కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణే ద్వితీయాష్టకే తృతీయః ప్రపాఠకః - హోతృబ్రాహ్మణశేషః

ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
శ్రీ గురుభ్యో నమః । హ॒రిః॒ ఓమ్ ॥

అనువాకం 1 - సర్వేషాం హోతృమన్త్రాణా-ఞ్చతుర్​హోతృశబ్దేన వ్యవహార

బ్ర॒హ్మ॒వా॒దినో॑ వదన్తి । కి-ఞ్చతు॑ర్​హోతృణా-ఞ్చతుర్​హోతృ॒త్వమితి॑ । యదే॒వైషు చ॑తు॒ర్ధా హోతా॑రః । తేన॒ చతు॑ర్​హోతారః । తస్మా॒చ్చతు॑ర్​హోతార ఉచ్యన్తే । తచ్చతు॑ర్​హోతృణా-ఞ్చతుర్​హోతృ॒త్వమ్ ॥ సోమో॒ వై చతు॑ర్​హోతా । అ॒గ్నిః పఞ్చ॑హోతా । ధా॒తా షడ్ఢో॑తా । ఇన్ద్ర॑-స్స॒ప్తహో॑తా ॥ 1 ॥

ప్ర॒జాప॑తి॒-ర్దశ॑హోతా । య ఏ॒వ-ఞ్చతు॑ర్​హోతృణా॒-మృద్ధిం॒-వేఀద॑ । ఋ॒ధ్నోత్యే॒వ ॥ య ఏ॑షామే॒వ-మ్బ॒న్ధుతాం॒-వేఀద॑ । బన్ధు॑మాన్భవతి । య ఏ॑షామే॒వ-ఙ్క్లృప్తిం॒-వేఀద॑ । కల్ప॑తే-ఽస్మై । య ఏ॑షామే॒వ-మా॒యత॑నం॒-వేఀద॑ । ఆ॒యత॑నవాన్-భవతి । య ఏ॑షామే॒వ-మ్ప్ర॑తి॒ష్ఠాం-వేఀద॑ ॥ 2 ॥

ప్రత్యే॒వ తి॑ష్ఠతి ॥ బ్ర॒హ్మ॒వా॒దినో॑ వదన్తి । దశ॑హోతా॒ చతు॑ర్​హోతా । పఞ్చ॑హోతా॒ షడ్ఢో॑తా స॒ప్తహో॑తా । అథ॒ కస్మా॒చ్చతు॑ర్​హోతార ఉచ్యన్త॒ ఇతి॑ । ఇన్ద్రో॒ వై చతు॑ర్​హోతా । ఇన్ద్రః॒ ఖలు॒ వై శ్రేష్ఠో॑ దే॒వతా॑నా-ముప॒దేశ॑నాత్ । య ఏ॒వమిన్ద్ర॒గ్గ్॒ శ్రేష్ఠ॑-న్దే॒వతా॑నా-ముప॒దేశ॑నా॒-ద్వేద॑ । వసి॑ష్ఠ-స్సమా॒నానా᳚-మ్భవతి । తస్మా॒చ్ఛ్రేష్ఠ॑మా॒యన్త॑-మ్ప్రథ॒మేనై॒వాను॑బుద్ధ్యన్తే । అ॒యమాగన్న్॑ । అ॒యమవా॑సా॒దితి॑ । కీ॒ర్తిర॑స్య॒ పూర్వా-ఽఽగ॑చ్ఛతి జ॒నతా॑మాయ॒తః । అథో॑ ఏన-మ్ప్రథ॒మేనై॒వాను॑ బుద్ధ్యన్తే । అ॒యమాగన్న్॑ । అ॒యమవా॑సా॒దితి॑ ॥ 3 ॥
(స॒ప్తహో॑తా - ప్రతి॒ష్ఠాం-వేఀద॑ - బుద్ధ్యన్తే॒ షట్చ॑) (అ. 1)

అనువాకం 2 - నైమిత్తికో హోతృమన్త్రహోమః
దఖ్షి॑ణా-మ్ప్రతిగ్రహీ॒ష్యన్-థ్స॒ప్తద॑శ॒ కృత్వో-ఽపా᳚న్యాత్ । ఆ॒త్మాన॑మే॒వ సమి॑న్ధే । తేజ॑సే వీ॒ర్యా॑య । అథో᳚ ప్ర॒జాప॑తిరే॒వైనా᳚-మ్భూ॒త్వా ప్రతి॑ గృహ్ణాతి । ఆ॒త్మనో ఽనా᳚ర్త్యై ॥ యద్యే॑న॒మార్త్-వి॑జ్యా-ద్వృ॒తగ్ం సన్త॑-న్ని॒ర్​హరే॑రన్న్ । ఆగ్నీ᳚ద్ధ్రే జుహుయా॒-ద్దశ॑హోతారమ్ । చ॒తు॒ర్గృ॒హీ॒తేనాజ్యే॑న । పు॒రస్తా᳚త్-ప్ర॒త్యన్తిష్ఠన్న్॑ । ప్ర॒తి॒లో॒మం-విఀ॒గ్రాహ᳚మ్ ॥ 4 ॥

ప్రా॒ణానే॒వాస్యోప॑దాసయతి ॥ యద్యే॑న॒-మ్పున॑రుప॒ శిఖ్షే॑యుః । ఆగ్నీ᳚ద్ధ్ర ఏ॒వ జు॑హుయా॒-ద్దశ॑హోతారమ్ । చ॒తు॒ర్గృ॒హీ॒తేనాజ్యే॑న । ప॒శ్చా-త్ప్రాంఆసీ॑నః । అ॒ను॒లో॒మ-మవి॑గ్రాహమ్ । ప్రా॒ణానే॒వాస్మై॑ కల్పయతి ॥ ప్రాయ॑శ్చిత్తీ॒-వాఘోతే-త్యృ॑తుము॒ఖ ఋ॑తుముఖే జుహోతి । ఋ॒తూనే॒వాస్మై॑ కల్పయతి । కల్ప॑న్తే-ఽస్మా ఋ॒తవః॑ ॥ 5 ॥

క్లృ॒తా అ॑స్మా ఋ॒తవ॒ ఆయ॑న్తి ॥ షడ్ఢో॑తా॒ వై భూ॒త్వా ప్ర॒జాప॑తిరి॒దగ్ం సర్వ॑మసృజత । స మనో॑-ఽసృజత । మన॒సో-ఽధి॑ గాయ॒త్రీమ॑సృజత । తద్గా॑య॒త్రీం-యఀశ॑ ఆర్చ్ఛత్ । తామా-ఽల॑భత । గా॒య॒త్రి॒యా అధి॒ ఛన్దాగ్॑స్య సృజత । ఛన్దో॒భ్యో-ఽధి॒ సామ॑ । త-థ్సామ॒ యశ॑ ఆర్చ్ఛత్ । తదా-ఽల॑భత ॥ 6 ॥

సామ్నో-ఽధి॒ యజూగ్॑ష్యసృజత । యజు॒ర్భ్యో-ఽధి॒ విష్ణు᳚మ్ । త-ద్విష్ణుం॒-యఀశ॑ ఆర్చ్ఛత్ । తమా-ఽల॑భత । వి॒ష్ణోరద్ధ్యోష॑ధీరసృజత । ఓష॑ధీ॒భ్యో-ఽధి॒ సోమ᳚మ్ । త-థ్సోమం॒-యఀశ॑ ఆర్చ్ఛత్ । తమా-ఽల॑భత । సోమా॒దధి॑ ప॒శూన॑సృజత । ప॒శుభ్యో-ఽధీన్ద్ర᳚మ్ ॥ 7 ॥

తదిన్ద్రం॒-యఀశ॑ ఆర్చ్ఛత్ । తదే॑న॒-న్నాతి॒ ప్రాచ్య॑వత । ఇన్ద్ర॑ ఇవ యశ॒స్వీ భ॑వతి । య ఏ॒వం-వేఀద॑ । నైనం॒-యఀశో-ఽతి॒ ప్రచ్య॑వతే ॥ యద్వా ఇ॒ద-ఙ్కి-ఞ్చ॑ । త-థ్సర్వ॑ముత్తా॒న ఏ॒వాఙ్గీ॑ర॒సః ప్రత్య॑గృహ్ణాత్ । తదే॑న॒-మ్ప్రతి॑గృహీత॒-న్నాహి॑నత్ । య-త్కిఞ్చ॑ ప్రతి గృహ్ణీ॒యాత్ । త-థ్సర్వ॑ముత్తా॒నస్త్వా᳚ఙ్గీర॒సః ప్రతి॑గృహ్ణా॒త్విత్యే॒వ ప్రతి॑గృహ్ణీయాత్ । ఇ॒యం-వాఀ ఉ॑త్తా॒న ఆ᳚ఙ్గీర॒సః । అ॒నయై॒వైన॒త్-ప్రతి॑ గృహ్ణాతి । నైనగ్ం॑ హినస్తి ॥ బ॒ర॒ఃఇషా॒ ప్రతీ॑యా॒ద్గాం-వాఀ-ఽశ్వం॑-వాఀ । ఏ॒తద్వై ప॑శూ॒నా-మ్ప్రి॒య-న్ధామ॑ । ప్రి॒యేణై॒వైన॒-న్ధామ్నా॒ ప్రత్యే॑తి ॥ 8 ॥
(వి॒గ్రాహ॑ - మృ॒తవ॒ - స్తదా-ఽల॑భ॒ - తేన్ద్రం॑ - గృహ్ణీయా॒-థ్షట్చ॑) (అ. 2)

అనువాకం 3 - కేశవపనాఙ్గ-మ్పుష్టివేదనం
యో వా అవి॑ద్వా-న్నివ॒ర్తయ॑తే । విశీ॑ర్​షా॒ సపా᳚ప్మా॒ ఽముష్మి॑ల్ ఀలో॒కే భ॑వతి । అథ॒ యో వి॒ద్వా-న్ని॑వ॒ర్తయ॑తే । సశీ॑ర్​షా॒ విపా᳚ప్మా॒ ఽముష్మి॑ల్ ఀలో॒కే భ॑వతి ॥ దే॒వతా॒ వై స॒ప్త పుష్టి॑కామా॒ న్య॑వర్తయన్త । అ॒గ్నిశ్చ॑ పృథి॒వీ చ॑ । వా॒యుశ్చా॒న్తరి॑ఖ్ష-ఞ్చ । ఆ॒ది॒త్యశ్చ॒ ద్యౌశ్చ॑ చ॒న్ద్రమాః᳚ । అ॒గ్నిర్న్య॑వర్తయత । స సా॑హ॒స్ర-మ॑పుష్యత్ ॥ 9 ॥

పృ॒థి॒వీ న్య॑వర్తయత । సౌష॑ధీభి॒-ర్వన॒స్పతి॑భి-రపుష్యత్ । వా॒యుర్న్య॑వర్తయత । స మరీ॑చీభి-రపుష్యత్ । అ॒న్తరి॑ఖ్ష॒-న్న్య॑వర్తయత । తద్వయో॑భి-రపుష్యత్ । ఆ॒ది॒త్యో న్య॑వర్తయత । స ర॒శ్మిభి॑-రపుష్యత్ । ద్యౌర్న్య॑వర్తయత । సా నఖ్ష॑త్రై-రపుష్యత్ । చ॒న్ద్రమా॒ న్య॑వర్తయత । సో॑-ఽహోరా॒త్రై-ర॑ర్ధమా॒సై-ర్మాసైర్॑ ఋ॒తుభి॑-స్సం​వఀథ్స॒రేణా॑-పుష్యత్ । తాన్పోషా᳚న్-పుష్యతి । యాగ్​స్తే-ఽపు॑ష్యన్న్ । య ఏ॒వం-విఀ॒దాన్ని చ॑ వ॒ర్తయ॑తే॒ పరి॑ చ ॥ 10 ॥
(అ॒పు॒ష్య॒న్ - నఖ్ష॑త్రైరపుష్య॒-త్పఞ్చ॑ చ) (అ. 3)

అనువాకం 4 - ప్రతిగ్రహమన్త్రమహిమజ్ఞానం
తస్య॒ వా అ॒గ్నేర్-హిర॑ణ్య-మ్ప్రతిజగ్ర॒హుషః॑ । అ॒ర్ధమి॑న్ద్రి॒యస్యా-పా᳚క్రామత్ । తదే॒తేనై॒వ ప్రత్య॑గృహ్ణాత్ । తేన॒ వై సో᳚-ఽర్ధమి॑న్ద్రి॒య-స్యా॒త్మ-న్ను॒పాధ॑త్త । అ॒ర్ధమి॑న్ద్రి॒యస్యా॒త్మ-న్ను॒పాధ॑త్తే । య ఏ॒వం-విఀ॒ద్వాన్. హిర॑ణ్య-మ్ప్రతి గృ॒హ్ణాతి॑ । అథ॒ యో ఽవి॑ద్వా-న్ప్రతి గృ॒హ్ణాతి॑ । అ॒ర్ధమ॑స్యేన్ద్రి॒యస్యాప॑ క్రామతి ॥ తస్య॒ వై సోమ॑స్య॒ వాసః॑ ప్రతిజగ్ర॒హుషః॑ । తృతీ॑యమిన్ద్రి॒యస్యా-పా᳚క్రామత్ ॥ 11 ॥

తదే॒తేనై॒వ ప్రత్య॑గృహ్ణాత్ । తేన॒ వై స తృతీ॑యమిన్ద్రి॒యస్యా॒త్మ-న్ను॒పాధ॑త్త । తృతీ॑యమిన్ద్రి॒యస్యా॒త్మ-న్ను॒పాధ॑త్తే । య ఏ॒వం-విఀ॒ద్వాన్. వాసః॑ ప్రతి గృ॒హ్ణాతి॑ । అథ॒ యో-ఽవి॑ద్వా-న్ప్రతి గృ॒హ్ణాతి॑ । తృతీ॑యమస్యేన్ద్రి॒యస్యాప॑ క్రామతి ॥ తస్య॒ వై రు॒ద్రస్య॒ గా-మ్ప్ర॑తిజగ్ర॒హుషః॑ । చ॒తు॒ర్థమి॑న్ద్రి॒యస్యా-పా᳚క్రామత్ । తామే॒తేనై॒వ ప్రత్య॑గృహ్ణాత్ । తేన॒ వై స చ॑తు॒ర్థమి॑న్ద్రి॒యస్యా॒త్మ-న్ను॒పాధ॑త్త ॥ 12 ॥

చ॒తు॒ర్థమి॑న్ద్రి॒యస్యా॒త్మ-న్ను॒పాధ॑త్తే । య ఏ॒వం-విఀ॒ద్వా-న్గా-మ్ప్ర॑తి గృ॒హ్ణాతి॑ । అథ॒ యో-ఽవి॑ద్వా-న్ప్రతి గృ॒హ్ణాతి॑ । చ॒తు॒ర్థమ॑స్యేన్ద్రి॒యస్యాప॑ క్రామతి ॥ తస్య॒ వై వరు॑ణ॒స్యాశ్వ॑-మ్ప్రతిజగ్ర॒హుషః॑ । ప॒ఞ్చ॒మమి॑న్ద్రి॒యస్యా-పా᳚క్రామత్ । తమే॒తేనై॒వ ప్రత్య॑గృహ్ణాత్ । తేన॒ వై స ప॑ఞ్చ॒మమి॑న్ద్రి॒యస్యా॒త్మ-న్ను॒పాధ॑త్త । ప॒ఞ్చ॒మమి॑న్ద్రి॒యస్యా॒త్మ-న్ను॒పాధ॑త్తే । య ఏ॒వం-విఀ॒ద్వానశ్వ॑-మ్ప్రతి గృ॒హ్ణాతి॑ ॥ 13 ॥

అథ॒ యో-ఽవి॑ద్వా-న్ప్రతిగృ॒హ్ణాతి॑ । ప॒ఞ్చ॒మమ॑స్యేన్ద్రి॒యస్యాప॑ క్రామతి ॥ తస్య॒ వై ప్ర॒జాప॑తేః॒ పురు॑ష-మ్ప్రతిజగ్ర॒హుషః॑ । ష॒ష్ఠమి॑న్ద్రి॒యస్యా-పా᳚క్రామత్ । తమే॒తేనై॒వ ప్రత్య॑గృహ్ణాత్ । తేన॒ వై స ష॒ష్ఠమి॑న్ద్రి॒యస్యా॒త్మ-న్ను॒పాధ॑త్త । ష॒ష్ఠమి॑న్ద్రి॒యస్యా॒త్మ-న్ను॒పాధ॑త్తే । య ఏ॒వం-విఀ॒ద్వా-న్పురు॑ష-మ్ప్రతి గృ॒హ్ణాతి॑ । అథ॒ యో-ఽవి॑ద్వా-న్ప్రతి గృ॒హ్ణాతి॑ । ష॒ష్ఠమ॑స్యేన్ద్రి॒యస్యాప॑-క్రామతి ॥ 14 ॥

తస్య॒ వై మనో॒స్తల్ప॑-మ్ప్రతిజగ్ర॒హుషః॑ । స॒ప్త॒మమి॑న్ద్రి॒యస్యా-పా᳚క్రామత్ । తమే॒తేనై॒వ ప్రత్య॑గృహ్ణాత్ । తేన॒ వై స స॑ప్త॒మమి॑న్ద్రి॒య-స్యా॒త్మ-న్ను॒పాధ॑త్త । స॒ప్త॒మమి॑న్ద్రి॒యస్యా॒త్మ-న్ను॒పాధ॑త్తే । య ఏ॒వం-విఀ॒ద్వాగ్​స్తల్ప॑-మ్ప్రతిగృ॒హ్ణాతి॑ । అథ॒ యో-ఽవి॑ద్వా-న్ప్రతి గృ॒హ్ణాతి॑ । స॒ప్త॒మమ॑స్యేన్ద్రి॒యస్యాప॑-క్రామతి ॥ తస్య॒ వా ఉ॑త్తా॒నస్యా᳚ఙ్గీర॒సస్యా ప్రా॑ణ-త్ప్రతిజగ్ర॒హుషః॑ । అ॒ష్ట॒మమి॑న్ద్రి॒యస్యా-పా᳚క్రామత్ ॥ 15 ॥

తదే॒తేనై॒వ ప్రత్య॑గృహ్ణాత్ । తేన॒ వై సో᳚-ఽష్ట॒మమి॑న్ద్రి॒యస్యా॒త్మ-న్ను॒పాధ॑త్తే । అ॒ష్ట॒మమి॑న్ద్రి॒యస్యా॒త్మ-న్ను॒పాధ॑త్తే । య ఏ॒వం-విఀ॒ద్వాన ప్రా॑ణ-త్ప్రతి గృ॒హ్ణాతి॑ । అథ॒ యో-ఽవి॑ద్వా-న్ప్రతిగృ॒హ్ణాతి॑ । అ॒ష్ట॒మమ॑స్యేన్ద్రి॒యస్యాప॑ క్రామతి ॥ యద్వా ఇ॒ద-ఙ్కి-ఞ్చ॑ । త-థ్సర్వ॑-ముత్తా॒న ఏ॒వాఙ్గీ॑ర॒సః ప్రత్య॑ గృహ్ణాత్ । తదే॑న॒-మ్ప్రతి॑గృహీత॒-న్నాహి॑నత్ । య-త్కి-ఞ్చ॑ ప్రతి గృహ్ణీ॒యాత్ । త-థ్సర్వ॑-ముత్తా॒న-స్త్వా᳚ఙ్గీర॒సః ప్రతి॑గృహ్ణా॒త్విత్యే॒వ ప్రతి॑ గృహ్ణీయాత్ । ఇ॒యం-వాఀ ఉ॑త్తా॒న ఆ᳚ఙ్గీర॒సః । అ॒నయై॒వైన॒త్-ప్రతి॑గృహ్ణాతి । నైనగ్ం॑ హినస్తి ॥ 16 ॥
(తృతీ॑యమిన్ద్రి॒యస్యాపా᳚క్రామచ్ - చతు॒ర్థమి॑న్ద్రి॒యస్యా॒త్మన్ను॒పాధ॒ - త్తాశ్వ॑-మ్ప్రతిగృ॒హ్ణాతి॑ - ష॒ష్ఠ॑మస్యేన్ద్రి॒యస్యాప॑క్రామ -త్యష్ట॒మమి॑న్ద్రి॒యస్యాపా᳚క్రామత్ - ప్రతి గృహ్ణీ॒యాచ్ చ॒త్వారి॑ చ) (అ. 4)

(తస్య॒ వా అ॒గ్నేర్-హిర॑ణ్య॒గ్ం॒ సోమ॑స్య॒ వాస॒స్తదే॒తేన॑ రు॒ద్రస్య॒ గా-న్తామే॒తేన॒ వరు॑ణ॒స్యాశ్వ॑-మ్ప్ర॒జాప॑తేః॒ పురు॑ష॒-మ్మనో॒స్తల్ప॒-న్తమే॒తేనో᳚త్తా॒నస్య॒ తదే॒తేనాప్రా॑ణ॒ద్య-ద్వై )
(అ॒ర్ధ-న్తృతీ॑యమష్ట॒మ-న్తచ్చ॑తు॒ర్థ-న్తా-మ్ప॑ఞ్చ॒మగ్ం ష॒ష్ఠగ్ం స॑ప్త॒మన్తమ్ ।
తదే॒తేన॒ ద్వే తామే॒తేనైక॒-న్తమే॒తేన॒ త్రీణి॒ తదే॒తేనైకం᳚ )

అనువాకం 5 - ప్రశ్నోత్తరరూపో బ్రహ్మవిషయస్సం​వాఀదః
బ్ర॒హ్మ॒వా॒దినో॑ వదన్తి ॥ య-ద్దశ॑హోతార-స్స॒త్రమాస॑త । కేన॒ తే గృ॒హప॑తినా ఽఽర్ధ్నువన్న్ । కేన॑ ప్ర॒జా అ॑సృజ॒న్తేతి॑ । ప్ర॒జాప॑తినా॒ వై తే గృ॒హప॑తినా ఽఽర్ధ్నువన్న్ । తేన॑ ప్ర॒జా అ॑సృజన్త ॥ యచ్చతు॑ర్​హోతార-స్స॒త్రమాస॑త । కేన॒ తే గృ॒హప॑తినా ఽఽర్ధ్నువన్న్ । కేనౌష॑ధీ-రసృజ॒న్తేతి॑ । సోమే॑న॒ వై తే గృ॒హప॑తినా ఽఽర్ధ్నువన్న్ ॥ 17 ॥

తేనౌష॑ధీ-రసృజన్త ॥ య-త్పఞ్చ॑హోతార-స్స॒త్రమాస॑త । కేన॒ తే గృ॒హప॑తినా ఽఽర్ధ్నువన్న్ । కేనై॒భ్యో లో॒కేభ్యో-ఽసు॑రా॒-న్ప్రాణు॑దన్త । కేనై॑షా-మ్ప॒శూన॑వృఞ్జ॒తేతి॑ । అ॒గ్నినా॒ వై తే గృ॒హప॑తినా ఽఽర్ధ్నువన్న్ । తేనై॒భ్యో లో॒కేభ్యో-ఽసు॑రా॒న్-ప్రాణు॑దన్త । తేనై॑షా-మ్ప॒శూన॑వృఞ్జత ॥ య-థ్షడ్ఢో॑తార-స్స॒త్రమాస॑త । కేన॒ తే గృ॒హప॑తినా ఽఽర్ధ్నువన్న్ ॥ 18 ॥

కేన॒ర్తూన॑-కల్పయ॒న్తేతి॑ । ధా॒త్రా వై తే గృ॒హప॑తినా ఽఽర్ధ్నువన్న్ । తేన॒ర్తూన॑కల్పయన్త ॥ య-థ్స॒ప్తహో॑తార-స్స॒త్రమాస॑త । కేన॒ తే గృ॒హప॑తినా ఽఽర్ధ్నువన్న్ । కేన॒ సువ॑రాయన్న్ । కేనే॒మాల్ ఀలో॒కాన్-థ్సమ॑తన్వ॒న్నితి॑ । అ॒ర్య॒మ్ణా వై తే గృ॒హప॑తినా ఽఽర్ధ్నువన్న్ । తేన॒ సువ॑రాయన్న్ । తేనే॒మాల్ ఀలో॒కాన్-థ్సమ॑తన్వ॒న్నితి॑ ॥ 19 ॥

ఏ॒తే వై దే॒వా గృ॒హప॑తయః । తాన్. య ఏ॒వం-విఀ॒ద్వాన్ । అప్య॒న్యస్య॑ గార్​హప॒తే దీఖ్ష॑తే । అ॒వా॒న్త॒రమే॒వ స॒త్రిణా॑-మృద్ధ్నోతి ॥ యో వా అ॑ర్య॒మణం॒-వేఀద॑ । దాన॑కామా అస్మై ప్ర॒జా భ॑వన్తి । య॒జ్ఞో వా అ॑ర్య॒మా । ఆర్యా॑వస॒తిరితి॒ వై తమా॑హు॒ర్య-మ్ప్ర॒శగ్ంస॑న్తి ॥ ఆర్యా॑ వస॒తిర్భ॑వతి । య ఏ॒వం-వేఀద॑ ॥ 20 ॥

యద్వా ఇ॒ద-ఙ్కి-ఞ్చ॑ । త-థ్సర్వ॒-ఞ్చతు॑ర్​హోతారః । చతు॑ర్​హోతృ॒భ్యో-ఽధి॑ య॒జ్ఞో నిమి॑ర్తః । స య ఏ॒వం-విఀ॒ద్వాన్. వి॒వదే॑త । అ॒హమే॒వ భూయో॑ వేద । యశ్చతు॑ర్​హోతౄ॒న్॒. వేదేతి॑ । స హ్యే॑వ భూయో॒ వేద॑ । యశ్చతు॑ర్​హోతౄ॒న్.॒ వేద॑ ॥ యో వై చతు॑ర్​హోతృణా॒గ్ం॒ హోతౄ॒న్॒. వేద॑ । సర్వా॑సు ప్ర॒జాస్వన్న॑మత్తి ॥ 21 ॥

సర్వా॒ దిశో॒-ఽభిజ॑యతి । ప్ర॒జాప॑తి॒ర్వై దశ॑హోతృణా॒గ్ం॒ హోతా᳚ । సోమ॒శ్చతు॑ర్​హోతృణా॒గ్ం॒ హోతా᳚ । అ॒గ్నిః పఞ్చ॑హోతృణా॒గ్ం॒ హోతా᳚ । ధా॒తా షడ్ఢో॑తృణా॒గ్ం॒ హోతా᳚ । అ॒ర్య॒మా స॒ప్తహో॑తృణా॒గ్ం॒ హోతా᳚ । ఏ॒తే వై చతు॑ర్​హోతృణా॒గ్ం॒ హోతా॑రః । తాన్. య ఏ॒వం-వేఀద॑ । సర్వా॑సు ప్ర॒జాస్వన్న॑మత్తి । సర్వా॒ దిశో॒-ఽభి జ॑యతి ॥ 22 ॥
(ఆ॒ర్ధ్ను॒వ॒ - న్నా॒ధ్ను॒వ॒ - న్నిత్యే॒ - వం-వేఀదా᳚ - త్తి॒ - సర్వా॒ దిశో॒భి జ॑యతి ) (అ. 5)
(వై తేన॑ స॒త్ర-ఙ్కేన॑)

2.3.6 అనువాకం - హోతృప్రశంసాప్రసఙ్గేన క్రతూనామృత్విగ్ విశేషవ్యవస్థాపనమ్, అగ్నిహోత్రస్య ప్రాశస్త్య-ఞ్చ
ప్ర॒జాప॑తిః ప్ర॒జా-స్సృ॒ష్ట్వా వ్య॑స్రగ్ంసత । స హృద॑య-మ్భూ॒తో॑-ఽశయత్ । ఆత్మ॒న్॒. హా(3) ఇత్యహ్వ॑యత్ । ఆపః॒ ప్రత్య॑శృణ్వన్న్ । తా అ॑గ్నిహో॒త్రేణై॒వ య॑జ్ఞక్ర॒తునోప॑ ప॒ర్యావ॑ర్తన్త । తాః కుసి॑న్ధ॒ముపౌ॑హన్న్ । తస్మా॑దగ్నిహో॒త్రస్య॑ యజ్ఞక్ర॒తోః । ఏక॑ ఋ॒త్విక్ ॥ చ॒తు॒ష్కృత్వో-ఽహ్వ॑యత్ । అ॒గ్ని-ర్వా॒యు-రా॑ది॒త్య-శ్చ॒న్ద్రమాః᳚ ॥ 23 ॥

తే ప్రత్య॑శృణ్వన్న్ । తే ద॑ర్​శపూర్ణమా॒సాభ్యా॑మే॒వ య॑జ్ఞక్ర॒తునోప॑ ప॒ర్యావ॑ర్తన్త । త ఉపౌ॑హగ్గ్​-శ్చ॒త్వార్యఙ్గా॑ని । తస్మా᳚-ద్దర్​శపూర్ణమా॒సయో᳚-ర్యజ్ఞక్ర॒తోః । చ॒త్వార॑ ఋ॒త్విజః॑ ॥ ప॒ఞ్చ॒ కృత్వో-ఽహ్వ॑యత్ । ప॒శవః॒ ప్రత్య॑శృణ్వన్న్ । తే చా॑తుర్మా॒స్యైరే॒వ య॑జ్ఞక్ర॒తునోప॑ ప॒ర్యావ॑ర్తన్త । త ఉపౌ॑హ॒ల్ ఀలోమ॑ ఛ॒వీ-మ్మా॒గ్ం॒సమస్థి॑ మ॒జ్జాన᳚మ్ । తస్మా᳚చ్చాతుర్మా॒స్యానాం᳚-యఀజ్ఞక్ర॒తోః ॥ 24 ॥

పఞ్చ॒ర్త్విజః॑ ॥ ష॒ట్కృత్వో-ఽహ్వ॑యత్ । ఋ॒తవః॒ ప్రత్య॑శృణ్వన్న్ । తే ప॑శుబ॒న్ధేనై॒వ య॑జ్ఞక్ర॒తునోప॑ ప॒ర్యావ॑ర్తన్త । త ఉపౌ॑హ॒న్-థ్స్తనా॑వా॒ణ్డౌ శి॒శ్నమవా᳚ఞ్చ-మ్ప్రా॒ణమ్ । తస్మా᳚త్-పశుబ॒న్ధస్య॑ యజ్ఞక్ర॒తోః । షడృ॒త్విజః॑ ॥ స॒ప్త॒కృత్వో-ఽహ్వ॑యత్ । హోత్రాః॒ ప్రత్య॑శృణ్వన్న్ । తా-స్సౌ॒మ్యేనై॒వాద్ధ్వ॒రేణ॑ యజ్ఞక్ర॒తునోప॑ ప॒ర్యావ॑ర్తన్త ॥ 25 ॥

తా ఉపౌ॑హన్-థ్స॒ప్తశీ॑ర్​ష॒ణ్యా᳚న్-ప్రా॒ణాన్ । తస్మా᳚-థ్సౌ॒మ్యస్యా᳚ద్ధ్వ॒రస్య॑ యజ్ఞక్ర॒తోః । స॒ప్త హోత్రాః॒ ప్రాచీ॒ర్వష॑ట్కుర్వన్తి ॥ ద॒శ॒కృత్వో-ఽహ్వ॑యత్ । తపః॒ ప్రత్య॑శృణోత్ । తత్-కర్మ॑ణై॒వ సం॑​వఀథ్స॒రేణ॒ సర్వై᳚ర్యజ్ఞక్ర॒తుభి॒రుప॑ ప॒ర్యావ॑ర్తత । త-థ్సర్వ॑మా॒త్మాన॒-మప॑రివర్గ॒-ముపౌ॑హత్ । తస్మా᳚థ్- సం​వఀథ్స॒రే సర్వే॑ యజ్ఞక్ర॒తవో-ఽవ॑రుద్ధ్యన్తే ॥ తస్మా॒-ద్దశ॑హోతా॒ చతు॑ర్​హోతా । పఞ్చ॑హోతా॒ షడ్ఢో॑తా స॒ప్తహో॑తా । ఏక॑హోత్రే బ॒లిగ్ం హ॑రన్తి । హర॑న్త్యస్మై ప్ర॒జా బ॒లిమ్ । ఐన॒మప్ర॑తిఖ్యాత-ఙ్గచ్ఛతి । య ఏ॒వం-వేఀద॑ ॥ 26 ॥
(చ॒న్ద్రమా᳚ - శ్చాతుర్మా॒స్యానాం᳚-యఀజ్ఞక్ర॒తో - ర॑ద్ధ్వ॒రేణ॑ యజ్ఞక్ర॒తునోప॑ ప॒ర్యావ॑ర్తన్త - స॒ప్తహో॑తా చ॒త్వారి॑ చ) (అ. 6)

అనువాకం 7 - అగ్నిహోత్రస్య సర్వక్రతురుద్భావసాధనేన ప్రశంసా
ప్ర॒జాప॑తిః॒ పురు॑ష-మసృజత । సో᳚-ఽగ్నిర॑బ్రవీత్ । మమా॒య-మన్న॑మ॒స్త్వితి॑ । సో॑-ఽబిభేత్ । సర్వం॒-వైఀ మా॒-ఽయ-మ్ప్రధ॑ఖ్ష్య॒తీతి॑ । స ఏ॒తాగ్​-శ్చతు॑ర్​హోతౄనాత్మ॒-స్పర॑ణానపశ్యత్ । తాన॑జుహోత్ । తైర్వై స ఆ॒త్మాన॑-మస్పృణోత్ ॥ యద॑గ్నిహో॒త్ర-ఞ్జు॒హోతి॑ । ఏక॑హోతారమే॒వ త-ద్య॑జ్ఞక్ర॒తు-మా᳚ప్నోత్యగ్నిహో॒త్రమ్ ॥ 27 ॥

కుసి॑న్ధ-ఞ్చా॒త్మన॑-స్స్పృ॒ణోతి॑ । ఆ॒ది॒త్యస్య॑ చ॒ సాయు॑జ్య-ఙ్గచ్ఛతి ॥ చ॒తురున్న॑యతి । చతు॑ర్​హోతారమే॒వ త-ద్య॑జ్ఞక్ర॒తు-మా᳚ప్నోతి దర్​శపూర్ణమా॒సౌ । చ॒త్వారి॑ చా॒త్మనో-ఽఙ్గా॑ని స్పృ॒ణోతి॑ । ఆ॒ది॒త్యస్య॑ చ॒ సాయు॑జ్య-ఙ్గచ్ఛతి ॥ చ॒తురున్న॑యతి । స॒మిత్ప॑ఞ్చ॒మీ । పఞ్చ॑హోతారమే॒వ త-ద్య॑జ్ఞక్ర॒తు-మా᳚ప్నోతి చాతుర్మా॒స్యాని॑ । లోమ॑ ఛ॒వీ-మ్మా॒గ్ం॒సమస్థి॑ మ॒జ్జాన᳚మ్ ॥ 28 ॥

తాని॑ చా॒త్మన॑-స్స్పృ॒ణోతి॑ । ఆ॒ది॒త్యస్య॑ చ॒ సాయు॑జ్య-ఙ్గచ్ఛతి ॥ చ॒తురున్న॑యతి । ద్విర్జు॑హోతి । షడ్ఢో॑తారమే॒వ త-ద్య॑జ్ఞక్ర॒తు-మా᳚ప్నోతి పశుబ॒న్ధమ్ । స్తనా॑వా॒ణ్డౌ శి॒శ్నమవా᳚ఞ్చ-మ్ప్రా॒ణమ్ । తాని॑ చా॒త్మన॑-స్స్పృ॒ణోతి॑ । ఆ॒ది॒త్యస్య॑ చ॒ సాయు॑జ్య-ఙ్గచ్ఛతి । చ॒తురున్న॑యతి । ద్విర్జు॑హోతి ॥ 29 ॥

స॒మి-థ్స॑ప్త॒మీ । స॒ప్తహో॑తారమే॒వ త-ద్య॑జ్ఞక్ర॒తు-మా᳚ప్నోతి సౌ॒మ్య-మ॑ద్ధ్వ॒రమ్ । స॒ప్త చా॒త్మన॑-శ్శీర్​ష॒ణ్యా᳚న్-ప్రా॒ణాన్-థ్స్పృ॒ణోతి॑ । ఆ॒ది॒త్యస్య॑ చ॒ సాయు॑జ్య-ఙ్గచ్ఛతి ॥ చ॒తురున్న॑యతి । ద్విర్జు॒హోతి॑ । ద్విర్నిమా᳚ర్​ష్టి । ద్విః ప్రాశ్ఞా॑తి । దశ॑హోతారమే॒వ త-ద్య॑జ్ఞక్ర॒తు-మా᳚ప్నోతి సం​వఀథ్స॒రమ్ । సర్వ॑-ఞ్చా॒త్మాన॒-మప॑రివర్గగ్గ్​ స్పృ॒ణోతి॑ । ఆ॒ది॒త్యస్య॑ చ॒ సాయు॑జ్య-ఙ్గచ్ఛతి ॥ 30 ॥
(అ॒గ్ని॒హో॒త్రం - మ॒జ్జానం॒ - ద్విర్జు॑హో॒ - త్యప॑రివర్గగ్గ్​ స్పృ॒ణోత్యేక॑-ఞ్చ ) (అ. 7)

అనువాకం 8 - సృష్టిసాధనత్వేన హోతృమన్త్రాసామర్థ్య ప్రశంసా
[(అప॑క్రామత గర్భి॒ణ్యః) ఇస్ ఓన్ల్య్ ఇన్స్త్రుచ్తిఓన్ , నోత్ అ మన్త్ర]
ప్ర॒జాప॑తి-రకామయత॒ ప్రజా॑యే॒యేతి॑ । స తపో॑-ఽతప్యత । సో᳚-ఽన్తర్వా॑నభవత్ । స హరి॑త-శ్శ్యా॒వో॑-ఽభవత్ । తస్మా॒-థ్స్త్ర్య॑న్తర్వ॑త్నీ । హరి॑ణీ స॒తీ శ్యా॒వా భ॑వతి । స వి॒జాయ॑మానో॒ గర్భే॑ణాతామ్యత్ । స తా॒న్తః కృ॒ష్ణ-శ్శ్యా॒వో॑-ఽభవత్ । తస్మా᳚-త్తా॒న్తః కృ॒ష్ణ-శ్శ్యా॒వో భ॑వతి । తస్యాసు॑రే॒వాజీ॑వత్ ॥ 31 ॥

తేనాసు॒నా-ఽసు॑రానసృజత । తదసు॑రాణా-మసుర॒త్వమ్ । య ఏ॒వమసు॑రాణా-మసుర॒త్వం-వేఀద॑ । అసు॑మానే॒వ భ॑వతి । నైన॒మసు॑ర్జహాతి ॥ సో-ఽసు॑రాన్-థ్సృ॒ష్ట్వా పి॒తేవా॑మన్యత । తదను॑ పి॒తౄన॑సృజత । తత్-పి॑తృ॒ణా-మ్పి॑తృ॒త్వమ్ । య ఏ॒వ-మ్పి॑తృ॒ణా-మ్పి॑తృ॒త్వం-వేఀద॑ । పి॒తేవై॒వ స్వానా᳚-మ్భవతి ॥ 32 ॥

యన్త్య॑స్య పి॒తరో॒ హవ᳚మ్ ॥ స పి॒తౄన్-థ్సృ॒ష్ట్వా ఽమ॑నస్యత్ । తదను॑ మను॒ష్యా॑-నసృజత । తన్మ॑ను॒ష్యా॑ణా-మ్మనుష్య॒త్వమ్ । య ఏ॒వ-మ్మ॑ను॒ష్యా॑ణా-మ్మనుష్య॒త్వం-వేఀద॑ । మ॒న॒స్వ్యే॑వ భ॑వతి । నైన॒-మ్మను॑ర్జహాతి ॥ తస్మై॑ మను॒ష్యా᳚న్-థ్ససృజా॒నాయ॑ । దివా॑ దేవ॒త్రా ఽభ॑వత్ । తదను॑ దే॒వాన॑సృజత । త-ద్దే॒వానా᳚-న్దేవ॒త్వమ్ । య ఏ॒వ-న్దే॒వానా᳚-న్దేవ॒త్వం-వేఀద॑ । దివా॑ హై॒వాస్య॑ దేవ॒త్రా భ॑వతి ॥ తాని॒ వా ఏ॒తాని॑ చ॒త్వార్యమ్భాగ్ం॑సి । దే॒వా మ॑ను॒ష్యాః᳚ పి॒తరో-ఽసు॑రాః ॥ తేషు॒ సర్వే॒ష్వమ్భో॒ నభ॑ ఇవ భవతి । య ఏ॒వం-వేఀద॑ ॥ 33 ॥
(అ॒జీ॒వ॒థ్ - స్వానా᳚-మ్భవతి - దే॒వాన॑సృజత స॒ప్త చ॑) (అ. 8)

అనువాకం 9 - వాయురూపత్వజ్ఞానేన హోతృమన్త్రాణా-మ్ప్రశంసా
[(య॒థా॒స్థా॒న-ఙ్గ॑ర్భి॒ణ్యః॑) ఇస్ ఒన్ల్య్ ఇన్స్త్రుచ్తిఒన్ , నొత్ అ మన్త్ర]
బ్ర॒హ్మ॒వా॒దినో॑ వదన్తి । యో వా ఇ॒మం-విఀ॒ద్యాత్ । యతో॒-ఽయ-మ్పవ॑తే । యద॑భి॒ పవ॑తే । యద॑భి స॒పం​వఀ ॑తే । సర్వ॒మాయు॑రియాత్ । న పు॒రా ఽఽయు॑షః॒ ప్రమీ॑యేత । ప॒శు॒మాన్-థ్స్యా᳚త్ । వి॒న్దేత॑ ప్ర॒జామ్ ॥ యో వా ఇ॒మం-వేఀద॑ ॥ 34 ॥

యతో॒-ఽయ-మ్పవ॑తే । యద॑భి॒ పవ॑తే । యద॑భి స॒పం​వఀ ॑తే । సర్వ॒మాయు॑రేతి । న పు॒రా-ఽఽయు॑షః॒ ప్రమీ॑యతే । ప॒శు॒మా-న్భ॑వతి । వి॒న్దతే᳚ ప్ర॒జామ్ ॥ అ॒ద్భ్యః ప॑వతే । అ॒పో॑-ఽభి ప॑వతే । అ॒పో॑-ఽభి సమ్ప॑వతే ॥ 35 ॥

అ॒స్యాః ప॑వతే । ఇ॒మామ॒భి ప॑వతే । ఇ॒మామ॒భి సమ్ప॑వతే । అ॒గ్నేః ప॑వతే । అ॒గ్నిమ॒భి ప॑వతే । అ॒గ్నిమ॒భి స-మ్ప॑వతే । అ॒న్తరి॑ఖ్షా-త్పవతే । అ॒న్తరి॑ఖ్షమ॒భి ప॑వతే । అ॒న్తరి॑ఖ్షమ॒భి స-మ్ప॑వతే । ఆ॒ది॒త్యా-త్ప॑వతే ॥ 36 ॥

ఆ॒ది॒త్యమ॒భి ప॑వతే । ఆ॒ది॒త్యమ॒భి స-మ్ప॑వతే । ద్యోః ప॑వతే । దివ॑మ॒భి ప॑వతే ॥ దివ॑మ॒భి స-మ్ప॑వతే । ది॒గ్భ్యః ప॑వతే । దిశో॒-ఽభి ప॑వతే । దిశో॒-ఽభి స-మ్ప॑వతే । స యత్-పు॒రస్తా॒ద్వాతి॑ । ప్రా॒ణ ఏ॒వ భూ॒త్వా పు॒రస్తా᳚ద్వాతి ॥ 37 ॥

తస్మా᳚త్-పు॒రస్తా॒-ద్వాన్త᳚మ్ । సర్వాః᳚ ప్ర॒జాః ప్రతి॑ నన్దన్తి । ప్రా॒ణో హి ప్రి॒యః ప్ర॒జానా᳚మ్ । ప్రా॒ణ ఇ॑వ ప్రి॒యః ప్ర॒జానా᳚-మ్భవతి । య ఏ॒వం-వేఀద॑ । స వా ఏ॒ష ప్రా॒ణ ఏ॒వ ॥ అథ॒ య-ద్ద॑ఖ్షిణ॒తో వాతి॑ । మా॒త॒రిశ్వై॒వ భూ॒త్వా ద॑ఖ్షిణ॒తో వా॑తి । తస్మా᳚-ద్దఖ్షిణ॒తో వాన్తం॑-విఀ॒ద్యాత్ । సర్వా॒ దిశ॒ ఆవా॑తి ॥ 38 ॥

సర్వా॒ దిశో-ఽను॒ వివా॑తి । సర్వా॒ దిశో-ఽను॒ సం​వాఀ॒తీతి॑ । స వా ఏ॒ష మా॑త॒రిశ్వై॒వ ॥ అథ॒ యత్-ప॒శ్చాద్వాతి॑ । పవ॑మాన ఏ॒వ భూ॒త్వా ప॒శ్చాద్వా॑తి । పూ॒తమ॑స్మా॒ ఆహ॑రన్తి । పూ॒తముప॑హరన్తి । పూ॒తమ॑శ్నాతి । య ఏ॒వం-వేఀద॑ । స వా ఏ॒ష పవ॑మాన ఏ॒వ ॥ 39 ॥

అథ॒ యదు॑త్తర॒తో వాతి॑ । స॒వి॒తైవ భూ॒త్వోత్త॑ర॒తో వా॑తి । స॒వి॒తేవ॒ స్వానా᳚-మ్భవతి । య ఏ॒వం-వేఀద॑ । స వా ఏ॒ష స॑వి॒తైవ ॥ తే య ఏ॑న-మ్పు॒రస్తా॑దా॒యన్త॑-ముప॒వద॑న్తి । య ఏ॒వాస్య॑ పు॒రస్తా᳚త్-పా॒ప్మానః॑ । తాగ్​స్తే ఽప॑ఘ్నన్తి । పు॒రస్తా॒దిత॑రాన్-పా॒ప్మన॑-స్సచన్తే ॥ అథ॒ య ఏ॑న-న్దఖ్షిణ॒త ఆ॒యన్త॑-ముప॒వద॑న్తి ॥ 40 ॥

య ఏ॒వాస్య॑ దఖ్షిణ॒తః పా॒ప్మానః॑ । తాగ్​స్తే ఽప॑ఘ్నన్తి । ద॒ఖ్షి॒ణ॒త ఇత॑రా-న్పా॒ప్మన॑-స్సచన్తే ॥ అథ॒ య ఏ॑న-మ్ప॒శ్చాదా॒యన్త॑-ముప॒వద॑న్తి । య ఏ॒వాస్య॑ ప॒శ్చాత్-పా॒ప్మానః॑ । తాగ్​స్తే ఽప॑ఘ్నన్తి । ప॒శ్చాదిత॑రాన్-పా॒ప్మన॑-స్సచన్తే ॥ అథ॒ య ఏ॑నముత్తర॒త ఆ॒యన్త॑ముప॒ వద॑న్తి । య ఏ॒వాస్యో᳚త్తర॒తః పా॒ప్మానః॑ । తాగ్​స్తే ఽప॑ఘ్నన్తి ॥ 41 ॥

ఉ॒త్త॒ర॒త ఇత॑రా-న్పా॒ప్మన॑-స్సచన్తే ॥ తస్మా॑ దే॒వం-విఀ॒ద్వాన్ । వీవ॑ నృత్యేత్ । ప్రేవ॑ చలేత్ । వ్యస్యే॑వా॒ఖ్ష్యౌ భా॑షేత । మ॒ణ్టయే॑దివ । క్రా॒థయే॑దివ । శృ॒ఙ్గా॒యేతే॑వ ॥ ఉ॒త మోప॑వదేయుః । ఉ॒త మే॑ పా॒ప్మాన॒-మప॑హన్యు॒రితి॑ ॥ స యా-న్దిశగ్ం॑ స॒నిమే॒ష్యన్-థ్స్యాత్ । య॒దా తా-న్దిశం॒-వాఀతో॑ వా॒యాత్ । అథ॒ ప్రవే॒యాత్ । ప్ర వా॑ ధాపయేత్ (ధావయేత్) । సా॒తమే॒వ ర॑ది॒తం-వ్యూఀ ॑ఢ-ఙ్గ॒న్ధమ॒భి ప్రచ్య॑వతే । ఆ-ఽస్య॒ త-ఞ్జ॑నప॒ద-మ్పూర్వా॑ కీ॒ర్తిర్గ॑చ్ఛతి ॥ దాన॑కామా అస్మై ప్ర॒జా భ॑వన్తి । య ఏ॒వం-వేఀద॑ ॥ 42 ॥
(వేద॒ - సమ్ప॑వత - ఆది॒త్యా-త్ప॑వతే - వా॒త్యా - వా᳚త్యే॒ - ష పవ॑మాన ఏ॒వ - ద॑ఖ్షిణ॒త ఆ॒యన్త॑ముప॒ వద॑న్ - త్యుత్తర॒తః పా॒ప్మాన॒స్తాగ్​స్తే ఽప॑ఘ్న॒ - న్తీత్య॒ష్టౌ చ॑) (అ. 9)

అనువాకం 10 - దశహోతృమన్త్రాణా-ఙ్కామ్యప్రయోగః
ప్ర॒జాప॑తి॒-స్సోమ॒గ్ం॒ రాజా॑నమసృజత । త-న్త్రయో॒ వేదా॒ అన్వ॑సృజ్యన్త । తాన్. హస్తే॑-ఽకురుత । అథ॒ హ సీతా॑ సావి॒త్రీ । సోమ॒గ్ం॒ రాజా॑న-ఞ్చకమే । శ్ర॒ద్ధాము॒ స చ॑కమే । సా హ॑ పి॒తర॑-మ్ప్ర॒జాప॑తి॒-ముప॑ససార । తగ్ం హో॑వాచ । నమ॑స్తే అస్తు భగవః । ఉప॑ త్వా-ఽయాని ॥ 43 ॥

ప్ర త్వా॑ పద్యే ॥ సోమం॒-వైఀ రాజా॑న-ఙ్కామయే । శ్ర॒ద్ధాము॒ స కా॑మయత॒ ఇతి॑ । తస్యా॑ ఉ॒ హ స్థా॑గ॒రమ॑లఙ్కా॒ర-ఙ్క॑ల్పయి॒త్వా । దశ॑హోతార-మ్పు॒రస్తా᳚-ద్వ్యా॒ఖ్యాయ॑ । చతు॑ర్​హోతార-న్దఖ్షిణ॒తః । పఞ్చ॑ హోతార-మ్ప॒శ్చాత్ । షడ్ఢో॑తార-ముత్తర॒తః । స॒ప్తహో॑తార-ము॒పరి॑ష్టాత్ । స॒మ్భా॒రైశ్చ॒ పత్ని॑భిశ్చ॒ ముఖే॑-ఽల॒ఙ్కృత్య॑ ॥ 44 ॥

ఆ-ఽస్యార్ధం-వఀ ॑వ్రాజ । తాగ్ం హో॒దీఖ్ష్యో॑వాచ । ఉప॒ మా-ఽఽవ॑ర్త॒స్వేతి॑ । తగ్ం హో॑వాచ । భోగ॒-న్తు మ॒ ఆచ॑ఖ్ష్వ । ఏ॒త-న్మ॒ ఆచ॑ఖ్ష్వ । యత్తే॑ పా॒ణావితి॑ । తస్యా॑ ఉ॒ హ త్రీన్. వేదా॒-న్ప్రద॑దౌ । తస్మా॒దు హ॒ స్త్రియో॒ భోగ॒మైవ హా॑రయన్తే ॥ స యః కా॒మయే॑త ప్రి॒య-స్స్యా॒మితి॑ ॥ 45 ॥

యం-వాఀ ॑ కా॒మయే॑త ప్రి॒య-స్స్యా॒దితి॑ । తస్మా॑ ఏ॒తగ్గ్​ స్థా॑గ॒ర-మ॑లఙ్కా॒ర-ఙ్క॑ల్పయి॒త్వా । దశ॑హోతార-మ్పు॒రస్తా᳚-ద్వ్యా॒ఖ్యాయ॑ । చతు॑ర్​హోతార-న్దఖ్షిణ॒తః । పఞ్చ॑హోతార-మ్ప॒శ్చాత్ । షడ్ఢో॑తార-ముత్తర॒తః । స॒ప్తహో॑తా-రము॒పరి॑ష్టాత్ । స॒మ్భా॒రైశ్చ॒ పత్ని॑భిశ్చ॒ ముఖే॑-ఽల॒ఙ్కృత్య॑ । ఆ-ఽస్యార్ధం-వ్రఀ ॑జేత్ । ప్రి॒యో హై॒వ భ॑వతి ॥ 46 ॥
(అ॒యా॒ - న్య॒ల॒ఙ్కృత్య॑ - స్యా॒మితి॑ - భవతి) (అ. 10)

అనువాకం 11 - దశహోత్రాదిమన్త్రనామ్నా-మ్ప్రవృత్తినిమిత్తం
బ్రహ్మా᳚త్మ॒న్-వద॑సృజత । తద॑కామయత । సమా॒త్మనా॑ పద్యే॒యేతి॑ । ఆత్మ॒-న్నాత్మ॒-న్నిత్యామ॑న్త్రయత । తస్మై॑ దశ॒మగ్ం హూ॒తః ప్రత్య॑శృణోత్ । స దశ॑హూతో-ఽభవత్ । దశ॑హూతో హ॒ వై నామై॒షః । తం-వాఀ ఏ॒త-న్దశ॑హూత॒గ్ం॒ సన్త᳚మ్ । దశ॑హో॒తేత్యాచ॑ఖ్షతే ప॒రోఖ్షే॑ణ । ప॒రోఖ్ష॑ప్రియా ఇవ॒ హి దే॒వాః ॥ 47 ॥

ఆత్మ॒-న్నాత్మ॒-న్నిత్యామ॑న్త్రయత । తస్మై॑ సప్త॒మగ్ం హూ॒తః ప్రత్య॑శృణోత్ । స స॒ప్తహూ॑తో-ఽభవత్ । స॒ప్తహూ॑తో హ॒ వై నామై॒షః । తం-వాఀ ఏ॒తగ్ం స॒ప్తహూ॑త॒గ్ం॒ సన్త᳚మ్ । స॒ప్తహో॒తేత్యాచ॑ఖ్షతే ప॒రోఖ్షే॑ణ । ప॒రోఖ్ష॑ప్రియా ఇవ॒ హి దే॒వాః ॥ ఆత్మ॒-న్నాత్మ॒-న్నిత్యామ॑న్త్రయత । తస్మై॑ ష॒ష్ఠగ్ం హూ॒తః ప్రత్య॑శృణోత్ । స షడ్ఢూ॑తో-ఽభవత్ ॥ 48 ॥

షడ్ఢూ॑తో హ॒ వై నామై॒షః । తం-వాఀ ఏ॒తగ్ం షడ్ఢూ॑త॒గ్ం॒ సన్త᳚మ్ । షడ్ఢో॒తేత్యాచ॑ఖ్షతే ప॒రోఖ్షే॑ణ । ప॒రోఖ్ష॑ప్రియా ఇవ॒ హి దే॒వాః ॥ ఆత్మ॒-న్నాత్మ॒-న్నిత్యామ॑న్త్రయత । తస్మై॑ పఞ్చ॒మగ్ం హూ॒తః ప్రత్య॑ శృణోత్ । స పఞ్చ॑ హూతో-ఽభవత్ । పఞ్చ॑హూతో హ॒ వై నామై॒షః । తం-వాఀ ఏ॒త-మ్పఞ్చ॑హూత॒గ్ం॒ సన్త᳚మ్ । పఞ్చ॑హో॒తేత్యాచ॑ఖ్షతే ప॒రోఖ్షే॑ణ ॥ 49 ॥

ప॒రోఖ్ష॑ప్రియా ఇవ॒ హి దే॒వాః ॥ ఆత్మ॒-న్నాత్మ॒-న్నిత్యామ॑న్త్రయత । తస్మై॑ చతు॒ర్థగ్ం హూ॒తః ప్రత్య॑శృణోత్ । స చతు॑ర్​హూతో-ఽభవత్ । చతు॑ర్​హూతో హ॒ వై నామై॒షః । తం-వాఀ ఏ॒త-ఞ్చతు॑ర్​హూత॒గ్ం॒ సన్త᳚మ్ । చతు॑ర్​హో॒తేత్యాచ॑ఖ్షతే ప॒రోఖ్షే॑ణ । ప॒రోఖ్ష॑ప్రియా ఇవ॒ హి దే॒వాః ॥ తమ॑బ్రవీత్ । త్వం-వైఀ మే॒ నేది॑ష్ఠగ్ం హూ॒తః ప్రత్య॑శ్రౌషీః । త్వయై॑-నానాఖ్యా॒తార॒ ఇతి॑ । తస్మా॒న్ను హై॑నా॒గ్॒-శ్చతు॑ర్​హోతార॒ ఇత్యాచ॑ఖ్షతే । తస్మా᳚-చ్ఛుశ్రూ॒షుః పు॒త్రాణా॒గ్ం॒ హృద్య॑తమః । నేది॑ష్ఠో॒ హృద్య॑తమః । నేది॑ష్ఠో॒ బ్రహ్మ॑ణో భవతి । య ఏ॒వం-వేఀద॑ ॥ 50 ॥
(దే॒వాః - షడ్ఢూ॑తో-ఽభవ॒త్ - పఞ్చ॑హో॒తేత్యాచ॑ఖ్షతే ప॒రోఖ్షే॑ణా - శ్రౌషీ॒-ష్షట్చ॑) (అ. 11)

(బ్ర॒హ్మ॒వా॒దినః॒ కిం - దఖ్షి॑ణాం॒ - ఀయో వా అవి॑ద్వా॒న్ - తస్య॒ వై - బ్ర॑హ్మవా॒దినో॒ య-ద్దశ॑హోతారః - ప్ర॒జాప॑తి॒ వ్యస్రం - ప్ర॒జాప॑తిః॒ పురు॑షం - ప్ర॒జాప॑తిరకామయత॒ స తప॒-స్సో᳚-ఽన్తర్వా᳚న్ - బ్రహ్మవా॒దినో॒ యో వా ఇ॒మం-విఀ॒ద్యాత్ - ప్ర॒జాప॑తి॒-స్సోమ॒గ్ం॒ రాజా॑నం॒ - బ్రహ్మా᳚త్ మ॒న్వదేకా॑దశ)

(బ్ర॒హ్మ॒వా॒దిన॒ - స్తస్య॒ వా అ॒గ్నే--ర్ యద్వా ఇ॒ద-ఙ్కిఞ్చ॑ - ప్ర॒జాప॑తిరకామయత॒ -య ఏ॒వాస్య॑ దఖ్షిణ॒తః ప॑ఞ్చా॒శత్)

(బ్ర॒హ్మ॒వా॒దినో॒ - య ఏ॒వం-వేఀద॑ )

॥ హరిః॑ ఓమ్ ॥
॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణే ద్వితీయాష్టకే తృతీయః ప్రపాఠక-స్సమాప్తః ॥