કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે દ્વિતીયાષ્ટકે તૃતીયઃ પ્રપાઠકઃ - હોતૃબ્રાહ્મણશેષઃ

ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હ॒રિઃ॒ ઓમ્ ॥

અનુવાકં 1 - સર્વેષાં હોતૃમન્ત્રાણા-ઞ્ચતુર્​હોતૃશબ્દેન વ્યવહાર

બ્ર॒હ્મ॒વા॒દિનો॑ વદન્તિ । કિ-ઞ્ચતુ॑ર્​હોતૃણા-ઞ્ચતુર્​હોતૃ॒ત્વમિતિ॑ । યદે॒વૈષુ ચ॑તુ॒ર્ધા હોતા॑રઃ । તેન॒ ચતુ॑ર્​હોતારઃ । તસ્મા॒ચ્ચતુ॑ર્​હોતાર ઉચ્યન્તે । તચ્ચતુ॑ર્​હોતૃણા-ઞ્ચતુર્​હોતૃ॒ત્વમ્ ॥ સોમો॒ વૈ ચતુ॑ર્​હોતા । અ॒ગ્નિઃ પઞ્ચ॑હોતા । ધા॒તા ષડ્ઢો॑તા । ઇન્દ્ર॑-સ્સ॒પ્તહો॑તા ॥ 1 ॥

પ્ર॒જાપ॑તિ॒-ર્દશ॑હોતા । ય એ॒વ-ઞ્ચતુ॑ર્​હોતૃણા॒-મૃદ્ધિં॒-વેઁદ॑ । ઋ॒ધ્નોત્યે॒વ ॥ ય એ॑ષામે॒વ-મ્બ॒ન્ધુતાં॒-વેઁદ॑ । બન્ધુ॑માન્ભવતિ । ય એ॑ષામે॒વ-ઙ્ક્લૃપ્તિં॒-વેઁદ॑ । કલ્પ॑તે-ઽસ્મૈ । ય એ॑ષામે॒વ-મા॒યત॑નં॒-વેઁદ॑ । આ॒યત॑નવાન્-ભવતિ । ય એ॑ષામે॒વ-મ્પ્ર॑તિ॒ષ્ઠાં-વેઁદ॑ ॥ 2 ॥

પ્રત્યે॒વ તિ॑ષ્ઠતિ ॥ બ્ર॒હ્મ॒વા॒દિનો॑ વદન્તિ । દશ॑હોતા॒ ચતુ॑ર્​હોતા । પઞ્ચ॑હોતા॒ ષડ્ઢો॑તા સ॒પ્તહો॑તા । અથ॒ કસ્મા॒ચ્ચતુ॑ર્​હોતાર ઉચ્યન્ત॒ ઇતિ॑ । ઇન્દ્રો॒ વૈ ચતુ॑ર્​હોતા । ઇન્દ્રઃ॒ ખલુ॒ વૈ શ્રેષ્ઠો॑ દે॒વતા॑ના-મુપ॒દેશ॑નાત્ । ય એ॒વમિન્દ્ર॒ગ્ગ્॒ શ્રેષ્ઠ॑-ન્દે॒વતા॑ના-મુપ॒દેશ॑ના॒-દ્વેદ॑ । વસિ॑ષ્ઠ-સ્સમા॒નાના᳚-મ્ભવતિ । તસ્મા॒ચ્છ્રેષ્ઠ॑મા॒યન્ત॑-મ્પ્રથ॒મેનૈ॒વાનુ॑બુદ્ધ્યન્તે । અ॒યમાગન્ન્॑ । અ॒યમવા॑સા॒દિતિ॑ । કી॒ર્તિર॑સ્ય॒ પૂર્વા-ઽઽગ॑ચ્છતિ જ॒નતા॑માય॒તઃ । અથો॑ એન-મ્પ્રથ॒મેનૈ॒વાનુ॑ બુદ્ધ્યન્તે । અ॒યમાગન્ન્॑ । અ॒યમવા॑સા॒દિતિ॑ ॥ 3 ॥
(સ॒પ્તહો॑તા - પ્રતિ॒ષ્ઠાં-વેઁદ॑ - બુદ્ધ્યન્તે॒ ષટ્ચ॑) (અ. 1)

અનુવાકં 2 - નૈમિત્તિકો હોતૃમન્ત્રહોમઃ
દક્ષિ॑ણા-મ્પ્રતિગ્રહી॒ષ્યન્-થ્સ॒પ્તદ॑શ॒ કૃત્વો-ઽપા᳚ન્યાત્ । આ॒ત્માન॑મે॒વ સમિ॑ન્ધે । તેજ॑સે વી॒ર્યા॑ય । અથો᳚ પ્ર॒જાપ॑તિરે॒વૈના᳚-મ્ભૂ॒ત્વા પ્રતિ॑ ગૃહ્ણાતિ । આ॒ત્મનો ઽના᳚ર્ત્યૈ ॥ યદ્યે॑ન॒માર્ત્-વિ॑જ્યા-દ્વૃ॒તગ્​મ્ સન્ત॑-ન્નિ॒ર્​હરે॑રન્ન્ । આગ્ની᳚દ્ધ્રે જુહુયા॒-દ્દશ॑હોતારમ્ । ચ॒તુ॒ર્ગૃ॒હી॒તેનાજ્યે॑ન । પુ॒રસ્તા᳚ત્-પ્ર॒ત્યન્તિષ્ઠન્ન્॑ । પ્ર॒તિ॒લો॒મં-વિઁ॒ગ્રાહ᳚મ્ ॥ 4 ॥

પ્રા॒ણાને॒વાસ્યોપ॑દાસયતિ ॥ યદ્યે॑ન॒-મ્પુન॑રુપ॒ શિક્ષે॑યુઃ । આગ્ની᳚દ્ધ્ર એ॒વ જુ॑હુયા॒-દ્દશ॑હોતારમ્ । ચ॒તુ॒ર્ગૃ॒હી॒તેનાજ્યે॑ન । પ॒શ્ચા-ત્પ્રાંઆસી॑નઃ । અ॒નુ॒લો॒મ-મવિ॑ગ્રાહમ્ । પ્રા॒ણાને॒વાસ્મૈ॑ કલ્પયતિ ॥ પ્રાય॑શ્ચિત્તી॒-વાઘોતે-ત્યૃ॑તુમુ॒ખ ઋ॑તુમુખે જુહોતિ । ઋ॒તૂને॒વાસ્મૈ॑ કલ્પયતિ । કલ્પ॑ન્તે-ઽસ્મા ઋ॒તવઃ॑ ॥ 5 ॥

ક્લૃ॒તા અ॑સ્મા ઋ॒તવ॒ આય॑ન્તિ ॥ ષડ્ઢો॑તા॒ વૈ ભૂ॒ત્વા પ્ર॒જાપ॑તિરિ॒દગ્​મ્ સર્વ॑મસૃજત । સ મનો॑-ઽસૃજત । મન॒સો-ઽધિ॑ ગાય॒ત્રીમ॑સૃજત । તદ્ગા॑ય॒ત્રીં-યઁશ॑ આર્ચ્છત્ । તામા-ઽલ॑ભત । ગા॒ય॒ત્રિ॒યા અધિ॒ છન્દાગ્॑સ્ય સૃજત । છન્દો॒ભ્યો-ઽધિ॒ સામ॑ । ત-થ્સામ॒ યશ॑ આર્ચ્છત્ । તદા-ઽલ॑ભત ॥ 6 ॥

સામ્નો-ઽધિ॒ યજૂગ્॑ષ્યસૃજત । યજુ॒ર્ભ્યો-ઽધિ॒ વિષ્ણુ᳚મ્ । ત-દ્વિષ્ણું॒-યઁશ॑ આર્ચ્છત્ । તમા-ઽલ॑ભત । વિ॒ષ્ણોરદ્ધ્યોષ॑ધીરસૃજત । ઓષ॑ધી॒ભ્યો-ઽધિ॒ સોમ᳚મ્ । ત-થ્સોમં॒-યઁશ॑ આર્ચ્છત્ । તમા-ઽલ॑ભત । સોમા॒દધિ॑ પ॒શૂન॑સૃજત । પ॒શુભ્યો-ઽધીન્દ્ર᳚મ્ ॥ 7 ॥

તદિન્દ્રં॒-યઁશ॑ આર્ચ્છત્ । તદે॑ન॒-ન્નાતિ॒ પ્રાચ્ય॑વત । ઇન્દ્ર॑ ઇવ યશ॒સ્વી ભ॑વતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । નૈનં॒-યઁશો-ઽતિ॒ પ્રચ્ય॑વતે ॥ યદ્વા ઇ॒દ-ઙ્કિ-ઞ્ચ॑ । ત-થ્સર્વ॑મુત્તા॒ન એ॒વાઙ્ગી॑ર॒સઃ પ્રત્ય॑ગૃહ્ણાત્ । તદે॑ન॒-મ્પ્રતિ॑ગૃહીત॒-ન્નાહિ॑નત્ । ય-ત્કિઞ્ચ॑ પ્રતિ ગૃહ્ણી॒યાત્ । ત-થ્સર્વ॑મુત્તા॒નસ્ત્વા᳚ઙ્ગીર॒સઃ પ્રતિ॑ગૃહ્ણા॒ત્વિત્યે॒વ પ્રતિ॑ગૃહ્ણીયાત્ । ઇ॒યં-વાઁ ઉ॑ત્તા॒ન આ᳚ઙ્ગીર॒સઃ । અ॒નયૈ॒વૈન॒ત્-પ્રતિ॑ ગૃહ્ણાતિ । નૈનગ્​મ્॑ હિનસ્તિ ॥ બ॒ર॒ઃઇષા॒ પ્રતી॑યા॒દ્ગાં-વાઁ-ઽશ્વં॑-વાઁ । એ॒તદ્વૈ પ॑શૂ॒ના-મ્પ્રિ॒ય-ન્ધામ॑ । પ્રિ॒યેણૈ॒વૈન॒-ન્ધામ્ના॒ પ્રત્યે॑તિ ॥ 8 ॥
(વિ॒ગ્રાહ॑ - મૃ॒તવ॒ - સ્તદા-ઽલ॑ભ॒ - તેન્દ્રં॑ - ગૃહ્ણીયા॒-થ્ષટ્ચ॑) (અ. 2)

અનુવાકં 3 - કેશવપનાઙ્ગ-મ્પુષ્ટિવેદનં
યો વા અવિ॑દ્વા-ન્નિવ॒ર્તય॑તે । વિશી॑ર્​ષા॒ સપા᳚પ્મા॒ ઽમુષ્મિ॑લ્ ઁલો॒કે ભ॑વતિ । અથ॒ યો વિ॒દ્વા-ન્નિ॑વ॒ર્તય॑તે । સશી॑ર્​ષા॒ વિપા᳚પ્મા॒ ઽમુષ્મિ॑લ્ ઁલો॒કે ભ॑વતિ ॥ દે॒વતા॒ વૈ સ॒પ્ત પુષ્ટિ॑કામા॒ ન્ય॑વર્તયન્ત । અ॒ગ્નિશ્ચ॑ પૃથિ॒વી ચ॑ । વા॒યુશ્ચા॒ન્તરિ॑ક્ષ-ઞ્ચ । આ॒દિ॒ત્યશ્ચ॒ દ્યૌશ્ચ॑ ચ॒ન્દ્રમાઃ᳚ । અ॒ગ્નિર્ન્ય॑વર્તયત । સ સા॑હ॒સ્ર-મ॑પુષ્યત્ ॥ 9 ॥

પૃ॒થિ॒વી ન્ય॑વર્તયત । સૌષ॑ધીભિ॒-ર્વન॒સ્પતિ॑ભિ-રપુષ્યત્ । વા॒યુર્ન્ય॑વર્તયત । સ મરી॑ચીભિ-રપુષ્યત્ । અ॒ન્તરિ॑ક્ષ॒-ન્ન્ય॑વર્તયત । તદ્વયો॑ભિ-રપુષ્યત્ । આ॒દિ॒ત્યો ન્ય॑વર્તયત । સ ર॒શ્મિભિ॑-રપુષ્યત્ । દ્યૌર્ન્ય॑વર્તયત । સા નક્ષ॑ત્રૈ-રપુષ્યત્ । ચ॒ન્દ્રમા॒ ન્ય॑વર્તયત । સો॑-ઽહોરા॒ત્રૈ-ર॑ર્ધમા॒સૈ-ર્માસૈર્॑ ઋ॒તુભિ॑-સ્સં​વઁથ્સ॒રેણા॑-પુષ્યત્ । તાન્પોષા᳚ન્-પુષ્યતિ । યાગ્​સ્તે-ઽપુ॑ષ્યન્ન્ । ય એ॒વં-વિઁ॒દાન્નિ ચ॑ વ॒ર્તય॑તે॒ પરિ॑ ચ ॥ 10 ॥
(અ॒પુ॒ષ્ય॒ન્ - નક્ષ॑ત્રૈરપુષ્ય॒-ત્પઞ્ચ॑ ચ) (અ. 3)

અનુવાકં 4 - પ્રતિગ્રહમન્ત્રમહિમજ્ઞાનમ્
તસ્ય॒ વા અ॒ગ્નેર્-હિર॑ણ્ય-મ્પ્રતિજગ્ર॒હુષઃ॑ । અ॒ર્ધમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા-પા᳚ક્રામત્ । તદે॒તેનૈ॒વ પ્રત્ય॑ગૃહ્ણાત્ । તેન॒ વૈ સો᳚-ઽર્ધમિ॑ન્દ્રિ॒ય-સ્યા॒ત્મ-ન્નુ॒પાધ॑ત્ત । અ॒ર્ધમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા॒ત્મ-ન્નુ॒પાધ॑ત્તે । ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વાન્. હિર॑ણ્ય-મ્પ્રતિ ગૃ॒હ્ણાતિ॑ । અથ॒ યો ઽવિ॑દ્વા-ન્પ્રતિ ગૃ॒હ્ણાતિ॑ । અ॒ર્ધમ॑સ્યેન્દ્રિ॒યસ્યાપ॑ ક્રામતિ ॥ તસ્ય॒ વૈ સોમ॑સ્ય॒ વાસઃ॑ પ્રતિજગ્ર॒હુષઃ॑ । તૃતી॑યમિન્દ્રિ॒યસ્યા-પા᳚ક્રામત્ ॥ 11 ॥

તદે॒તેનૈ॒વ પ્રત્ય॑ગૃહ્ણાત્ । તેન॒ વૈ સ તૃતી॑યમિન્દ્રિ॒યસ્યા॒ત્મ-ન્નુ॒પાધ॑ત્ત । તૃતી॑યમિન્દ્રિ॒યસ્યા॒ત્મ-ન્નુ॒પાધ॑ત્તે । ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વાન્. વાસઃ॑ પ્રતિ ગૃ॒હ્ણાતિ॑ । અથ॒ યો-ઽવિ॑દ્વા-ન્પ્રતિ ગૃ॒હ્ણાતિ॑ । તૃતી॑યમસ્યેન્દ્રિ॒યસ્યાપ॑ ક્રામતિ ॥ તસ્ય॒ વૈ રુ॒દ્રસ્ય॒ ગા-મ્પ્ર॑તિજગ્ર॒હુષઃ॑ । ચ॒તુ॒ર્થમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા-પા᳚ક્રામત્ । તામે॒તેનૈ॒વ પ્રત્ય॑ગૃહ્ણાત્ । તેન॒ વૈ સ ચ॑તુ॒ર્થમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા॒ત્મ-ન્નુ॒પાધ॑ત્ત ॥ 12 ॥

ચ॒તુ॒ર્થમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા॒ત્મ-ન્નુ॒પાધ॑ત્તે । ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વા-ન્ગા-મ્પ્ર॑તિ ગૃ॒હ્ણાતિ॑ । અથ॒ યો-ઽવિ॑દ્વા-ન્પ્રતિ ગૃ॒હ્ણાતિ॑ । ચ॒તુ॒ર્થમ॑સ્યેન્દ્રિ॒યસ્યાપ॑ ક્રામતિ ॥ તસ્ય॒ વૈ વરુ॑ણ॒સ્યાશ્વ॑-મ્પ્રતિજગ્ર॒હુષઃ॑ । પ॒ઞ્ચ॒મમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા-પા᳚ક્રામત્ । તમે॒તેનૈ॒વ પ્રત્ય॑ગૃહ્ણાત્ । તેન॒ વૈ સ પ॑ઞ્ચ॒મમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા॒ત્મ-ન્નુ॒પાધ॑ત્ત । પ॒ઞ્ચ॒મમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા॒ત્મ-ન્નુ॒પાધ॑ત્તે । ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વાનશ્વ॑-મ્પ્રતિ ગૃ॒હ્ણાતિ॑ ॥ 13 ॥

અથ॒ યો-ઽવિ॑દ્વા-ન્પ્રતિગૃ॒હ્ણાતિ॑ । પ॒ઞ્ચ॒મમ॑સ્યેન્દ્રિ॒યસ્યાપ॑ ક્રામતિ ॥ તસ્ય॒ વૈ પ્ર॒જાપ॑તેઃ॒ પુરુ॑ષ-મ્પ્રતિજગ્ર॒હુષઃ॑ । ષ॒ષ્ઠમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા-પા᳚ક્રામત્ । તમે॒તેનૈ॒વ પ્રત્ય॑ગૃહ્ણાત્ । તેન॒ વૈ સ ષ॒ષ્ઠમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા॒ત્મ-ન્નુ॒પાધ॑ત્ત । ષ॒ષ્ઠમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા॒ત્મ-ન્નુ॒પાધ॑ત્તે । ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વા-ન્પુરુ॑ષ-મ્પ્રતિ ગૃ॒હ્ણાતિ॑ । અથ॒ યો-ઽવિ॑દ્વા-ન્પ્રતિ ગૃ॒હ્ણાતિ॑ । ષ॒ષ્ઠમ॑સ્યેન્દ્રિ॒યસ્યાપ॑-ક્રામતિ ॥ 14 ॥

તસ્ય॒ વૈ મનો॒સ્તલ્પ॑-મ્પ્રતિજગ્ર॒હુષઃ॑ । સ॒પ્ત॒મમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા-પા᳚ક્રામત્ । તમે॒તેનૈ॒વ પ્રત્ય॑ગૃહ્ણાત્ । તેન॒ વૈ સ સ॑પ્ત॒મમિ॑ન્દ્રિ॒ય-સ્યા॒ત્મ-ન્નુ॒પાધ॑ત્ત । સ॒પ્ત॒મમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા॒ત્મ-ન્નુ॒પાધ॑ત્તે । ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વાગ્​સ્તલ્પ॑-મ્પ્રતિગૃ॒હ્ણાતિ॑ । અથ॒ યો-ઽવિ॑દ્વા-ન્પ્રતિ ગૃ॒હ્ણાતિ॑ । સ॒પ્ત॒મમ॑સ્યેન્દ્રિ॒યસ્યાપ॑-ક્રામતિ ॥ તસ્ય॒ વા ઉ॑ત્તા॒નસ્યા᳚ઙ્ગીર॒સસ્યા પ્રા॑ણ-ત્પ્રતિજગ્ર॒હુષઃ॑ । અ॒ષ્ટ॒મમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા-પા᳚ક્રામત્ ॥ 15 ॥

તદે॒તેનૈ॒વ પ્રત્ય॑ગૃહ્ણાત્ । તેન॒ વૈ સો᳚-ઽષ્ટ॒મમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા॒ત્મ-ન્નુ॒પાધ॑ત્તે । અ॒ષ્ટ॒મમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા॒ત્મ-ન્નુ॒પાધ॑ત્તે । ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વાન પ્રા॑ણ-ત્પ્રતિ ગૃ॒હ્ણાતિ॑ । અથ॒ યો-ઽવિ॑દ્વા-ન્પ્રતિગૃ॒હ્ણાતિ॑ । અ॒ષ્ટ॒મમ॑સ્યેન્દ્રિ॒યસ્યાપ॑ ક્રામતિ ॥ યદ્વા ઇ॒દ-ઙ્કિ-ઞ્ચ॑ । ત-થ્સર્વ॑-મુત્તા॒ન એ॒વાઙ્ગી॑ર॒સઃ પ્રત્ય॑ ગૃહ્ણાત્ । તદે॑ન॒-મ્પ્રતિ॑ગૃહીત॒-ન્નાહિ॑નત્ । ય-ત્કિ-ઞ્ચ॑ પ્રતિ ગૃહ્ણી॒યાત્ । ત-થ્સર્વ॑-મુત્તા॒ન-સ્ત્વા᳚ઙ્ગીર॒સઃ પ્રતિ॑ગૃહ્ણા॒ત્વિત્યે॒વ પ્રતિ॑ ગૃહ્ણીયાત્ । ઇ॒યં-વાઁ ઉ॑ત્તા॒ન આ᳚ઙ્ગીર॒સઃ । અ॒નયૈ॒વૈન॒ત્-પ્રતિ॑ગૃહ્ણાતિ । નૈનગ્​મ્॑ હિનસ્તિ ॥ 16 ॥
(તૃતી॑યમિન્દ્રિ॒યસ્યાપા᳚ક્રામચ્ - ચતુ॒ર્થમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યા॒ત્મન્નુ॒પાધ॒ - ત્તાશ્વ॑-મ્પ્રતિગૃ॒હ્ણાતિ॑ - ષ॒ષ્ઠ॑મસ્યેન્દ્રિ॒યસ્યાપ॑ક્રામ -ત્યષ્ટ॒મમિ॑ન્દ્રિ॒યસ્યાપા᳚ક્રામત્ - પ્રતિ ગૃહ્ણી॒યાચ્ ચ॒ત્વારિ॑ ચ) (અ. 4)

(તસ્ય॒ વા અ॒ગ્નેર્-હિર॑ણ્ય॒ગ્​મ્॒ સોમ॑સ્ય॒ વાસ॒સ્તદે॒તેન॑ રુ॒દ્રસ્ય॒ ગા-ન્તામે॒તેન॒ વરુ॑ણ॒સ્યાશ્વ॑-મ્પ્ર॒જાપ॑તેઃ॒ પુરુ॑ષ॒-મ્મનો॒સ્તલ્પ॒-ન્તમે॒તેનો᳚ત્તા॒નસ્ય॒ તદે॒તેનાપ્રા॑ણ॒દ્ય-દ્વૈ )
(અ॒ર્ધ-ન્તૃતી॑યમષ્ટ॒મ-ન્તચ્ચ॑તુ॒ર્થ-ન્તા-મ્પ॑ઞ્ચ॒મગ્​મ્ ષ॒ષ્ઠગ્​મ્ સ॑પ્ત॒મન્તમ્ ।
તદે॒તેન॒ દ્વે તામે॒તેનૈક॒-ન્તમે॒તેન॒ ત્રીણિ॒ તદે॒તેનૈકં᳚ )

અનુવાકં 5 - પ્રશ્નોત્તરરૂપો બ્રહ્મવિષયસ્સં​વાઁદઃ
બ્ર॒હ્મ॒વા॒દિનો॑ વદન્તિ ॥ ય-દ્દશ॑હોતાર-સ્સ॒ત્રમાસ॑ત । કેન॒ તે ગૃ॒હપ॑તિના ઽઽર્ધ્નુવન્ન્ । કેન॑ પ્ર॒જા અ॑સૃજ॒ન્તેતિ॑ । પ્ર॒જાપ॑તિના॒ વૈ તે ગૃ॒હપ॑તિના ઽઽર્ધ્નુવન્ન્ । તેન॑ પ્ર॒જા અ॑સૃજન્ત ॥ યચ્ચતુ॑ર્​હોતાર-સ્સ॒ત્રમાસ॑ત । કેન॒ તે ગૃ॒હપ॑તિના ઽઽર્ધ્નુવન્ન્ । કેનૌષ॑ધી-રસૃજ॒ન્તેતિ॑ । સોમે॑ન॒ વૈ તે ગૃ॒હપ॑તિના ઽઽર્ધ્નુવન્ન્ ॥ 17 ॥

તેનૌષ॑ધી-રસૃજન્ત ॥ ય-ત્પઞ્ચ॑હોતાર-સ્સ॒ત્રમાસ॑ત । કેન॒ તે ગૃ॒હપ॑તિના ઽઽર્ધ્નુવન્ન્ । કેનૈ॒ભ્યો લો॒કેભ્યો-ઽસુ॑રા॒-ન્પ્રાણુ॑દન્ત । કેનૈ॑ષા-મ્પ॒શૂન॑વૃઞ્જ॒તેતિ॑ । અ॒ગ્નિના॒ વૈ તે ગૃ॒હપ॑તિના ઽઽર્ધ્નુવન્ન્ । તેનૈ॒ભ્યો લો॒કેભ્યો-ઽસુ॑રા॒ન્-પ્રાણુ॑દન્ત । તેનૈ॑ષા-મ્પ॒શૂન॑વૃઞ્જત ॥ ય-થ્ષડ્ઢો॑તાર-સ્સ॒ત્રમાસ॑ત । કેન॒ તે ગૃ॒હપ॑તિના ઽઽર્ધ્નુવન્ન્ ॥ 18 ॥

કેન॒ર્તૂન॑-કલ્પય॒ન્તેતિ॑ । ધા॒ત્રા વૈ તે ગૃ॒હપ॑તિના ઽઽર્ધ્નુવન્ન્ । તેન॒ર્તૂન॑કલ્પયન્ત ॥ ય-થ્સ॒પ્તહો॑તાર-સ્સ॒ત્રમાસ॑ત । કેન॒ તે ગૃ॒હપ॑તિના ઽઽર્ધ્નુવન્ન્ । કેન॒ સુવ॑રાયન્ન્ । કેને॒માલ્ ઁલો॒કાન્-થ્સમ॑તન્વ॒ન્નિતિ॑ । અ॒ર્ય॒મ્ણા વૈ તે ગૃ॒હપ॑તિના ઽઽર્ધ્નુવન્ન્ । તેન॒ સુવ॑રાયન્ન્ । તેને॒માલ્ ઁલો॒કાન્-થ્સમ॑તન્વ॒ન્નિતિ॑ ॥ 19 ॥

એ॒તે વૈ દે॒વા ગૃ॒હપ॑તયઃ । તાન્. ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વાન્ । અપ્ય॒ન્યસ્ય॑ ગાર્​હપ॒તે દીક્ષ॑તે । અ॒વા॒ન્ત॒રમે॒વ સ॒ત્રિણા॑-મૃદ્ધ્નોતિ ॥ યો વા અ॑ર્ય॒મણં॒-વેઁદ॑ । દાન॑કામા અસ્મૈ પ્ર॒જા ભ॑વન્તિ । ય॒જ્ઞો વા અ॑ર્ય॒મા । આર્યા॑વસ॒તિરિતિ॒ વૈ તમા॑હુ॒ર્ય-મ્પ્ર॒શગ્​મ્સ॑ન્તિ ॥ આર્યા॑ વસ॒તિર્ભ॑વતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ 20 ॥

યદ્વા ઇ॒દ-ઙ્કિ-ઞ્ચ॑ । ત-થ્સર્વ॒-ઞ્ચતુ॑ર્​હોતારઃ । ચતુ॑ર્​હોતૃ॒ભ્યો-ઽધિ॑ ય॒જ્ઞો નિમિ॑ર્તઃ । સ ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વાન્. વિ॒વદે॑ત । અ॒હમે॒વ ભૂયો॑ વેદ । યશ્ચતુ॑ર્​હોતૄ॒ન્॒. વેદેતિ॑ । સ હ્યે॑વ ભૂયો॒ વેદ॑ । યશ્ચતુ॑ર્​હોતૄ॒ન્.॒ વેદ॑ ॥ યો વૈ ચતુ॑ર્​હોતૃણા॒ગ્​મ્॒ હોતૄ॒ન્॒. વેદ॑ । સર્વા॑સુ પ્ર॒જાસ્વન્ન॑મત્તિ ॥ 21 ॥

સર્વા॒ દિશો॒-ઽભિજ॑યતિ । પ્ર॒જાપ॑તિ॒ર્વૈ દશ॑હોતૃણા॒ગ્​મ્॒ હોતા᳚ । સોમ॒શ્ચતુ॑ર્​હોતૃણા॒ગ્​મ્॒ હોતા᳚ । અ॒ગ્નિઃ પઞ્ચ॑હોતૃણા॒ગ્​મ્॒ હોતા᳚ । ધા॒તા ષડ્ઢો॑તૃણા॒ગ્​મ્॒ હોતા᳚ । અ॒ર્ય॒મા સ॒પ્તહો॑તૃણા॒ગ્​મ્॒ હોતા᳚ । એ॒તે વૈ ચતુ॑ર્​હોતૃણા॒ગ્​મ્॒ હોતા॑રઃ । તાન્. ય એ॒વં-વેઁદ॑ । સર્વા॑સુ પ્ર॒જાસ્વન્ન॑મત્તિ । સર્વા॒ દિશો॒-ઽભિ જ॑યતિ ॥ 22 ॥
(આ॒ર્ધ્નુ॒વ॒ - ન્ના॒ધ્નુ॒વ॒ - ન્નિત્યે॒ - વં-વેઁદા᳚ - ત્તિ॒ - સર્વા॒ દિશો॒ભિ જ॑યતિ ) (અ. 5)
(વૈ તેન॑ સ॒ત્ર-ઙ્કેન॑)

2.3.6 અનુવાકં - હોતૃપ્રશંસાપ્રસઙ્ગેન ક્રતૂનામૃત્વિગ્ વિશેષવ્યવસ્થાપનમ્, અગ્નિહોત્રસ્ય પ્રાશસ્ત્ય-ઞ્ચ
પ્ર॒જાપ॑તિઃ પ્ર॒જા-સ્સૃ॒ષ્ટ્વા વ્ય॑સ્રગ્​મ્સત । સ હૃદ॑ય-મ્ભૂ॒તો॑-ઽશયત્ । આત્મ॒ન્॒. હા(3) ઇત્યહ્વ॑યત્ । આપઃ॒ પ્રત્ય॑શૃણ્વન્ન્ । તા અ॑ગ્નિહો॒ત્રેણૈ॒વ ય॑જ્ઞક્ર॒તુનોપ॑ પ॒ર્યાવ॑ર્તન્ત । તાઃ કુસિ॑ન્ધ॒મુપૌ॑હન્ન્ । તસ્મા॑દગ્નિહો॒ત્રસ્ય॑ યજ્ઞક્ર॒તોઃ । એક॑ ઋ॒ત્વિક્ ॥ ચ॒તુ॒ષ્કૃત્વો-ઽહ્વ॑યત્ । અ॒ગ્નિ-ર્વા॒યુ-રા॑દિ॒ત્ય-શ્ચ॒ન્દ્રમાઃ᳚ ॥ 23 ॥

તે પ્રત્ય॑શૃણ્વન્ન્ । તે દ॑ર્​શપૂર્ણમા॒સાભ્યા॑મે॒વ ય॑જ્ઞક્ર॒તુનોપ॑ પ॒ર્યાવ॑ર્તન્ત । ત ઉપૌ॑હગ્ગ્​-શ્ચ॒ત્વાર્યઙ્ગા॑નિ । તસ્મા᳚-દ્દર્​શપૂર્ણમા॒સયો᳚-ર્યજ્ઞક્ર॒તોઃ । ચ॒ત્વાર॑ ઋ॒ત્વિજઃ॑ ॥ પ॒ઞ્ચ॒ કૃત્વો-ઽહ્વ॑યત્ । પ॒શવઃ॒ પ્રત્ય॑શૃણ્વન્ન્ । તે ચા॑તુર્મા॒સ્યૈરે॒વ ય॑જ્ઞક્ર॒તુનોપ॑ પ॒ર્યાવ॑ર્તન્ત । ત ઉપૌ॑હ॒લ્ ઁલોમ॑ છ॒વી-મ્મા॒ગ્​મ્॒સમસ્થિ॑ મ॒જ્જાન᳚મ્ । તસ્મા᳚ચ્ચાતુર્મા॒સ્યાનાં᳚-યઁજ્ઞક્ર॒તોઃ ॥ 24 ॥

પઞ્ચ॒ર્ત્વિજઃ॑ ॥ ષ॒ટ્કૃત્વો-ઽહ્વ॑યત્ । ઋ॒તવઃ॒ પ્રત્ય॑શૃણ્વન્ન્ । તે પ॑શુબ॒ન્ધેનૈ॒વ ય॑જ્ઞક્ર॒તુનોપ॑ પ॒ર્યાવ॑ર્તન્ત । ત ઉપૌ॑હ॒ન્-થ્સ્તના॑વા॒ણ્ડૌ શિ॒શ્નમવા᳚ઞ્ચ-મ્પ્રા॒ણમ્ । તસ્મા᳚ત્-પશુબ॒ન્ધસ્ય॑ યજ્ઞક્ર॒તોઃ । ષડૃ॒ત્વિજઃ॑ ॥ સ॒પ્ત॒કૃત્વો-ઽહ્વ॑યત્ । હોત્રાઃ॒ પ્રત્ય॑શૃણ્વન્ન્ । તા-સ્સૌ॒મ્યેનૈ॒વાદ્ધ્વ॒રેણ॑ યજ્ઞક્ર॒તુનોપ॑ પ॒ર્યાવ॑ર્તન્ત ॥ 25 ॥

તા ઉપૌ॑હન્-થ્સ॒પ્તશી॑ર્​ષ॒ણ્યા᳚ન્-પ્રા॒ણાન્ । તસ્મા᳚-થ્સૌ॒મ્યસ્યા᳚દ્ધ્વ॒રસ્ય॑ યજ્ઞક્ર॒તોઃ । સ॒પ્ત હોત્રાઃ॒ પ્રાચી॒ર્વષ॑ટ્કુર્વન્તિ ॥ દ॒શ॒કૃત્વો-ઽહ્વ॑યત્ । તપઃ॒ પ્રત્ય॑શૃણોત્ । તત્-કર્મ॑ણૈ॒વ સં॑​વઁથ્સ॒રેણ॒ સર્વૈ᳚ર્યજ્ઞક્ર॒તુભિ॒રુપ॑ પ॒ર્યાવ॑ર્તત । ત-થ્સર્વ॑મા॒ત્માન॒-મપ॑રિવર્ગ॒-મુપૌ॑હત્ । તસ્મા᳚થ્- સં​વઁથ્સ॒રે સર્વે॑ યજ્ઞક્ર॒તવો-ઽવ॑રુદ્ધ્યન્તે ॥ તસ્મા॒-દ્દશ॑હોતા॒ ચતુ॑ર્​હોતા । પઞ્ચ॑હોતા॒ ષડ્ઢો॑તા સ॒પ્તહો॑તા । એક॑હોત્રે બ॒લિગ્​મ્ હ॑રન્તિ । હર॑ન્ત્યસ્મૈ પ્ર॒જા બ॒લિમ્ । ઐન॒મપ્ર॑તિખ્યાત-ઙ્ગચ્છતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ 26 ॥
(ચ॒ન્દ્રમા᳚ - શ્ચાતુર્મા॒સ્યાનાં᳚-યઁજ્ઞક્ર॒તો - ર॑દ્ધ્વ॒રેણ॑ યજ્ઞક્ર॒તુનોપ॑ પ॒ર્યાવ॑ર્તન્ત - સ॒પ્તહો॑તા ચ॒ત્વારિ॑ ચ) (અ. 6)

અનુવાકં 7 - અગ્નિહોત્રસ્ય સર્વક્રતુરુદ્ભાવસાધનેન પ્રશંસા
પ્ર॒જાપ॑તિઃ॒ પુરુ॑ષ-મસૃજત । સો᳚-ઽગ્નિર॑બ્રવીત્ । મમા॒ય-મન્ન॑મ॒સ્ત્વિતિ॑ । સો॑-ઽબિભેત્ । સર્વં॒-વૈઁ મા॒-ઽય-મ્પ્રધ॑ક્ષ્ય॒તીતિ॑ । સ એ॒તાગ્​-શ્ચતુ॑ર્​હોતૄનાત્મ॒-સ્પર॑ણાનપશ્યત્ । તાન॑જુહોત્ । તૈર્વૈ સ આ॒ત્માન॑-મસ્પૃણોત્ ॥ યદ॑ગ્નિહો॒ત્ર-ઞ્જુ॒હોતિ॑ । એક॑હોતારમે॒વ ત-દ્ય॑જ્ઞક્ર॒તુ-મા᳚પ્નોત્યગ્નિહો॒ત્રમ્ ॥ 27 ॥

કુસિ॑ન્ધ-ઞ્ચા॒ત્મન॑-સ્સ્પૃ॒ણોતિ॑ । આ॒દિ॒ત્યસ્ય॑ ચ॒ સાયુ॑જ્ય-ઙ્ગચ્છતિ ॥ ચ॒તુરુન્ન॑યતિ । ચતુ॑ર્​હોતારમે॒વ ત-દ્ય॑જ્ઞક્ર॒તુ-મા᳚પ્નોતિ દર્​શપૂર્ણમા॒સૌ । ચ॒ત્વારિ॑ ચા॒ત્મનો-ઽઙ્ગા॑નિ સ્પૃ॒ણોતિ॑ । આ॒દિ॒ત્યસ્ય॑ ચ॒ સાયુ॑જ્ય-ઙ્ગચ્છતિ ॥ ચ॒તુરુન્ન॑યતિ । સ॒મિત્પ॑ઞ્ચ॒મી । પઞ્ચ॑હોતારમે॒વ ત-દ્ય॑જ્ઞક્ર॒તુ-મા᳚પ્નોતિ ચાતુર્મા॒સ્યાનિ॑ । લોમ॑ છ॒વી-મ્મા॒ગ્​મ્॒સમસ્થિ॑ મ॒જ્જાન᳚મ્ ॥ 28 ॥

તાનિ॑ ચા॒ત્મન॑-સ્સ્પૃ॒ણોતિ॑ । આ॒દિ॒ત્યસ્ય॑ ચ॒ સાયુ॑જ્ય-ઙ્ગચ્છતિ ॥ ચ॒તુરુન્ન॑યતિ । દ્વિર્જુ॑હોતિ । ષડ્ઢો॑તારમે॒વ ત-દ્ય॑જ્ઞક્ર॒તુ-મા᳚પ્નોતિ પશુબ॒ન્ધમ્ । સ્તના॑વા॒ણ્ડૌ શિ॒શ્નમવા᳚ઞ્ચ-મ્પ્રા॒ણમ્ । તાનિ॑ ચા॒ત્મન॑-સ્સ્પૃ॒ણોતિ॑ । આ॒દિ॒ત્યસ્ય॑ ચ॒ સાયુ॑જ્ય-ઙ્ગચ્છતિ । ચ॒તુરુન્ન॑યતિ । દ્વિર્જુ॑હોતિ ॥ 29 ॥

સ॒મિ-થ્સ॑પ્ત॒મી । સ॒પ્તહો॑તારમે॒વ ત-દ્ય॑જ્ઞક્ર॒તુ-મા᳚પ્નોતિ સૌ॒મ્ય-મ॑દ્ધ્વ॒રમ્ । સ॒પ્ત ચા॒ત્મન॑-શ્શીર્​ષ॒ણ્યા᳚ન્-પ્રા॒ણાન્-થ્સ્પૃ॒ણોતિ॑ । આ॒દિ॒ત્યસ્ય॑ ચ॒ સાયુ॑જ્ય-ઙ્ગચ્છતિ ॥ ચ॒તુરુન્ન॑યતિ । દ્વિર્જુ॒હોતિ॑ । દ્વિર્નિમા᳚ર્​ષ્ટિ । દ્વિઃ પ્રાશ્ઞા॑તિ । દશ॑હોતારમે॒વ ત-દ્ય॑જ્ઞક્ર॒તુ-મા᳚પ્નોતિ સં​વઁથ્સ॒રમ્ । સર્વ॑-ઞ્ચા॒ત્માન॒-મપ॑રિવર્ગગ્ગ્​ સ્પૃ॒ણોતિ॑ । આ॒દિ॒ત્યસ્ય॑ ચ॒ સાયુ॑જ્ય-ઙ્ગચ્છતિ ॥ 30 ॥
(અ॒ગ્નિ॒હો॒ત્રં - મ॒જ્જાનં॒ - દ્વિર્જુ॑હો॒ - ત્યપ॑રિવર્ગગ્ગ્​ સ્પૃ॒ણોત્યેક॑-ઞ્ચ ) (અ. 7)

અનુવાકં 8 - સૃષ્ટિસાધનત્વેન હોતૃમન્ત્રાસામર્થ્ય પ્રશંસા
[(અપ॑ક્રામત ગર્ભિ॒ણ્યઃ) ઇસ્ ઓન્લ્ય્ ઇન્સ્ત્રુચ્તિઓન્ , નોત્ અ મન્ત્ર]
પ્ર॒જાપ॑તિ-રકામયત॒ પ્રજા॑યે॒યેતિ॑ । સ તપો॑-ઽતપ્યત । સો᳚-ઽન્તર્વા॑નભવત્ । સ હરિ॑ત-શ્શ્યા॒વો॑-ઽભવત્ । તસ્મા॒-થ્સ્ત્ર્ય॑ન્તર્વ॑ત્ની । હરિ॑ણી સ॒તી શ્યા॒વા ભ॑વતિ । સ વિ॒જાય॑માનો॒ ગર્ભે॑ણાતામ્યત્ । સ તા॒ન્તઃ કૃ॒ષ્ણ-શ્શ્યા॒વો॑-ઽભવત્ । તસ્મા᳚-ત્તા॒ન્તઃ કૃ॒ષ્ણ-શ્શ્યા॒વો ભ॑વતિ । તસ્યાસુ॑રે॒વાજી॑વત્ ॥ 31 ॥

તેનાસુ॒ના-ઽસુ॑રાનસૃજત । તદસુ॑રાણા-મસુર॒ત્વમ્ । ય એ॒વમસુ॑રાણા-મસુર॒ત્વં-વેઁદ॑ । અસુ॑માને॒વ ભ॑વતિ । નૈન॒મસુ॑ર્જહાતિ ॥ સો-ઽસુ॑રાન્-થ્સૃ॒ષ્ટ્વા પિ॒તેવા॑મન્યત । તદનુ॑ પિ॒તૄન॑સૃજત । તત્-પિ॑તૃ॒ણા-મ્પિ॑તૃ॒ત્વમ્ । ય એ॒વ-મ્પિ॑તૃ॒ણા-મ્પિ॑તૃ॒ત્વં-વેઁદ॑ । પિ॒તેવૈ॒વ સ્વાના᳚-મ્ભવતિ ॥ 32 ॥

યન્ત્ય॑સ્ય પિ॒તરો॒ હવ᳚મ્ ॥ સ પિ॒તૄન્-થ્સૃ॒ષ્ટ્વા ઽમ॑નસ્યત્ । તદનુ॑ મનુ॒ષ્યા॑-નસૃજત । તન્મ॑નુ॒ષ્યા॑ણા-મ્મનુષ્ય॒ત્વમ્ । ય એ॒વ-મ્મ॑નુ॒ષ્યા॑ણા-મ્મનુષ્ય॒ત્વં-વેઁદ॑ । મ॒ન॒સ્વ્યે॑વ ભ॑વતિ । નૈન॒-મ્મનુ॑ર્જહાતિ ॥ તસ્મૈ॑ મનુ॒ષ્યા᳚ન્-થ્સસૃજા॒નાય॑ । દિવા॑ દેવ॒ત્રા ઽભ॑વત્ । તદનુ॑ દે॒વાન॑સૃજત । ત-દ્દે॒વાના᳚-ન્દેવ॒ત્વમ્ । ય એ॒વ-ન્દે॒વાના᳚-ન્દેવ॒ત્વં-વેઁદ॑ । દિવા॑ હૈ॒વાસ્ય॑ દેવ॒ત્રા ભ॑વતિ ॥ તાનિ॒ વા એ॒તાનિ॑ ચ॒ત્વાર્યમ્ભાગ્​મ્॑સિ । દે॒વા મ॑નુ॒ષ્યાઃ᳚ પિ॒તરો-ઽસુ॑રાઃ ॥ તેષુ॒ સર્વે॒ષ્વમ્ભો॒ નભ॑ ઇવ ભવતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ 33 ॥
(અ॒જી॒વ॒થ્ - સ્વાના᳚-મ્ભવતિ - દે॒વાન॑સૃજત સ॒પ્ત ચ॑) (અ. 8)

અનુવાકં 9 - વાયુરૂપત્વજ્ઞાનેન હોતૃમન્ત્રાણા-મ્પ્રશંસા
[(ય॒થા॒સ્થા॒ન-ઙ્ગ॑ર્ભિ॒ણ્યઃ॑) ઇસ્ ઓન્લ્ય્ ઇન્સ્ત્રુચ્તિઓન્ , નોત્ અ મન્ત્ર]
બ્ર॒હ્મ॒વા॒દિનો॑ વદન્તિ । યો વા ઇ॒મં-વિઁ॒દ્યાત્ । યતો॒-ઽય-મ્પવ॑તે । યદ॑ભિ॒ પવ॑તે । યદ॑ભિ સ॒પં​વઁ॑તે । સર્વ॒માયુ॑રિયાત્ । ન પુ॒રા ઽઽયુ॑ષઃ॒ પ્રમી॑યેત । પ॒શુ॒માન્-થ્સ્યા᳚ત્ । વિ॒ન્દેત॑ પ્ર॒જામ્ ॥ યો વા ઇ॒મં-વેઁદ॑ ॥ 34 ॥

યતો॒-ઽય-મ્પવ॑તે । યદ॑ભિ॒ પવ॑તે । યદ॑ભિ સ॒પં​વઁ॑તે । સર્વ॒માયુ॑રેતિ । ન પુ॒રા-ઽઽયુ॑ષઃ॒ પ્રમી॑યતે । પ॒શુ॒મા-ન્ભ॑વતિ । વિ॒ન્દતે᳚ પ્ર॒જામ્ ॥ અ॒દ્ભ્યઃ પ॑વતે । અ॒પો॑-ઽભિ પ॑વતે । અ॒પો॑-ઽભિ સમ્પ॑વતે ॥ 35 ॥

અ॒સ્યાઃ પ॑વતે । ઇ॒મામ॒ભિ પ॑વતે । ઇ॒મામ॒ભિ સમ્પ॑વતે । અ॒ગ્નેઃ પ॑વતે । અ॒ગ્નિમ॒ભિ પ॑વતે । અ॒ગ્નિમ॒ભિ સ-મ્પ॑વતે । અ॒ન્તરિ॑ક્ષા-ત્પવતે । અ॒ન્તરિ॑ક્ષમ॒ભિ પ॑વતે । અ॒ન્તરિ॑ક્ષમ॒ભિ સ-મ્પ॑વતે । આ॒દિ॒ત્યા-ત્પ॑વતે ॥ 36 ॥

આ॒દિ॒ત્યમ॒ભિ પ॑વતે । આ॒દિ॒ત્યમ॒ભિ સ-મ્પ॑વતે । દ્યોઃ પ॑વતે । દિવ॑મ॒ભિ પ॑વતે ॥ દિવ॑મ॒ભિ સ-મ્પ॑વતે । દિ॒ગ્ભ્યઃ પ॑વતે । દિશો॒-ઽભિ પ॑વતે । દિશો॒-ઽભિ સ-મ્પ॑વતે । સ યત્-પુ॒રસ્તા॒દ્વાતિ॑ । પ્રા॒ણ એ॒વ ભૂ॒ત્વા પુ॒રસ્તા᳚દ્વાતિ ॥ 37 ॥

તસ્મા᳚ત્-પુ॒રસ્તા॒-દ્વાન્ત᳚મ્ । સર્વાઃ᳚ પ્ર॒જાઃ પ્રતિ॑ નન્દન્તિ । પ્રા॒ણો હિ પ્રિ॒યઃ પ્ર॒જાના᳚મ્ । પ્રા॒ણ ઇ॑વ પ્રિ॒યઃ પ્ર॒જાના᳚-મ્ભવતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । સ વા એ॒ષ પ્રા॒ણ એ॒વ ॥ અથ॒ ય-દ્દ॑ક્ષિણ॒તો વાતિ॑ । મા॒ત॒રિશ્વૈ॒વ ભૂ॒ત્વા દ॑ક્ષિણ॒તો વા॑તિ । તસ્મા᳚-દ્દક્ષિણ॒તો વાન્તં॑-વિઁ॒દ્યાત્ । સર્વા॒ દિશ॒ આવા॑તિ ॥ 38 ॥

સર્વા॒ દિશો-ઽનુ॒ વિવા॑તિ । સર્વા॒ દિશો-ઽનુ॒ સં​વાઁ॒તીતિ॑ । સ વા એ॒ષ મા॑ત॒રિશ્વૈ॒વ ॥ અથ॒ યત્-પ॒શ્ચાદ્વાતિ॑ । પવ॑માન એ॒વ ભૂ॒ત્વા પ॒શ્ચાદ્વા॑તિ । પૂ॒તમ॑સ્મા॒ આહ॑રન્તિ । પૂ॒તમુપ॑હરન્તિ । પૂ॒તમ॑શ્નાતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । સ વા એ॒ષ પવ॑માન એ॒વ ॥ 39 ॥

અથ॒ યદુ॑ત્તર॒તો વાતિ॑ । સ॒વિ॒તૈવ ભૂ॒ત્વોત્ત॑ર॒તો વા॑તિ । સ॒વિ॒તેવ॒ સ્વાના᳚-મ્ભવતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । સ વા એ॒ષ સ॑વિ॒તૈવ ॥ તે ય એ॑ન-મ્પુ॒રસ્તા॑દા॒યન્ત॑-મુપ॒વદ॑ન્તિ । ય એ॒વાસ્ય॑ પુ॒રસ્તા᳚ત્-પા॒પ્માનઃ॑ । તાગ્​સ્તે ઽપ॑ઘ્નન્તિ । પુ॒રસ્તા॒દિત॑રાન્-પા॒પ્મન॑-સ્સચન્તે ॥ અથ॒ ય એ॑ન-ન્દક્ષિણ॒ત આ॒યન્ત॑-મુપ॒વદ॑ન્તિ ॥ 40 ॥

ય એ॒વાસ્ય॑ દક્ષિણ॒તઃ પા॒પ્માનઃ॑ । તાગ્​સ્તે ઽપ॑ઘ્નન્તિ । દ॒ક્ષિ॒ણ॒ત ઇત॑રા-ન્પા॒પ્મન॑-સ્સચન્તે ॥ અથ॒ ય એ॑ન-મ્પ॒શ્ચાદા॒યન્ત॑-મુપ॒વદ॑ન્તિ । ય એ॒વાસ્ય॑ પ॒શ્ચાત્-પા॒પ્માનઃ॑ । તાગ્​સ્તે ઽપ॑ઘ્નન્તિ । પ॒શ્ચાદિત॑રાન્-પા॒પ્મન॑-સ્સચન્તે ॥ અથ॒ ય એ॑નમુત્તર॒ત આ॒યન્ત॑મુપ॒ વદ॑ન્તિ । ય એ॒વાસ્યો᳚ત્તર॒તઃ પા॒પ્માનઃ॑ । તાગ્​સ્તે ઽપ॑ઘ્નન્તિ ॥ 41 ॥

ઉ॒ત્ત॒ર॒ત ઇત॑રા-ન્પા॒પ્મન॑-સ્સચન્તે ॥ તસ્મા॑ દે॒વં-વિઁ॒દ્વાન્ । વીવ॑ નૃત્યેત્ । પ્રેવ॑ ચલેત્ । વ્યસ્યે॑વા॒ક્ષ્યૌ ભા॑ષેત । મ॒ણ્ટયે॑દિવ । ક્રા॒થયે॑દિવ । શૃ॒ઙ્ગા॒યેતે॑વ ॥ ઉ॒ત મોપ॑વદેયુઃ । ઉ॒ત મે॑ પા॒પ્માન॒-મપ॑હન્યુ॒રિતિ॑ ॥ સ યા-ન્દિશગ્​મ્॑ સ॒નિમે॒ષ્યન્-થ્સ્યાત્ । ય॒દા તા-ન્દિશં॒-વાઁતો॑ વા॒યાત્ । અથ॒ પ્રવે॒યાત્ । પ્ર વા॑ ધાપયેત્ (ધાવયેત્) । સા॒તમે॒વ ર॑દિ॒તં-વ્યૂઁ॑ઢ-ઙ્ગ॒ન્ધમ॒ભિ પ્રચ્ય॑વતે । આ-ઽસ્ય॒ ત-ઞ્જ॑નપ॒દ-મ્પૂર્વા॑ કી॒ર્તિર્ગ॑ચ્છતિ ॥ દાન॑કામા અસ્મૈ પ્ર॒જા ભ॑વન્તિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ 42 ॥
(વેદ॒ - સમ્પ॑વત - આદિ॒ત્યા-ત્પ॑વતે - વા॒ત્યા - વા᳚ત્યે॒ - ષ પવ॑માન એ॒વ - દ॑ક્ષિણ॒ત આ॒યન્ત॑મુપ॒ વદ॑ન્ - ત્યુત્તર॒તઃ પા॒પ્માન॒સ્તાગ્​સ્તે ઽપ॑ઘ્ન॒ - ન્તીત્ય॒ષ્ટૌ ચ॑) (અ. 9)

અનુવાકં 10 - દશહોતૃમન્ત્રાણા-ઙ્કામ્યપ્રયોગઃ
પ્ર॒જાપ॑તિ॒-સ્સોમ॒ગ્​મ્॒ રાજા॑નમસૃજત । ત-ન્ત્રયો॒ વેદા॒ અન્વ॑સૃજ્યન્ત । તાન્. હસ્તે॑-ઽકુરુત । અથ॒ હ સીતા॑ સાવિ॒ત્રી । સોમ॒ગ્​મ્॒ રાજા॑ન-ઞ્ચકમે । શ્ર॒દ્ધામુ॒ સ ચ॑કમે । સા હ॑ પિ॒તર॑-મ્પ્ર॒જાપ॑તિ॒-મુપ॑સસાર । તગ્​મ્ હો॑વાચ । નમ॑સ્તે અસ્તુ ભગવઃ । ઉપ॑ ત્વા-ઽયાનિ ॥ 43 ॥

પ્ર ત્વા॑ પદ્યે ॥ સોમં॒-વૈઁ રાજા॑ન-ઙ્કામયે । શ્ર॒દ્ધામુ॒ સ કા॑મયત॒ ઇતિ॑ । તસ્યા॑ ઉ॒ હ સ્થા॑ગ॒રમ॑લઙ્કા॒ર-ઙ્ક॑લ્પયિ॒ત્વા । દશ॑હોતાર-મ્પુ॒રસ્તા᳚-દ્વ્યા॒ખ્યાય॑ । ચતુ॑ર્​હોતાર-ન્દક્ષિણ॒તઃ । પઞ્ચ॑ હોતાર-મ્પ॒શ્ચાત્ । ષડ્ઢો॑તાર-મુત્તર॒તઃ । સ॒પ્તહો॑તાર-મુ॒પરિ॑ષ્ટાત્ । સ॒મ્ભા॒રૈશ્ચ॒ પત્નિ॑ભિશ્ચ॒ મુખે॑-ઽલ॒ઙ્કૃત્ય॑ ॥ 44 ॥

આ-ઽસ્યાર્ધં-વઁ॑વ્રાજ । તાગ્​મ્ હો॒દીક્ષ્યો॑વાચ । ઉપ॒ મા-ઽઽવ॑ર્ત॒સ્વેતિ॑ । તગ્​મ્ હો॑વાચ । ભોગ॒-ન્તુ મ॒ આચ॑ક્ષ્વ । એ॒ત-ન્મ॒ આચ॑ક્ષ્વ । યત્તે॑ પા॒ણાવિતિ॑ । તસ્યા॑ ઉ॒ હ ત્રીન્. વેદા॒-ન્પ્રદ॑દૌ । તસ્મા॒દુ હ॒ સ્ત્રિયો॒ ભોગ॒મૈવ હા॑રયન્તે ॥ સ યઃ કા॒મયે॑ત પ્રિ॒ય-સ્સ્યા॒મિતિ॑ ॥ 45 ॥

યં-વાઁ॑ કા॒મયે॑ત પ્રિ॒ય-સ્સ્યા॒દિતિ॑ । તસ્મા॑ એ॒તગ્ગ્​ સ્થા॑ગ॒ર-મ॑લઙ્કા॒ર-ઙ્ક॑લ્પયિ॒ત્વા । દશ॑હોતાર-મ્પુ॒રસ્તા᳚-દ્વ્યા॒ખ્યાય॑ । ચતુ॑ર્​હોતાર-ન્દક્ષિણ॒તઃ । પઞ્ચ॑હોતાર-મ્પ॒શ્ચાત્ । ષડ્ઢો॑તાર-મુત્તર॒તઃ । સ॒પ્તહો॑તા-રમુ॒પરિ॑ષ્ટાત્ । સ॒મ્ભા॒રૈશ્ચ॒ પત્નિ॑ભિશ્ચ॒ મુખે॑-ઽલ॒ઙ્કૃત્ય॑ । આ-ઽસ્યાર્ધં-વ્રઁ॑જેત્ । પ્રિ॒યો હૈ॒વ ભ॑વતિ ॥ 46 ॥
(અ॒યા॒ - ન્ય॒લ॒ઙ્કૃત્ય॑ - સ્યા॒મિતિ॑ - ભવતિ) (અ. 10)

અનુવાકં 11 - દશહોત્રાદિમન્ત્રનામ્ના-મ્પ્રવૃત્તિનિમિત્તમ્
બ્રહ્મા᳚ત્મ॒ન્-વદ॑સૃજત । તદ॑કામયત । સમા॒ત્મના॑ પદ્યે॒યેતિ॑ । આત્મ॒-ન્નાત્મ॒-ન્નિત્યામ॑ન્ત્રયત । તસ્મૈ॑ દશ॒મગ્​મ્ હૂ॒તઃ પ્રત્ય॑શૃણોત્ । સ દશ॑હૂતો-ઽભવત્ । દશ॑હૂતો હ॒ વૈ નામૈ॒ષઃ । તં-વાઁ એ॒ત-ન્દશ॑હૂત॒ગ્​મ્॒ સન્ત᳚મ્ । દશ॑હો॒તેત્યાચ॑ક્ષતે પ॒રોક્ષે॑ણ । પ॒રોક્ષ॑પ્રિયા ઇવ॒ હિ દે॒વાઃ ॥ 47 ॥

આત્મ॒-ન્નાત્મ॒-ન્નિત્યામ॑ન્ત્રયત । તસ્મૈ॑ સપ્ત॒મગ્​મ્ હૂ॒તઃ પ્રત્ય॑શૃણોત્ । સ સ॒પ્તહૂ॑તો-ઽભવત્ । સ॒પ્તહૂ॑તો હ॒ વૈ નામૈ॒ષઃ । તં-વાઁ એ॒તગ્​મ્ સ॒પ્તહૂ॑ત॒ગ્​મ્॒ સન્ત᳚મ્ । સ॒પ્તહો॒તેત્યાચ॑ક્ષતે પ॒રોક્ષે॑ણ । પ॒રોક્ષ॑પ્રિયા ઇવ॒ હિ દે॒વાઃ ॥ આત્મ॒-ન્નાત્મ॒-ન્નિત્યામ॑ન્ત્રયત । તસ્મૈ॑ ષ॒ષ્ઠગ્​મ્ હૂ॒તઃ પ્રત્ય॑શૃણોત્ । સ ષડ્ઢૂ॑તો-ઽભવત્ ॥ 48 ॥

ષડ્ઢૂ॑તો હ॒ વૈ નામૈ॒ષઃ । તં-વાઁ એ॒તગ્​મ્ ષડ્ઢૂ॑ત॒ગ્​મ્॒ સન્ત᳚મ્ । ષડ્ઢો॒તેત્યાચ॑ક્ષતે પ॒રોક્ષે॑ણ । પ॒રોક્ષ॑પ્રિયા ઇવ॒ હિ દે॒વાઃ ॥ આત્મ॒-ન્નાત્મ॒-ન્નિત્યામ॑ન્ત્રયત । તસ્મૈ॑ પઞ્ચ॒મગ્​મ્ હૂ॒તઃ પ્રત્ય॑ શૃણોત્ । સ પઞ્ચ॑ હૂતો-ઽભવત્ । પઞ્ચ॑હૂતો હ॒ વૈ નામૈ॒ષઃ । તં-વાઁ એ॒ત-મ્પઞ્ચ॑હૂત॒ગ્​મ્॒ સન્ત᳚મ્ । પઞ્ચ॑હો॒તેત્યાચ॑ક્ષતે પ॒રોક્ષે॑ણ ॥ 49 ॥

પ॒રોક્ષ॑પ્રિયા ઇવ॒ હિ દે॒વાઃ ॥ આત્મ॒-ન્નાત્મ॒-ન્નિત્યામ॑ન્ત્રયત । તસ્મૈ॑ ચતુ॒ર્થગ્​મ્ હૂ॒તઃ પ્રત્ય॑શૃણોત્ । સ ચતુ॑ર્​હૂતો-ઽભવત્ । ચતુ॑ર્​હૂતો હ॒ વૈ નામૈ॒ષઃ । તં-વાઁ એ॒ત-ઞ્ચતુ॑ર્​હૂત॒ગ્​મ્॒ સન્ત᳚મ્ । ચતુ॑ર્​હો॒તેત્યાચ॑ક્ષતે પ॒રોક્ષે॑ણ । પ॒રોક્ષ॑પ્રિયા ઇવ॒ હિ દે॒વાઃ ॥ તમ॑બ્રવીત્ । ત્વં-વૈઁ મે॒ નેદિ॑ષ્ઠગ્​મ્ હૂ॒તઃ પ્રત્ય॑શ્રૌષીઃ । ત્વયૈ॑-નાનાખ્યા॒તાર॒ ઇતિ॑ । તસ્મા॒ન્નુ હૈ॑ના॒ગ્॒-શ્ચતુ॑ર્​હોતાર॒ ઇત્યાચ॑ક્ષતે । તસ્મા᳚-ચ્છુશ્રૂ॒ષુઃ પુ॒ત્રાણા॒ગ્​મ્॒ હૃદ્ય॑તમઃ । નેદિ॑ષ્ઠો॒ હૃદ્ય॑તમઃ । નેદિ॑ષ્ઠો॒ બ્રહ્મ॑ણો ભવતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ 50 ॥
(દે॒વાઃ - ષડ્ઢૂ॑તો-ઽભવ॒ત્ - પઞ્ચ॑હો॒તેત્યાચ॑ક્ષતે પ॒રોક્ષે॑ણા - શ્રૌષી॒-ષ્ષટ્ચ॑) (અ. 11)

(બ્ર॒હ્મ॒વા॒દિનઃ॒ કિં - દક્ષિ॑ણાં॒ - ઁયો વા અવિ॑દ્વા॒ન્ - તસ્ય॒ વૈ - બ્ર॑હ્મવા॒દિનો॒ ય-દ્દશ॑હોતારઃ - પ્ર॒જાપ॑તિ॒ વ્યસ્રં - પ્ર॒જાપ॑તિઃ॒ પુરુ॑ષં - પ્ર॒જાપ॑તિરકામયત॒ સ તપ॒-સ્સો᳚-ઽન્તર્વા᳚ન્ - બ્રહ્મવા॒દિનો॒ યો વા ઇ॒મં-વિઁ॒દ્યાત્ - પ્ર॒જાપ॑તિ॒-સ્સોમ॒ગ્​મ્॒ રાજા॑નં॒ - બ્રહ્મા᳚ત્ મ॒ન્વદેકા॑દશ)

(બ્ર॒હ્મ॒વા॒દિન॒ - સ્તસ્ય॒ વા અ॒ગ્ને--ર્ યદ્વા ઇ॒દ-ઙ્કિઞ્ચ॑ - પ્ર॒જાપ॑તિરકામયત॒ -ય એ॒વાસ્ય॑ દક્ષિણ॒તઃ પ॑ઞ્ચા॒શત્)

(બ્ર॒હ્મ॒વા॒દિનો॒ - ય એ॒વં-વેઁદ॑ )

॥ હરિઃ॑ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે દ્વિતીયાષ્ટકે તૃતીયઃ પ્રપાઠક-સ્સમાપ્તઃ ॥