కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణే తృతీయాష్టకే చతుర్థః ప్రపాఠకః - పురుషమేధః
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
శ్రీ గురుభ్యో నమః । హ॒రిః॒ ఓమ్ ॥
3.4.1 తో 3.4.19 -పురుషమేధః
బ్రహ్మ॑ణే బ్రాహ్మ॒ణమాల॑భతే । ఖ్ష॒త్రాయ॑ రాజ॒న్య᳚మ్ । మ॒రుద్భ్యో॒ వైశ్య᳚మ్ । తప॑సే శూ॒ద్రమ్ । తమ॑సే॒ తస్క॑రమ్ । నార॑కాయ వీర॒హణ᳚మ్ । పా॒ప్మనే᳚ క్లీ॒బమ్ । ఆ॒క్ర॒యాయా॑యో॒గూమ్ । కామా॑య పుగ్గ్శ్చ॒లూమ్ ।
అతి॑క్రుష్టాయ మాగ॒ధమ్ ॥ 1 ॥ (అ. 1)
గీ॒తాయ॑ సూ॒తమ్ । నృ॒త్తాయ॑ శైలూ॒షమ్ । ధర్మా॑య సభాచ॒రమ్ । న॒ర్మాయ॑ రే॒భమ్ । నరి॑ష్ఠాయై భీమ॒లమ్ । హసా॑య॒ కారి᳚మ్ । ఆ॒న॒న్దాయ॑ స్త్రీష॒ఖమ్ ।
ప్ర॒ముదే॑ కుమారీపు॒త్రమ్ । మే॒ధాయై॑ రథకా॒రమ్ ।
ధైర్యా॑య॒ తఖ్షా॑ణమ్ ॥ 2 ॥ (అ. 2)
శ్రమా॑య కౌలా॒లమ్ । మా॒యాయై॑ కార్మా॒రమ్ । రూ॒పాయ॑ మణికా॒రమ్ । శుభే॑ వ॒పమ్ । శ॒ర॒వ్యా॑యా ఇషుకా॒రమ్ । హే॒త్యై ధ॑న్వకా॒రమ్ । కర్మ॑ణే జ్యాకా॒రమ్ । ది॒ష్టాయ॑ రజ్జుస॒ర్గమ్ । మృ॒త్యవే॑ మృగ॒యుమ్ ।
అన్త॑కాయ శ్వ॒నిత᳚మ్ ॥ 3 ॥ (అ. 3)
స॒న్ధయే॑ జా॒రమ్ । గే॒హాయో॑పప॒తిమ్ । నిర్-ఋ॑త్యై పరివి॒త్తమ్ । ఆర్త్యై॑ పరివివిదా॒నమ్ । అరా᳚ద్ధ్యై దిధిషూ॒పతి᳚మ్ । ప॒విత్రా॑య భి॒షజ᳚మ్ ।
ప్ర॒జ్ఞానా॑య నఖ్షత్రద॒ర॒.శమ్ । నిష్కృ॑త్యై పేశస్కా॒రీమ్ । బలా॑యో ప॒దామ్ ।
వర్ణా॑యానూ॒రుధ᳚మ్ ॥ 4 ॥ (అ. 4)
న॒దీభ్యః॑ పౌఞ్జి॒ష్టమ్ । ఋ॒ఖ్షీకా᳚భ్యో॒ నైషా॑దమ్ ।
పు॒రు॒ష॒వ్యా॒ఘ్రాయ॑ దు॒ర్మద᳚మ్ । ప్ర॒యుద్భ్య॒ ఉన్మ॑త్తమ్ । గ॒న్ధ॒ర్వా॒ఫ్స॒రాభ్యో॒ వ్రాత్య᳚మ్ ।
స॒ర్ప॒దే॒వ॒జ॒నేభ్యో ఽప్ర॑తిపదమ్ । అవే᳚భ్యః కిత॒వమ్ ।
ఇ॒ర్యతా॑యా॒ అకి॑తవమ్ । పి॒శా॒చేభ్యో॑ బిదలకా॒రమ్ ।
యా॒తు॒ధానే᳚భ్యః కణ్టకకా॒రమ్ ॥ 5 ॥ (అ. 5)
ఉ॒థ్సా॒దేభ్యః॑ కు॒బ్జమ్ । ప్ర॒ముదే॑ వామ॒నమ్ । ద్వా॒ర్భ్య-స్స్రా॒మమ్ । స్వప్నా॑యా॒న్ధమ్ । అధ॑ర్మాయ బధి॒రమ్ । స॒జ్ఞాన్నా॑య స్మరకా॒రీమ్ ।
ప్ర॒కా॒మోద్యా॑యోప॒సద᳚మ్ । ఆ॒శి॒ఖ్షాయై᳚ ప్ర॒శ్నిన᳚మ్ ।
ఉ॒ప॒శి॒ఖ్షాయా॑ అభిప్ర॒శ్నిన᳚మ్ ।
మ॒ర్యాదా॑యై ప్రశ్నవివా॒కమ్ ॥ 6 ॥ (అ. 6)
ఋత్యై᳚ స్తే॒నహృ॑దయమ్ । వైర॑హత్యాయ॒ పిశు॑నమ్ । వివి॑త్త్యై ఖ్ష॒త్తార᳚మ్ । ఔప॑ద్రష్టాయ సఙ్గ్రహీ॒తార᳚మ్ । బలా॑యానుచ॒రమ్ । భూ॒మ్నే ప॑రిష్క॒న్దమ్ ।
ప్రి॒యాయ॑ ప్రియవా॒దిన᳚మ్ । అరి॑ష్ట్యా అశ్వసా॒దమ్ ।
మేధా॑య వాసః పల్పూ॒లీమ్ । ప్ర॒కా॒మాయ॑ రజయి॒త్రీమ్ ॥ 7 ॥ (అ. 7)
భాయై॑ దార్వాహా॒రమ్ । ప్ర॒భాయా॑ ఆగ్నే॒న్ధమ్ । నాక॑స్య పృ॒ష్ఠాయా॑భిషే॒క్తార᳚మ్ । బ్ర॒ద్ధ్నస్య॑ వి॒ష్టపా॑య పాత్రనిర్ణే॒గమ్ । దే॒వ॒లో॒కాయ॑ పేశి॒తార᳚మ్ ।
మ॒ను॒ష్య॒లో॒కాయ॑ ప్రకరి॒తార᳚మ్ ।
సర్వే᳚భ్యో లో॒కేభ్య॑ ఉపసే॒క్తార᳚మ్ ।
అవ॑ర్త్యై వ॒ధాయో॑పమన్థి॒తార᳚మ్ ।
సువ॒ర్గాయ॑ లో॒కాయ॑ భాగ॒దుఘ᳚మ్ ।
వర్షి॑ష్ఠాయ॒ నాకా॑య పరివే॒ష్టార᳚మ్ ॥ 8 ॥ (అ. 8)
అర్మే᳚భ్యో హస్తి॒పమ్ । జ॒వాయా᳚శ్వ॒పమ్ । పుష్ట్యై॑ గోపా॒లమ్ । తేజ॑సే-ఽజపా॒లమ్ । వీ॒ర్యా॑యావిపా॒లమ్ । ఇరా॑యై కీ॒నాశ᳚మ్ । కీ॒లాలా॑య సురాకా॒రమ్ । భ॒ద్రాయ॑ గృహ॒పమ్ । శ్రేయ॑సే విత్త॒ధమ్ । అద్ధ్య॑ఖ్షాయానుఖ్ష॒త్తార᳚మ్ ॥ 9 ॥ (అ. 9)
మ॒న్యవే॑-ఽయస్తా॒పమ్ । క్రోధా॑య నిస॒రమ్ । శోకా॑యాభిస॒రమ్ । ఉ॒త్కూ॒ల॒వి॒కూ॒లాభ్యా᳚-న్త్రి॒స్థిన᳚మ్ । యోగా॑య యో॒క్తార᳚మ్ । ఖ్షేమా॑య విమో॒క్తార᳚మ్ ।
వపు॑షే మానస్కృ॒తమ్ । శీలా॑యాఞ్జనీకా॒రమ్ ।
నిర్-ఋ॑త్యై కోశకా॒రీమ్ । య॒మాయా॒సూమ్ ॥ 10 ॥ (అ. 10)
య॒మ్యై॑ యమ॒సూమ్ । అథ॑ర్వ॒భ్యో-ఽవ॑తోకామ్ । సం॒వఀ॒థ్స॒రాయ॑ పర్యా॒రిణీ᳚మ్ ।
ప॒రి॒వ॒థ్స॒రాయావి॑జాతామ్ । ఇ॒దా॒వ॒థ్స॒రాయా॑ప॒స్కద్వ॑రీమ్ ।
ఇ॒ద్వ॒థ్స॒రాయా॒తీత్వ॑రీమ్ । వ॒థ్స॒రాయ॒ విజ॑ర్జరామ్ ।
స॒ర్వ॒థ్సం॒రాయ॒ పలి॑క్నీమ్ । వనా॑య వన॒పమ్ ।
అ॒న్యతో॑రణ్యాయ దావ॒పమ్ ॥ 11 ॥ (అ. 11)
సరో᳚భ్యో ధైవ॒రమ్ । వేశ॑న్తాభ్యో॒ దాశ᳚మ్ । ఉ॒ప॒స్థావ॑రీభ్యో॒ బైన్ద᳚మ్ ।
న॒డ్వ॒లాభ్య॑-శ్శౌష్క॒లమ్ । పా॒ర్యా॑య కైవ॒ర్తమ్ । అ॒వా॒ర్యా॑య మార్గా॒రమ్ । తీ॒ర్థేభ్య॑ ఆ॒న్దమ్ । విష॑మేభ్యో మైనా॒లమ్ । స్వనే᳚భ్యః॒ పర్ణ॑కమ్ ।
గుహా᳚భ్యః॒ కిరా॑తమ్ । సాను॑భ్యో॒ జమ్భ॑కమ్ ।
పర్వ॑తేభ్యః॒ కి-మ్పూ॑రుషమ్ ॥ 12 ॥ (అ. 12)
ప్ర॒తి॒శ్రుత్కా॑యా ఋతు॒లమ్ । ఘోషా॑య భ॒షమ్ ।
అన్తా॑య బహువా॒దిన᳚మ్ । అ॒న॒న్తాయ॒ మూక᳚మ్ ।
మహ॑సే వీణావా॒దమ్ । క్రోశా॑య తూణవ॒ద్ధ్మమ్ ।
ఆ॒క్ర॒న్దాయ॑ దున్దుభ్యాఘా॒తమ్ । అ॒వ॒ర॒స్ప॒రాయ॑ శఙ్ఖ॒ద్ధ్మమ్ । ఋ॒భుభ్యో॑-ఽజినసన్ధా॒యమ్ । సా॒ద్ధ్యేభ్య॑శ్చర్మ॒మ్ణమ్ ॥ 13 ॥ (అ. 13)
బీ॒భ॒థ్సాయై॑ పౌల్క॒సమ్ । భూత్యై॑ జాగర॒ణమ్ । అభూ᳚త్యై స్వప॒నమ్ । తు॒లాయై॑ వాణి॒జమ్ । వర్ణా॑య హిరణ్యకా॒రమ్ ।
విశ్వే᳚భ్యో దే॒వేభ్య॑-స్సిద్ధ్మ॒లమ్ । ప॒శ్చా॒-ద్దో॒షాయ॑ గ్లా॒వమ్ । ఋత్యై॑ జనవా॒దిన᳚మ్ । వ్యృ॑ద్ధ్యా అపగ॒ల్భమ్ ।
స॒గ్ం॒శ॒రాయ॑ ప్ర॒చ్ఛిద᳚మ్ ॥ 14 ॥ (అ. 14)
హసా॑య పుగ్గ్శ్చ॒లూమాల॑భతే । వీ॒ణా॒వా॒ద-ఙ్గణ॑క-ఙ్గీ॒తాయ॑ । యాద॑సే శాబు॒ల్యామ్ । న॒ర్మాయ॑ భద్రవ॒తీమ్ ।
తూ॒ణ॒వ॒ద్ధ్మ-ఙ్గ్రా॑మ॒ణ్య॑-మ్పాణిసఙ్ఘా॒త-న్నృ॒త్తాయ॑ । మోదా॑యాను॒క్రోశ॑కమ్ ।
ఆ॒న॒న్దాయ॑ తల॒వమ్ ॥ 15 ॥ (అ. 15)
అ॒ఖ్ష॒రా॒జాయ॑ కిత॒వమ్ । కృ॒తాయ॑ సభా॒విన᳚మ్ । త్రేతా॑యా ఆదినవద॒ర్॒శమ్ । ద్వా॒ప॒రాయ॑ బహి॒-స్సద᳚మ్ । కల॑యే సభాస్థా॒ణుమ్ । దు॒ష్కృ॒తాయ॑ చ॒రకా॑చార్యమ్ ।
అద్ధ్వ॑నే బ్రహ్మచా॒రిణ᳚మ్ । పి॒శా॒చేభ్య॑-స్సైల॒గమ్ । పి॒పా॒సాయై॑ గోవ్య॒చ్ఛమ్ । నిర్-ఋ॑త్యై గోఘా॒తమ్ । ఖ్షు॒ధే గో॑విక॒ర్తమ్ । ఖ్షు॒త్తృ॒ష్ణాభ్యా॒-న్తమ్ ।
యో గాం-విఀ॒కృన్త॑న్త-మ్మా॒గ్ం॒స-మ్భిఖ్ష॑మాణ ఉప॒తిష్ఠ॑తే ॥ 16 ॥ (అ. 16)
భూమ్యై॑ పీఠస॒ర్పిణ॒మాల॑భతే । అ॒గ్నయే-ఽగ్ం॑స॒లమ్ ।
వా॒యవే॑ చాణ్డా॒లమ్ । అ॒న్తరి॑ఖ్షాయ వగ్ంశన॒ర్తిన᳚మ్ । ది॒వే ఖ॑ల॒తిమ్ । సూర్యా॑య హర్య॒ఖ్షమ్ ।
చ॒న్ద్రమ॑సే మిర్మి॒రమ్ । నఖ్ష॑త్రేభ్యః కి॒లాస᳚మ్ ।
అహ్నే॑ శు॒క్ల-మ్పి॑ఙ్గ॒లమ్ । రాత్రి॑యై కృ॒ష్ణ-మ్పి॑ఙ్గా॒ఖ్షమ్ ॥ 17 ॥ (అ. 17)
వా॒చే పురు॑ష॒మాల॑భతే । ప్రా॒ణమ॑పా॒నం-వ్యాఀ॒నము॑దా॒నగ్ం స॑మా॒న-న్తాన్. వా॒యవే᳚ ।
సూర్యా॑య॒ చఖ్షు॒రాల॑భతే । మన॑శ్చ॒న్ద్రమ॑సే । ది॒గ్మ్య-శ్శ్రోత్ర᳚మ్ । ప్ర॒జాప॑తయే॒ పురు॑షమ్ ॥ 18 ॥ (అ. 18)
అథై॒తానరూ॑పేభ్య॒ ఆల॑భతే । అతి॑హ్రస్వ॒-మతి॑దీర్ఘమ్ ।
అతి॑కృశ॒మత్యగ్ం॑సలమ్ । అతి॑శుక్ల॒-మతి॑కృష్ణమ్ ।
అతి॑శ్లఖ్ష్ణ॒-మతి॑లోమశమ్ । అతి॑కిరిట॒-మతి॑దన్తురమ్ ।
అతి॑మిర్మిర॒-మతి॑మేమిషమ్ । ఆ॒శాయై॑ జా॒మిమ్ ।
ప్ర॒తీ॒ఖ్షాయై॑ కుమా॒రీమ్ ॥ 19 ॥ (అ. 19)
(బ్రహ్మ॑ణే - గీ॒తాయ॒ - శ్రమా॑య - స॒న్ధయే॑ - న॒దీభ్య॑ - ఉథ్సా॒దేభ్య॒ -ఋత్యై॒ - భాయా॒ - అర్మే᳚భ్యో - మ॒న్యవే॑ - య॒మ్యై॑ దశ॑ దశ॒ - సరో᳚భ్యో॒ ద్వాద॑శ - ప్రతి॒శ్రుత్కా॑యై - బీభ॒థ్సాయై॒ దశ॑ దశ॒ - హసా॑య స॒ప్తా-
ఖ్ష॑రా॒జాయ॒ త్రయో॑దశ॒ - భూమ్యై॒ దశ॑ - వా॒చే షడథ॒ - నవైకా॒న్న విగ్ం॑శతిః )
(బ్రహ్మ॑ణే - య॒మ్యై॑ నవ॑దశ)
(బ్రహ్మ॑ణే - కుమా॒రీం)
॥ హరిః॑ ఓమ్ ॥
॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణే తృతీయాష్టకే చతుర్థ ప్రపాఠక-స్సమాప్తః ॥
