja̍ntē ॥
ē̠ṣa vai dī̠rghō nāma̍ ya̠jñaḥ ।
dī̠rghāyu̍ṣō ha̠ vai tatra̍ manu̠ṣyā̍ bhavanti ।
yatrai̠tēna̍ ya̠jñēna̠ yaja̍ntē ॥
ē̠ṣa vai klṛ̠ptō nāma̍ ya̠jñaḥ ।
kalpa̍tē ha̠ vai tatra̍ pra̠jābhyō̍ yōgakṣē̠maḥ ।
yatrai̠tēna̍ ya̠jñēna̠ yaja̍ntē ॥ 72 ॥
(paya̍svā̠nnāma̍ ya̠jñaḥ - prati̍ṣṭhita-mbhavati̠ - yatrai̠tēna̍ ya̠jñēna̠ yaja̍ntē̠ ṣaṭcha̍) (a. 19)
(ē̠ṣa vai vi̠bhūḥ pra̠bhūrūrja̍svā̠-npaya̍svā̠n̠. vidhṛ̍tō̠ vyāvṛ̍tta̠ḥ prati̍ṣṭhitastēja̠svī bra̍hmavarcha̠sya̍tivyā̠dhī dī̠rghaḥ klu̠ptō dvāda̍śa)
anuvākaṃ 20 - aśvasañjñapanaprakāraḥ
tā̠rpyēṇāśva̠gṃ̠ sañjña̍payanti । ya̠jñō vai tā̠rpyam । ya̠jñēnai̠vaina̠gṃ̠ sama̍drdhayanti ॥ yā̠mēna̠ sāmnā̎ prastō̠tā-'nūpa̍tiṣṭhatē ।
ya̠ma̠lō̠ka-mē̠vaina̍-ṅgamayati ॥
tā̠rpyē cha̍ kṛttyadhīvā̠sē chāśva̠gṃ̠ sañjña̍payanti । ē̠tadvai pa̍śū̠nāgṃ rū̠pam । rū̠pēṇai̠va pa̠śūnava̍rundhē ॥
hi̠ra̠ṇya̠ka̠śi̠pu bha̍vati । tēja̠sō-'va̍ruddhyai ॥ 73 ॥
ru̠kmō bha̍vati । su̠va̠rgasya̍ lō̠kasyā-nu̍khyātyai ॥ aśvō̍ bhavati । pra̠jāpa̍tē̠-rāptyai̎ ॥ a̠sya vai lō̠kasya̍ rū̠pa-ntā̠rpyam । a̠ntari̍kṣasya kṛttyadhīvā̠saḥ । di̠vō hi̍raṇyakaśi̠pu ।
ā̠di̠tyasya̍ ru̠kmaḥ । pra̠jāpa̍tē̠raśva̍ḥ ।
i̠mamē̠va lō̠ka-ntā̠rpyēṇā̎pnōti ॥ 74 ॥
a̠ntari̍kṣa-ṅkṛtyadhīvā̠sēna̍ । divagṃ̍ hiraṇyakaśi̠punā̎ । ā̠di̠tyagṃ ru̠kmēṇa̍ ।
aśvē̍nai̠va mēddhyē̍na pra̠jāpa̍tē̠-ssāyu̍jyagṃ salō̠katā̍-māpnōti ॥ ē̠tāsā̍mē̠va dē̠vatā̍nā̠gṃ̠ sāyu̍jyam ।
sā̠rṣṭitāgṃ̍ samāna lō̠katā̍māpnōti ।
yō̎-'śvamē̠dhēna̠ yaja̍tē । ya u̍ chainamē̠vaṃ vēda̍ ॥ 75 ॥
(ava̍ruddhyā - āpnōtya̠ -+ṣṭau cha̍) (a. 20)
anuvākaṃ 21 - uttaravēdyupavāpaḥ
ā̠di̠tyāśchāṅgi̍rasaścha suva̠rgē lō̠kē̎-'spadrdhanta । tē-'ṅgi̍rasa ādi̠tyēbhya̍ḥ ।
a̠mumā̍di̠tya-maśvagg̍ śvē̠ta-mbhū̠ta-ndakṣi̍ṇā-manayann । tē̎-'bruvann ।
ya-nnō-'na̎ṣṭa । sa varyō̍-'bhū̠diti̍ । tasmā̠daśva̠gṃ̠ sava̠ryētyā-hva̍yanti ।
tasmā̎dya̠jñē varō̍ dīyatē ॥ yatpra̠jāpa̍ti̠-rāla̠bdhō-'śvō-'bha̍vat ।
tasmā̠daśvō̠ nāma̍ ॥ 76 ॥
yachChvaya̠daru̠rāsī̎t । tasmā̠darvā̠ nāma̍ ॥
yathsa̠dyō vājā̎-nthsa̠maja̍yat । tasmā̎dvā̠jī nāma̍ ॥ yadasu̍rāṇāṃ lō̠kānāda̍tta । tasmā̍dādi̠tyō nāma̍ ॥ a̠gnirvā a̍śvamē̠dhasya̠ yōni̍rā̠yata̍nam । sūryō̠-'gnēryōni̍-rā̠yata̍nam ।
yada̍śvamē̠dhē̎-'gnau chitya̍ uttaravē̠di-mu̍pa̠vapa̍ti । yōni̍-mantamē̠vaina̍-mā̠yata̍navanta-ṅkarōti ॥ 77 ॥
yōni̍-mānā̠yata̍navā-nbhavati । sa ē̠vaṃ vēda̍ ॥
prā̠ṇā̠pā̠nau vā ē̠tau dē̠vānā̎m । yada̍rkāśvamē̠dhau । prā̠ṇā̠pā̠nāvē̠vāva̍rundhē ॥ ōjō̠ bala̠ṃ vā ē̠tau dē̠vānā̎m ।
yada̍rkāśvamē̠dhau । ōjō̠ bala̍mē̠vāva̍rundhē ॥
a̠gnirvā a̍śvamē̠dhasya̠ yōni̍-rā̠yata̍nam ।
sūryō̠-'gnēryōni̍-rā̠yata̍nam ।
yada̍śvamē̠dhē̎-'gnau chitya̍ uttaravē̠di-ñchi̠nōti̍ ।
tāva̍rkāśvamē̠dhau । a̠rkā̠śva̠mē̠dhāvē̠vā va̍rundhē । athō̍ arkāśva-mē̠dhayō̍rē̠va prati̍tiṣṭhati ॥ 78 ॥
(nāma̍ - karōti̠ - sūryō̠-'gnēryōni̍rā̠yata̍na-ñcha̠tvāri̍ cha) (a. 21)
anuvākaṃ 22 - ṛṣabhālambhaḥ
pra̠jāpa̍ti̠ṃ vai dē̠vāḥ pi̠tara̎m ।
pa̠śu-mbhū̠ta-mmēdhā̠yāla̍bhanta ।
tamā̠labhyōpā̍vasann । prā̠taryaṣṭā̎smaha̠ iti̍ ।
ēka̠ṃ vā ē̠taddē̠vānā̠maha̍ḥ । yathsa̍ṃvathsa̠raḥ । tasmā̠daśva̍ḥ pu̠rastā̎-thsaṃvathsa̠ra āla̍bhyatē ॥
yatpra̠jāpa̍ti̠-rāla̠bdhō-'śvō-'bha̍vat । tasmā̠daśva̍ḥ । yathsa̠dyō mēdhō-'bha̍vat ॥ 79 ॥
tasmā̍daśvamē̠dhaḥ ॥ vēdu̠kō-'śva̍mā̠śu-mbha̍vati । ya ē̠vaṃ vēda̍ ॥ yadvai tatpra̠jāpa̍ti̠-rāla̠bdhō-'śvō-'bha̍vat । tasmā̠daśva̍ḥ pra̠jāpa̍tēḥ paśū̠nā-manu̍rūpatamaḥ ॥
ā-'sya̍ pu̠traḥ prati̍rūpō jāyatē । ya ē̠vaṃ vēda̍ ॥ sarvā̍ṇi bhū̠tāni̍ sa̠bhṛntyāla̍bhatē ।
samē̍na-ndē̠vā-stēja̍sē brahmavarcha̠sāya̍ bharanti ।
yō̎-'śvamē̠dhēna̠ yaja̍tē ॥ 80 ॥
ya u̍ chainamē̠vaṃ vēda̍ ॥ ē̠tadvai taddē̠vā ē̠tā-ndē̠vatā̎m । pa̠śu-mbhū̠ta-mmēdhā̠yāla̍bhanta । ya̠jñama̠va । ya̠jñēna̍ ya̠jñama̍yajanta dē̠vāḥ । kā̠ma̠praṃ ya̠jñama̍ kurvata । tē̍-'mṛta̠tvama̍kāmayanta ।
ta̍-'mṛta̠tva-ma̍gachChann ॥ yō̎-'śvamē̠dhēna̠ yaja̍tē । dē̠vānā̍mē̠vā-ya̍nēnaiti ॥ 81 ॥
prā̠jā̠pa̠tyēnai̠va ya̠jñēna̍ yajatē kāma̠prēṇa̍ । apu̍narmāramē̠va ga̍chChati ॥ ē̠tasya̠ vai rū̠pēṇa̍ pu̠rastā̎-tprājāpa̠tya-mṛ̍ṣa̠bha-ntū̍pa̠raṃ
ba̍hurū̠pa-māla̍bhatē । sarvē̎bhya̠ḥ kāmē̎bhyaḥ । sarva̠syāptyai̎ । sarva̍sya̠ jityai̎ ॥ sarva̍mē̠va tēnā̎pnōti । sarva̍-ñjayati ।
yō̎-'śvamē̠dhēna̠ yaja̍tē । ya u̍ chainamē̠vaṃ vēda̍ ॥ 82 ॥
(mēdhō-'bha̍va̠--dyaja̍ta - ēti̠ - vēda̍) (a. 22)
anuvākaṃ 23 - aśvāvayavēṣūpāsanam
yō vā aśva̍sya̠ mēddhya̍sya̠ lōma̍nī̠ vēda̍ ।
aśva̍syai̠va mēddhya̍sya̠ lōma̍ṃ lōmañjuhōti ।
a̠hō̠rā̠trē vā aśva̍sya̠ mēddhya̍sya̠ lōma̍nī । yathsā̠ya-mprā̍tarju̠hōti̍ । aśva̍syai̠va mēddhya̍sya̠ lōma̍ṃ lōmañjuhōti ।
ē̠tada̍nukṛti hasma̠ vai pu̠rā । aśva̍sya̠ mēddhya̍sya̠ lōma̍ṃ lōmañjuhvati ॥
yō vā aśva̍sya̠ mēddhya̍sya pa̠dē vēda̍ ।
aśva̍syai̠va mēddhya̍sya pa̠dē pa̍dē juhōti ।
da̠r̠śa̠pū̠rṇa̠mā̠sau vā aśva̍sya̠ mēddhya̍sya pa̠dē ॥ 83 ॥
yadda̍rśapūrṇamā̠sau yaja̍tē ।
aśva̍syai̠va mēddhya̍sya pa̠dē pa̍dē juhōti ।
ē̠tada̍nukṛti ha sma̠ vai pu̠rā ।
aśva̍sya̠ mēddhya̍sya pa̠dē pa̍dē juhvati ॥
yō vā aśva̍sya̠ mēddhya̍sya vi̠varta̍na̠ṃ vēda̍ । aśva̍syai̠va mēddhya̍sya vi̠varta̍nē vivartanē juhōti । a̠sau vā ā̍di̠tyō-'śva̍ḥ । sa ā̍hava̠nīya̠-māga̍chChati । tadviva̍rtatē ।
yada̍gnihō̠tra-ñju̠hōti̍ ।
aśva̍syai̠va mēddhya̍sya vi̠varta̍nē vivartanē juhōti । ē̠tada̍nukṛti ha sma̠ vai pu̠rā ।
aśva̍sya̠ mēddhya̍sya vi̠varta̍nē vivartanē juhvati ॥ 84 ॥
(pa̠dē - a̍gnihō̠tra-ñju̠hōti̠ trīṇi̍ cha) (a. 23)
(pra̠jāpa̍ti̠stama̍ṣṭāda̠śibhi̍ḥ - pra̠jāpa̍tirakāmayatō̠bhā - va̠smai - yu̠ñjanti̠-tēja̠sā - 'pa̍ prā̠ṇā - apa̠ śrīrū̠drdhvam - pra̠jāpa̍tiḥ prē̠ṇā-'nu̍ - pratha̠mēna̍ - pra̠jāpa̍tirakāmayata ma̠hān. - vai̎śvadē̠vō vā aśvō - 'śva̍sya - pra̠jāpa̍ti̠staṃ ya̍jñakra̠tubhi̠ - rapa̠ śrīrbrā̎hma̠ṇau - sarvē̍ṣu- vāru̠ṇō - yadyaśva̠m - tadā̍hu- rē̠ṣa vai vi̠bhū - stā̠rpyēṇā̍- di̠tyāḥ - pra̠jāpa̍ti-mpi̠tara̠ṃ - ँyō vā aśva̍sya̠ mēddhya̍sya̠ lōma̍nī̠ trayō̍vigṃśatiḥ)
(pra̠jāpa̍tira̠ - smin ँlō̠kē - u̍ttara̠taḥ - śriya̍mē̠va - pra̠jāpa̍tirakāmayata ma̠hān.-ya-tprā̠ta - pra vā ē̠ṣa ē̠bhyō
lō̠kēbhya̠ḥ- sarvagṃ̍ ha̠ vai tatra̠ paya̍sva̠dya -u̍ chainamē̠vaṃ vēda̍ cha̠tvāryaśī̍tiḥ)
(pra̠jāpa̍tiraśvamē̠dhaṃ - ju̍hvati)
॥ hariḥ ōm ॥
॥ kṛṣṇa yajurvēdīya taittirīya brāhmaṇē tṛtīyāṣṭakē navamaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ॥
++++++++++++++++++++