കൃഷ്ണ യജുർവേദീയ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണേ ദ്വിതീയാഷ്ടകേ തൃതീയഃ പ്രപാഠകഃ - ഹോതൃബ്രാഹ്മണശേഷഃ

ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,
ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹ॒രിഃ॒ ഓമ് ॥

അനുവാകം 1 - സർവേഷാം ഹോതൃമന്ത്രാണാ-ഞ്ചതുര്​ഹോതൃശബ്ദേന വ്യവഹാര

ബ്ര॒ഹ്മ॒വാ॒ദിനോ॑ വദന്തി । കി-ഞ്ചതു॑ര്​ഹോതൃണാ-ഞ്ചതുര്​ഹോതൃ॒ത്വമിതി॑ । യദേ॒വൈഷു ച॑തു॒ര്ധാ ഹോതാ॑രഃ । തേന॒ ചതു॑ര്​ഹോതാരഃ । തസ്മാ॒ച്ചതു॑ര്​ഹോതാര ഉച്യന്തേ । തച്ചതു॑ര്​ഹോതൃണാ-ഞ്ചതുര്​ഹോതൃ॒ത്വമ് ॥ സോമോ॒ വൈ ചതു॑ര്​ഹോതാ । അ॒ഗ്നിഃ പഞ്ച॑ഹോതാ । ധാ॒താ ഷഡ്ഢോ॑താ । ഇന്ദ്ര॑-സ്സ॒പ്തഹോ॑താ ॥ 1 ॥

പ്ര॒ജാപ॑തി॒-ര്ദശ॑ഹോതാ । യ ഏ॒വ-ഞ്ചതു॑ര്​ഹോതൃണാ॒-മൃദ്ധിം॒-വേഁദ॑ । ഋ॒ധ്നോത്യേ॒വ ॥ യ ഏ॑ഷാമേ॒വ-മ്ബ॒ന്ധുതാം॒-വേഁദ॑ । ബന്ധു॑മാന്ഭവതി । യ ഏ॑ഷാമേ॒വ-ങ്ക്ലൃപ്തിം॒-വേഁദ॑ । കല്പ॑തേ-ഽസ്മൈ । യ ഏ॑ഷാമേ॒വ-മാ॒യത॑നം॒-വേഁദ॑ । ആ॒യത॑നവാന്-ഭവതി । യ ഏ॑ഷാമേ॒വ-മ്പ്ര॑തി॒ഷ്ഠാം-വേഁദ॑ ॥ 2 ॥

പ്രത്യേ॒വ തി॑ഷ്ഠതി ॥ ബ്ര॒ഹ്മ॒വാ॒ദിനോ॑ വദന്തി । ദശ॑ഹോതാ॒ ചതു॑ര്​ഹോതാ । പഞ്ച॑ഹോതാ॒ ഷഡ്ഢോ॑താ സ॒പ്തഹോ॑താ । അഥ॒ കസ്മാ॒ച്ചതു॑ര്​ഹോതാര ഉച്യന്ത॒ ഇതി॑ । ഇന്ദ്രോ॒ വൈ ചതു॑ര്​ഹോതാ । ഇന്ദ്രഃ॒ ഖലു॒ വൈ ശ്രേഷ്ഠോ॑ ദേ॒വതാ॑നാ-മുപ॒ദേശ॑നാത് । യ ഏ॒വമിന്ദ്ര॒ഗ്ഗ്॒ ശ്രേഷ്ഠ॑-ന്ദേ॒വതാ॑നാ-മുപ॒ദേശ॑നാ॒-ദ്വേദ॑ । വസി॑ഷ്ഠ-സ്സമാ॒നാനാ᳚-മ്ഭവതി । തസ്മാ॒ച്ഛ്രേഷ്ഠ॑മാ॒യന്ത॑-മ്പ്രഥ॒മേനൈ॒വാനു॑ബുദ്ധ്യന്തേ । അ॒യമാഗന്ന്॑ । അ॒യമവാ॑സാ॒ദിതി॑ । കീ॒ര്തിര॑സ്യ॒ പൂർവാ-ഽഽഗ॑ച്ഛതി ജ॒നതാ॑മായ॒തഃ । അഥോ॑ ഏന-മ്പ്രഥ॒മേനൈ॒വാനു॑ ബുദ്ധ്യന്തേ । അ॒യമാഗന്ന്॑ । അ॒യമവാ॑സാ॒ദിതി॑ ॥ 3 ॥
(സ॒പ്തഹോ॑താ - പ്രതി॒ഷ്ഠാം-വേഁദ॑ - ബുദ്ധ്യന്തേ॒ ഷട്ച॑) (അ. 1)

അനുവാകം 2 - നൈമിത്തികോ ഹോതൃമന്ത്രഹോമഃ
ദക്ഷി॑ണാ-മ്പ്രതിഗ്രഹീ॒ഷ്യന്-ഥ്സ॒പ്തദ॑ശ॒ കൃത്വോ-ഽപാ᳚ന്യാത് । ആ॒ത്മാന॑മേ॒വ സമി॑ന്ധേ । തേജ॑സേ വീ॒ര്യാ॑യ । അഥോ᳚ പ്ര॒ജാപ॑തിരേ॒വൈനാ᳚-മ്ഭൂ॒ത്വാ പ്രതി॑ ഗൃഹ്ണാതി । ആ॒ത്മനോ ഽനാ᳚ര്ത്യൈ ॥ യദ്യേ॑ന॒മാര്ത്-വി॑ജ്യാ-ദ്വൃ॒തഗ്​മ് സന്ത॑-ന്നി॒ര്​ഹരേ॑രന്ന് । ആഗ്നീ᳚ദ്ധ്രേ ജുഹുയാ॒-ദ്ദശ॑ഹോതാരമ് । ച॒തു॒ര്ഗൃ॒ഹീ॒തേനാജ്യേ॑ന । പു॒രസ്താ᳚ത്-പ്ര॒ത്യന്തിഷ്ഠന്ന്॑ । പ്ര॒തി॒ലോ॒മം-വിഁ॒ഗ്രാഹ᳚മ് ॥ 4 ॥

പ്രാ॒ണാനേ॒വാസ്യോപ॑ദാസയതി ॥ യദ്യേ॑ന॒-മ്പുന॑രുപ॒ ശിക്ഷേ॑യുഃ । ആഗ്നീ᳚ദ്ധ്ര ഏ॒വ ജു॑ഹുയാ॒-ദ്ദശ॑ഹോതാരമ് । ച॒തു॒ര്ഗൃ॒ഹീ॒തേനാജ്യേ॑ന । പ॒ശ്ചാ-ത്പ്രാംആസീ॑നഃ । അ॒നു॒ലോ॒മ-മവി॑ഗ്രാഹമ് । പ്രാ॒ണാനേ॒വാസ്മൈ॑ കല്പയതി ॥ പ്രായ॑ശ്ചിത്തീ॒-വാഘോതേ-ത്യൃ॑തുമു॒ഖ ഋ॑തുമുഖേ ജുഹോതി । ഋ॒തൂനേ॒വാസ്മൈ॑ കല്പയതി । കല്പ॑ന്തേ-ഽസ്മാ ഋ॒തവഃ॑ ॥ 5 ॥

ക്ലൃ॒താ അ॑സ്മാ ഋ॒തവ॒ ആയ॑ന്തി ॥ ഷഡ്ഢോ॑താ॒ വൈ ഭൂ॒ത്വാ പ്ര॒ജാപ॑തിരി॒ദഗ്​മ് സർവ॑മസൃജത । സ മനോ॑-ഽസൃജത । മന॒സോ-ഽധി॑ ഗായ॒ത്രീമ॑സൃജത । തദ്ഗാ॑യ॒ത്രീം-യഁശ॑ ആര്ച്ഛത് । താമാ-ഽല॑ഭത । ഗാ॒യ॒ത്രി॒യാ അധി॒ ഛന്ദാഗ്॑സ്യ സൃജത । ഛന്ദോ॒ഭ്യോ-ഽധി॒ സാമ॑ । ത-ഥ്സാമ॒ യശ॑ ആര്ച്ഛത് । തദാ-ഽല॑ഭത ॥ 6 ॥

സാമ്നോ-ഽധി॒ യജൂഗ്॑ഷ്യസൃജത । യജു॒ര്ഭ്യോ-ഽധി॒ വിഷ്ണു᳚മ് । ത-ദ്വിഷ്ണും॒-യഁശ॑ ആര്ച്ഛത് । തമാ-ഽല॑ഭത । വി॒ഷ്ണോരദ്ധ്യോഷ॑ധീരസൃജത । ഓഷ॑ധീ॒ഭ്യോ-ഽധി॒ സോമ᳚മ് । ത-ഥ്സോമം॒-യഁശ॑ ആര്ച്ഛത് । തമാ-ഽല॑ഭത । സോമാ॒ദധി॑ പ॒ശൂന॑സൃജത । പ॒ശുഭ്യോ-ഽധീന്ദ്ര᳚മ് ॥ 7 ॥

തദിന്ദ്രം॒-യഁശ॑ ആര്ച്ഛത് । തദേ॑ന॒-ന്നാതി॒ പ്രാച്യ॑വത । ഇന്ദ്ര॑ ഇവ യശ॒സ്വീ ഭ॑വതി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । നൈനം॒-യഁശോ-ഽതി॒ പ്രച്യ॑വതേ ॥ യദ്വാ ഇ॒ദ-ങ്കി-ഞ്ച॑ । ത-ഥ്സർവ॑മുത്താ॒ന ഏ॒വാങ്ഗീ॑ര॒സഃ പ്രത്യ॑ഗൃഹ്ണാത് । തദേ॑ന॒-മ്പ്രതി॑ഗൃഹീത॒-ന്നാഹി॑നത് । യ-ത്കിഞ്ച॑ പ്രതി ഗൃഹ്ണീ॒യാത് । ത-ഥ്സർവ॑മുത്താ॒നസ്ത്വാ᳚ങ്ഗീര॒സഃ പ്രതി॑ഗൃഹ്ണാ॒ത്വിത്യേ॒വ പ്രതി॑ഗൃഹ്ണീയാത് । ഇ॒യം-വാഁ ഉ॑ത്താ॒ന ആ᳚ങ്ഗീര॒സഃ । അ॒നയൈ॒വൈന॒ത്-പ്രതി॑ ഗൃഹ്ണാതി । നൈനഗ്​മ്॑ ഹിനസ്തി ॥ ബ॒ര॒ഃഇഷാ॒ പ്രതീ॑യാ॒ദ്ഗാം-വാഁ-ഽശ്വം॑-വാഁ । ഏ॒തദ്വൈ പ॑ശൂ॒നാ-മ്പ്രി॒യ-ന്ധാമ॑ । പ്രി॒യേണൈ॒വൈന॒-ന്ധാമ്നാ॒ പ്രത്യേ॑തി ॥ 8 ॥
(വി॒ഗ്രാഹ॑ - മൃ॒തവ॒ - സ്തദാ-ഽല॑ഭ॒ - തേന്ദ്രം॑ - ഗൃഹ്ണീയാ॒-ഥ്ഷട്ച॑) (അ. 2)

അനുവാകം 3 - കേശവപനാങ്ഗ-മ്പുഷ്ടിവേദനം
യോ വാ അവി॑ദ്വാ-ന്നിവ॒ര്തയ॑തേ । വിശീ॑ര്​ഷാ॒ സപാ᳚പ്മാ॒ ഽമുഷ്മി॑ല് ഁലോ॒കേ ഭ॑വതി । അഥ॒ യോ വി॒ദ്വാ-ന്നി॑വ॒ര്തയ॑തേ । സശീ॑ര്​ഷാ॒ വിപാ᳚പ്മാ॒ ഽമുഷ്മി॑ല് ഁലോ॒കേ ഭ॑വതി ॥ ദേ॒വതാ॒ വൈ സ॒പ്ത പുഷ്ടി॑കാമാ॒ ന്യ॑വര്തയന്ത । അ॒ഗ്നിശ്ച॑ പൃഥി॒വീ ച॑ । വാ॒യുശ്ചാ॒ന്തരി॑ക്ഷ-ഞ്ച । ആ॒ദി॒ത്യശ്ച॒ ദ്യൌശ്ച॑ ച॒ന്ദ്രമാഃ᳚ । അ॒ഗ്നിര്ന്യ॑വര്തയത । സ സാ॑ഹ॒സ്ര-മ॑പുഷ്യത് ॥ 9 ॥

പൃ॒ഥി॒വീ ന്യ॑വര്തയത । സൌഷ॑ധീഭി॒-ർവന॒സ്പതി॑ഭി-രപുഷ്യത് । വാ॒യുര്ന്യ॑വര്തയത । സ മരീ॑ചീഭി-രപുഷ്യത് । അ॒ന്തരി॑ക്ഷ॒-ന്ന്യ॑വര്തയത । തദ്വയോ॑ഭി-രപുഷ്യത് । ആ॒ദി॒ത്യോ ന്യ॑വര്തയത । സ ര॒ശ്മിഭി॑-രപുഷ്യത് । ദ്യൌര്ന്യ॑വര്തയത । സാ നക്ഷ॑ത്രൈ-രപുഷ്യത് । ച॒ന്ദ്രമാ॒ ന്യ॑വര്തയത । സോ॑-ഽഹോരാ॒ത്രൈ-ര॑ര്ധമാ॒സൈ-ര്മാസൈര്॑ ഋ॒തുഭി॑-സ്സം​വഁഥ്സ॒രേണാ॑-പുഷ്യത് । താന്പോഷാ᳚ന്-പുഷ്യതി । യാഗ്​സ്തേ-ഽപു॑ഷ്യന്ന് । യ ഏ॒വം-വിഁ॒ദാന്നി ച॑ വ॒ര്തയ॑തേ॒ പരി॑ ച ॥ 10 ॥
(അ॒പു॒ഷ്യ॒ന് - നക്ഷ॑ത്രൈരപുഷ്യ॒-ത്പഞ്ച॑ ച) (അ. 3)

അനുവാകം 4 - പ്രതിഗ്രഹമന്ത്രമഹിമജ്ഞാനമ്
തസ്യ॒ വാ അ॒ഗ്നേര്-ഹിര॑ണ്യ-മ്പ്രതിജഗ്ര॒ഹുഷഃ॑ । അ॒ര്ധമി॑ന്ദ്രി॒യസ്യാ-പാ᳚ക്രാമത് । തദേ॒തേനൈ॒വ പ്രത്യ॑ഗൃഹ്ണാത് । തേന॒ വൈ സോ᳚-ഽര്ധമി॑ന്ദ്രി॒യ-സ്യാ॒ത്മ-ന്നു॒പാധ॑ത്ത । അ॒ര്ധമി॑ന്ദ്രി॒യസ്യാ॒ത്മ-ന്നു॒പാധ॑ത്തേ । യ ഏ॒വം-വിഁ॒ദ്വാന്. ഹിര॑ണ്യ-മ്പ്രതി ഗൃ॒ഹ്ണാതി॑ । അഥ॒ യോ ഽവി॑ദ്വാ-ന്പ്രതി ഗൃ॒ഹ്ണാതി॑ । അ॒ര്ധമ॑സ്യേന്ദ്രി॒യസ്യാപ॑ ക്രാമതി ॥ തസ്യ॒ വൈ സോമ॑സ്യ॒ വാസഃ॑ പ്രതിജഗ്ര॒ഹുഷഃ॑ । തൃതീ॑യമിന്ദ്രി॒യസ്യാ-പാ᳚ക്രാമത് ॥ 11 ॥

തദേ॒തേനൈ॒വ പ്രത്യ॑ഗൃഹ്ണാത് । തേന॒ വൈ സ തൃതീ॑യമിന്ദ്രി॒യസ്യാ॒ത്മ-ന്നു॒പാധ॑ത്ത । തൃതീ॑യമിന്ദ്രി॒യസ്യാ॒ത്മ-ന്നു॒പാധ॑ത്തേ । യ ഏ॒വം-വിഁ॒ദ്വാന്. വാസഃ॑ പ്രതി ഗൃ॒ഹ്ണാതി॑ । അഥ॒ യോ-ഽവി॑ദ്വാ-ന്പ്രതി ഗൃ॒ഹ്ണാതി॑ । തൃതീ॑യമസ്യേന്ദ്രി॒യസ്യാപ॑ ക്രാമതി ॥ തസ്യ॒ വൈ രു॒ദ്രസ്യ॒ ഗാ-മ്പ്ര॑തിജഗ്ര॒ഹുഷഃ॑ । ച॒തു॒ര്ഥമി॑ന്ദ്രി॒യസ്യാ-പാ᳚ക്രാമത് । താമേ॒തേനൈ॒വ പ്രത്യ॑ഗൃഹ്ണാത് । തേന॒ വൈ സ ച॑തു॒ര്ഥമി॑ന്ദ്രി॒യസ്യാ॒ത്മ-ന്നു॒പാധ॑ത്ത ॥ 12 ॥

ച॒തു॒ര്ഥമി॑ന്ദ്രി॒യസ്യാ॒ത്മ-ന്നു॒പാധ॑ത്തേ । യ ഏ॒വം-വിഁ॒ദ്വാ-ന്ഗാ-മ്പ്ര॑തി ഗൃ॒ഹ്ണാതി॑ । അഥ॒ യോ-ഽവി॑ദ്വാ-ന്പ്രതി ഗൃ॒ഹ്ണാതി॑ । ച॒തു॒ര്ഥമ॑സ്യേന്ദ്രി॒യസ്യാപ॑ ക്രാമതി ॥ തസ്യ॒ വൈ വരു॑ണ॒സ്യാശ്വ॑-മ്പ്രതിജഗ്ര॒ഹുഷഃ॑ । പ॒ഞ്ച॒മമി॑ന്ദ്രി॒യസ്യാ-പാ᳚ക്രാമത് । തമേ॒തേനൈ॒വ പ്രത്യ॑ഗൃഹ്ണാത് । തേന॒ വൈ സ പ॑ഞ്ച॒മമി॑ന്ദ്രി॒യസ്യാ॒ത്മ-ന്നു॒പാധ॑ത്ത । പ॒ഞ്ച॒മമി॑ന്ദ്രി॒യസ്യാ॒ത്മ-ന്നു॒പാധ॑ത്തേ । യ ഏ॒വം-വിഁ॒ദ്വാനശ്വ॑-മ്പ്രതി ഗൃ॒ഹ്ണാതി॑ ॥ 13 ॥

അഥ॒ യോ-ഽവി॑ദ്വാ-ന്പ്രതിഗൃ॒ഹ്ണാതി॑ । പ॒ഞ്ച॒മമ॑സ്യേന്ദ്രി॒യസ്യാപ॑ ക്രാമതി ॥ തസ്യ॒ വൈ പ്ര॒ജാപ॑തേഃ॒ പുരു॑ഷ-മ്പ്രതിജഗ്ര॒ഹുഷഃ॑ । ഷ॒ഷ്ഠമി॑ന്ദ്രി॒യസ്യാ-പാ᳚ക്രാമത് । തമേ॒തേനൈ॒വ പ്രത്യ॑ഗൃഹ്ണാത് । തേന॒ വൈ സ ഷ॒ഷ്ഠമി॑ന്ദ്രി॒യസ്യാ॒ത്മ-ന്നു॒പാധ॑ത്ത । ഷ॒ഷ്ഠമി॑ന്ദ്രി॒യസ്യാ॒ത്മ-ന്നു॒പാധ॑ത്തേ । യ ഏ॒വം-വിഁ॒ദ്വാ-ന്പുരു॑ഷ-മ്പ്രതി ഗൃ॒ഹ്ണാതി॑ । അഥ॒ യോ-ഽവി॑ദ്വാ-ന്പ്രതി ഗൃ॒ഹ്ണാതി॑ । ഷ॒ഷ്ഠമ॑സ്യേന്ദ്രി॒യസ്യാപ॑-ക്രാമതി ॥ 14 ॥

തസ്യ॒ വൈ മനോ॒സ്തല്പ॑-മ്പ്രതിജഗ്ര॒ഹുഷഃ॑ । സ॒പ്ത॒മമി॑ന്ദ്രി॒യസ്യാ-പാ᳚ക്രാമത് । തമേ॒തേനൈ॒വ പ്രത്യ॑ഗൃഹ്ണാത് । തേന॒ വൈ സ സ॑പ്ത॒മമി॑ന്ദ്രി॒യ-സ്യാ॒ത്മ-ന്നു॒പാധ॑ത്ത । സ॒പ്ത॒മമി॑ന്ദ്രി॒യസ്യാ॒ത്മ-ന്നു॒പാധ॑ത്തേ । യ ഏ॒വം-വിഁ॒ദ്വാഗ്​സ്തല്പ॑-മ്പ്രതിഗൃ॒ഹ്ണാതി॑ । അഥ॒ യോ-ഽവി॑ദ്വാ-ന്പ്രതി ഗൃ॒ഹ്ണാതി॑ । സ॒പ്ത॒മമ॑സ്യേന്ദ്രി॒യസ്യാപ॑-ക്രാമതി ॥ തസ്യ॒ വാ ഉ॑ത്താ॒നസ്യാ᳚ങ്ഗീര॒സസ്യാ പ്രാ॑ണ-ത്പ്രതിജഗ്ര॒ഹുഷഃ॑ । അ॒ഷ്ട॒മമി॑ന്ദ്രി॒യസ്യാ-പാ᳚ക്രാമത് ॥ 15 ॥

തദേ॒തേനൈ॒വ പ്രത്യ॑ഗൃഹ്ണാത് । തേന॒ വൈ സോ᳚-ഽഷ്ട॒മമി॑ന്ദ്രി॒യസ്യാ॒ത്മ-ന്നു॒പാധ॑ത്തേ । അ॒ഷ്ട॒മമി॑ന്ദ്രി॒യസ്യാ॒ത്മ-ന്നു॒പാധ॑ത്തേ । യ ഏ॒വം-വിഁ॒ദ്വാന പ്രാ॑ണ-ത്പ്രതി ഗൃ॒ഹ്ണാതി॑ । അഥ॒ യോ-ഽവി॑ദ്വാ-ന്പ്രതിഗൃ॒ഹ്ണാതി॑ । അ॒ഷ്ട॒മമ॑സ്യേന്ദ്രി॒യസ്യാപ॑ ക്രാമതി ॥ യദ്വാ ഇ॒ദ-ങ്കി-ഞ്ച॑ । ത-ഥ്സർവ॑-മുത്താ॒ന ഏ॒വാങ്ഗീ॑ര॒സഃ പ്രത്യ॑ ഗൃഹ്ണാത് । തദേ॑ന॒-മ്പ്രതി॑ഗൃഹീത॒-ന്നാഹി॑നത് । യ-ത്കി-ഞ്ച॑ പ്രതി ഗൃഹ്ണീ॒യാത് । ത-ഥ്സർവ॑-മുത്താ॒ന-സ്ത്വാ᳚ങ്ഗീര॒സഃ പ്രതി॑ഗൃഹ്ണാ॒ത്വിത്യേ॒വ പ്രതി॑ ഗൃഹ്ണീയാത് । ഇ॒യം-വാഁ ഉ॑ത്താ॒ന ആ᳚ങ്ഗീര॒സഃ । അ॒നയൈ॒വൈന॒ത്-പ്രതി॑ഗൃഹ്ണാതി । നൈനഗ്​മ്॑ ഹിനസ്തി ॥ 16 ॥
(തൃതീ॑യമിന്ദ്രി॒യസ്യാപാ᳚ക്രാമച് - ചതു॒ര്ഥമി॑ന്ദ്രി॒യസ്യാ॒ത്മന്നു॒പാധ॒ - ത്താശ്വ॑-മ്പ്രതിഗൃ॒ഹ്ണാതി॑ - ഷ॒ഷ്ഠ॑മസ്യേന്ദ്രി॒യസ്യാപ॑ക്രാമ -ത്യഷ്ട॒മമി॑ന്ദ്രി॒യസ്യാപാ᳚ക്രാമത് - പ്രതി ഗൃഹ്ണീ॒യാച് ച॒ത്വാരി॑ ച) (അ. 4)

(തസ്യ॒ വാ അ॒ഗ്നേര്-ഹിര॑ണ്യ॒ഗ്​മ്॒ സോമ॑സ്യ॒ വാസ॒സ്തദേ॒തേന॑ രു॒ദ്രസ്യ॒ ഗാ-ന്താമേ॒തേന॒ വരു॑ണ॒സ്യാശ്വ॑-മ്പ്ര॒ജാപ॑തേഃ॒ പുരു॑ഷ॒-മ്മനോ॒സ്തല്പ॒-ന്തമേ॒തേനോ᳚ത്താ॒നസ്യ॒ തദേ॒തേനാപ്രാ॑ണ॒ദ്യ-ദ്വൈ )
(അ॒ര്ധ-ന്തൃതീ॑യമഷ്ട॒മ-ന്തച്ച॑തു॒ര്ഥ-ന്താ-മ്പ॑ഞ്ച॒മഗ്​മ് ഷ॒ഷ്ഠഗ്​മ് സ॑പ്ത॒മന്തമ് ।
തദേ॒തേന॒ ദ്വേ താമേ॒തേനൈക॒-ന്തമേ॒തേന॒ ത്രീണി॒ തദേ॒തേനൈകം᳚ )

അനുവാകം 5 - പ്രശ്നോത്തരരൂപോ ബ്രഹ്മവിഷയസ്സം​വാഁദഃ
ബ്ര॒ഹ്മ॒വാ॒ദിനോ॑ വദന്തി ॥ യ-ദ്ദശ॑ഹോതാര-സ്സ॒ത്രമാസ॑ത । കേന॒ തേ ഗൃ॒ഹപ॑തിനാ ഽഽര്ധ്നുവന്ന് । കേന॑ പ്ര॒ജാ അ॑സൃജ॒ന്തേതി॑ । പ്ര॒ജാപ॑തിനാ॒ വൈ തേ ഗൃ॒ഹപ॑തിനാ ഽഽര്ധ്നുവന്ന് । തേന॑ പ്ര॒ജാ അ॑സൃജന്ത ॥ യച്ചതു॑ര്​ഹോതാര-സ്സ॒ത്രമാസ॑ത । കേന॒ തേ ഗൃ॒ഹപ॑തിനാ ഽഽര്ധ്നുവന്ന് । കേനൌഷ॑ധീ-രസൃജ॒ന്തേതി॑ । സോമേ॑ന॒ വൈ തേ ഗൃ॒ഹപ॑തിനാ ഽഽര്ധ്നുവന്ന് ॥ 17 ॥

തേനൌഷ॑ധീ-രസൃജന്ത ॥ യ-ത്പഞ്ച॑ഹോതാര-സ്സ॒ത്രമാസ॑ത । കേന॒ തേ ഗൃ॒ഹപ॑തിനാ ഽഽര്ധ്നുവന്ന് । കേനൈ॒ഭ്യോ ലോ॒കേഭ്യോ-ഽസു॑രാ॒-ന്പ്രാണു॑ദന്ത । കേനൈ॑ഷാ-മ്പ॒ശൂന॑വൃഞ്ജ॒തേതി॑ । അ॒ഗ്നിനാ॒ വൈ തേ ഗൃ॒ഹപ॑തിനാ ഽഽര്ധ്നുവന്ന് । തേനൈ॒ഭ്യോ ലോ॒കേഭ്യോ-ഽസു॑രാ॒ന്-പ്രാണു॑ദന്ത । തേനൈ॑ഷാ-മ്പ॒ശൂന॑വൃഞ്ജത ॥ യ-ഥ്ഷഡ്ഢോ॑താര-സ്സ॒ത്രമാസ॑ത । കേന॒ തേ ഗൃ॒ഹപ॑തിനാ ഽഽര്ധ്നുവന്ന് ॥ 18 ॥

കേന॒ര്തൂന॑-കല്പയ॒ന്തേതി॑ । ധാ॒ത്രാ വൈ തേ ഗൃ॒ഹപ॑തിനാ ഽഽര്ധ്നുവന്ന് । തേന॒ര്തൂന॑കല്പയന്ത ॥ യ-ഥ്സ॒പ്തഹോ॑താര-സ്സ॒ത്രമാസ॑ത । കേന॒ തേ ഗൃ॒ഹപ॑തിനാ ഽഽര്ധ്നുവന്ന് । കേന॒ സുവ॑രായന്ന് । കേനേ॒മാല് ഁലോ॒കാന്-ഥ്സമ॑തന്വ॒ന്നിതി॑ । അ॒ര്യ॒മ്ണാ വൈ തേ ഗൃ॒ഹപ॑തിനാ ഽഽര്ധ്നുവന്ന് । തേന॒ സുവ॑രായന്ന് । തേനേ॒മാല് ഁലോ॒കാന്-ഥ്സമ॑തന്വ॒ന്നിതി॑ ॥ 19 ॥

ഏ॒തേ വൈ ദേ॒വാ ഗൃ॒ഹപ॑തയഃ । താന്. യ ഏ॒വം-വിഁ॒ദ്വാന് । അപ്യ॒ന്യസ്യ॑ ഗാര്​ഹപ॒തേ ദീക്ഷ॑തേ । അ॒വാ॒ന്ത॒രമേ॒വ സ॒ത്രിണാ॑-മൃദ്ധ്നോതി ॥ യോ വാ അ॑ര്യ॒മണം॒-വേഁദ॑ । ദാന॑കാമാ അസ്മൈ പ്ര॒ജാ ഭ॑വന്തി । യ॒ജ്ഞോ വാ അ॑ര്യ॒മാ । ആര്യാ॑വസ॒തിരിതി॒ വൈ തമാ॑ഹു॒ര്യ-മ്പ്ര॒ശഗ്​മ്സ॑ന്തി ॥ ആര്യാ॑ വസ॒തിര്ഭ॑വതി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ ॥ 20 ॥

യദ്വാ ഇ॒ദ-ങ്കി-ഞ്ച॑ । ത-ഥ്സർവ॒-ഞ്ചതു॑ര്​ഹോതാരഃ । ചതു॑ര്​ഹോതൃ॒ഭ്യോ-ഽധി॑ യ॒ജ്ഞോ നിമി॑ര്തഃ । സ യ ഏ॒വം-വിഁ॒ദ്വാന്. വി॒വദേ॑ത । അ॒ഹമേ॒വ ഭൂയോ॑ വേദ । യശ്ചതു॑ര്​ഹോതൄ॒ന്॒. വേദേതി॑ । സ ഹ്യേ॑വ ഭൂയോ॒ വേദ॑ । യശ്ചതു॑ര്​ഹോതൄ॒ന്.॒ വേദ॑ ॥ യോ വൈ ചതു॑ര്​ഹോതൃണാ॒ഗ്​മ്॒ ഹോതൄ॒ന്॒. വേദ॑ । സർവാ॑സു പ്ര॒ജാസ്വന്ന॑മത്തി ॥ 21 ॥

സർവാ॒ ദിശോ॒-ഽഭിജ॑യതി । പ്ര॒ജാപ॑തി॒ർവൈ ദശ॑ഹോതൃണാ॒ഗ്​മ്॒ ഹോതാ᳚ । സോമ॒ശ്ചതു॑ര്​ഹോതൃണാ॒ഗ്​മ്॒ ഹോതാ᳚ । അ॒ഗ്നിഃ പഞ്ച॑ഹോതൃണാ॒ഗ്​മ്॒ ഹോതാ᳚ । ധാ॒താ ഷഡ്ഢോ॑തൃണാ॒ഗ്​മ്॒ ഹോതാ᳚ । അ॒ര്യ॒മാ സ॒പ്തഹോ॑തൃണാ॒ഗ്​മ്॒ ഹോതാ᳚ । ഏ॒തേ വൈ ചതു॑ര്​ഹോതൃണാ॒ഗ്​മ്॒ ഹോതാ॑രഃ । താന്. യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । സർവാ॑സു പ്ര॒ജാസ്വന്ന॑മത്തി । സർവാ॒ ദിശോ॒-ഽഭി ജ॑യതി ॥ 22 ॥
(ആ॒ര്ധ്നു॒വ॒ - ന്നാ॒ധ്നു॒വ॒ - ന്നിത്യേ॒ - വം-വേഁദാ᳚ - ത്തി॒ - സർവാ॒ ദിശോ॒ഭി ജ॑യതി ) (അ. 5)
(വൈ തേന॑ സ॒ത്ര-ങ്കേന॑)

2.3.6 അനുവാകം - ഹോതൃപ്രശംസാപ്രസങ്ഗേന ക്രതൂനാമൃത്വിഗ് വിശേഷവ്യവസ്ഥാപനമ്, അഗ്നിഹോത്രസ്യ പ്രാശസ്ത്യ-ഞ്ച
പ്ര॒ജാപ॑തിഃ പ്ര॒ജാ-സ്സൃ॒ഷ്ട്വാ വ്യ॑സ്രഗ്​മ്സത । സ ഹൃദ॑യ-മ്ഭൂ॒തോ॑-ഽശയത് । ആത്മ॒ന്॒. ഹാ(3) ഇത്യഹ്വ॑യത് । ആപഃ॒ പ്രത്യ॑ശൃണ്വന്ന് । താ അ॑ഗ്നിഹോ॒ത്രേണൈ॒വ യ॑ജ്ഞക്ര॒തുനോപ॑ പ॒ര്യാവ॑ര്തന്ത । താഃ കുസി॑ന്ധ॒മുപൌ॑ഹന്ന് । തസ്മാ॑ദഗ്നിഹോ॒ത്രസ്യ॑ യജ്ഞക്ര॒തോഃ । ഏക॑ ഋ॒ത്വിക് ॥ ച॒തു॒ഷ്കൃത്വോ-ഽഹ്വ॑യത് । അ॒ഗ്നി-ർവാ॒യു-രാ॑ദി॒ത്യ-ശ്ച॒ന്ദ്രമാഃ᳚ ॥ 23 ॥

തേ പ്രത്യ॑ശൃണ്വന്ന് । തേ ദ॑ര്​ശപൂര്ണമാ॒സാഭ്യാ॑മേ॒വ യ॑ജ്ഞക്ര॒തുനോപ॑ പ॒ര്യാവ॑ര്തന്ത । ത ഉപൌ॑ഹഗ്ഗ്​-ശ്ച॒ത്വാര്യങ്ഗാ॑നി । തസ്മാ᳚-ദ്ദര്​ശപൂര്ണമാ॒സയോ᳚-ര്യജ്ഞക്ര॒തോഃ । ച॒ത്വാര॑ ഋ॒ത്വിജഃ॑ ॥ പ॒ഞ്ച॒ കൃത്വോ-ഽഹ്വ॑യത് । പ॒ശവഃ॒ പ്രത്യ॑ശൃണ്വന്ന് । തേ ചാ॑തുര്മാ॒സ്യൈരേ॒വ യ॑ജ്ഞക്ര॒തുനോപ॑ പ॒ര്യാവ॑ര്തന്ത । ത ഉപൌ॑ഹ॒ല് ഁലോമ॑ ഛ॒വീ-മ്മാ॒ഗ്​മ്॒സമസ്ഥി॑ മ॒ജ്ജാന᳚മ് । തസ്മാ᳚ച്ചാതുര്മാ॒സ്യാനാം᳚-യഁജ്ഞക്ര॒തോഃ ॥ 24 ॥

പഞ്ച॒ര്ത്വിജഃ॑ ॥ ഷ॒ട്കൃത്വോ-ഽഹ്വ॑യത് । ഋ॒തവഃ॒ പ്രത്യ॑ശൃണ്വന്ന് । തേ പ॑ശുബ॒ന്ധേനൈ॒വ യ॑ജ്ഞക്ര॒തുനോപ॑ പ॒ര്യാവ॑ര്തന്ത । ത ഉപൌ॑ഹ॒ന്-ഥ്സ്തനാ॑വാ॒ണ്ഡൌ ശി॒ശ്നമവാ᳚ഞ്ച-മ്പ്രാ॒ണമ് । തസ്മാ᳚ത്-പശുബ॒ന്ധസ്യ॑ യജ്ഞക്ര॒തോഃ । ഷഡൃ॒ത്വിജഃ॑ ॥ സ॒പ്ത॒കൃത്വോ-ഽഹ്വ॑യത് । ഹോത്രാഃ॒ പ്രത്യ॑ശൃണ്വന്ന് । താ-സ്സൌ॒മ്യേനൈ॒വാദ്ധ്വ॒രേണ॑ യജ്ഞക്ര॒തുനോപ॑ പ॒ര്യാവ॑ര്തന്ത ॥ 25 ॥

താ ഉപൌ॑ഹന്-ഥ്സ॒പ്തശീ॑ര്​ഷ॒ണ്യാ᳚ന്-പ്രാ॒ണാന് । തസ്മാ᳚-ഥ്സൌ॒മ്യസ്യാ᳚ദ്ധ്വ॒രസ്യ॑ യജ്ഞക്ര॒തോഃ । സ॒പ്ത ഹോത്രാഃ॒ പ്രാചീ॒ർവഷ॑ട്കുർവന്തി ॥ ദ॒ശ॒കൃത്വോ-ഽഹ്വ॑യത് । തപഃ॒ പ്രത്യ॑ശൃണോത് । തത്-കര്മ॑ണൈ॒വ സം॑​വഁഥ്സ॒രേണ॒ സർവൈ᳚ര്യജ്ഞക്ര॒തുഭി॒രുപ॑ പ॒ര്യാവ॑ര്തത । ത-ഥ്സർവ॑മാ॒ത്മാന॒-മപ॑രിവര്ഗ॒-മുപൌ॑ഹത് । തസ്മാ᳚ഥ്- സം​വഁഥ്സ॒രേ സർവേ॑ യജ്ഞക്ര॒തവോ-ഽവ॑രുദ്ധ്യന്തേ ॥ തസ്മാ॒-ദ്ദശ॑ഹോതാ॒ ചതു॑ര്​ഹോതാ । പഞ്ച॑ഹോതാ॒ ഷഡ്ഢോ॑താ സ॒പ്തഹോ॑താ । ഏക॑ഹോത്രേ ബ॒ലിഗ്​മ് ഹ॑രന്തി । ഹര॑ന്ത്യസ്മൈ പ്ര॒ജാ ബ॒ലിമ് । ഐന॒മപ്ര॑തിഖ്യാത-ങ്ഗച്ഛതി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ ॥ 26 ॥
(ച॒ന്ദ്രമാ᳚ - ശ്ചാതുര്മാ॒സ്യാനാം᳚-യഁജ്ഞക്ര॒തോ - ര॑ദ്ധ്വ॒രേണ॑ യജ്ഞക്ര॒തുനോപ॑ പ॒ര്യാവ॑ര്തന്ത - സ॒പ്തഹോ॑താ ച॒ത്വാരി॑ ച) (അ. 6)

അനുവാകം 7 - അഗ്നിഹോത്രസ്യ സർവക്രതുരുദ്ഭാവസാധനേന പ്രശംസാ
പ്ര॒ജാപ॑തിഃ॒ പുരു॑ഷ-മസൃജത । സോ᳚-ഽഗ്നിര॑ബ്രവീത് । മമാ॒യ-മന്ന॑മ॒സ്ത്വിതി॑ । സോ॑-ഽബിഭേത് । സർവം॒-വൈഁ മാ॒-ഽയ-മ്പ്രധ॑ക്ഷ്യ॒തീതി॑ । സ ഏ॒താഗ്​-ശ്ചതു॑ര്​ഹോതൄനാത്മ॒-സ്പര॑ണാനപശ്യത് । താന॑ജുഹോത് । തൈർവൈ സ ആ॒ത്മാന॑-മസ്പൃണോത് ॥ യദ॑ഗ്നിഹോ॒ത്ര-ഞ്ജു॒ഹോതി॑ । ഏക॑ഹോതാരമേ॒വ ത-ദ്യ॑ജ്ഞക്ര॒തു-മാ᳚പ്നോത്യഗ്നിഹോ॒ത്രമ് ॥ 27 ॥

കുസി॑ന്ധ-ഞ്ചാ॒ത്മന॑-സ്സ്പൃ॒ണോതി॑ । ആ॒ദി॒ത്യസ്യ॑ ച॒ സായു॑ജ്യ-ങ്ഗച്ഛതി ॥ ച॒തുരുന്ന॑യതി । ചതു॑ര്​ഹോതാരമേ॒വ ത-ദ്യ॑ജ്ഞക്ര॒തു-മാ᳚പ്നോതി ദര്​ശപൂര്ണമാ॒സൌ । ച॒ത്വാരി॑ ചാ॒ത്മനോ-ഽങ്ഗാ॑നി സ്പൃ॒ണോതി॑ । ആ॒ദി॒ത്യസ്യ॑ ച॒ സായു॑ജ്യ-ങ്ഗച്ഛതി ॥ ച॒തുരുന്ന॑യതി । സ॒മിത്പ॑ഞ്ച॒മീ । പഞ്ച॑ഹോതാരമേ॒വ ത-ദ്യ॑ജ്ഞക്ര॒തു-മാ᳚പ്നോതി ചാതുര്മാ॒സ്യാനി॑ । ലോമ॑ ഛ॒വീ-മ്മാ॒ഗ്​മ്॒സമസ്ഥി॑ മ॒ജ്ജാന᳚മ് ॥ 28 ॥

താനി॑ ചാ॒ത്മന॑-സ്സ്പൃ॒ണോതി॑ । ആ॒ദി॒ത്യസ്യ॑ ച॒ സായു॑ജ്യ-ങ്ഗച്ഛതി ॥ ച॒തുരുന്ന॑യതി । ദ്വിര്ജു॑ഹോതി । ഷഡ്ഢോ॑താരമേ॒വ ത-ദ്യ॑ജ്ഞക്ര॒തു-മാ᳚പ്നോതി പശുബ॒ന്ധമ് । സ്തനാ॑വാ॒ണ്ഡൌ ശി॒ശ്നമവാ᳚ഞ്ച-മ്പ്രാ॒ണമ് । താനി॑ ചാ॒ത്മന॑-സ്സ്പൃ॒ണോതി॑ । ആ॒ദി॒ത്യസ്യ॑ ച॒ സായു॑ജ്യ-ങ്ഗച്ഛതി । ച॒തുരുന്ന॑യതി । ദ്വിര്ജു॑ഹോതി ॥ 29 ॥

സ॒മി-ഥ്സ॑പ്ത॒മീ । സ॒പ്തഹോ॑താരമേ॒വ ത-ദ്യ॑ജ്ഞക്ര॒തു-മാ᳚പ്നോതി സൌ॒മ്യ-മ॑ദ്ധ്വ॒രമ് । സ॒പ്ത ചാ॒ത്മന॑-ശ്ശീര്​ഷ॒ണ്യാ᳚ന്-പ്രാ॒ണാന്-ഥ്സ്പൃ॒ണോതി॑ । ആ॒ദി॒ത്യസ്യ॑ ച॒ സായു॑ജ്യ-ങ്ഗച്ഛതി ॥ ച॒തുരുന്ന॑യതി । ദ്വിര്ജു॒ഹോതി॑ । ദ്വിര്നിമാ᳚ര്​ഷ്ടി । ദ്വിഃ പ്രാശ്ഞാ॑തി । ദശ॑ഹോതാരമേ॒വ ത-ദ്യ॑ജ്ഞക്ര॒തു-മാ᳚പ്നോതി സം​വഁഥ്സ॒രമ് । സർവ॑-ഞ്ചാ॒ത്മാന॒-മപ॑രിവര്ഗഗ്ഗ്​ സ്പൃ॒ണോതി॑ । ആ॒ദി॒ത്യസ്യ॑ ച॒ സായു॑ജ്യ-ങ്ഗച്ഛതി ॥ 30 ॥
(അ॒ഗ്നി॒ഹോ॒ത്രം - മ॒ജ്ജാനം॒ - ദ്വിര്ജു॑ഹോ॒ - ത്യപ॑രിവര്ഗഗ്ഗ്​ സ്പൃ॒ണോത്യേക॑-ഞ്ച ) (അ. 7)

അനുവാകം 8 - സൃഷ്ടിസാധനത്വേന ഹോതൃമന്ത്രാസാമര്ഥ്യ പ്രശംസാ
[(അപ॑ക്രാമത ഗര്ഭി॒ണ്യഃ) ഇസ് ഓന്ല്യ് ഇന്സ്ത്രുച്തിഓന് , നോത് അ മന്ത്ര]
പ്ര॒ജാപ॑തി-രകാമയത॒ പ്രജാ॑യേ॒യേതി॑ । സ തപോ॑-ഽതപ്യത । സോ᳚-ഽന്തർവാ॑നഭവത് । സ ഹരി॑ത-ശ്ശ്യാ॒വോ॑-ഽഭവത് । തസ്മാ॒-ഥ്സ്ത്ര്യ॑ന്തർവ॑ത്നീ । ഹരി॑ണീ സ॒തീ ശ്യാ॒വാ ഭ॑വതി । സ വി॒ജായ॑മാനോ॒ ഗര്ഭേ॑ണാതാമ്യത് । സ താ॒ന്തഃ കൃ॒ഷ്ണ-ശ്ശ്യാ॒വോ॑-ഽഭവത് । തസ്മാ᳚-ത്താ॒ന്തഃ കൃ॒ഷ്ണ-ശ്ശ്യാ॒വോ ഭ॑വതി । തസ്യാസു॑രേ॒വാജീ॑വത് ॥ 31 ॥

തേനാസു॒നാ-ഽസു॑രാനസൃജത । തദസു॑രാണാ-മസുര॒ത്വമ് । യ ഏ॒വമസു॑രാണാ-മസുര॒ത്വം-വേഁദ॑ । അസു॑മാനേ॒വ ഭ॑വതി । നൈന॒മസു॑ര്ജഹാതി ॥ സോ-ഽസു॑രാന്-ഥ്സൃ॒ഷ്ട്വാ പി॒തേവാ॑മന്യത । തദനു॑ പി॒തൄന॑സൃജത । തത്-പി॑തൃ॒ണാ-മ്പി॑തൃ॒ത്വമ് । യ ഏ॒വ-മ്പി॑തൃ॒ണാ-മ്പി॑തൃ॒ത്വം-വേഁദ॑ । പി॒തേവൈ॒വ സ്വാനാ᳚-മ്ഭവതി ॥ 32 ॥

യന്ത്യ॑സ്യ പി॒തരോ॒ ഹവ᳚മ് ॥ സ പി॒തൄന്-ഥ്സൃ॒ഷ്ട്വാ ഽമ॑നസ്യത് । തദനു॑ മനു॒ഷ്യാ॑-നസൃജത । തന്മ॑നു॒ഷ്യാ॑ണാ-മ്മനുഷ്യ॒ത്വമ് । യ ഏ॒വ-മ്മ॑നു॒ഷ്യാ॑ണാ-മ്മനുഷ്യ॒ത്വം-വേഁദ॑ । മ॒ന॒സ്വ്യേ॑വ ഭ॑വതി । നൈന॒-മ്മനു॑ര്ജഹാതി ॥ തസ്മൈ॑ മനു॒ഷ്യാ᳚ന്-ഥ്സസൃജാ॒നായ॑ । ദിവാ॑ ദേവ॒ത്രാ ഽഭ॑വത് । തദനു॑ ദേ॒വാന॑സൃജത । ത-ദ്ദേ॒വാനാ᳚-ന്ദേവ॒ത്വമ് । യ ഏ॒വ-ന്ദേ॒വാനാ᳚-ന്ദേവ॒ത്വം-വേഁദ॑ । ദിവാ॑ ഹൈ॒വാസ്യ॑ ദേവ॒ത്രാ ഭ॑വതി ॥ താനി॒ വാ ഏ॒താനി॑ ച॒ത്വാര്യമ്ഭാഗ്​മ്॑സി । ദേ॒വാ മ॑നു॒ഷ്യാഃ᳚ പി॒തരോ-ഽസു॑രാഃ ॥ തേഷു॒ സർവേ॒ഷ്വമ്ഭോ॒ നഭ॑ ഇവ ഭവതി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ ॥ 33 ॥
(അ॒ജീ॒വ॒ഥ് - സ്വാനാ᳚-മ്ഭവതി - ദേ॒വാന॑സൃജത സ॒പ്ത ച॑) (അ. 8)

അനുവാകം 9 - വായുരൂപത്വജ്ഞാനേന ഹോതൃമന്ത്രാണാ-മ്പ്രശംസാ
[(യ॒ഥാ॒സ്ഥാ॒ന-ങ്ഗ॑ര്ഭി॒ണ്യഃ॑) ഇസ് ഒന്ല്യ് ഇന്സ്ത്രുച്തിഒന് , നൊത് അ മന്ത്ര]
ബ്ര॒ഹ്മ॒വാ॒ദിനോ॑ വദന്തി । യോ വാ ഇ॒മം-വിഁ॒ദ്യാത് । യതോ॒-ഽയ-മ്പവ॑തേ । യദ॑ഭി॒ പവ॑തേ । യദ॑ഭി സ॒പം​വഁ ॑തേ । സർവ॒മായു॑രിയാത് । ന പു॒രാ ഽഽയു॑ഷഃ॒ പ്രമീ॑യേത । പ॒ശു॒മാന്-ഥ്സ്യാ᳚ത് । വി॒ന്ദേത॑ പ്ര॒ജാമ് ॥ യോ വാ ഇ॒മം-വേഁദ॑ ॥ 34 ॥

യതോ॒-ഽയ-മ്പവ॑തേ । യദ॑ഭി॒ പവ॑തേ । യദ॑ഭി സ॒പം​വഁ ॑തേ । സർവ॒മായു॑രേതി । ന പു॒രാ-ഽഽയു॑ഷഃ॒ പ്രമീ॑യതേ । പ॒ശു॒മാ-ന്ഭ॑വതി । വി॒ന്ദതേ᳚ പ്ര॒ജാമ് ॥ അ॒ദ്ഭ്യഃ പ॑വതേ । അ॒പോ॑-ഽഭി പ॑വതേ । അ॒പോ॑-ഽഭി സമ്പ॑വതേ ॥ 35 ॥

അ॒സ്യാഃ പ॑വതേ । ഇ॒മാമ॒ഭി പ॑വതേ । ഇ॒മാമ॒ഭി സമ്പ॑വതേ । അ॒ഗ്നേഃ പ॑വതേ । അ॒ഗ്നിമ॒ഭി പ॑വതേ । അ॒ഗ്നിമ॒ഭി സ-മ്പ॑വതേ । അ॒ന്തരി॑ക്ഷാ-ത്പവതേ । അ॒ന്തരി॑ക്ഷമ॒ഭി പ॑വതേ । അ॒ന്തരി॑ക്ഷമ॒ഭി സ-മ്പ॑വതേ । ആ॒ദി॒ത്യാ-ത്പ॑വതേ ॥ 36 ॥

ആ॒ദി॒ത്യമ॒ഭി പ॑വതേ । ആ॒ദി॒ത്യമ॒ഭി സ-മ്പ॑വതേ । ദ്യോഃ പ॑വതേ । ദിവ॑മ॒ഭി പ॑വതേ ॥ ദിവ॑മ॒ഭി സ-മ്പ॑വതേ । ദി॒ഗ്ഭ്യഃ പ॑വതേ । ദിശോ॒-ഽഭി പ॑വതേ । ദിശോ॒-ഽഭി സ-മ്പ॑വതേ । സ യത്-പു॒രസ്താ॒ദ്വാതി॑ । പ്രാ॒ണ ഏ॒വ ഭൂ॒ത്വാ പു॒രസ്താ᳚ദ്വാതി ॥ 37 ॥

തസ്മാ᳚ത്-പു॒രസ്താ॒-ദ്വാന്ത᳚മ് । സർവാഃ᳚ പ്ര॒ജാഃ പ്രതി॑ നന്ദന്തി । പ്രാ॒ണോ ഹി പ്രി॒യഃ പ്ര॒ജാനാ᳚മ് । പ്രാ॒ണ ഇ॑വ പ്രി॒യഃ പ്ര॒ജാനാ᳚-മ്ഭവതി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । സ വാ ഏ॒ഷ പ്രാ॒ണ ഏ॒വ ॥ അഥ॒ യ-ദ്ദ॑ക്ഷിണ॒തോ വാതി॑ । മാ॒ത॒രിശ്വൈ॒വ ഭൂ॒ത്വാ ദ॑ക്ഷിണ॒തോ വാ॑തി । തസ്മാ᳚-ദ്ദക്ഷിണ॒തോ വാന്തം॑-വിഁ॒ദ്യാത് । സർവാ॒ ദിശ॒ ആവാ॑തി ॥ 38 ॥

സർവാ॒ ദിശോ-ഽനു॒ വിവാ॑തി । സർവാ॒ ദിശോ-ഽനു॒ സം​വാഁ॒തീതി॑ । സ വാ ഏ॒ഷ മാ॑ത॒രിശ്വൈ॒വ ॥ അഥ॒ യത്-പ॒ശ്ചാദ്വാതി॑ । പവ॑മാന ഏ॒വ ഭൂ॒ത്വാ പ॒ശ്ചാദ്വാ॑തി । പൂ॒തമ॑സ്മാ॒ ആഹ॑രന്തി । പൂ॒തമുപ॑ഹരന്തി । പൂ॒തമ॑ശ്നാതി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । സ വാ ഏ॒ഷ പവ॑മാന ഏ॒വ ॥ 39 ॥

അഥ॒ യദു॑ത്തര॒തോ വാതി॑ । സ॒വി॒തൈവ ഭൂ॒ത്വോത്ത॑ര॒തോ വാ॑തി । സ॒വി॒തേവ॒ സ്വാനാ᳚-മ്ഭവതി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । സ വാ ഏ॒ഷ സ॑വി॒തൈവ ॥ തേ യ ഏ॑ന-മ്പു॒രസ്താ॑ദാ॒യന്ത॑-മുപ॒വദ॑ന്തി । യ ഏ॒വാസ്യ॑ പു॒രസ്താ᳚ത്-പാ॒പ്മാനഃ॑ । താഗ്​സ്തേ ഽപ॑ഘ്നന്തി । പു॒രസ്താ॒ദിത॑രാന്-പാ॒പ്മന॑-സ്സചന്തേ ॥ അഥ॒ യ ഏ॑ന-ന്ദക്ഷിണ॒ത ആ॒യന്ത॑-മുപ॒വദ॑ന്തി ॥ 40 ॥

യ ഏ॒വാസ്യ॑ ദക്ഷിണ॒തഃ പാ॒പ്മാനഃ॑ । താഗ്​സ്തേ ഽപ॑ഘ്നന്തി । ദ॒ക്ഷി॒ണ॒ത ഇത॑രാ-ന്പാ॒പ്മന॑-സ്സചന്തേ ॥ അഥ॒ യ ഏ॑ന-മ്പ॒ശ്ചാദാ॒യന്ത॑-മുപ॒വദ॑ന്തി । യ ഏ॒വാസ്യ॑ പ॒ശ്ചാത്-പാ॒പ്മാനഃ॑ । താഗ്​സ്തേ ഽപ॑ഘ്നന്തി । പ॒ശ്ചാദിത॑രാന്-പാ॒പ്മന॑-സ്സചന്തേ ॥ അഥ॒ യ ഏ॑നമുത്തര॒ത ആ॒യന്ത॑മുപ॒ വദ॑ന്തി । യ ഏ॒വാസ്യോ᳚ത്തര॒തഃ പാ॒പ്മാനഃ॑ । താഗ്​സ്തേ ഽപ॑ഘ്നന്തി ॥ 41 ॥

ഉ॒ത്ത॒ര॒ത ഇത॑രാ-ന്പാ॒പ്മന॑-സ്സചന്തേ ॥ തസ്മാ॑ ദേ॒വം-വിഁ॒ദ്വാന് । വീവ॑ നൃത്യേത് । പ്രേവ॑ ചലേത് । വ്യസ്യേ॑വാ॒ക്ഷ്യൌ ഭാ॑ഷേത । മ॒ണ്ടയേ॑ദിവ । ക്രാ॒ഥയേ॑ദിവ । ശൃ॒ങ്ഗാ॒യേതേ॑വ ॥ ഉ॒ത മോപ॑വദേയുഃ । ഉ॒ത മേ॑ പാ॒പ്മാന॒-മപ॑ഹന്യു॒രിതി॑ ॥ സ യാ-ന്ദിശഗ്​മ്॑ സ॒നിമേ॒ഷ്യന്-ഥ്സ്യാത് । യ॒ദാ താ-ന്ദിശം॒-വാഁതോ॑ വാ॒യാത് । അഥ॒ പ്രവേ॒യാത് । പ്ര വാ॑ ധാപയേത് (ധാവയേത്) । സാ॒തമേ॒വ ര॑ദി॒തം-വ്യൂഁ ॑ഢ-ങ്ഗ॒ന്ധമ॒ഭി പ്രച്യ॑വതേ । ആ-ഽസ്യ॒ ത-ഞ്ജ॑നപ॒ദ-മ്പൂർവാ॑ കീ॒ര്തിര്ഗ॑ച്ഛതി ॥ ദാന॑കാമാ അസ്മൈ പ്ര॒ജാ ഭ॑വന്തി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ ॥ 42 ॥
(വേദ॒ - സമ്പ॑വത - ആദി॒ത്യാ-ത്പ॑വതേ - വാ॒ത്യാ - വാ᳚ത്യേ॒ - ഷ പവ॑മാന ഏ॒വ - ദ॑ക്ഷിണ॒ത ആ॒യന്ത॑മുപ॒ വദ॑ന് - ത്യുത്തര॒തഃ പാ॒പ്മാന॒സ്താഗ്​സ്തേ ഽപ॑ഘ്ന॒ - ന്തീത്യ॒ഷ്ടൌ ച॑) (അ. 9)

അനുവാകം 10 - ദശഹോതൃമന്ത്രാണാ-ങ്കാമ്യപ്രയോഗഃ
പ്ര॒ജാപ॑തി॒-സ്സോമ॒ഗ്​മ്॒ രാജാ॑നമസൃജത । ത-ന്ത്രയോ॒ വേദാ॒ അന്വ॑സൃജ്യന്ത । താന്. ഹസ്തേ॑-ഽകുരുത । അഥ॒ ഹ സീതാ॑ സാവി॒ത്രീ । സോമ॒ഗ്​മ്॒ രാജാ॑ന-ഞ്ചകമേ । ശ്ര॒ദ്ധാമു॒ സ ച॑കമേ । സാ ഹ॑ പി॒തര॑-മ്പ്ര॒ജാപ॑തി॒-മുപ॑സസാര । തഗ്​മ് ഹോ॑വാച । നമ॑സ്തേ അസ്തു ഭഗവഃ । ഉപ॑ ത്വാ-ഽയാനി ॥ 43 ॥

പ്ര ത്വാ॑ പദ്യേ ॥ സോമം॒-വൈഁ രാജാ॑ന-ങ്കാമയേ । ശ്ര॒ദ്ധാമു॒ സ കാ॑മയത॒ ഇതി॑ । തസ്യാ॑ ഉ॒ ഹ സ്ഥാ॑ഗ॒രമ॑ലങ്കാ॒ര-ങ്ക॑ല്പയി॒ത്വാ । ദശ॑ഹോതാര-മ്പു॒രസ്താ᳚-ദ്വ്യാ॒ഖ്യായ॑ । ചതു॑ര്​ഹോതാര-ന്ദക്ഷിണ॒തഃ । പഞ്ച॑ ഹോതാര-മ്പ॒ശ്ചാത് । ഷഡ്ഢോ॑താര-മുത്തര॒തഃ । സ॒പ്തഹോ॑താര-മു॒പരി॑ഷ്ടാത് । സ॒മ്ഭാ॒രൈശ്ച॒ പത്നി॑ഭിശ്ച॒ മുഖേ॑-ഽല॒ങ്കൃത്യ॑ ॥ 44 ॥

ആ-ഽസ്യാര്ധം-വഁ ॑വ്രാജ । താഗ്​മ് ഹോ॒ദീക്ഷ്യോ॑വാച । ഉപ॒ മാ-ഽഽവ॑ര്ത॒സ്വേതി॑ । തഗ്​മ് ഹോ॑വാച । ഭോഗ॒-ന്തു മ॒ ആച॑ക്ഷ്വ । ഏ॒ത-ന്മ॒ ആച॑ക്ഷ്വ । യത്തേ॑ പാ॒ണാവിതി॑ । തസ്യാ॑ ഉ॒ ഹ ത്രീന്. വേദാ॒-ന്പ്രദ॑ദൌ । തസ്മാ॒ദു ഹ॒ സ്ത്രിയോ॒ ഭോഗ॒മൈവ ഹാ॑രയന്തേ ॥ സ യഃ കാ॒മയേ॑ത പ്രി॒യ-സ്സ്യാ॒മിതി॑ ॥ 45 ॥

യം-വാഁ ॑ കാ॒മയേ॑ത പ്രി॒യ-സ്സ്യാ॒ദിതി॑ । തസ്മാ॑ ഏ॒തഗ്ഗ്​ സ്ഥാ॑ഗ॒ര-മ॑ലങ്കാ॒ര-ങ്ക॑ല്പയി॒ത്വാ । ദശ॑ഹോതാര-മ്പു॒രസ്താ᳚-ദ്വ്യാ॒ഖ്യായ॑ । ചതു॑ര്​ഹോതാര-ന്ദക്ഷിണ॒തഃ । പഞ്ച॑ഹോതാര-മ്പ॒ശ്ചാത് । ഷഡ്ഢോ॑താര-മുത്തര॒തഃ । സ॒പ്തഹോ॑താ-രമു॒പരി॑ഷ്ടാത് । സ॒മ്ഭാ॒രൈശ്ച॒ പത്നി॑ഭിശ്ച॒ മുഖേ॑-ഽല॒ങ്കൃത്യ॑ । ആ-ഽസ്യാര്ധം-വ്രഁ ॑ജേത് । പ്രി॒യോ ഹൈ॒വ ഭ॑വതി ॥ 46 ॥
(അ॒യാ॒ - ന്യ॒ല॒ങ്കൃത്യ॑ - സ്യാ॒മിതി॑ - ഭവതി) (അ. 10)

അനുവാകം 11 - ദശഹോത്രാദിമന്ത്രനാമ്നാ-മ്പ്രവൃത്തിനിമിത്തമ്
ബ്രഹ്മാ᳚ത്മ॒ന്-വദ॑സൃജത । തദ॑കാമയത । സമാ॒ത്മനാ॑ പദ്യേ॒യേതി॑ । ആത്മ॒-ന്നാത്മ॒-ന്നിത്യാമ॑ന്ത്രയത । തസ്മൈ॑ ദശ॒മഗ്​മ് ഹൂ॒തഃ പ്രത്യ॑ശൃണോത് । സ ദശ॑ഹൂതോ-ഽഭവത് । ദശ॑ഹൂതോ ഹ॒ വൈ നാമൈ॒ഷഃ । തം-വാഁ ഏ॒ത-ന്ദശ॑ഹൂത॒ഗ്​മ്॒ സന്ത᳚മ് । ദശ॑ഹോ॒തേത്യാച॑ക്ഷതേ പ॒രോക്ഷേ॑ണ । പ॒രോക്ഷ॑പ്രിയാ ഇവ॒ ഹി ദേ॒വാഃ ॥ 47 ॥

ആത്മ॒-ന്നാത്മ॒-ന്നിത്യാമ॑ന്ത്രയത । തസ്മൈ॑ സപ്ത॒മഗ്​മ് ഹൂ॒തഃ പ്രത്യ॑ശൃണോത് । സ സ॒പ്തഹൂ॑തോ-ഽഭവത് । സ॒പ്തഹൂ॑തോ ഹ॒ വൈ നാമൈ॒ഷഃ । തം-വാഁ ഏ॒തഗ്​മ് സ॒പ്തഹൂ॑ത॒ഗ്​മ്॒ സന്ത᳚മ് । സ॒പ്തഹോ॒തേത്യാച॑ക്ഷതേ പ॒രോക്ഷേ॑ണ । പ॒രോക്ഷ॑പ്രിയാ ഇവ॒ ഹി ദേ॒വാഃ ॥ ആത്മ॒-ന്നാത്മ॒-ന്നിത്യാമ॑ന്ത്രയത । തസ്മൈ॑ ഷ॒ഷ്ഠഗ്​മ് ഹൂ॒തഃ പ്രത്യ॑ശൃണോത് । സ ഷഡ്ഢൂ॑തോ-ഽഭവത് ॥ 48 ॥

ഷഡ്ഢൂ॑തോ ഹ॒ വൈ നാമൈ॒ഷഃ । തം-വാഁ ഏ॒തഗ്​മ് ഷഡ്ഢൂ॑ത॒ഗ്​മ്॒ സന്ത᳚മ് । ഷഡ്ഢോ॒തേത്യാച॑ക്ഷതേ പ॒രോക്ഷേ॑ണ । പ॒രോക്ഷ॑പ്രിയാ ഇവ॒ ഹി ദേ॒വാഃ ॥ ആത്മ॒-ന്നാത്മ॒-ന്നിത്യാമ॑ന്ത്രയത । തസ്മൈ॑ പഞ്ച॒മഗ്​മ് ഹൂ॒തഃ പ്രത്യ॑ ശൃണോത് । സ പഞ്ച॑ ഹൂതോ-ഽഭവത് । പഞ്ച॑ഹൂതോ ഹ॒ വൈ നാമൈ॒ഷഃ । തം-വാഁ ഏ॒ത-മ്പഞ്ച॑ഹൂത॒ഗ്​മ്॒ സന്ത᳚മ് । പഞ്ച॑ഹോ॒തേത്യാച॑ക്ഷതേ പ॒രോക്ഷേ॑ണ ॥ 49 ॥

പ॒രോക്ഷ॑പ്രിയാ ഇവ॒ ഹി ദേ॒വാഃ ॥ ആത്മ॒-ന്നാത്മ॒-ന്നിത്യാമ॑ന്ത്രയത । തസ്മൈ॑ ചതു॒ര്ഥഗ്​മ് ഹൂ॒തഃ പ്രത്യ॑ശൃണോത് । സ ചതു॑ര്​ഹൂതോ-ഽഭവത് । ചതു॑ര്​ഹൂതോ ഹ॒ വൈ നാമൈ॒ഷഃ । തം-വാഁ ഏ॒ത-ഞ്ചതു॑ര്​ഹൂത॒ഗ്​മ്॒ സന്ത᳚മ് । ചതു॑ര്​ഹോ॒തേത്യാച॑ക്ഷതേ പ॒രോക്ഷേ॑ണ । പ॒രോക്ഷ॑പ്രിയാ ഇവ॒ ഹി ദേ॒വാഃ ॥ തമ॑ബ്രവീത് । ത്വം-വൈഁ മേ॒ നേദി॑ഷ്ഠഗ്​മ് ഹൂ॒തഃ പ്രത്യ॑ശ്രൌഷീഃ । ത്വയൈ॑-നാനാഖ്യാ॒താര॒ ഇതി॑ । തസ്മാ॒ന്നു ഹൈ॑നാ॒ഗ്॒-ശ്ചതു॑ര്​ഹോതാര॒ ഇത്യാച॑ക്ഷതേ । തസ്മാ᳚-ച്ഛുശ്രൂ॒ഷുഃ പു॒ത്രാണാ॒ഗ്​മ്॒ ഹൃദ്യ॑തമഃ । നേദി॑ഷ്ഠോ॒ ഹൃദ്യ॑തമഃ । നേദി॑ഷ്ഠോ॒ ബ്രഹ്മ॑ണോ ഭവതി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ ॥ 50 ॥
(ദേ॒വാഃ - ഷഡ്ഢൂ॑തോ-ഽഭവ॒ത് - പഞ്ച॑ഹോ॒തേത്യാച॑ക്ഷതേ പ॒രോക്ഷേ॑ണാ - ശ്രൌഷീ॒-ഷ്ഷട്ച॑) (അ. 11)

(ബ്ര॒ഹ്മ॒വാ॒ദിനഃ॒ കിം - ദക്ഷി॑ണാം॒ - ഁയോ വാ അവി॑ദ്വാ॒ന് - തസ്യ॒ വൈ - ബ്ര॑ഹ്മവാ॒ദിനോ॒ യ-ദ്ദശ॑ഹോതാരഃ - പ്ര॒ജാപ॑തി॒ വ്യസ്രം - പ്ര॒ജാപ॑തിഃ॒ പുരു॑ഷം - പ്ര॒ജാപ॑തിരകാമയത॒ സ തപ॒-സ്സോ᳚-ഽന്തർവാ᳚ന് - ബ്രഹ്മവാ॒ദിനോ॒ യോ വാ ഇ॒മം-വിഁ॒ദ്യാത് - പ്ര॒ജാപ॑തി॒-സ്സോമ॒ഗ്​മ്॒ രാജാ॑നം॒ - ബ്രഹ്മാ᳚ത് മ॒ന്വദേകാ॑ദശ)

(ബ്ര॒ഹ്മ॒വാ॒ദിന॒ - സ്തസ്യ॒ വാ അ॒ഗ്നേ--ര് യദ്വാ ഇ॒ദ-ങ്കിഞ്ച॑ - പ്ര॒ജാപ॑തിരകാമയത॒ -യ ഏ॒വാസ്യ॑ ദക്ഷിണ॒തഃ പ॑ഞ്ചാ॒ശത്)

(ബ്ര॒ഹ്മ॒വാ॒ദിനോ॒ - യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ )

॥ ഹരിഃ॑ ഓമ് ॥
॥ കൃഷ്ണ യജുർവേദീയ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണേ ദ്വിതീയാഷ്ടകേ തൃതീയഃ പ്രപാഠക-സ്സമാപ്തഃ ॥