కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణే తృతీయాష్టకే అష్టమః ప్రపాఠకః - అశ్వమేధబ్రాహ్మణం-వైఀశ్వదేవ-ఙ్కాణ్డం
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
శ్రీ గురుభ్యో నమః । హ॒రిః॒ ఓమ్ ॥
(అశ్వమేధబ్రాహ్మణం-వైఀశ్వదేవ-ఙ్కాణ్డం)
అనువాకం 1 - సాఙ్గ్రహణ్యేష్ట్యాదయః యాజమానసంస్కారాః
సా॒గ్రం॒హ॒ణ్యేష్ట్యా॑ యజతే । ఇ॒మా-ఞ్జ॒నతా॒గ్ం॒ సఙ్గ॑హ్ణా॒నీతి॑ ॥ ద్వాద॑శారత్నీ రశ॒నా భ॑వతి । ద్వాద॑శ॒ మాసా᳚-స్సంవఀథ్స॒రః ।
సం॒వఀ॒థ్స॒రమే॒వా వ॑రున్ధే । మౌ॒ఞ్జీ భ॑వతి । ఊర్గ్వై ముఞ్జాః᳚ । ఊర్జ॑మే॒ వా వ॑రున్ధే ॥ చి॒త్రా నఖ్ష॑త్ర-మ్భవతి । చి॒త్రం-వాఀ ఏ॒తత్కర్మ॑ ॥ 1 ॥
యద॑శ్వమే॒ధ-స్సమృ॑ద్ధ్యై ॥ పుణ్య॑నామ దేవ॒యజ॑న-మ॒ద్ధ్యవ॑స్యతి । పుణ్యా॑మే॒వ తేన॑ కీ॒ర్తిమ॒భిజ॑యతి ॥ అప॑దాతీ-నృ॒త్విజ॑-స్స॒మావ॑హ॒న్త్యా సు॑బ్రహ్మ॒ణ్యాయాః᳚ ।
సు॒వ॒ర్గస్య॑ లో॒కస్య॒ సమ॑ష్ట్యై ॥ కే॒శ॒శ్మ॒శ్రు వ॑పతే । న॒ఖాని॒ నికృ॑న్తతే । ద॒తో ధా॑వతే । స్నాతి॑ । అహ॑తం॒-వాఀసః॒ పరి॑ధత్తే । పా॒ప్మనో-ఽప॑హత్యై ।
వాచం॑-యఀ॒త్వోప॑వసతి । సు॒వ॒ర్గస్య॑ లో॒కస్య॒ గుప్త్యై᳚ । రాత్రి॑-ఞ్జాగ॒రయ॑న్త ఆసతే । సు॒వ॒ర్గస్య॑ లో॒కస్య॒ సమ॑ష్ట్యై ॥ 2 ॥
(కర్మ॑ - ధత్తే॒ పఞ్చ॑ చ) (అ. 1)
అనువాకం 2 - బ్రహ్మౌదనాభిధానం
చతు॑ష్టయ్య॒ ఆపో॑ భవన్తి ।
చతు॑శ్శఫో॒ వా అశ్వః॑ ప్రాజాప॒త్య-స్సమృ॑ద్ధ్యై ॥
తా ది॒గ్భ్య-స్స॒మాభృ॑తా భవన్తి । ది॒ఖ్షు వా ఆపః॑ ।
అన్నం॒-వాఀ ఆపః॑ । అ॒ద్భ్యో వా అన్న॑-ఞ్జాయతే । యదే॒వాద్భ్యో-ఽన్న॒-ఞ్జాయ॑తే । తదవ॑రున్ధే ॥ తాసు॑ బ్రహ్మౌద॒న-మ్ప॑చతి । రేత॑ ఏ॒వ తద్ద॑ధాతి ॥ 3 ॥
చతు॑శ్శరావో భవతి । ది॒ఖ్ష్వే॑వ ప్రతి॑తిష్ఠతి ॥ ఉ॒భ॒యతో॑ రు॒క్మౌ భ॑వతః । ఉ॒భ॒యత॑ ఏ॒వాస్మి॒న్-రుచ॑-న్దధాతి । ఉద్ధ॑రతి శృత॒త్వాయ॑ ।
స॒ర్పిష్వా᳚-న్భవతి మేద్ధ్య॒త్వాయ॑ । చ॒త్వార॑ ఆర్షే॒యాః ప్రాశ్న॑న్తి । ది॒శామే॒వ జ్యోతి॑షి జుహోతి । చ॒త్వారి॒ హిర॑ణ్యాని దదాతి । ది॒శామ॒వ జ్యోతీ॒గ్॒ష్య వ॑రున్ధే ॥ 4 ॥
యదాజ్య॑-ము॒చ్ఛిష్య॑తే । తస్మి॑న్-రశ॒నా-న్న్యు॑నత్తి । ప్ర॒జాప॑తి॒ర్వా ఓ॑ద॒నః । రేత॒ ఆజ్య᳚మ్ । యదాజ్యే॑ రశ॒నా-న్న్యు॒నత్తి॑ । ప్ర॒జాప॑తిమే॒వ రేత॑సా॒ సమ॑ర్ధయతి ॥ ద॒ర్భ॒మయీ॑ రశ॒నా భ॑వతి ।
బ॒హు వా ఏ॒ష కు॑చ॒రో॑-ఽమే॒ద్ధ్యముప॑గచ్ఛతి ।
యదశ్వః॑ । ప॒విత్రం॒-వైఀ ద॒ర్భాః ॥ 5 ॥
యద్ద॑ర్భ॒మయీ॑ రశ॒నా భవ॑తి । పు॒నాత్యే॒వైన᳚మ్ । పూ॒తమే॑న॒-మ్మేద్ధ్య॒-మాల॑భతే ॥
అశ్వ॑స్య॒ వా ఆల॑బ్ధస్య మహి॒మోద॑-క్రామత్ ।
స మ॒హర్త్వి॑జః॒ ప్రావి॑శత్ । తన్మ॒హర్త్వి॑జా-మ్మహర్త్వి॒క్త్వమ్ । యన్మ॒హర్త్వి॑జః ప్రా॒శ్ఞన్తి॑ ।
మ॒హి॒మాన॑-మే॒వాస్మి॒న్-తద్ద॑ధతి ॥
అశ్వ॑స్య॒ వా ఆల॑బ్ధస్య॒ రేత॒ ఉద॑క్రామత్ ।
తథ్సు॒వర్ణ॒గ్ం॒ హిర॑ణ్య-మభవత్ । యథ్సు॒వర్ణ॒గ్ం॒ హిర॑ణ్య॒-న్దదా॑తి ।
రేత॑ ఏ॒వ తద్ద॑ధాతి ॥ ఓ॒ద॒నే ద॑దాతి । రేతో॒ వా ఓ॑ద॒నః । రేతో॒ హిర॑ణ్యమ్ । రేత॑సై॒వాస్మి॒-న్రేతో॑ దధాతి ॥ 6 ॥
(ద॒ధా॒తి॒ - రు॒న్ధే॒ - ద॒ర్భా - అ॑భవ॒-థ్షట్చ॑) (అ. 2)
అనువాకం 3 - రశనయా-ఽశ్వబన్ధనం
యో వై బ్రహ్మ॑ణే దే॒వేభ్యః॑ ప్ర॒జాప॑త॒యే-ఽప్ర॑తి-ప్రో॒చ్యాశ్వ॒-మ్మేద్ధ్య॑-మ్బ॒ద్ధ్నాతి॑ ।
ఆ దే॒వతా᳚భ్యో వృశ్చ్యతే । పాపీ॑యాన్భవతి । యః ప్ర॑తి॒ప్రోచ్య॑ । న దే॒వతా᳚భ్య॒ ఆవృ॑శ్చ్యతే । వసీ॑యాన్భవతి ॥ యదాహ॑ । బ్రహ్మ॒న్నశ్వ॒-మ్మేద్ధ్య॑-మ్భన్థ్స్యామి దే॒వేభ్యః॑ ప్ర॒జాప॑తయే॒ తేన॑ రాద్ధ్యాస॒మితి॑ । బ్రహ్మ॒ వై బ్ర॒హ్మా ।
బ్రహ్మ॑ణ ఏ॒వ దే॒వేభ్యః॑ ప్ర॒జాప॑తయే ప్రతి॒ప్రోచ్యాశ్వ॒-మ్మేద్ధ్య॑-మ్బద్ధ్నాతి ॥ 7 ॥
న దే॒వతా᳚భ్య॒ ఆవృ॑శ్చ్యతే । వసీ॑యా-న్భవతి ॥
దే॒వస్య॑ త్వా సవి॒తుః ప్ర॑స॒వ ఇతి॑ రశ॒నా-మాద॑త్తే॒ ప్రసూ᳚త్యై । అ॒శ్వినో᳚-ర్బా॒హుభ్యా॒-మిత్యా॑హ । అ॒శ్వినౌ॒ హి దే॒వానా॑-మద్ధ్వ॒ర్యూ ఆస్తా᳚మ్ ।
పూ॒ష్ణో హస్తా᳚భ్యా॒-మిత్యా॑హ॒ యత్యై᳚ ॥
వ్యృ॑ద్ధం॒-వాఀ ఏ॒తద్య॒జ్ఞస్య॑ । యద॑య॒జుష్కే॑ణ క్రి॒యతే᳚ ।
ఇ॒మామ॑గృభ్ణన్-రశ॒నా-మృ॒తస్యే-త్యధి॑ వదతి॒ యజు॑ష్కృత్యై । య॒జ్ఞస్య॒ సమృ॑ద్ధ్యై ॥ 8 ॥
తదా॑హుః । ద్వాద॑శారత్నీ రశ॒నా క॑ర్త॒వ్యా(3) త్రయో॑దశార॒త్నీ(3)రితి॑ । ఋ॒ష॒భో వా ఏ॒ష ఋ॑తూ॒నామ్ । యథ్సం॑వఀథ్స॒రః ।
తస్య॑ త్రయోద॒శో మాసో॑ వి॒ష్టప᳚మ్ । ఋ॒ష॒భ ఏ॒ష య॒జ్ఞానా᳚మ్ । యద॑శ్వమే॒ధః । యథా॒ వా ఋ॑ష॒భస్య॑ వి॒ష్టప᳚మ్ । ఏ॒వమే॒తస్య॑ వి॒ష్టప᳚మ్ । త్ర॒యో॒ద॒శమ॑ర॒త్నిగ్ం ర॑శ॒నాయా॑-ము॒పాద॑ధాతి ॥ 9 ॥
యథ॑ర్ష॒భస్య॑ వి॒ష్టపగ్ం॑ సగ్గ్స్క॒రోతి॑ । తా॒దృగే॒వ తత్ ॥ పూర్వ॒ ఆయు॑షి వి॒దథే॑షు క॒వ్యేత్యా॑హ । ఆయు॑రే॒వాస్మి॑-న్దధాతి ॥
తయా॑ దే॒వా-స్సు॒తమాబ॑భూవు॒-రిత్యా॑హ । భూతి॑మే॒వోపావ॑ర్తతే ॥ ఋ॒తస్య॒ సామన᳚-థ్స॒రమా॒రప॒న్తీత్యా॑హ । స॒త్యం-వాఀ ఋ॒తమ్ ।
స॒త్యేనై॒వైన॑ మృ॒తేనార॑భతే ॥ అ॒భి॒ధా అ॒సీత్యా॑హ ॥ 10 ॥
తస్మా॑-దశ్వమేధయా॒జీ సర్వా॑ణి భూ॒తాన్య॒భి భ॑వతి । భువ॑న-మ॒సీత్యా॑హ ।
భూ॒మాన॑-మే॒వోప॑తి । య॒న్తా-ఽసీత్యా॑హ । య॒న్తార॑మే॒వైన॑-ఙ్కరోతి ।
ధ॒ర్తా-ఽసీత్యా॑హ । ధ॒ర్తార॑మే॒వైన॑-ఙ్కరోతి । సో᳚-ఽగ్నిం-వైఀ᳚శ్వాన॒ర-మిత్యా॑హ ।
అ॒గ్నా-వే॒వైనం॑-వైఀశ్వాన॒రే జు॑హోతి । సప్ర॑థస॒మిత్యా॑హ ॥ 11 ॥
ప్ర॒జయై॒వైన॑-మ్ప॒శుభిః॑ ప్రథయతి ।
స్వాహా॑కృత॒ ఇత్యా॑హ । హోమ॑ ఏ॒వాస్య॒షః ।
పృ॒థి॒వ్యా-మిత్యా॑హ । అ॒స్యామే॒వైన॒-మ్ప్రతి॑ష్ఠాపయతి । య॒న్తా రాడ్య॒న్తా-ఽసి॒ యమ॑నో ధ॒ర్తా-ఽసి॑ ధ॒రుణ॒ ఇత్యా॑హ ।
రూ॒పమే॒వాస్యై॒-తన్మ॑హి॒మానం॒-వ్యాఀచ॑ష్టే ।
కృ॒ష్యై త్వా॒ ఖ్షేమా॑య త్వా ర॒య్యై త్వా॒ పోషా॑య॒ త్వేత్యా॑హ । ఆ॒శిష॑మే॒వైతామాశా᳚స్తే ॥
స్వ॒గా త్వా॑ దే॒వేభ్య॒ ఇత్యా॑హ ।
దే॒వేభ్య॑ ఏ॒వైనగ్గ్॑ స్వ॒గా క॑రోతి ।
స్వాహా᳚ త్వా ప్ర॒జాప॑తయ॒ ఇత్యా॑హ । ప్రా॒జా॒ప॒త్యో వా అశ్వః॑ ।
యస్యా॑ ఏ॒వ దే॒వతా॑యా ఆల॒భ్యత᳚ । తయై॒వైన॒గ్ం॒ సమ॑ర్ధయతి ॥ 12 ॥
(బ॒ధ్నా॒తి॒ - సమృ॑ద్ధ్యా - ఉ॒పద॑ధా - త్య॒సీత్యా॑హ॒ - సప్ర॑థస॒మీత్యా॑హ - దే॒వేభ్య॒ ఇత్యా॑హ॒ పఞ్చ॑ చ) (అ. 3)
అనువాకం 4 - అశ్వస్య జలే-ఽవగాహనం
యః పి॒తుర॑ను॒జాయాః᳚ పు॒త్రః । స పు॒రస్తా᳚న్నయతి ।
యో మా॒తుర॑ను॒జాయాః᳚ పు॒త్రః । స ప॒శ్చాన్న॑యతి ।
విష్వ॑ఞ్చమే॒వాస్మా᳚త్-పా॒ప్మానం॒-విఀవృ॑హతః ॥ యో అర్వ॑న్త॒-ఞ్జిఘాగ్ం॑సతి॒ తమ॒భ్య॑మీతి॒ వరు॑ణ॒ ఇతి॒ శ్వాన॑-ఞ్చతుర॒ఖ్ష-మ్ప్రసౌ॑తి ।
ప॒రో మర్తః॑ ప॒ర-శ్శ్వేతి॒ శున॑శ్చతు-ర॒ఖ్షస్య॒ ప్రహ॑న్తి । శ్వేవ॒ వై పా॒ప్మా భ్రాతృ॑వ్యః । పా॒ప్మాన॑-మే॒వాస్య॒ భ్రాతృ॑వ్యగ్ం హన్తి ॥
సై॒ద్ధ్ర॒క-మ్ముస॑ల-మ్భవతి ॥ 13 ॥
కర్మ॑ కర్మై॒వాస్మై॑ సాధయతి ॥ పౌ॒గ్గ్॒శ్చ॒లే॒యో హ॑న్తి ।
పు॒గ్గ్॒శ్చ॒ల్వాం-వైఀ దే॒వా-శ్శుచ॒-న్న్య॑దధుః । శు॒చైవాస్య॒ శుచగ్ం॑ హన్తి ॥
పా॒ప్మా వా ఏ॒తమీ᳚ఫ్స॒-తీత్యా॑హుః । యో᳚-ఽశ్వమే॒ధేన॒ యజ॑త॒ ఇతి॑ ।
అశ్వ॑స్యాధస్ప॒దముపా᳚స్యతి ।
వ॒జ్రీ వా అశ్వః॑ ప్రాజాప॒త్యః ।
వజ్రే॑ణై॒వ పా॒ప్మాన॒-మ్భ్రాతృ॑వ్య॒-మవ॑క్రామతి ॥ ద॒ఖ్షి॒ణా-ఽప॑ప్లావయతి ॥ 14 ॥
పా॒ప్మాన॑-మే॒వాస్మా॒-చ్ఛమ॑ల॒-మప॑ప్లావయతి ॥ ఐ॒షీ॒క ఉ॑దూ॒హో భ॑వతి । ఆయు॒ర్వా ఇ॒షీకాః᳚ । ఆయు॑రే॒-వాస్మి॑-న్దధతి । అ॒మృతం॒-వాఀ ఇ॒షీకాః᳚ । అ॒మృత॑మే॒-వాస్మి॑-న్దధతి ॥ వే॒త॒స॒శా॒ఖోప॒సమ్బ॑ద్ధా భవతి ।
అ॒ఫ్సు-యో॑ని॒ర్వా అశ్వః॑ । అ॒ఫ్సు॒జో వే॑త॒సః ।
స్వాదే॒వైనం॒-యోఀనే॒ర్నిర్మి॑మీతే ॥
పు॒రస్తా᳚త్-ప్ర॒త్యఞ్చ॑-మ॒భ్యుదూ॑హతి ।
పు॒రస్తా॑-దే॒వాస్మి॑-న్ప్ర॒తీచ్య॒ మృత॑-న్దధాతి ॥
అ॒హ-ఞ్చ॒ త్వ-ఞ్చ॑ వృత్రహ॒న్నితి॑ బ్ర॒హ్మా యజ॑మానస్య॒ హస్త॑-ఙ్గృహ్ణాతి ।
బ్ర॒హ్మ॒ఖ్ష॒త్రే ఏ॒వ సన్ద॑ధాతి ।
అ॒భి క్రత్వే᳚న్ద్ర భూ॒రధ॒ జ్మన్నిత్య॑-ధ్వ॒ర్యు-ర్యజ॑మానం-వాఀచయత్య॒-భిజి॑త్యై ॥ 15 ॥
(భ॒వ॒తి॒ - ప్లా॒వ॒య॒తి॒ - మి॒మీ॒తే॒ పఞ్చ॑ చ) (అ. 4)
అనువాకం 5 - అశ్వస్య ప్రోఖ్షణ-మ్మహర్త్విజాం
చ॒త్వార॑ ఋ॒త్విజ॒-స్సము॑ఖ్షన్తి ।
ఆ॒భ్య ఏ॒వైన॑-ఞ్చత॒సృభ్యో॑ ది॒గ్భ్యో॑-ఽభిసమీ॑రయన్తి ॥ శ॒తేన॑ రాజపు॒త్రై-స్స॒హాద్ధ్వ॒ర్యుః । పు॒రస్తా᳚త్-ప్ర॒త్యన్తిష్ఠ॒-న్ప్రోఖ్ష॑తి । అ॒నేనాశ్వే॑న॒ మేద్ధ్యే॑నే॒ష్ట్వా ।
అ॒యగ్ం రాజా॑ వృ॒త్రం-వఀ ॑ద్ధ్యా॒దితి॑ । రా॒జ్యం-వాఀ అ॑ద్ధ్వ॒ర్యుః । ఖ్ష॒త్రగ్ం రా॑జపు॒త్రః । రా॒జ్యేనై॒-వాస్మి॑న్ ఖ్ష॒త్ర-న్ద॑ధాతి ॥
శ॒తేనా॑-రా॒జభి॑రు॒గ్రై-స్స॒హ బ్ర॒హ్మా ॥ 16 ॥
ద॒ఖ్షి॒ణ॒త ఉద॒న్తిష్ఠ॒-న్ప్రోఖ్ష॑తి । అ॒నేనాశ్వే॑న॒ మేద్ధ్యే॑నే॒ష్ట్వా ।
అ॒యగ్ం రాజా᳚-ఽప్రతిధృ॒ష్యో᳚-ఽస్త్వితి॑ । బలం॒-వైఀ బ్ర॒హ్మా । బల॑మరా॒జోగ్రః । బల॑నై॒-వాస్మి॒-న్బల॑-న్దధాతి ॥ శ॒తేన॑ సూతగ్రామ॒ణిభి॑-స్స॒హ హోతా᳚ । ప॒శ్చాత్-ప్రాన్తిష్ఠ॒-న్ప్రోఖ్ష॑తి ।
అ॒నేనాశ్వే॑న॒ మేద్ధ్యే॑నే॒ష్ట్వా । అ॒యగ్ం రాజా॒-ఽస్యై వి॒శః ॥ 17 ॥
బ॒హు॒గ్వై బ॑హ్వ॒శ్వాయై॑ బహ్వజావి॒కాయై᳚ । బ॒హు॒వ్రీ॒హి॒య॒వాయై॑ బహుమాషతి॒లాయై᳚ ।
బ॒హు॒హి॒ర॒ణ్యాయై॑ బహుహ॒స్తికా॑యై । బ॒హు॒దా॒స॒పూ॒రు॒షాయై॑ రయి॒మత్యై॒ పుష్టి॑మత్యై । బ॒హు॒రా॒య॒స్పో॒షాయై॒ రాజా॒-ఽస్త్వితి॑ । భూ॒మా వై హోతా᳚ । భూ॒మా సూ॑తగ్రామ॒ణ్యః॑ । భూ॒మ్నైవాస్మి॑-న్భూ॒మాన॑-న్దధాతి ॥ శ॒తేన॑ ఖ్షత్త-సఙ్గ్రహీ॒తృభి॑-స్స॒హోద్గా॒తా । ఉ॒త్త॒ర॒తో ద॑ఖ్షి॒ణా తిష్ఠ॒-న్ప్రోఖ్ష॑తి ॥ 18 ॥
అ॒నేనాశ్వే॑న॒ మేద్ధ్యే॑ నే॒ష్ట్వా ।
అ॒యగ్ం రాజా॒ సర్వ॒మాయు॑రే॒త్వితి॑ ।
ఆయు॒ర్వా ఉ॑ద్గా॒తా । ఆయుః॑, ఖ్షత్త-సఙ్గ్రహీ॒తారః॑ ।
ఆయు॑షై॒-వాస్మి॒న్నాయు॑-ర్దధాతి ॥ శ॒తగ్ం శ॑త-మ్భవన్తి । శ॒తాయుః॒ పురు॑ష-శ్శ॒తేన్ద్రి॑యః ।
ఆయు॑ష్యే॒వేన్ద్రి॒యే ప్రతి॑తిష్ఠతి ॥ చ॒తు॒-శ్శ॒తా భ॑వన్తి । చత॑స్రో॒ దిశః॑ । ది॒ఖ్ష్వే॑వ ప్రతి॑తిష్ఠతి ॥ 19 ॥
(బ్ర॒హ్మా - వి॒శ - ఉ॑ఖ్షతి॒ - దిశ॒ ఏక॑-ఞ్చ) (అ. 5)
అనువాకం 6 - భూమౌ పతతా-మ్బిన్దూనామభిమన్త్రణం
యథా॒ వై హ॒విషో॑ గృహీ॒తస్య॒ స్కన్ద॑తి । ఏ॒వం-వాఀ ఏ॒తదశ్వ॑స్య స్కన్దతి ।
యన్ని॒క్తమనా॑-లబ్ధ-ముథ్సృ॒జన్తి॑ । యథ్స్తోక్యా॑ అ॒న్వాహ॑ । స॒ర్వ॒హుత॑-మే॒వైన॑-ఙ్కరో॒త్య-స్క॑న్దాయ । అస్క॑న్న॒గ్ం॒ హి తత్ ।
యద్ధు॒తస్య॒ స్కన్ద॑తి ॥ స॒హస్ర॒-మన్వా॑హ । స॒హస్ర॑ సమ్మిత-స్సువ॒ర్గో లో॒కః ।
సు॒వ॒ర్గస్య॑ లో॒కస్యా॒-భిజి॑త్యై ॥ 20 ॥
యత్పరి॑మితా అనుబ్రూ॒యాత్ । పరి॑మిత॒మవ॑రున్ధీత । అప॑రిమితా॒ అన్వా॑హ । అప॑రిమిత-స్సువ॒ర్గో లో॒కః । సు॒వ॒ర్గస్య॑ లో॒కస్య॒ సమ॑ష్ట్యై ॥
స్తోక్యా॑ జుహోతి । యా ఏ॒వ వర్ష్యా॒ ఆపః॑ । తా అవ॑రున్ధే ॥ అ॒స్యా-ఞ్జు॑హోతి । ఇ॒యం-వాఀ అ॒గ్నిర్వై᳚శ్వాన॒రః ॥ 21 ॥
అ॒స్యామే॒వైనాః॒ ప్రతి॑ష్ఠాపయతి ॥ ఉ॒వాచ॑ హ ప్ర॒జాప॑తిః । స్తోక్యా॑సు॒ వా అ॒హమ॑శ్వమే॒ధగ్ం సగ్గ్స్థా॑పయామి । తేన॒ తత॒-స్సగ్గ్స్థి॑తేన చరా॒మీతి॑ ॥ అ॒గ్నయే॒ స్వాహేత్యా॑హ ।
అ॒గ్నయ॑ ఏ॒వైన॑-ఞ్జుహోతి ॥ సోమా॑య॒ స్వాహేత్యా॑హ । సోమా॑యై॒వైన॑-ఞ్జుహోతి । స॒వి॒త్రే స్వాహేత్యా॑హ । స॒వి॒త్ర ఏ॒వైన॑-ఞ్జుహోతి ॥ 22 ॥
సర॑స్వత్యై॒ స్వాహేత్యా॑హ । సర॑స్వత్యా ఏ॒వైన॑-ఞ్జుహోతి । పూ॒ష్ణే స్వాహేత్యా॑హ । పూ॒ష్ణ ఏ॒వైన॑-ఞ్జుహోతి । బృహ॒స్పత॑యే॒ స్వాహేత్యా॑హ ।
బృహ॒స్పత॑య ఏ॒వైన॑-ఞ్జుహోతి । అ॒పా-మ్మోదా॑య॒ స్వాహేత్యా॑హ । అ॒ద్భ్య ఏ॒వైన॑-ఞ్జుహోతి । వా॒యవే॒ స్వాహేత్యా॑హ । వా॒యవ॑ ఏ॒వైన॑-ఞ్జుహోతి ॥ 23 ॥
మి॒త్రాయ॒ స్వాహేత్యా॑హ । మి॒త్రాయై॒వైన॑-ఞ్జుహోతి । వరు॑ణాయ॒ స్వాహేత్యా॑హ । వరు॑ణాయై॒వైన॑-ఞ్జుహోతి ॥ ఏ॒తాభ్య॑ ఏ॒వైన॑-న్దే॒వతా᳚భ్యో జుహోతి ॥
దశ॑ దశ స॒పాన్ద॑-ఞ్జుహోతి । దశా᳚ఖ్షరా వి॒రాట్ । అన్నం॑-విఀ॒రాట్ । వి॒రాజై॒-వాన్నాద్య॒మవ॑రున్ధే ॥ ప్ర వా ఏ॒షో᳚-ఽస్మాల్లో॒కా-చ్చ్య॑వతే ।
యః పరా॑చీ॒రాహు॑తీ-ర్జు॒హోతి॑ ।
పునః॑ పునరభ్యా॒వర్త॑-ఞ్జుహోతి ।
అ॒స్మిన్నే॒వ లో॒కే ప్రతి॑తిష్ఠతి ॥
ఏ॒తాగ్ం హ॒ వావ సో᳚-ఽశ్వమే॒ధస్య॒ సగ్గ్స్థి॑తి మువా॒చా-స్క॑న్దాయ । అస్క॑న్న॒గ్ం॒ హి తత్ ।
యద్య॒జ్ఞస్య॒ సగ్గ్స్థి॑తస్య॒ స్కన్ద॑తి ॥ 24 ॥
(అ॒భిజి॑త్యై - వైశ్వాన॒రః - స॑వి॒త్ర ఏ॒వైన॑-ఞ్జుహోతి - వా॒యవ॑ ఏ॒వైన॑-ఞ్జుహోతి - చ్యవతే॒ షట్చ॑) (అ. 6)
అనువాకం 7 - అథాధ్వర్యుప్రోఖ్షణం
ప్ర॒జాప॑తయే త్వా॒ జుష్ట॒-మ్ప్రోఖ్షా॒మీతి॑ పుర॒స్తా᳚త్-ప॒త్యన్తిష్ఠ॒-న్ప్రోఖ్ష॑తి ।
ప్ర॒జాప॑తి॒ర్వై దే॒వానా॑-మన్నా॒దో వీ॒ర్యా॑వాన్ ।
అ॒న్నాద్య॑-మే॒వాస్మి॑న్ వీ॒ర్య॑-న్దధాతి ।
తస్మా॒దశ్వః॑ పశూ॒నా-మ॑న్నా॒దో వీ॒ర్యా॑వత్తమః ॥ ఇ॒న్ద్రా॒గ్నిభ్యా॒-న్త్వేతి॑ దఖ్షిణ॒తః ।
ఇ॒న్ద్రా॒గ్నీ వై దే॒వానా॒మోజి॑ష్ఠౌ॒ బలి॑ష్ఠౌ । ఓజ॑ ఏ॒వాస్మి॒-న్బల॑-న్దధాతి । తస్మా॒దశ్వః॑ పశూ॒నామోజి॑ష్ఠో॒ బలి॑ష్ఠః ॥ వా॒యవే॒ త్వేతి॑ ప॒శ్చాత్ । వా॒యుర్వై దే॒వానా॑మా॒శు-స్సా॑రసా॒రిత॑మః ॥ 25 ॥
జ॒వమే॒వాస్మి॑న్దధాతి । తస్మా॒దశ్వః॑ పశూ॒నామా॒శు-స్సా॑రసా॒రిత॑మః ॥
విశ్వే᳚భ్యస్త్వా దే॒వేభ్య॒ ఇత్యు॑త్తర॒తః ।
విశ్వే॒ వై దే॒వా దే॒వానాం᳚-యఀశ॒స్విత॑మాః ।
యశ॑ ఏ॒వాస్మి॑న్దధాతి । తస్మా॒దశ్వః॑ పశూ॒నాం-యఀ ॑శ॒స్విత॑మః ॥ దే॒వేభ్య॒-స్త్వేత్య॒ధస్తా᳚త్ । దే॒వా వై దే॒వానా॒-మప॑చితతమాః ।
అప॑చితి-మే॒వాస్మి॑-న్దధాతి ।
తస్మా॒దశ్వః॑ పశూ॒నా-మప॑చితతమః ॥ 26 ॥
సర్వే᳚భ్యస్త్వా దే॒వేభ్య॒ ఇత్యు॒పరి॑ష్టాత్ ।
సర్వే॒ వై దే॒వాస్త్విషి॑మన్తో హర॒స్వినః॑ ।
త్విషి॑మే॒-వాస్మి॒న్॒. హరో॑ దధాతి ।
తస్మా॒దశ్వః॑ పశూ॒నా-న్త్విషి॑మాన్ హర॒స్విత॑మః ॥ ది॒వే త్వా॒-ఽన్తరి॑ఖ్షాయ త్వా పృథి॒వ్యై త్వేత్యా॑హ ।
ఏ॒భ్య ఏ॒వైనం॑-లోఀ॒కేభ్యః॒ ప్రోఖ్ష॑తి ॥
స॒తే త్వా-ఽస॑తే త్వా॒-ఽద్భ్యస్త్వౌ-ష॑ధీభ్యస్త్వా॒ విశ్వే᳚భ్యస్త్వా భూ॒తేభ్య॒ ఇత్యా॑హ ।
తస్మా॑దశ్వమేధయా॒జిన॒గ్ం॒ సర్వా॑ణి భూ॒తాన్యుప॑ జీవన్తి ॥ బ్ర॒హ్మ॒వా॒దినో॑ వదన్తి । యత్ప్రా॑జాప॒త్యో-ఽశ్వః॑ । అథ॒ కస్మా॑దేన-మ॒న్యాభ్యో॑ దే॒వతా॒భ్యో-ఽపి॒ ప్రోఖ్ష॒తీతి॑ ।
అశ్వే॒ వై సర్వా॑ దే॒వతా॑ అ॒న్వాయ॑త్తాః ।
తం-యఀద్విశ్వే᳚భ్యస్త్వా భూ॒తేభ్య॒ ఇతి॑ ప్రా॒ఖ్షతి॑ ।
దే॒వతా॑ ఏ॒వాస్మి॑-న్న॒న్వాయా॑తయతి ।
తస్మా॒దశ్వే॒ సర్వా॑ దే॒వతా॑ అ॒న్వాయ॑త్తాః ॥ 27 ॥
(సా॒ర॒సా॒రిత॒మో - ఽప॑చితతమః - ప్రాజాప॒త్యో-ఽశ్వ॒ పఞ్చ॑ చ) (అ. 7)
అనువాకం 8 - అశ్వచరితానామశ్వరూపాణా-ఞ్చ హోమాః
యథా॒ వై హ॒విషో॑ గృహీ॒తస్య॒ స్కన్ద॑తి ।
ఏ॒వం-వాఀ ఏ॒తదశ్వ॑స్య స్కన్దతి ।
యత్ప్రోఖ్షి॑త॒-మనా॑లబ్ధ-ముథ్సృ॒జన్తి॑ । యద॑శ్వ-చరి॒తాని॑ జు॒హోతి॑ । స॒ర్వ॒హుత॑-మే॒వైన॑-ఙ్కరో॒త్య-స్క॑న్దాయ । అస్క॑న్న॒గ్ం॒ హి తత్ । యద్ధు॒తస్య॒ స్కన్ద॑తి ॥ ఈ॒ఙ్కా॒రాయ॒ స్వాహే-ఙ్కృ॑తాయ॒ స్వాహేత్యా॑హ । ఏ॒తాని॒ వా అ॑శ్వచరి॒తాని॑ । చ॒రి॒తైరే॒వైన॒గ్ం॒ సమ॑ర్ధయతి ॥ 28 ॥
తదా॑హుః । అనా॑హుతయో॒ వా అ॑శ్వచరి॒తాని॑ ।
నైతా హో॑త॒వ్యా॑ ఇతి॑ । అథో॒ ఖల్వా॑హుః । హో॒త॒వ్యా॑ ఏ॒వ । అత్ర॒ వావైవం-విఀ॒ద్వాన॑శ్వమే॒ధగ్ం
సగ్గ్స్థా॑పయతి । యద॑శ్వ-చరి॒తాని॑ జు॒హోతి॑ । తస్మా᳚-ద్ధోత॒వ్యా॑ ఇతి॑ ॥ బ॒హి॒ర్ధా వా ఏ॑నమే॒తదా॒యత॑నా-ద్దధాతి ।
భ్రాతృ॑వ్యమస్మై జనయతి ॥ 29 ॥
యస్యా॑ నాయత॒నే᳚-ఽన్యత్రా॒గ్నే-రాహు॑తీ-ర్జు॒హోతి॑ ।
సా॒వి॒త్రి॒యా ఇష్ట్యాః᳚ పు॒రస్తా᳚థ్స్విష్ట॒ కృతః॑ ।
ఆ॒హ॒వ॒నీయే᳚-ఽశ్వచరి॒తాని॑ జుహోతి । ఆ॒యత॑న ఏ॒వాస్యాహు॑తీ-ర్జుహోతి । నాస్మై॒ భ్రాతృ॑వ్య-ఞ్జనయతి ॥ తదా॑హుః । య॒జ్ఞ॒ము॒ఖే య॑జ్ఞముఖే హోత॒వ్యాః᳚ । య॒జ్ఞస్య॒ క్లృప్త్యై᳚ । సు॒వ॒ర్గస్య॑ లో॒కస్యా-ను॑ఖ్యాత్యా॒ ఇతి॑ ॥ అథో॒ ఖల్వా॑హుః ॥ 30 ॥
యద్య॑జ్ఞము॒ఖే య॑జ్ఞముఖే జుహు॒యాత్ ।
ప॒శుభి॒-ర్యజ॑మానం॒-వ్యఀ ॑ద్ర్ధయేత్ ।
అవ॑ సువ॒ర్గాల్లో॒కా-త్ప॑ద్యేత । పాపీ॑యా-న్థ్స్యా॒దితి॑ ।
స॒కృదే॒వ హో॑త॒వ్యాః᳚ । న యజ॑మాన-మ్ప॒శుభి॒-ర్వ్య॑ద్ర్ధయతి । అ॒భి సు॑వ॒ర్గం-లోఀ॒క-ఞ్జ॑యతి । న పాపీ॑యా-న్భవతి ॥ అ॒ష్టాచ॑త్వారిగ్ంశతమశ్వ రూ॒పాణి॑ జుహోతి । అ॒ష్టాచ॑త్వారిగ్ంశదఖ్షరా॒ జగ॑తీ । జాగ॒తో-ఽశ్వః॑ ప్రాజాప॒త్య-స్సమృ॑ద్ధ్యై ॥ ఏక॒మతి॑రిక్త-ఞ్జుహోతి । తస్మా॒దేకః॑ ప్ర॒జాస్వద్ర్ధు॑కః ॥ 31 ॥
(అ॒ద్ర్ధ॒య॒తి॒ - జ॒న॒య॒తి॒ - ఖల్వా॑హు॒--ర్ జగ॑తీ॒ త్రీణి॑ చ) (అ. 8)
అనువాకం 9 - అశ్వస్య నామ్నామభివాచనమ్, ఉథ్సర్గశ్చ
వి॒భూర్మా॒త్రా ప్ర॒భూః పి॒త్రేత్యా॑హ । ఇ॒యం-వైఀ మా॒తా । అ॒సౌ పి॒తా । ఆ॒భ్యామే॒వైన॒-మ్పరి॑దదాతి ॥ అశ్వో॑-ఽసి॒ హయో॒-ఽసీత్యా॑హ । శాస్త్యే॒వైన॑మే॒తత్ । తస్మా᳚చ్ఛి॒ష్టాః ప్ర॒జా జా॑యన్తే ॥ అత్యో॒-ఽసీత్యా॑హ ।
తస్మా॒దశ్వ॒-స్సర్వా᳚-న్ప॒శూనత్యే॑-ఽతి ।
తస్మా॒దశ్వ॒-స్సర్వే॑షా-మ్పశూ॒నాగ్ శ్రైష్ఠ్య॑-ఙ్గచ్ఛతి ॥ 32 ॥
ప్ర యశ॒-శ్శ్రైష్ఠ్య॑మాప్నోతి । య ఏ॒వం-వేఀద॑ ॥ నరో॒-ఽస్యర్వా॑-ఽసి॒ సప్తి॑రసి వా॒జ్య॑సీత్యా॑హ ।
రూ॒పమే॒వాస్యై॒తన్మ॑హి॒మానం॒-వ్యాఀచ॑ష్టే ॥
యయు॒ర్నామా॒-ఽసీత్యా॑హ । ఏ॒తద్వా అశ్వ॑స్య ప్రి॒య-న్నా॑మ॒ధేయ᳚మ్ । ప్రి॒యేణై॒వైన॑-న్నామ॒ధేయే॑నా॒భివ॑దతి । తస్మా॒దప్యా॑మి॒త్రౌ స॒గన్త్య॑ । నామ్నా॒ చేద్ధ్వయే॑తే । మి॒త్రమే॒వ భ॑వతః ॥ 33 ॥
ఆ॒ది॒త్యానా॒-మ్పత్వా-ఽన్వి॒హీత్యా॑హ । ఆ॒ది॒త్యానే॒వైన॑-ఙ్గమయతి ॥
అ॒గ్నయే॒ స్వాహా॒ స్వాహే᳚న్ద్రా॒గ్నిభ్యా॒మితి॑ పూర్వహో॒మా-ఞ్జు॑హోతి । పూవ॑ ఏ॒వ ద్వి॒షన్త॒-మ్భ్రాతృ॑వ్య॒-మతి॑క్రామతి ॥ భూర॑సి భు॒వే త్వా॒ భవ్యా॑య త్వా భవిష్య॒తే త్వేత్యుథ్సృ॑జతి సర్వ॒త్వాయ॑ ॥ దేవా॑ ఆశాపాలా ఏ॒త-న్దే॒వేభ్యో-ఽశ్వ॒-మ్మేధా॑య॒ ప్రోఖ్షి॑త-ఙ్గోపాయ॒తేత్యా॑హ । శ॒తం-వైఀ తల్ప్యా॑ రాజపు॒త్రా దే॒వా ఆ॑శాపా॒లాః । తేభ్య॑ ఏ॒వైన॒-మ్పరి॑దదాతి ॥
ఈ॒శ్వ॒రో వా అశ్వః॒ ప్రము॑క్తః॒ పరా᳚-మ్పరా॒వత॒-ఙ్గన్తోః᳚ । ఇ॒హ ధృతి॒-స్స్వాహే॒హ విధృ॑తి॒-స్స్వాహే॒హ రన్తి॒-స్స్వాహే॒హ రమ॑తిః॒
స్వాహేతి॑ చతృ॒షు ప॒థ్సు జు॑హోతి ॥ 34 ॥
ఏ॒తా వా అశ్వ॑స్య॒ బన్ధ॑నమ్ ।
తాభి॑రే॒వైన॑-మ్బద్ధ్నాతి ।
తస్మా॒దశ్వః॒ ప్రము॑క్తో॒ బన్ధ॑న॒-మాగ॑చ్ఛతి ।
తస్మా॒దశ్వః॒ ప్రము॑క్తో॒ బన్ధ॑న॒-న్న జ॑హాతి ॥
రా॒ష్ట్రం-వాఀ అ॑శ్వమే॒ధః । రా॒ష్ట్రే ఖలు॒ వా ఏ॒తే వ్యాయ॑చ్ఛన్తే । యే-ఽశ్వ॒-మ్మేద్ధ్య॒గ్ం॒ రఖ్ష॑న్తి । తేషాం॒-యఀ ఉ॒దృచ॒-ఙ్గచ్ఛ॑న్తి ।
రా॒ష్ట్రాదే॒వ తే రా॒ష్ట్ర-ఙ్గ॑చ్ఛన్తి । అ॒థ య ఉ॒దృచ॒-న్న గచ్ఛ॑న్తి ॥ 35 ॥
రా॒ష్ట్రాదే॒వ తే వ్యవ॑చ్ఛిద్యన్తే । పరా॒ వా ఏ॒ష సి॑చ్యతే । యో॑-ఽబ॒లో᳚-ఽశ్వమే॒ధేన॒ యజ॑తే । యద॒మిత్రా॒ అశ్వం॑-విఀ॒న్దేరన్న్॑ ।
హ॒న్యేతా᳚స్య య॒జ్ఞః । చ॒తు॒శ్శ॒తా ర॑ఖ్షన్తి । య॒జ్ఞస్యాఘాతాయ ॥ అథా॒న్య-మా॒నీయ॒ ప్రోఖ్షే॑యుః । సైవ తతః॒ ప్రాయ॑శ్చిత్తిః ॥ 36 ॥
(గ॒చ్ఛ॒తి॒ - భ॒వ॒తః॒ - ప॒థ్సు జు॑హోతి॒ - న గచ్ఛ॑న్తి॒ - +నవ॑ చ) (అ. 9)
అనువాకం 10 - దీఖ్షాభిధాన-న్తత్ర వైశ్వదేవహోమః
ప్ర॒జాప॑తి-రకామయతాశ్వమే॒ధేన॑ యజే॒యేతి॑ । స తపో॑-ఽతప్యత । తస్య॑ తేపా॒నస్య॑ । స॒ప్తాత్మనో॑ దే॒వతా॒ ఉద॑క్రామన్న్ । సా దీ॒ఖ్షా-ఽభ॑వత్ । స ఏ॒తాని॑ వైశ్వదే॒వాన్య॑పశ్యత్ । తాన్య॑ జుహోత్ ।
తైర్వై స దీ॒ఖ్షామవా॑రున్ధ । యద్వై᳚శ్వ దే॒వాని॑ జు॒హోతి॑ । దీ॒ఖ్షామే॒వ-తైర్యజ॑మా॒నో-ఽవ॑రున్ధే ॥ 37 ॥
స॒ప్త జు॑హోతి । స॒ప్త హి తా దే॒వతా॑ ఉ॒దక్రా॑మన్న్ ॥ అ॒న్వ॒హ-ఞ్జు॑హోతి । అ॒న్వ॒హమే॒వ దీ॒ఖ్షామవ॑రున్ధే ॥ త్రీణి॑ వైశ్వదే॒వాని॑ జుహోతి ।
చ॒త్వార్యౌ᳚ద్గ్రహ॒ణాని॑ । స॒ప్త సమ్ప॑ద్యన్తే । స॒ప్త వై శీ॑ర.ష॒ణ్యాః᳚ ప్రా॒ణాః ।
ప్రా॒ణా దీ॒ఖ్షా । ప్రా॒ణైరే॒వ ప్రా॒ణాన్దీ॒ఖ్షామవ॑రున్ధే ॥ 38 ॥
ఏక॑విగ్ంశతిం-వైఀశ్వదే॒వాని॑ జుహోతి । ఏక॑విగ్ంశతి॒ర్వై దే॑వలో॒కాః ।
ద్వాద॑శ॒ మాసాః॒ పఞ్చ॒ర్తవః॑ । త్రయ॑ ఇ॒మే లో॒కాః । అ॒సావా॑ది॒త్య ఏ॑కవి॒గ్ం॒శః ॥ ఏ॒ష సు॑వ॒ర్గో లో॒కః । తద్దైవ్య॑-ఙ్ఖ్ష॒త్త్రమ్ ।
సా శ్రీః । తద్బ్ర॒ద్ధ్నస్య॑ వి॒ష్టప᳚మ్ । తథ్స్వారా᳚జ్య-ముచ్యతే ॥ 39 ॥
త్రి॒గ్ం॒శత॑మౌద్గ్రహ॒ణాని॑ జుహోతి । త్రి॒గ్ం॒శద॑ఖ్షరా వి॒రాట్ । అన్నం॑-విఀ॒రాట్ । వి॒రాజై॒వాన్నాద్య॒మవ॑రున్ధే ॥
త్రే॒ధా వి॒భజ్య॑ దే॒వతా᳚-ఞ్జుహోతి । త్ర్యా॑వృతో॒ వై దే॒వాః । త్ర్యా॑వృత ఇ॒మే లో॒కాః । ఏ॒షాం-లోఀ॒కానా॒మాప్త్యై᳚ । ఏ॒షాం-లోఀ॒కానా॒-ఙ్క్లృప్త్యై᳚ ॥ అప॒ వా ఏ॒తస్మా᳚త్ప్రా॒ణాః క్రా॑మన్తి ॥ 40 ॥
యో దీ॒ఖ్షామ॑తి-రే॒చయ॑తి । స॒ప్తా॒హ-మ్ప్రచ॑రన్తి ।
స॒ప్త వై శీ॑ర్ష॒ణ్యాః᳚ ప్రా॒ణాః । ప్రా॒ణా దీ॒ఖ్షా ।
ప్రా॒ణైరే॒వ ప్రా॒ణాన్దీ॒ఖ్షామవ॑రున్ధే ॥ పూ॒ర్ణా॒హు॒తి-ము॑త్త॒మా-ఞ్జు॑హోతి ।
సర్వం॒-వైఀ పూ᳚ర్ణాహు॒తిః । సర్వ॑మే॒వాప్నో॑తి । అథో॑ ఇ॒యం-వైఀ పూ᳚ర్ణాహు॒తిః ।
అ॒స్యామే॒వ ప్రతి॑తిష్ఠతి ॥ 41 ॥
(రు॒న్ధే॒ - ప్రా॒ణా-న్దీ॒ఖ్షామవ॑రున్ధ - ఉచ్యతే - క్రామన్తి - తిష్ఠతి) (అ. 10)
అనువాకం 11 - వైశ్వదేవహోమమన్త్రవ్యాఖ్యానం
ప్రజాప॑తి-రశ్వమే॒ధ-మ॑సృజత । తగ్ం సృ॒ష్ట-న్న కిఞ్చ॒నోద॑యచ్ఛత్ ।
తం-వైఀ᳚శ్వదే॒వాన్యే॒-వోద॑యచ్ఛన్న్ । యద్వై᳚శ్వదే॒వాని॑ జు॒హోతి॑ ।
య॒జ్ఞస్యోద్య॑త్యై ॥ స్వాహా॒-ఽఽధిమాధీ॑తాయ॒ స్వాహా᳚ । స్వాహా-ఽఽధీ॑త॒-మ్మన॑సే॒ స్వాహా᳚ ।
స్వాహా॒ మనః॑ ప్ర॒జాప॑తయే॒ స్వాహా᳚ ।
కాయ॒ స్వాహా॒ కస్మై॒ స్వాహా॑ కత॒మస్మై॒ స్వాహేతి॑ ప్రాజాప॒త్యే ముఖ్యే॑ భవతః ।
ప్ర॒జాప॑తి-ముఖాభిరే॒వైన॑-న్దే॒వతా॑భి॒రుద్య॑చ్ఛతే ॥ 42 ॥
అది॑త్యై॒ స్వాహా-ఽది॑త్యై మ॒హ్యై᳚ స్వాహా-ఽది॑త్యై సుమృడీ॒కాయై॒ స్వాహేత్యా॑హ । ఇ॒యం-వాఀ అది॑తిః । అ॒స్యా ఏ॒వైన॑-మ్ప్రతి॒ష్ఠాయోద్య॑చ్ఛతే ॥
సర॑స్వత్యై॒ స్వాహా॒ సర॑స్వత్యై బృహ॒త్యై᳚ స్వాహా॒ సర॑స్వత్యై పావ॒కాయై॒ స్వాహేత్యా॑హ ।
వాగ్వై సర॑స్వతీ । వా॒చైవైన॒ముద్య॑చ్ఛతే ॥
పూ॒ష్ణే స్వాహా॑ పూ॒ష్ణే ప్ర॑ప॒థ్యా॑య॒ స్వాహా॑ పూ॒ష్ణే న॒రన్ధి॑షాయ॒ స్వాహేత్యా॑హ ।
ప॒శవో॒ వై పూ॒షా । ప॒శుభి॑రే॒వైన॒-ముద్య॑చ్ఛతే ॥ త్వష్ట్రే॒ స్వాహా॒ త్వష్ట్ర॑ తు॒రీపా॑య॒ స్వాహా॒ త్వష్ట్రే॑ పురు॒రూపా॑య॒ స్వాహేత్యా॑హ । త్వష్టా॒ వై ప॑శూ॒నా-మ్మి॑థు॒నానాగ్ం॑ రూప॒కృత్ । రూ॒పమే॒వ ప॒శుషు॑ దధాతి । అథో॑ రూ॒పైరే॒వైన॒-ముద్య॑చ్ఛతే ॥
విష్ణ॑వే॒ స్వాహా॒ విష్ణ॑వే నిఖుర్య॒పాయ॒ స్వాహా॒ విష్ణ॑వే నిభూయ॒పాయ॒ స్వాహేత్యా॑హ ।
య॒జ్ఞో వై విష్ణుః॑ । య॒జ్ఞాయై॒వైన॒-ముద్య॑చ్ఛతే ॥ పూ॒ర్ణా॒హు॒తి-ము॑త్త॒మా-ఞ్జు॑హోతి । ప్రత్యుత్త॑బ్ధ్యై సయ॒త్వాయ॑ ॥ 43 ॥
(య॒చ్ఛ॒తే॒ - పు॒రు॒రూపా॑య॒ స్వాహేత్యా॑హా॒ష్టౌ చ॑) (అ. 11)
అనువాకం 12 - అశ్వసఞ్చరణవథ్సరే ప్రతిదిన-న్దేవయజనదేశే కర్తవ్యమిష్టిత్రయమభిధీయతే
సా॒వి॒త్ర-మ॒ష్టక॑పాల-మ్ప్రా॒తర్నిర్వ॑పతి । అ॒ష్టాఖ్ష॑రా గాయ॒త్రీ ।
గా॒య॒త్ర-మ్ప్రా॑తస్సవ॒నమ్ ।
ప్రా॒త॒స్స॒వ॒నా దే॒వైన॑-ఙ్గాయత్రి॒యా ॑007ఆ;ఛన్ద॒సో-ఽధి॒ నిర్మి॑మీతే ।
అథో᳚ ప్రాతస్సవ॒నమే॒వ తేనా᳚ప్నోతి । గా॒య॒త్రీ-ఞ్ఛన్దః॑ ॥ స॒వి॒త్రే ప్ర॑సవి॒త్ర ఏకా॑దశ-కపాల-మ్మ॒ద్ధ్యన్ది॑నే । ఏకా॑దశాఖ్షరా త్రి॒ష్టుప్ ।
త్రైష్టు॑భ॒-మ్మాద్ధ్య॑న్దిన॒గ్ం॒ సవ॑నమ్ ।
మాద్ధ్య॑న్దినా-దే॒వైన॒గ్ం॒ సవ॑నాత్త్రి॒ష్టుభః॒-ఛన్ద॒సో-ఽధి॒ నిర్మి॑మీతే ॥ 44 ॥
అథో॒ మాద్ధ్య॑న్దినమే॒వ సవ॑న॒-న్తేనా᳚ప్నోతి । త్రి॒ష్టుభ॒-ఞ్ఛన్దః॑ ॥ స॒వి॒త్ర ఆ॑సవి॒త్రే ద్వాద॑శ-కపాల-మపరా॒హ్ణే । ద్వాద॑శాఖ్షరా॒ జగ॑తీ । జాగ॑త-న్తృతీయ సవ॒నమ్ ।
తృ॒తీ॒య॒ స॒వ॒నాదే॒వైన॒-ఞ్జగ॑త్యా॒ ॑007ఆ;ఛన్ద॒సో-ఽధి॒ నిర్మి॑మీతే ।
అథో॑ తృతీయ సవ॒నమే॒వ తేనా᳚ప్నోతి ।
జగ॑తీ॒-ఞ్ఛన్దః॑ ॥ ఈ॒శ్వ॒రో వా అశ్వః॒ ప్రము॑క్తః॒ పరా᳚-మ్పరా॒వత॒-ఙ్గన్తోః᳚ ।
ఇ॒హ ధృతి॒-స్స్వాహే॒హ విధృ॑తి॒-స్స్వాహే॒హ రన్తి॒-స్స్వాహే॒హ రమ॑తి॒-స్స్వాహేతి॒ చత॑స్ర॒ ఆహు॑తీ-ర్జుహోతి
( ) ॥ 45 ॥
చత॑స్రో॒ దిశః॑ । ది॒గ్భిరే॒వైన॒-మ్పరి॑గృహ్ణాతి ॥ ఆశ్వ॑త్థో వ్ర॒జో భ॑వతి । ప్ర॒జాప॑తి-ర్దే॒వేభ్యో॒ నిలా॑యత । అశ్వో॑ రూ॒ప-ఙ్కృ॒త్వా ।
సో᳚-ఽశ్వ॒త్థే సం॑వఀథ్స॒ర-మ॑తిష్ఠత్ । తద॑శ్వ॒త్థస్యా᳚-శ్వత్థ॒త్వమ్ ।
యదాశ్వ॑త్థో వ్ర॒జో భవ॑తి । స్వ ఏ॒వైనం॒-యోఀనౌ॒ ప్రతి॑ష్ఠాపయతి ॥ 46 ॥
(త్రి॒ష్టుభ॒ ॑శ్ఛన్ద॒సో-ఽధి॒ నిర్మి॑మీతే - జుహోతి॒ - నవ॑ చ) (అ. 12)
అనువాకం 13 - సంవఀథ్సరాద్ర్ధ్వముఖ్యస్యాగ్రేరూపస్థానం
ఆ బ్ర॑హ్మ-న్బ్రాహ్మ॒ణో బ్ర॑హ్మవర్చ॒సీ జా॑యతా॒-మిత్యా॑హ । బ్రా॒హ్మ॒ణ ఏ॒వ బ్ర॑హ్మవర్చ॒స-న్దధాతి । తస్మా᳚త్పు॒రా బ్రా᳚హ్మ॒ణో బ్ర॑హ్మవర్చ॒స్య॑ జాయత ॥ ఆ-ఽస్మి-న్రా॒ష్ట్రే రా॑జ॒న్య॑ ఇష॒వ్య॑-శ్శూరో॑ మహార॒థో జా॑యతా॒-మిత్యా॑హ । రా॒జ॒న్య॑ ఏ॒వ శౌ॒ర్య-మ్మ॑హి॒మాన॑-న్దధాతి । తస్మా᳚త్పు॒రా రా॑జ॒న్య॑ ఇష॒వ్య॑-శ్శూరో॑ మహార॒థో॑-ఽజాయత ॥
దోగ్ధ్రీ॑ ధే॒నురిత్యా॑హ । ధే॒న్వామే॒వ పయో॑ దధాతి । తస్మా᳚త్పు॒రా దోగ్ధ్రీ॑ ధే॒నుర॑జాయత । వోఢా॑-ఽన॒డ్వా-నిత్యా॑హ ॥ 47 ॥
అ॒న॒డుహ్యే॒వ వీ॒ర్య॑-న్దధాతి । తస్మా᳚త్పు॒రా వోఢా॑-ఽన॒డ్వాన॑జాయత । ఆ॒శు-స్సప్తి॒రిత్యా॑హ । అశ్వ॑ ఏ॒వ జ॒వ-న్ద॑ధాతి । తస్మా᳚త్పు॒రా-ఽఽశురశ్వో॑-ఽజాయత । పుర॑ధిం॒ర్యోషేత్యా॑హ ।
యో॒షిత్యే॒వ రూ॒ప-న్ద॑ధాతి । తస్మా॒థ్స్త్రీ యు॑వ॒తిః ప్రి॒యా భావు॑కా ॥ జి॒ష్ణూ ర॑థే॒ష్ఠా ఇత్యా॑హ । ఆ హ॒ వై తత్ర॑ జి॒ష్ణూ ర॑థే॒ష్ఠా జా॑యతే ॥ 48 ॥
యత్రై॒తేన॑ య॒జ్ఞేన॒ యజ॑న్తే ॥ స॒భేయో॒ యువేత్యా॑హ । యో వై పూ᳚ర్వవయ॒సీ ।
స స॒భేయో॒ యువా᳚ । తస్మా॒ద్యువా॒ పుమా᳚-న్ప్రి॒యో భావు॑కః ॥ ఆ-ఽస్య యజ॑మానస్య వీ॒రో జా॑యతా॒-మిత్యా॑హ । ఆ హ॒ వై తత్ర॒ యజ॑మానస్య వీ॒రో జా॑యతే ।
యత్రై॒తేన॑ య॒జ్ఞేన॒ యజ॑న్తే ॥ ని॒కా॒మేని॑కామే నః ప॒ర్జన్యో॑ వర్ష॒త్విత్యా॑హ ।
ని॒కా॒మేని॑కామే హ॒ వై తత్ర॑ ప॒ర్జన్యో॑ వర్షతి । యత్రై॒తేన॑ య॒జ్ఞేన॒ యజ॑న్తే ॥ ఫ॒లిన్యో॑ న॒ ఓష॑ధయః పచ్యన్తా॒-మిత్యా॑హ ।
ఫ॒లిన్యో॑ హ॒ వై తత్రౌష॑ధయః పచ్యన్తే । యత్రై॒తేన॑ య॒జ్ఞేన॒ యజ॑న్తే ।
యో॒గ॒ఖ్షే॒మో నః॑ కల్పతా॒-మిత్యా॑హ ।
కల్ప॑తే హ॒ వై తత్ర॑ ప్ర॒జాభ్యో॑ యోగఖ్షే॒మః ।
యత్రై॒తేన॑ య॒జ్ఞేన॒ యజ॑న్తే ॥ 49 ॥
(అ॒న॒డ్వానిత్యా॑హ - జాయతే - వర్షతి స॒ప్త చ॑) (అ. 13)
అనువాకం 14 - అన్నహోమాః. త్రిరాత్రరూపస్యాశ్వమేధస్య ప్రథమదినరాత్రౌ
ప్ర॒జాప॑తి-ర్దే॒వేభ్యో॑ య॒జ్ఞాన్ వ్యాది॑శత్ ।
స ఆ॒త్మ-న్న॑శ్వమే॒ధమ॑ధత్త ।
త-న్దే॒వా అ॑బ్రువన్న్ । ఏ॒ష వావ య॒జ్ఞః । యద॑శ్వమే॒ధః । అప్యే॒వ నో-ఽత్రా॒స్త్వితి॑ ।
తేభ్య॑ ఏ॒తాన॑న్నహో॒మా-న్ప్రాయ॑చ్ఛత్ ।
తాన॑జుహోత్ । తైర్వై స దే॒వాన॑ ప్రీణాత్ ।
యద॑న్న-హో॒మాఞ్జు॒హోతి॑ ॥ 50 ॥
దే॒వానే॒వ తైర్యజ॑మానః ప్రీణాతి ॥ ఆజ్యే॑న జుహోతి ।
అ॒గ్నేర్వా ఏ॒తద్రూ॒పమ్ । యదాజ్య᳚మ్ । యదాజ్యే॑న జు॒హోతి॑ । అ॒గ్నిమే॒వ తత్ప్రీ॑ణాతి ॥ మధు॑నా జుహోతి ।
మ॒హ॒త్యై వా ఏ॒తద్దే॒వతా॑యై రూ॒పమ్ । యన్మధు॑ । యన్మధు॑నా జు॒హోతి॑ ॥ 51 ॥
మ॒హ॒తీమే॒వ తద్దే॒వతా᳚-మ్ప్రీణాతి । త॒ణ్డు॒లై-ర్జు॑హోతి । వసూ॑నాం॒-వాఀ ఏ॒తద్రూ॒పమ్ । యత్త॑ణ్డు॒లాః । యత్త॑ణ్డు॒లై-ర్జు॒హోతి॑ ।
వసూ॑నే॒వ తత్ప్రీ॑ణాతి । పృథు॑కై-ర్జు॒హోతి॑ (ర్జుహోతి) ।
రు॒ద్రాణాం॒-వాఀ ఏ॒తద్రూ॒పమ్ । యత్పృథు॑కాః । యత్పృథు॑కై-ర్జు॒హోతి॑ ॥ 52 ॥
రు॒ద్రానే॒వ తత్ప్రీ॑ణాతి । లా॒జైర్జు॑హోతి । ఆ॒ది॒త్యానాం॒-వాఀ ఏ॒తద్రూ॒పమ్ । యల్లా॒జాః । యల్లా॒జై-ర్జు॒హోతి॑ । ఆ॒ది॒త్యానే॒వ తత్ప్రీ॑ణాతి । క॒రమ్బై᳚-ర్జుహోతి । విశ్వే॑షాం॒-వాఀ ఏ॒తద్దే॒వానాగ్ం॑ రూ॒పమ్ । యత్క॒రమ్బాః᳚ । యత్క॒రమ్బై᳚-ర్జు॒హోతి॑ ॥ 53 ॥
విశ్వా॑నే॒వ తద్దే॒వా-న్ప్రీ॑ణాతి । ధా॒నాభి॑-ర్జుహోతి ।
నఖ్ష॑త్రాణాం॒-వాఀ ఏ॒తద్రూ॒పమ్ । యద్ధా॒నాః । యద్ధా॒నాభి॑-ర్జు॒హోతి॑ । నఖ్ష॑త్రాణ్యే॒వ తత్ప్రీ॑ణాతి । సక్తు॑భి-ర్జుహోతి । ప్ర॒జాప॑తే॒ర్వా ఏ॒తద్రూ॒పమ్ ।
యథ్సక్త॑వః । యథ్సక్తు॑భి-ర్జు॒హోతి॑ ॥ 54 ॥
ప్ర॒జాప॑తిమే॒వ తత్ప్రీ॑ణాతి । మ॒సూస్యై᳚ర్జుహోతి ।
సర్వా॑సాం॒-వాఀ ఏ॒తద్దే॒వతా॑నాగ్ం రూ॒పమ్ । యన్మ॒సూస్యా॑ని । యన్మ॒సూస్యై᳚-ర్జు॒హోతి॑ । సర్వా॑ ఏ॒వ తద్దే॒వతాః᳚ ప్రీణాతి । ప్రి॒య॒ఙ్గు॒త॒ణ్డు॒లై-ర్జు॑హోతి । ప్రి॒యాఙ్గా॑ హ॒ వై నామై॒తే ।
ఏ॒తైర్వై దే॒వా అశ్వ॒స్యాఙ్గా॑ని॒ సమ॑దధుః । యత్ప్రి॑యఙ్గుతణ్డు॒లై-ర్జు॒హోతి॑ । అశ్వ॑స్యై॒వాఙ్గా॑ని॒ సన్ద॑ధాతి ॥ దశాన్నా॑ని జుహోతి । దశా᳚ఖ్షరా వి॒రాట్ ।
వి॒రాట్-కృ॒థ్స్నస్యా॒-న్నాద్య॒స్యా-వ॑రుద్ధ్యై ॥ 55 ॥
(జు॒హోతి॒ - మధు॑నా జు॒హోతి॒ - పృథు॑కైర్జు॒హోతి॑ - క॒రమ్బై᳚ర్జు॒హోతి॒ - సక్తు॑భిర్జు॒హోతి॑ - ప్రియఙ్గుతణ్డు॒లైర్జు॒హోతి॑ చ॒త్వారి॑ చ) (అ. 14)
(అ॒న్న॒హో॒మానాజ్యే॑నా॒గ్నేర్మధు॑నా తణ్డు॒లైః పృథు॑కైర్లా॒జైః క॒రమ్బై᳚ద్ర్ధా॒నాభి॒-స్సక్తు॑భిర్మ॒సూస్యైః᳚ ప్రియఙ్గుతణ్డు॒లై-ర్దశాన్నా॑ని॒ ద్వాద॑శ)
అనువాకం 15 - తత్ప్రకారవిశేష
ప్ర॒జాప॑తి-రశ్వమే॒ధమ॑సృజత । తగ్ం సృ॒ష్టగ్ం రఖ్షాగ్॑స్య జిఘాగ్ంసన్న్ ।
స ఏ॒తా-న్ప్ర॒జాప॑తిర్నక్తగ్ం హో॒మాన॑-పశ్యత్ । తాన॑ జుహోత్ । తైర్వై స య॒జ్ఞా-ద్రఖ్షా॒గ్॒స్యపా॑హన్న్ । యన్న॑క్తగ్ం హో॒మాఞ్జు॒హోతి॑ । య॒జ్ఞాదే॒వ తైర్యజ॑మానో॒ రఖ్షా॒గ్॒స్యప॑హన్తి ॥ ఆజ్యే॑న జుహోతి ।
వజ్రో॒ వా ఆజ్య᳚మ్ । వజ్రే॑ణై॒వ య॒జ్ఞా-ద్రఖ్షా॒గ్॒స్యప॑హన్తి ॥ 56 ॥
ఆజ్య॑స్య ప్రతి॒పద॑-ఙ్కరోతి । ప్రా॒ణో వా ఆజ్య᳚మ్ ।
ము॒ఖ॒త ఏ॒వాస్య॑ ప్రా॒ణ-న్ద॑ధాతి ॥ అ॒న్న॒హో॒మా-ఞ్జు॑హోతి । శరీ॑రవదే॒వావ॑రున్ధే ॥ వ్య॒త్యాస॑-ఞ్జుహోతి । ఉ॒భయ॒స్యా వ॑రుద్ధ్యై ॥
నక్త॑-ఞ్జుహోతి । రఖ్ష॑సా॒మప॑హత్యై ॥ ఆజ్యే॑నా-న్త॒తో జు॑హోతి ॥ 57 ॥
ప్రా॒ణో వా ఆజ్య᳚మ్ । ఉ॒భ॒యత॑ ఏ॒వాస్య॑ ప్రా॒ణ-న్ద॑ధాతి । పు॒రస్తా᳚-చ్చో॒పరి॑ష్టాచ్చ ॥ ఏక॑స్మై॒ స్వాహేత్యా॑హ । అ॒స్మిన్నే॒వ లో॒కే ప్రతి॑తిష్ఠతి । ద్వాభ్యా॒గ్॒ స్వాహేత్యా॑హ । అ॒ముష్మి॑న్నే॒వ లో॒కే ప్రతి॑తిష్ఠతి । ఉ॒భయో॑రే॒వ లో॒కయాః॒ ప్రతి॑తిష్ఠతి । అ॒స్మిగ్గ్శ్చా॒-ముష్మిగ్గ్॑శ్చ ॥ శ॒తాయ॒ స్వాహేత్యా॑హ । శ॒తాయు॒ర్వై పురు॑ష-శ్శ॒తవీ᳚ర్యః । ఆయు॑రే॒వ వీ॒ర్య॑మవ॑రున్ధే ।
స॒హస్రా॑య॒ స్వాహేత్యా॑హ । ఆయు॒ర్వై స॒హస్ర᳚మ్ । ఆయు॑రే॒వా-వ॑రున్ధే ॥
సర్వ॑స్మై॒ స్వాహేత్యా॑హ । అప॑రిమితమే॒వా వ॑రున్ధే ॥ 58 ॥
(ఏ॒వ య॒జ్ఞ-ద్రఖ్షా॒గ్॒స్యప॑హన్ - త్యన్త॒తో జు॑హోతి - శ॒తాయ॒ స్వాహేత్యా॑హ సప్త చ॑) (అ. 15)
అనువాకం 16 - వివరణమేతయోః
ప్ర॒జాప॑తిం॒-వాఀ ఏ॒ష ఈ᳚ఫ్స॒తీత్యా॑హుః । యో᳚-ఽశ్వమే॒ధేన॒ యజ॑త॒ ఇతి॑ ।
అథో॑ ఆహుః । సర్వా॑ణి భూ॒తానీతి॑ ॥
ఏక॑స్మై॒ స్వాహేత్యా॑హ । ప్ర॒జాప॑తి॒ర్వా ఏకః॑ । తమే॒వాప్నో॑తి ॥ ఏక॑స్మై॒ స్వాహా॒ ద్వాభ్యా॒గ్॒ స్వాహేత్య॑భి-పూ॒ర్వమాహు॑తీ-ర్జుహోతి ।
అ॒భి॒పూ॒ర్వమే॒వ స॑వ॒ర్గం-లోఀ॒కమే॑తి ॥ ఏ॒కో॒త్త॒ర-ఞ్జు॑హోతి ॥ 59 ॥
ఏ॒క॒వదే॒వ సు॑వ॒ర్గం-లోఀ॒కమే॑తి ॥ సన్త॑త-ఞ్జుహోతి । సు॒వ॒ర్గస్య॑ లో॒కస్య॒ సన్త॑త్యై ॥ శ॒తాయ॒ స్వాహేత్యా॑హ । శ॒తాయు॒ర్వై పురు॑ష-శ్శ॒తవీ᳚ర్యః । ఆయు॑రే॒వ వీ॒ర్య॑మవ॑రున్ధే । స॒హస్రా॑య॒ స్వాహేత్యా॑హ । ఆయు॒ర్వై స॒హస్ర᳚మ్ । ఆయు॑రే॒వా వ॑రున్ధే ॥ అ॒యుతా॑య॒ స్వాహా॑ ని॒యుతా॑య॒ స్వాహా᳚ ప్ర॒యుతా॑య॒ స్వాహేత్యా॑హ ॥ 60 ॥
త్రయ॑ ఇ॒మే లో॒కాః । ఇ॒మానే॒వ లో॒కానవ॑రున్ధే ॥ అర్బు॑దాయ॒ స్వాహేత్యా॑హ । వాగ్వా అర్బు॑దమ్ । వాచ॑మే॒వా వ॑రున్ధే ॥ న్య॑ర్బుదాయ॒ స్వాహేత్యా॑హ ।
యో వై వా॒చో భూ॒మా । తన్న్య॑ర్బుదమ్ ।
వా॒చ ఏ॒వ భూ॒మాన॒మవ॑రున్ధే ॥
స॒ము॒ద్రాయ॒ స్వాహేత్యా॑హ ॥ 61 ॥
స॒ము॒ద్రమే॒వాప్నో॑తి । మద్ధ్యా॑య॒ స్వాహేత్యా॑హ । మద్ధ్య॑మే॒వాప్నో॑తి । అన్తా॑య॒ స్వాహేత్యా॑హ । అన్త॑మే॒-వాప్నో॑తి । ప॒రా॒ద్ర్ధాయ॒ స్వాహేత్యా॑హ ।
ప॒రా॒ద్ర్ధమే॒వాప్నో॑తి ॥ ఉ॒షసే॒ స్వాహా॒ వ్యు॑ష్ట్యై॒ స్వాహేత్యా॑హ । రాత్రి॒ర్వా ఉ॒షాః ।
అహ॒ర్వ్యు॑ష్టిః । అ॒హో॒రా॒త్రే ఏ॒వావ॑రున్ధే ।
అథో॑ అహోరా॒త్రయో॑రే॒వ ప్రతి॑తిష్ఠతి ॥
తా యదు॒భయీ॒ర్దివా॑ వా॒ నక్తం॑-వాఀ జుహు॒యాత్ । అ॒హో॒రా॒త్రే మో॑హయేత్ । ఉ॒షసే॒ స్వాహా॒ వ్యు॑ష్ట్యై॒ స్వాహో॑దేష్య॒తే స్వాహో᳚ద్య॒తే
స్వాహేత్యను॑దితే జుహోతి । ఉది॑తాయ॒ స్వాహా॑ సువ॒ర్గాయ॒ స్వాహా॑ లో॒కాయ॒ స్వాహేత్యుది॑తే జుహోతి ।
అ॒హో॒రా॒త్రయో॒-రవ్య॑తిమోహాయ ॥ 62 ॥
(ఏ॒కో॒త్త॒ర-ఞ్జు॑హోతి - ప్ర॒యుతా॑య॒ స్వాహేత్యా॑హ - సము॒ద్రాయ॒ స్వాహేత్యా॒హాహ॒--ర్ వ్యు॑ష్టి-స్స॒ప్త చ॑) (అ. 16)
అనువాకం 17 - సప్తమకాణ్డగతాన్నహోమానువాకా వ్యాఖ్యాయన్తే
వి॒భూర్మా॒త్రా ప్ర॒భూః పి॒త్రేత్య॑శ్వ-నా॒మాని॑ జుహోతి ।
ఉ॒భయో॑రే॒వైనం॑-లోఀ॒కయో᳚-ర్నామ॒ధేయ॑-ఙ్గమయతి ॥ ఆయ॑నాయ॒ స్వాహా॒ ప్రాయ॑ణాయ॒ స్వాహేత్యు॑-ద్ద్రా॒వాఞ్జు॑హోతి । సర్వ॑మే॒వైన॒-మస్క॑న్నగ్ం సువ॒ర్గం-లోఀ॒క-ఙ్గ॑మయతి ॥
అ॒గ్నయే॒ స్వాహా॒ సోమా॑య॒ స్వాహేతి॑ పూర్వహా॒మా-ఞ్జు॑హోతి । పూర్వ॑ ఏ॒వ ద్వి॒షన్త॒-మ్భ్రాతృ॑వ్య॒-మతి॑క్రామతి ॥
పృ॒థి॒వ్యై స్వాహా॒-ఽన్తరి॑ఖ్షాయ॒ స్వాహేత్యా॑హ । య॒థా॒ య॒జురే॒వైతత్ ॥ అ॒గ్నయే॒ స్వాహా॒ సోమా॑య॒ స్వాహేతి॑ పూర్వదీ॒ఖ్షా జు॑హోతి ।
పూర్వ॑ ఏ॒వ ద్వి॒షన్త॒-మ్భ్రాతృ॑వ్య॒-మతి॑క్రామతి ॥ 63 ॥
పృ॒థి॒వ్యై స్వాహా॒-ఽన్తరి॑ఖ్షాయ॒ స్వాహేత్యే॑-కవి॒గ్ం॒శినీ᳚-న్దీ॒ఖ్షా-ఞ్జు॑హోతి ।
ఏక॑విగ్ంశతి॒ర్వై దే॑వలో॒కాః । ద్వాద॑శ॒ మాసాః॒ పఞ్చ॒ర్తవః॑ । త్రయ॑ ఇ॒మే లో॒కాః । అ॒సావా॑ది॒త్య ఏ॑కవి॒గ్ం॒శః । ఏ॒ష సు॑వ॒ర్గో లో॒కః ।
సు॒వ॒ర్గస్య॑ లో॒కస్య॒ సమ॑ష్ట్యై ॥
భువో॑ దే॒వానా॒-ఙ్కర్మ॒ణేత్యృ॑తు-దీ॒ఖ్షా జు॑హోతి ।
ఋ॒తూనే॒-వాస్మై॑ కల్పయతి ॥ అ॒గ్నయే॒ స్వాహా॑ వా॒యవే॒ స్వాహేతి॑ జుహో॒త్య-న॑న్తరిత్యై ॥ 64 ॥
అ॒ర్వాంయఀ॒జ్ఞ-స్సఙ్క్రా॑మ॒త్వి-త్యాప్తీ᳚-ర్జుహోతి । సు॒వ॒ర్గస్య॑ లో॒కస్యాప్త్యై᳚ ॥ భూ॒త-మ్భవ్య॑-మ్భవి॒ష్యదితి॒ పర్యా᳚ప్తీ-ర్జుహోతి ।
సు॒వ॒ర్గస్య॑ లో॒కస్య॒ పర్యా᳚ప్త్యై ॥
ఆ మే॑ గృ॒హా భ॑వ॒న్త్విత్యా॒భూ-ర్జు॑హోతి । సు॒వ॒ర్గస్య॑ లో॒కస్యా భూ᳚త్యై ॥
అ॒గ్నినా॒ తపో-ఽన్వ॑భవ॒దిత్య॑ను॒భూ-ర్జు॑హోతి । సు॒వ॒ర్గస్య॑ లో॒కస్యాను॑భూత్యై ॥
స్వాహా॒-ఽఽధిమాధీ॑తాయ॒ స్వాహేతి॒ సమ॑స్తాని వైశ్వదే॒వాని॑ జుహోతి । సమ॑స్తమే॒వ ద్వి॒షన్త॒-మ్భ్రాతృ॑వ్య॒-మతి॑క్రామతి ॥ 65 ॥
ద॒ద్భ్య-స్స్వాహా॒ హనూ᳚భ్యా॒గ్॒ స్వాహేత్య॑ఙ్గహో॒మా-ఞ్జు॑హోతి ।
అఙ్గే॑ అఙ్గే॒ వై పురు॑షస్య పా॒ప్మోప॑శ్లిష్టః ।
అఙ్గా॑దఙ్గా దే॒వైన॑-మ్పా॒ప్మన॒స్తేన॑ ముఞ్చతి ॥ అ॒ఞ్జ్యే॒తాయ॒ స్వాహా॑ కృ॒ష్ణాయ॒ స్వాహా᳚ శ్వే॒తాయ॒ స్వాహేత్య॑-శ్వరూ॒పాణి॑ జుహోతి ।
రూ॒పైరే॒వైన॒గ్ం॒ సమ॑ద్ర్ధయతి ॥
ఓష॑ధీభ్య॒-స్స్వాహా॒ మూలే᳚భ్య॒-స్స్వాహేత్యో॑షధి హో॒మాఞ్జు॑హోతి । ద్వ॒య్యో వా ఓష॑ధయః । పుష్పే᳚భ్యో॒-ఽన్యాః ఫల॑-ఙ్గృ॒హ్ణన్తి॑ ।
మూలే᳚భ్యో॒-ఽన్యాః । తా ఏ॒వోభయీ॒రవ॑రున్ధే ॥ 66 ॥
వన॒స్పతి॑భ్య॒-స్స్వాహేతి॑ వనస్పతి-హో॒మాఞ్జు॑హోతి ।
ఆ॒ర॒ణ్యస్యా॒న్నాద్య॒స్యావ॑రుద్ధ్యై ॥
మే॒షస్త్వా॑ పచ॒తై-ర॑వ॒త్విత్య-పా᳚వ్యాని జుహోతి ।
ప్రా॒ణా వై దే॒వా అపా᳚వ్యాః । ప్రా॒ణానే॒వావ॑రున్ధే ॥ కూప్యా᳚భ్య॒-స్స్వాహా॒-ఽద్భ్య-స్స్వాహేత్య॒పాగ్ం హోమా᳚ఞ్జుహోతి । అ॒ఫ్సు వా ఆపః॑ । అన్నం॒-వాఀ ఆపః॑ । అ॒ద్భ్యో వా అన్న॑-ఞ్జాయతే । యదే॒వాద్భ్యో-ఽన్న॒-ఞ్జాయ॑తే । తదవ॑రున్ధే ॥ 67 ॥
(పూ॒ర్వ॒దీ॒ఖ్షా జు॑హోతి॒ పూర్వ॑ ఏ॒వ ద్వి॒షన్త॒-మ్భ్రాతృ॑వ్య॒మతి॑క్రామ॒ - త్యన॑న్తరిత్యై - క్రామతి - రున్ధే॒ - జాయ॑త॒ ఏక॑-ఞ్చ) (అ. 17)
అనువాకం 18 - సప్తమకాణ్డగతాన్నహోమానువాకా వ్యాఖ్యాయన్తే
అమ్భాగ్ం॑సి జుహోతి । అ॒యం-వైఀ లో॒కో-ఽమ్భాగ్ం॑సి ।
తస్య॒ వస॒వో-ఽధి॑పతయః । అ॒గ్నిర్జ్యోతిః॑ । యదమ్భాగ్ం॑సి జు॒హోతి॑ ।
ఇ॒మమే॒వ లో॒కమవ॑రున్ధే । వసూ॑నా॒గ్ం॒ సాయు॑జ్య-ఙ్గచ్ఛతి । అ॒గ్ని-ఞ్జ్యోతి॒రవ॑రున్ధే ॥ నభాగ్ం॑సి జుహోతి । అ॒న్తరి॑ఖ్షం-వైఀ నభాగ్ం॑సి ॥ 68 ॥
తస్య॑ రు॒ద్రా అధి॑పతయః । వా॒యుర్జ్యోతిః॑ । యన్నభాగ్ం॑సి జు॒హోతి॑ । అ॒న్తరి॑ఖ్షమే॒వా-వ॑రున్ధే । రు॒ద్రాణా॒గ్ం॒ సాయు॑జ్య-ఙ్గచ్ఛతి ।
వా॒యు-ఞ్జ్యోతి॒రవ॑రున్ధే । మహాగ్ం॑సి జుహోతి । అ॒సౌ వై లో॒కో మహాగ్ం॑సి । తస్యా॑ది॒త్యా అధి॑పతయః। సూర్యో॒ జ్యోతిః॑ ॥ 69 ॥
యన్మహాగ్ం॑సి జు॒హోతి॑ । అ॒ముమే॒వ లో॒కమవ॑రున్ధే । ఆ॒ది॒త్యానా॒గ్ం॒ సాయు॑జ్య-ఙ్గచ్ఛతి । సూర్య॒-ఞ్జ్యోతి॒రవ॑రున్ధే ॥
నమో॒ రాజ్ఞ॒ నమో॒ వరు॑ణా॒యేతి॑ య॒వ్యాని॑ జుహోతి ।
అ॒న్నాద్య॒స్యావ॑రుద్ధ్యై ॥ మ॒యో॒భూర్వాతో॑ అ॒భి వా॑తూ॒స్రా ఇతి॑ గ॒వ్యాని॑ జుహోతి ।
ప॒శూ॒నామవ॑రుద్ధ్యై ॥
ప్రా॒ణాయ॒ స్వాహా᳚ వ్యా॒నాయ॒ స్వాహేతి॑ సన్తతి-హో॒మాఞ్జు॑హోతి । సు॒వ॒ర్గస్య॑ లో॒కస్య॒ సన్త॑త్యై ॥ 70 ॥
సి॒తాయ॒ స్వాహా-ఽసి॑తాయ॒ స్వాహేతి॒ ప్రము॑క్తీ-ర్జుహోతి ।
సు॒వ॒ర్గస్య॑ లో॒కస్య॒ ప్రము॑క్త్యై ॥ పృ॒థి॒వ్యై స్వాహా॒-ఽన్తరి॑ఖ్షాయ॒ స్వాహేత్యా॑హ ।
య॒థా॒ య॒జురే॒వైతత్ ॥
ద॒త్త్వతే॒ స్వాహా॑-ఽద॒న్తకా॑య॒ స్వాహేతి॑ శరీర-హో॒మాఞ్జు॑హోతి । పి॒తృ॒లో॒కమే॒వ తైర్యజ॑మా॒నో-ఽవ॑రున్ధే ॥ కస్త్వా॑ యునక్తి॒ స త్వా॑ యున॒క్త్వితి॑ పరి॒ధీన్. యు॑నక్తి । ఇ॒మే వై లో॒కాః ప॑రి॒ధయః॑ । ఇ॒మానే॒వాస్మై॑ లో॒కాన్. యు॑నక్తి ।
సు॒వ॒ర్గస్య॑ లో॒కస్య॒ సమ॑ష్ట్యై ॥ 71 ॥
యః ప్రా॑ణ॒తో య ఆ᳚త్మ॒దా ఇతి॑ మహి॒మానౌ॑ జుహోతి ।
సు॒వ॒ర్గో వై లో॒కో మహః॑ । సు॒వ॒ర్గమే॒వ తాభ్యాం᳚-లోఀ॒కం-యఀజ॑మా॒నో-ఽవ॑రున్ధే ॥
ఆ బ్రహ్మ॑-న్బ్రాహ్మ॒ణో బ్ర॑హ్మవచ॒ర్సీ జా॑యతా॒మితి॒ సమ॑స్తాని బ్రహ్మవర్చ॒సాని॑ జుహోతి ।
బ్ర॒హ్మ॒వ॒ర్చ॒సమే॒వ తైర్యజ॑మా॒నో
-ఽవ॑రున్ధే ॥ జజ్ఞి॒ బీజ॒మితి॑ జుహో॒త్య-న॑న్తరిత్యై ॥
అ॒గ్నయే॒ సమ॑నమ-త్పృథి॒వ్యై సమన॑మ॒దితి॑ సన్నతి హో॒మాఞ్జు॑హోతి । సు॒వ॒ర్గస్య॑ లో॒కస్య॒ సన్న॑త్యై ॥ భూ॒తాయ॒ స్వాహా॑ భవిష్య॒తే స్వాహేతి॑ భూతాభ॒వ్యౌ హోమౌ॑ జుహోతి ।
అ॒యం-వైఀ లో॒కో భూ॒తమ్ ॥ 72 ॥
అసౌ భ॑వి॒ష్యత్ । అ॒నయో॑రే॒వ లో॒కయోః॒ ప్రతి॑తిష్ఠతి । సర్వ॒స్యాప్త్యై᳚ । సర్వ॒స్యావ॑రుద్ధ్యై ॥ యదక్ర॑న్దః ప్రథ॒మ-ఞ్జాయ॑మాన॒ ఇత్య॑శ్వస్తో॒మీయ॑-ఞ్జుహోతి । సర్వ॒స్యాప్త్యై᳚ । సర్వ॑స్య॒ జిత్యై᳚ ॥ సర్వ॑మే॒వ తేనా᳚ప్నోతి ।
సర్వ॑-ఞ్జయతి । యో᳚-ఽశ్వమే॒ధేన॒ యజ॑తే ॥ 73 ॥
య ఉ॑ చైనమే॒వం-వేఀద॑ ॥ య॒జ్ఞగ్ం రఖ్షాగ్॑స్య జిఘాగ్ంసన్న్ । స ఏ॒తా-న్ప్ర॒జాప॑తి-ర్నక్తగ్ం హో॒మాన॑పశ్యత్ । తాన॑జుహోత్ ।
తైర్వై స య॒జ్ఞాద్రఖ్షా॒గ్॒స్యపా॑హన్న్ । యన్న॑క్తగ్ం హో॒మాఞ్జు॒హోతి॑ ।
య॒జ్ఞాదే॒వ తైర్యజ॑మానో॒
రఖ్షా॒గ్॒స్యప॑హన్తి ॥ ఉ॒షసే॒ స్వాహా॒ వ్యు॑ష్ట్యై॒ స్వాహేత్య॑న్త॒తో జు॑హోతి ।
సు॒వ॒ర్గస్య॑ లో॒కస్య॒ సమ॑ష్ట్యై ॥ 74 ॥
(వై నభాగ్ం॑సి॒ - సూర్యో॒ జ్యోతిః॒ - సన్త॑త్యై॒ - సమ॑ష్ట్యై - భు॒తం - ఀయజ॑తే॒ - +నవ॑ చ) (అ. 18)
అనువాకం 19 - ఔపసథ్యదినే యూపప్రయోగాః
ఏ॒క॒యూ॒పో వై॑కాద॒శినీ॑ వా । అ॒న్యేషాం᳚-యఀ॒జ్ఞానాం॒-యూఀపా॑ భవన్తి ।
ఏ॒క॒వి॒శిన్య॑-శ్వమే॒ధస్య॑ । సు॒వ॒ర్గస్య॑ లో॒కస్యా॒-భిజి॑త్యై ॥ బై॒ల॒.వో వా॑ ఖాది॒రో వా॑ పాలా॒శో వా᳚ । అ॒న్యేషాం᳚-యఀజ్ఞక్రతూ॒నాం-యూఀపా॑ భవన్తి । రాజ్జు॑దాల॒ ఏక॑విగ్ంశత్య-రత్నిరశ్వమే॒ధస్య॑ । సు॒వ॒ర్గస్య॑ లో॒కస్య॒ సమ॑ష్ట్యై ॥ నాన్యేషా᳚-మ్పశూ॒నా-న్తే॑జ॒న్యా అ॑వ॒ద్యన్తి॑ । అవ॑ద్య॒న్త్యశ్వ॑స్య ॥ 75 ॥
పా॒ప్మా వై తే॑జ॒నీ । పా॒ప్మనో-ఽప॑హత్యై ॥
ప్ల॒ఖ్ష॒శా॒ఖాయా॑మ॒న్యేషా᳚-మ్పశూ॒నామ॑వ॒ద్యన్తి॑ । వే॒త॒స॒-శా॒ఖాయా॒-మశ్వ॑స్య । అ॒ఫ్సుయో॑ని॒ర్వా అశ్వః॑ । అ॒ఫ్సు॒జో వే॑త॒సః । స్వ ఏ॒వాస్య॒ యోనా॒వ-వ॑ద్యతి ॥
యూపే॑షు గ్రా॒మ్యా-న్ప॒శూన్ని॑-యు॒ఞ్జన్తి॑ । ఆ॒రో॒కేష్వా॑-ర॒ణ్యాన్ధా॑రయన్తి ।
ప॒శూ॒నాం-వ్యాఀవృ॑త్త్యై ॥ ఆ గ్రా॒మ్యా-న్ప॒శూన్-ఀలభ॑న్తే । ప్రార॒ణ్యాన్థ్సృ॑జన్తి । పా॒ప్మనో-ఽప॑హత్యై ॥ 76 ॥
(అశ్వ॑స్య॒ - వ్యావృ॑త్త్య॒ త్రీణి॑ చ) (అ. 19)
అనువాకం 20 - యూపానాం స్థానాదయః
రాజ్జు॑దాల-మగ్ని॒ష్ఠ-మ్మి॑నోతి । భ్రూ॒ణ॒హ॒త్యాయా॒ అప॑హత్యై ॥ పౌతు॑ద్రవావ॒భితో॑ భవతః । పుణ్య॑స్య గ॒న్ధస్యావ॑రుద్ధ్యై ।
భ్రూ॒ణ॒హ॒త్యా-మే॒వాస్మా॑-దప॒హత్య॑ । పుణ్యే॑న గ॒న్ధేనో॑భ॒యతః॒ పరి॑గృహ్ణాతి ॥
షడ్బై॒ల్॒.వా భ॑వన్తి । బ్ర॒హ్మ॒వ॒ర్చ॒సస్యా-వ॑రుద్ధ్యై ॥ షట్ఖా॑ది॒రాః ।
తేజ॒సో-ఽవ॑రుద్ధ్యై ॥ 77 ॥
షట్పా॑లా॒శాః । సో॒మ॒పీ॒థస్యా-వ॑రుద్ధ్యై ॥ ఏక॑విగ్ంశతి॒-స్సమ్ప॑ద్యన్తే ।
ఏక॑విగ్ంశతి॒ర్వై దే॑వలో॒కాః । ద్వాద॑శ॒ మాసాః॒ పఞ్చ॒ర్తవః॑ । త్రయ॑ ఇ॒మే లో॒కాః । అ॒సావా॑ది॒త్య ఏ॑కవి॒గ్ం॒శః । ఏ॒ష సు॑వ॒ర్గో లో॒కః ।
సు॒వ॒ర్గస్య॑ లో॒కస్య॒ సమ॑ష్ట్యై ॥ శ॒త-మ్ప॒శవో॑ భవన్తి ॥ 78 ॥
శ॒తాయుః॒ పురు॑ష-శ్శ॒తేన్ద్రి॑యః । ఆయు॑ష్యే॒వేన్ద్రి॒యే ప్రతి॑తిష్ఠతి ॥
సర్వం॒-వాఀ అ॑శ్వమే॒ద్ధ్యాప్నో॑తి । అప॑రిమితా భవన్తి । అప॑రిమిత॒స్యా-వ॑రుద్ధ్యై ॥ బ్ర॒హ్మ॒వా॒దినో॑ వదన్తి । కస్మా᳚థ్స॒త్యాత్ ।
ద॒ఖ్షి॒ణ॒తో᳚-ఽన్యేషా᳚-మ్పశూ॒నామ॑వ॒ద్యన్తి॑ । ఉ॒త్త॒ర॒తో-ఽశ్వ॒స్యేతి॑ । వా॒రు॒ణో వా అశ్వః॑ ॥ 79 ॥
ఏ॒షా వై వరు॑ణస్య॒ దిక్ । స్వాయా॑మే॒వాస్య॑ ది॒శ్యవ॑ద్యతి । యదిత॑రేషా-మ్పశూ॒నామ॑వ॒ద్యతి॑ । శ॒త॒దే॒వ॒త్య॑-న్తేనావ॑రున్ధే ॥
చి॒తే᳚-ఽగ్నా-వధి॑వైత॒సే కటే-ఽశ్వ॑-ఞ్చినోతి ।
అ॒ఫ్సు-యో॑ని॒ర్వా అశ్వః॑ ।
అ॒ఫ్సు॒జో వే॑త॒సః । స్వ ఏ॒వైనం॒-యోఀనౌ॒ ప్రతి॑ష్ఠాపయతి ॥ పు॒రస్తా᳚-త్ప్ర॒త్యఞ్చ॑-న్తూప॒ర-ఞ్చి॑నోతి । ప॒శ్చాత్ప్రా॒చీన॑-ఙ్గోమృ॒గమ్ ॥ 80 ॥
ప్రా॒ణా॒పా॒నా-వే॒వాస్మిన᳚ థ్స॒మ్యఞ్చౌ॑ దధాతి ॥
అశ్వ॑-న్తూప॒ర-ఙ్గో॑మృ॒గమితి॑ సర్వ॒హుత॑ ఏ॒తాఞ్జు॑హోతి । ఏ॒షాం-లోఀ॒కానా॑-మ॒భిజి॑త్యై ॥ ఆ॒త్మనా॒-ఽభిజు॑హోతి । సాత్మా॑నమే॒వైన॒గ్ం॒ సత॑ను-ఙ్కరోతి ॥ సాత్మా॒-ఽముష్మి॑న్ ఀలా॒కే భ॑వతి ।
య ఏ॒వం-వేఀద॑ । అథో॒ వసో॑రే॒వ ధారా॒-న్తేనావ॑రున్ధే ॥ ఇ॒లు॒వర్దా॑య॒ స్వాహా॑ బలి॒వర్దా॑య॒ స్వాహేత్యా॑హ । సం॒వఀ॒థ్స॒రో వా ఇ॑లు॒వర్దః॑ ।
ప॒రి॒వ॒థ్స॒రో బ॑లి॒వర్దః॑ । సం॒వఀ॒థ్స॒రాదే॒వ ప॑రివథ్స॒రాదాయు॒ర వ॑రున్ధే । ఆయు॑రే॒వాస్మి॑న్-దధాతి ।
తస్మా॑దశ్వ-మేధయా॒జీ జ॒రసా॑ వి॒స్రసా॒-ఽముం-లోఀ॒కమే॑తి ॥ 81 ॥
(తేజ॒సో-ఽవ॑రుద్ధై - భవ॒న్ - త్యశ్వో॑ - గోమృ॒గ - మి॑లు॒వర్ద॑ శ్చ॒త్వారి॑ చ) (అ. 20)
అనువాకం 21 - చేతవ్యాగ్నయాదేర్విశేషః
ఏ॒క॒వి॒గ్ం॒శో᳚-ఽగ్నిర్భ॑వతి । ఏ॒క॒వి॒గ్ం॒శ-స్స్తోమః॑ । ఏక॑విగ్ంశతి॒ర్యూపాః᳚ ॥
యథా॒ వా అశ్వా॑ వర్ర్ష॒భా వా॒ వృషా॑ణ-స్సగ్గ్స్ఫు॒రేరన్న్॑ । ఏ॒వమే॒తథ్స్తోమా॒-స్సగ్గ్స్ఫు॑రన్తే । యదే॑కవి॒గ్ం॒శాః । తే యథ్స॑మృ॒చ్ఛేరన్న్॑ । హ॒న్యేతా᳚స్య య॒జ్ఞః ॥ ద్వా॒ద॒శ ఏ॒వాగ్ని-స్స్యా॒దిత్యా॑హుః ।
ద్వా॒ద॒శ-స్స్తోమః॑ ॥ 82 ॥
ఏకా॑దశ॒ యూపాః᳚ ॥ యద్ద్వా॑ద॒శో᳚-ఽగ్నిర్భవ॑తి । ద్వాద॑శ॒ మాసా᳚-స్సంవఀథ్స॒రః ।
సం॒వఀ॒థ్స॒రేణై॒వాస్మా॒ అన్న॒మవ॑రున్ధే ॥ యద్దశ॒ యూపా॒ భవ॑న్తి । దశా᳚ఖ్షరా వి॒రాట్ । అన్నం॑-విఀ॒రాట్ । వి॒రాజై॒వాన్నాద్య॒-మవ॑రున్ధే ।
య ఏ॑కాద॒శః । స్తన॑ ఏ॒వాస్యై॒ సః ॥ 83 ॥
దు॒హ ఏ॒వైనా॒-న్తేన॑ ॥ తదా॑హుః ।
యద్ద్వా॑ద॒శో᳚-ఽగ్ని-స్స్యా᳚ద్ద్వాద॒శ-స్స్తోమ॒ ఏకా॑దశ॒ యూపాః᳚ । యథా॒ స్థూరి॑ణా యా॒యాత్ । తా॒దృక్తత్ ॥ ఏ॒క॒వి॒గ్ం॒శ ఏ॒వాగ్నిః
స్యా॒దిత్యా॑హుః । ఏ॒క॒వి॒గ్ం॒శ-స్స్తోమః॑ ।
ఏక॑విగ్ంశతి॒ర్యూపాః᳚ । యథా॒ ప్రష్టి॑భి॒ర్యాతి॑ ।
తా॒దృగే॒వ తత్ ॥ 84 ॥
యో వా అ॑శ్వమే॒ధే తి॒స్రః క॒కుభో॒ వేద॑ । క॒కుద్ధ॒ రాజ్ఞా᳚-మ్భవతి ।
ఏ॒క॒వి॒గ్ం॒శో᳚-ఽగ్నిర్భ॑వతి । ఏ॒క॒వి॒గ్ం॒శ-స్స్తోమః॑ । ఏక॑విగ్ంశతి॒ర్యూపాః᳚ ।
ఏ॒తా వా అ॑శ్వమ॒ధే తి॒స్రః క॒కుభః॑ ।
య ఏ॒వం-వేఀద॑ । క॒కుద్ధ॒ రాజ్ఞా᳚-మ్భవతి ॥
యో వా అ॑శ్వమే॒ధే త్రీణి॑ శీ॒ర్॒షాణి॒ వేద॑ ।
శిరో॑ హ॒ రాజ్ఞా᳚-మ్భవతి ।
ఏ॒క॒వి॒గ్ం॒శో᳚-ఽగ్నిర్భ॑వతి । ఏ॒క॒వి॒గ్ం॒శ-స్స్తోమః॑ । ఏక॑విగ్ంశతి॒ర్యూపాః᳚ ।
ఏ॒తాని॒ వా అ॑శ్వమే॒ధే త్రీణి॑ శీ॒ర॒.షాణి॑ ।
య ఏ॒వం-వేఀద॑ । శిరో॑ హ॒ రాజ్ఞా᳚-మ్భవతి ॥ 85 ॥
(ద్వా॒ద॒శ-స్స్తోమః॒-స- ఏ॒వ తచ్ - ఛిరో॑ హ॒ రాజ్ఞా᳚-మ్భవతి॒ షట్చ॑) (అ. 21)
అనువాకం 22 - ఉక్థ్యాఖ్యే ద్వితీయే-ఽహని బహిష్పవమానే అశ్వస్యోద్రాతృత్వం
దే॒వా వా అ॑శ్వమే॒ధే పవ॑మానే । సు॒వ॒ర్గం-లోఀ॒క-న్న ప్రాజా॑నన్న్ । తమశ్వః॒ ప్రాజా॑నాత్ ।
యద॑శ్వమ॒ధే-ఽశ్వే॑న॒ మేద్ధ్యే॒నోద॑ఞ్చో బహిష్పవమా॒నగ్ం సర్ప॑న్తి । సు॒వ॒ర్గస్య॑ లో॒కస్య॒ ప్రజ్ఞా᳚త్యై । న వై మ॑ను॒ష్య॑-స్సువ॒ర్గం-లోఀ॒కమఞ్జ॑సా వేద ।
అశ్వో॒ వై సు॑వ॒ర్గం-లోఀ॒కమఞ్జ॑సా వేద ॥ యదు॑ద్గా॒-తోద్గాయే᳚త్ । యథా-ఽఖ్షే᳚త్రజ్ఞో॒-ఽన్యేన॑ ప॒థా ప్ర॑తిపా॒దయే᳚త్ । తా॒దృక్తత్ ॥ 86 ॥
ఉ॒ద్గా॒తార॑-మప॒రుద్ధ్య॑ । అశ్వ॑-ముద్గీ॒థాయ॑ వృణీతే । యథా᳚ ఖ్షేత్ర॒జ్ఞో-ఽఞ్జ॑సా॒ నయ॑తి ।
ఏ॒వమే॒వైన॒మశ్వ॑-స్సువ॒ర్గం-లోఀ॒కమఞ్జ॑సా నయతి ॥ పుచ్ఛ॑మ॒న్వార॑భన్తే । సు॒వ॒ర్గస్య॑ లో॒కస్య॒ సమ॑ష్ట్యై ॥ హి-ఙ్క॑రోతి । సామై॒వాకః॑ ।
హి-ఙ్క॑రోతి । ఉ॒ద్గీ॒థ ఏ॒వాస్య॒ సః ॥ 87 ॥
వడ॑బా॒ ఉప॑ రున్ధన్తి । మి॒థు॒న॒త్వాయ॒ ప్రజా᳚త్యై ।
అథో॒ యథో॑పగా॒తార॑ ఉప॒గాయ॑న్తి । తా॒దృగే॒వ తత్ ॥ ఉద॑గాసీ॒దశ్వో॒ మేద్ధ్య॒ ఇత్యా॑హ । ప్రా॒జా॒ప॒త్యో వా అశ్వః॑ । ప్ర॒జాప॑తి-రుద్గీ॒థః । ఉ॒ద్గీ॒థమే॒వావ॑రున్ధే । అథో॑ ఋఖ్సా॒మయో॑రే॒వ ప్రతి॑తిష్ఠతి ॥ హిర॑ణ్యేనో॒పాక॑రోతి ।
జ్యోతి॒ర్వై హిర॑ణ్యమ్ । జ్యోతి॑రే॒వ ము॑ఖ॒తో ద॑ధాతి ।
యజ॑మానే చ ప్ర॒జాసు॑ చ । అథో॒ హిర॑ణ్యజ్యోతిరే॒వ యజ॑మాన-స్సువ॒ర్గం-లోఀ॒కమే॑తి ॥ 88 ॥
(తథ్ - స - ఉ॒పాక॑రోతి చ॒త్వారి॑ చ) (అ. 22)
అనువాకం 23 - అశ్వే పర్యగ్న్యప్రయన్తానా-మ్పశూనా-న్నియోజనం
పురు॑షో॒ వై య॒జ్ఞః । య॒జ్ఞః ప్ర॒జాప॑తిః । యదశ్వే॑ ప॒శూన్ని॑యు॒ఞ్జన్తి॑ ।
య॒జ్ఞాదే॒వ తద్య॒జ్ఞ-మ్ప్రయు॑ఙ్క్తే ॥ అశ్వ॑-న్తూప॒ర-ఙ్గో॑మృ॒గమ్ । తాన॑గ్ని॒ష్ఠ ఆల॑భతే ।
సే॒నా॒ము॒ఖమే॒వ తథ్సగ్గ్శ్య॑తి । తస్మా᳚-ద్రాజము॒ఖ-మ్భీ॒ష్మ-మ్భావు॑కమ్ ॥
ఆ॒గ్నే॒య-ఙ్కృ॒ష్ణగ్రీ॑వ-మ్పు॒రస్తా᳚-ల్ల॒లాటే᳚ । పూ॒ర్వా॒గ్నిమే॒వ త-ఙ్కు॑రుతే ॥ 89 ॥
తస్మా᳚-త్పూర్వా॒గ్ని-మ్పు॒రస్తా᳚-థ్స్థాపయన్తి ॥ పౌ॒ష్ణమ॒న్వఞ్చ᳚మ్ । అన్నం॒-వైఀ పూ॒షా । తస్మా᳚-త్పూర్వా॒గ్నా-వా॑హా॒ర్య॑-మాహ॑రన్తి ॥
ఐ॒న్ద్రా॒పౌ॒ష్ణ ము॒పరి॑ష్టాత్ । ఐ॒న్ద్రో వై రా॑జ॒న్యో-ఽన్న॑-మ్పూ॒షా ।
అ॒న్నాద్యే॑నై॒వైన॑-ముభ॒యతః॒ పరి॑గృహ్ణాతి । తస్మా᳚-ద్రాజ॒న్యో᳚న్నా॒దో భావు॑కః ॥
ఆ॒గ్నే॒యౌ కృ॒ష్ణగ్రీ॑వౌ బాహు॒వోః । బా॒హు॒వోరే॒వ వీ॒ర్య॑-న్ధత్తే ॥ 90 ॥
తస్మా᳚-ద్రాజ॒న్యో॑ బాహుబ॒లీ భావు॑కః ॥
త్వా॒ష్ట్రౌ లో॑మశస॒క్థౌ స॒క్థ్యోః ।
స॒క్థ్యోరే॒వ వీ॒ర్య॑-న్ధత్తే । తస్మా᳚-ద్రాజ॒న్య॑ ఊరుబ॒లీ భావు॑కః ॥ శి॒తి॒పృ॒ష్ఠౌ బా॑ర్హస్ప॒త్యౌ పృ॒ష్ఠే ।
బ్ర॒హ్మ॒వ॒ర్చ॒స-మే॒వోపరి॑ష్టాద్ధత్తే ।
అథో॑ క॒వచే॑ ఏ॒వైతే అ॒భితః॒ పర్యూ॑హతే ।
తస్మా᳚-ద్రాజ॒న్య॑-స్సన్న॑ద్ధో వీ॒ర్య॑-ఙ్కరోతి ॥ ధా॒త్రే పృ॑షోద॒ర-మ॒ధస్తా᳚త్ ।
ప్ర॒తి॒ష్ఠామే॒వైతా-ఙ్కు॑రుతే ।
అథో॑ ఇ॒యం-వైఀ ధా॒తా ।
అ॒స్యామే॒వ ప్రతి॑తిష్ఠతి ॥ సౌ॒ర్య-మ్బ॒లఖ్ష॒-మ్పుచ్ఛే᳚ । ఉ॒థ్సే॒ధమే॒వ త-ఙ్కు॑రుతే ।
తస్మా॑దుథ్సే॒ధ-మ్భ॒యే ప్ర॒జా
అ॒భిసగ్గ్శ్ర॑యన్తి ॥ 91 ॥
(కు॒రు॒తే॒ - ధ॒త్తే॒ - కు॒రు॒తే॒ పఞ్చ॑ చ) (అ. 23)
(సా॒గ్రం॒హ॒ణ్యా - చతు॑ష్టయ్యో॒ - యో వై - యః పి॒తు - శ్చ॒త్వారా॒ - యథా॑ ని॒క్తం - ప్ర॒జాప॑తయే త్వా॒- యథా॒ ప్రోఖ్షి॑తం - వి॒భూరా॑హ- ప్ర॒జాప॑తిరకామయతాశ్వమే॒ధేన॑ - ప్ర॒జాప॑తి॒ర్న కిఞ్చ॒ న - సా॑వి॒త్ర - మా బ్రహ్మ॑న్ - ప్ర॒జాప॑తి-ర్దే॒వేభ్యః॑ - ప్ర॒జాప॑తి॒ రఖ్షాగ్ం॑సి - ప్ర॒జాప॑తిమీఫ్సతి - వి॒భుర॑శ్వనా॒మాన్య - మ్భాగ్॑ - స్యేకయూ॒పో - రాజ్జు॑దాల - మేకవి॒గ్ం॒శో - దే॒వాః - పురు॑ష॒ స్త్రయో॑విగ్ంశతిః)
(సా॒గ్రం॒హ॒ణ్యా - తస్మా॑దశ్వమేధయా॒జీ - య-త్పరి॑మితా॒ - య-ద్య॑జ్ఞము॒ఖే - యో దీ॒ఖ్షాం - దే॒వానే॒వ - త్రయ॑ ఇ॒మే - సి॒తాయ॑ - ప్రాణాపా॒నావే॒వాస్మి॒న్ - తస్మా᳚-ద్రాజ॒న్య॑ ఏక॑నవతిః)
(సా॒గ్రం॒హ॒ణ్యా - సగ్గ్శ్ర॑యన్తి)
॥ హరిః ఓమ్ ॥
॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణే తృతీయాష్టకే అష్టమః ప్రపాఠక-స్సమాప్తః ॥
+++++++++++++++++++++++++++
