കൃഷ്ണ യജുർവേദീയ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണേ തൃതീയാഷ്ടകേ അഷ്ടമഃ പ്രപാഠകഃ - അശ്വമേധബ്രാഹ്മണം-വൈഁശ്വദേവ-ങ്കാണ്ഡമ്
ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,
ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹ॒രിഃ॒ ഓമ് ॥
(അശ്വമേധബ്രാഹ്മണം-വൈഁശ്വദേവ-ങ്കാണ്ഡം)
അനുവാകം 1 - സാങ്ഗ്രഹണ്യേഷ്ട്യാദയഃ യാജമാനസംസ്കാരാഃ
സാ॒ഗ്രം॒ഹ॒ണ്യേഷ്ട്യാ॑ യജതേ । ഇ॒മാ-ഞ്ജ॒നതാ॒ഗ്മ്॒ സങ്ഗ॑ഹ്ണാ॒നീതി॑ ॥ ദ്വാദ॑ശാരത്നീ രശ॒നാ ഭ॑വതി । ദ്വാദ॑ശ॒ മാസാ᳚-സ്സംവഁഥ്സ॒രഃ ।
സം॒വഁ॒ഥ്സ॒രമേ॒വാ വ॑രുന്ധേ । മൌ॒ഞ്ജീ ഭ॑വതി । ഊര്ഗ്വൈ മുഞ്ജാഃ᳚ । ഊര്ജ॑മേ॒ വാ വ॑രുന്ധേ ॥ ചി॒ത്രാ നക്ഷ॑ത്ര-മ്ഭവതി । ചി॒ത്രം-വാഁ ഏ॒തത്കര്മ॑ ॥ 1 ॥
യദ॑ശ്വമേ॒ധ-സ്സമൃ॑ദ്ധ്യൈ ॥ പുണ്യ॑നാമ ദേവ॒യജ॑ന-മ॒ദ്ധ്യവ॑സ്യതി । പുണ്യാ॑മേ॒വ തേന॑ കീ॒ര്തിമ॒ഭിജ॑യതി ॥ അപ॑ദാതീ-നൃ॒ത്വിജ॑-സ്സ॒മാവ॑ഹ॒ന്ത്യാ സു॑ബ്രഹ്മ॒ണ്യായാഃ᳚ ।
സു॒വ॒ര്ഗസ്യ॑ ലോ॒കസ്യ॒ സമ॑ഷ്ട്യൈ ॥ കേ॒ശ॒ശ്മ॒ശ്രു വ॑പതേ । ന॒ഖാനി॒ നികൃ॑ന്തതേ । ദ॒തോ ധാ॑വതേ । സ്നാതി॑ । അഹ॑തം॒-വാഁസഃ॒ പരി॑ധത്തേ । പാ॒പ്മനോ-ഽപ॑ഹത്യൈ ।
വാചം॑-യഁ॒ത്വോപ॑വസതി । സു॒വ॒ര്ഗസ്യ॑ ലോ॒കസ്യ॒ ഗുപ്ത്യൈ᳚ । രാത്രി॑-ഞ്ജാഗ॒രയ॑ന്ത ആസതേ । സു॒വ॒ര്ഗസ്യ॑ ലോ॒കസ്യ॒ സമ॑ഷ്ട്യൈ ॥ 2 ॥
(കര്മ॑ - ധത്തേ॒ പഞ്ച॑ ച) (അ. 1)
അനുവാകം 2 - ബ്രഹ്മൌദനാഭിധാനമ്
ചതു॑ഷ്ടയ്യ॒ ആപോ॑ ഭവന്തി ।
ചതു॑ശ്ശഫോ॒ വാ അശ്വഃ॑ പ്രാജാപ॒ത്യ-സ്സമൃ॑ദ്ധ്യൈ ॥
താ ദി॒ഗ്ഭ്യ-സ്സ॒മാഭൃ॑താ ഭവന്തി । ദി॒ക്ഷു വാ ആപഃ॑ ।
അന്നം॒-വാഁ ആപഃ॑ । അ॒ദ്ഭ്യോ വാ അന്ന॑-ഞ്ജായതേ । യദേ॒വാദ്ഭ്യോ-ഽന്ന॒-ഞ്ജായ॑തേ । തദവ॑രുന്ധേ ॥ താസു॑ ബ്രഹ്മൌദ॒ന-മ്പ॑ചതി । രേത॑ ഏ॒വ തദ്ദ॑ധാതി ॥ 3 ॥
ചതു॑ശ്ശരാവോ ഭവതി । ദി॒ക്ഷ്വേ॑വ പ്രതി॑തിഷ്ഠതി ॥ ഉ॒ഭ॒യതോ॑ രു॒ക്മൌ ഭ॑വതഃ । ഉ॒ഭ॒യത॑ ഏ॒വാസ്മി॒ന്-രുച॑-ന്ദധാതി । ഉദ്ധ॑രതി ശൃത॒ത്വായ॑ ।
സ॒ര്പിഷ്വാ᳚-ന്ഭവതി മേദ്ധ്യ॒ത്വായ॑ । ച॒ത്വാര॑ ആര്ഷേ॒യാഃ പ്രാശ്ന॑ന്തി । ദി॒ശാമേ॒വ ജ്യോതി॑ഷി ജുഹോതി । ച॒ത്വാരി॒ ഹിര॑ണ്യാനി ദദാതി । ദി॒ശാമ॒വ ജ്യോതീ॒ഗ്॒ഷ്യ വ॑രുന്ധേ ॥ 4 ॥
യദാജ്യ॑-മു॒ച്ഛിഷ്യ॑തേ । തസ്മി॑ന്-രശ॒നാ-ന്ന്യു॑നത്തി । പ്ര॒ജാപ॑തി॒ർവാ ഓ॑ദ॒നഃ । രേത॒ ആജ്യ᳚മ് । യദാജ്യേ॑ രശ॒നാ-ന്ന്യു॒നത്തി॑ । പ്ര॒ജാപ॑തിമേ॒വ രേത॑സാ॒ സമ॑ര്ധയതി ॥ ദ॒ര്ഭ॒മയീ॑ രശ॒നാ ഭ॑വതി ।
ബ॒ഹു വാ ഏ॒ഷ കു॑ച॒രോ॑-ഽമേ॒ദ്ധ്യമുപ॑ഗച്ഛതി ।
യദശ്വഃ॑ । പ॒വിത്രം॒-വൈഁ ദ॒ര്ഭാഃ ॥ 5 ॥
യദ്ദ॑ര്ഭ॒മയീ॑ രശ॒നാ ഭവ॑തി । പു॒നാത്യേ॒വൈന᳚മ് । പൂ॒തമേ॑ന॒-മ്മേദ്ധ്യ॒-മാല॑ഭതേ ॥
അശ്വ॑സ്യ॒ വാ ആല॑ബ്ധസ്യ മഹി॒മോദ॑-ക്രാമത് ।
സ മ॒ഹര്ത്വി॑ജഃ॒ പ്രാവി॑ശത് । തന്മ॒ഹര്ത്വി॑ജാ-മ്മഹര്ത്വി॒ക്ത്വമ് । യന്മ॒ഹര്ത്വി॑ജഃ പ്രാ॒ശ്ഞന്തി॑ ।
മ॒ഹി॒മാന॑-മേ॒വാസ്മി॒ന്-തദ്ദ॑ധതി ॥
അശ്വ॑സ്യ॒ വാ ആല॑ബ്ധസ്യ॒ രേത॒ ഉദ॑ക്രാമത് ।
തഥ്സു॒വര്ണ॒ഗ്മ്॒ ഹിര॑ണ്യ-മഭവത് । യഥ്സു॒വര്ണ॒ഗ്മ്॒ ഹിര॑ണ്യ॒-ന്ദദാ॑തി ।
രേത॑ ഏ॒വ തദ്ദ॑ധാതി ॥ ഓ॒ദ॒നേ ദ॑ദാതി । രേതോ॒ വാ ഓ॑ദ॒നഃ । രേതോ॒ ഹിര॑ണ്യമ് । രേത॑സൈ॒വാസ്മി॒-ന്രേതോ॑ ദധാതി ॥ 6 ॥
(ദ॒ധാ॒തി॒ - രു॒ന്ധേ॒ - ദ॒ര്ഭാ - അ॑ഭവ॒-ഥ്ഷട്ച॑) (അ. 2)
അനുവാകം 3 - രശനയാ-ഽശ്വബന്ധനമ്
യോ വൈ ബ്രഹ്മ॑ണേ ദേ॒വേഭ്യഃ॑ പ്ര॒ജാപ॑ത॒യേ-ഽപ്ര॑തി-പ്രോ॒ച്യാശ്വ॒-മ്മേദ്ധ്യ॑-മ്ബ॒ദ്ധ്നാതി॑ ।
ആ ദേ॒വതാ᳚ഭ്യോ വൃശ്ച്യതേ । പാപീ॑യാന്ഭവതി । യഃ പ്ര॑തി॒പ്രോച്യ॑ । ന ദേ॒വതാ᳚ഭ്യ॒ ആവൃ॑ശ്ച്യതേ । വസീ॑യാന്ഭവതി ॥ യദാഹ॑ । ബ്രഹ്മ॒ന്നശ്വ॒-മ്മേദ്ധ്യ॑-മ്ഭന്ഥ്സ്യാമി ദേ॒വേഭ്യഃ॑ പ്ര॒ജാപ॑തയേ॒ തേന॑ രാദ്ധ്യാസ॒മിതി॑ । ബ്രഹ്മ॒ വൈ ബ്ര॒ഹ്മാ ।
ബ്രഹ്മ॑ണ ഏ॒വ ദേ॒വേഭ്യഃ॑ പ്ര॒ജാപ॑തയേ പ്രതി॒പ്രോച്യാശ്വ॒-മ്മേദ്ധ്യ॑-മ്ബദ്ധ്നാതി ॥ 7 ॥
ന ദേ॒വതാ᳚ഭ്യ॒ ആവൃ॑ശ്ച്യതേ । വസീ॑യാ-ന്ഭവതി ॥
ദേ॒വസ്യ॑ ത്വാ സവി॒തുഃ പ്ര॑സ॒വ ഇതി॑ രശ॒നാ-മാദ॑ത്തേ॒ പ്രസൂ᳚ത്യൈ । അ॒ശ്വിനോ᳚-ര്ബാ॒ഹുഭ്യാ॒-മിത്യാ॑ഹ । അ॒ശ്വിനൌ॒ ഹി ദേ॒വാനാ॑-മദ്ധ്വ॒ര്യൂ ആസ്താ᳚മ് ।
പൂ॒ഷ്ണോ ഹസ്താ᳚ഭ്യാ॒-മിത്യാ॑ഹ॒ യത്യൈ᳚ ॥
വ്യൃ॑ദ്ധം॒-വാഁ ഏ॒തദ്യ॒ജ്ഞസ്യ॑ । യദ॑യ॒ജുഷ്കേ॑ണ ക്രി॒യതേ᳚ ।
ഇ॒മാമ॑ഗൃഭ്ണന്-രശ॒നാ-മൃ॒തസ്യേ-ത്യധി॑ വദതി॒ യജു॑ഷ്കൃത്യൈ । യ॒ജ്ഞസ്യ॒ സമൃ॑ദ്ധ്യൈ ॥ 8 ॥
തദാ॑ഹുഃ । ദ്വാദ॑ശാരത്നീ രശ॒നാ ക॑ര്ത॒വ്യാ(3) ത്രയോ॑ദശാര॒ത്നീ(3)രിതി॑ । ഋ॒ഷ॒ഭോ വാ ഏ॒ഷ ഋ॑തൂ॒നാമ് । യഥ്സം॑വഁഥ്സ॒രഃ ।
തസ്യ॑ ത്രയോദ॒ശോ മാസോ॑ വി॒ഷ്ടപ᳚മ് । ഋ॒ഷ॒ഭ ഏ॒ഷ യ॒ജ്ഞാനാ᳚മ് । യദ॑ശ്വമേ॒ധഃ । യഥാ॒ വാ ഋ॑ഷ॒ഭസ്യ॑ വി॒ഷ്ടപ᳚മ് । ഏ॒വമേ॒തസ്യ॑ വി॒ഷ്ടപ᳚മ് । ത്ര॒യോ॒ദ॒ശമ॑ര॒ത്നിഗ്മ് ര॑ശ॒നായാ॑-മു॒പാദ॑ധാതി ॥ 9 ॥
യഥ॑ര്ഷ॒ഭസ്യ॑ വി॒ഷ്ടപഗ്മ്॑ സഗ്ഗ്സ്ക॒രോതി॑ । താ॒ദൃഗേ॒വ തത് ॥ പൂർവ॒ ആയു॑ഷി വി॒ദഥേ॑ഷു ക॒വ്യേത്യാ॑ഹ । ആയു॑രേ॒വാസ്മി॑-ന്ദധാതി ॥
തയാ॑ ദേ॒വാ-സ്സു॒തമാബ॑ഭൂവു॒-രിത്യാ॑ഹ । ഭൂതി॑മേ॒വോപാവ॑ര്തതേ ॥ ഋ॒തസ്യ॒ സാമന᳚-ഥ്സ॒രമാ॒രപ॒ന്തീത്യാ॑ഹ । സ॒ത്യം-വാഁ ഋ॒തമ് ।
സ॒ത്യേനൈ॒വൈന॑ മൃ॒തേനാര॑ഭതേ ॥ അ॒ഭി॒ധാ അ॒സീത്യാ॑ഹ ॥ 10 ॥
തസ്മാ॑-ദശ്വമേധയാ॒ജീ സർവാ॑ണി ഭൂ॒താന്യ॒ഭി ഭ॑വതി । ഭുവ॑ന-മ॒സീത്യാ॑ഹ ।
ഭൂ॒മാന॑-മേ॒വോപ॑തി । യ॒ന്താ-ഽസീത്യാ॑ഹ । യ॒ന്താര॑മേ॒വൈന॑-ങ്കരോതി ।
ധ॒ര്താ-ഽസീത്യാ॑ഹ । ധ॒ര്താര॑മേ॒വൈന॑-ങ്കരോതി । സോ᳚-ഽഗ്നിം-വൈഁ᳚ശ്വാന॒ര-മിത്യാ॑ഹ ।
അ॒ഗ്നാ-വേ॒വൈനം॑-വൈഁശ്വാന॒രേ ജു॑ഹോതി । സപ്ര॑ഥസ॒മിത്യാ॑ഹ ॥ 11 ॥
പ്ര॒ജയൈ॒വൈന॑-മ്പ॒ശുഭിഃ॑ പ്രഥയതി ।
സ്വാഹാ॑കൃത॒ ഇത്യാ॑ഹ । ഹോമ॑ ഏ॒വാസ്യ॒ഷഃ ।
പൃ॒ഥി॒വ്യാ-മിത്യാ॑ഹ । അ॒സ്യാമേ॒വൈന॒-മ്പ്രതി॑ഷ്ഠാപയതി । യ॒ന്താ രാഡ്യ॒ന്താ-ഽസി॒ യമ॑നോ ധ॒ര്താ-ഽസി॑ ധ॒രുണ॒ ഇത്യാ॑ഹ ।
രൂ॒പമേ॒വാസ്യൈ॒-തന്മ॑ഹി॒മാനം॒-വ്യാഁച॑ഷ്ടേ ।
കൃ॒ഷ്യൈ ത്വാ॒ ക്ഷേമാ॑യ ത്വാ ര॒യ്യൈ ത്വാ॒ പോഷാ॑യ॒ ത്വേത്യാ॑ഹ । ആ॒ശിഷ॑മേ॒വൈതാമാശാ᳚സ്തേ ॥
സ്വ॒ഗാ ത്വാ॑ ദേ॒വേഭ്യ॒ ഇത്യാ॑ഹ ।
ദേ॒വേഭ്യ॑ ഏ॒വൈനഗ്ഗ്॑ സ്വ॒ഗാ ക॑രോതി ।
സ്വാഹാ᳚ ത്വാ പ്ര॒ജാപ॑തയ॒ ഇത്യാ॑ഹ । പ്രാ॒ജാ॒പ॒ത്യോ വാ അശ്വഃ॑ ।
യസ്യാ॑ ഏ॒വ ദേ॒വതാ॑യാ ആല॒ഭ്യത᳚ । തയൈ॒വൈന॒ഗ്മ്॒ സമ॑ര്ധയതി ॥ 12 ॥
(ബ॒ധ്നാ॒തി॒ - സമൃ॑ദ്ധ്യാ - ഉ॒പദ॑ധാ - ത്യ॒സീത്യാ॑ഹ॒ - സപ്ര॑ഥസ॒മീത്യാ॑ഹ - ദേ॒വേഭ്യ॒ ഇത്യാ॑ഹ॒ പഞ്ച॑ ച) (അ. 3)
അനുവാകം 4 - അശ്വസ്യ ജലേ-ഽവഗാഹനമ്
യഃ പി॒തുര॑നു॒ജായാഃ᳚ പു॒ത്രഃ । സ പു॒രസ്താ᳚ന്നയതി ।
യോ മാ॒തുര॑നു॒ജായാഃ᳚ പു॒ത്രഃ । സ പ॒ശ്ചാന്ന॑യതി ।
വിഷ്വ॑ഞ്ചമേ॒വാസ്മാ᳚ത്-പാ॒പ്മാനം॒-വിഁവൃ॑ഹതഃ ॥ യോ അർവ॑ന്ത॒-ഞ്ജിഘാഗ്മ്॑സതി॒ തമ॒ഭ്യ॑മീതി॒ വരു॑ണ॒ ഇതി॒ ശ്വാന॑-ഞ്ചതുര॒ക്ഷ-മ്പ്രസൌ॑തി ।
പ॒രോ മര്തഃ॑ പ॒ര-ശ്ശ്വേതി॒ ശുന॑ശ്ചതു-ര॒ക്ഷസ്യ॒ പ്രഹ॑ന്തി । ശ്വേവ॒ വൈ പാ॒പ്മാ ഭ്രാതൃ॑വ്യഃ । പാ॒പ്മാന॑-മേ॒വാസ്യ॒ ഭ്രാതൃ॑വ്യഗ്മ് ഹന്തി ॥
സൈ॒ദ്ധ്ര॒ക-മ്മുസ॑ല-മ്ഭവതി ॥ 13 ॥
കര്മ॑ കര്മൈ॒വാസ്മൈ॑ സാധയതി ॥ പൌ॒ഗ്ഗ്॒ശ്ച॒ലേ॒യോ ഹ॑ന്തി ।
പു॒ഗ്ഗ്॒ശ്ച॒ല്വാം-വൈഁ ദേ॒വാ-ശ്ശുച॒-ന്ന്യ॑ദധുഃ । ശു॒ചൈവാസ്യ॒ ശുചഗ്മ്॑ ഹന്തി ॥
പാ॒പ്മാ വാ ഏ॒തമീ᳚ഫ്സ॒-തീത്യാ॑ഹുഃ । യോ᳚-ഽശ്വമേ॒ധേന॒ യജ॑ത॒ ഇതി॑ ।
അശ്വ॑സ്യാധസ്പ॒ദമുപാ᳚സ്യതി ।
വ॒ജ്രീ വാ അശ്വഃ॑ പ്രാജാപ॒ത്യഃ ।
വജ്രേ॑ണൈ॒വ പാ॒പ്മാന॒-മ്ഭ്രാതൃ॑വ്യ॒-മവ॑ക്രാമതി ॥ ദ॒ക്ഷി॒ണാ-ഽപ॑പ്ലാവയതി ॥ 14 ॥
പാ॒പ്മാന॑-മേ॒വാസ്മാ॒-ച്ഛമ॑ല॒-മപ॑പ്ലാവയതി ॥ ഐ॒ഷീ॒ക ഉ॑ദൂ॒ഹോ ഭ॑വതി । ആയു॒ർവാ ഇ॒ഷീകാഃ᳚ । ആയു॑രേ॒-വാസ്മി॑-ന്ദധതി । അ॒മൃതം॒-വാഁ ഇ॒ഷീകാഃ᳚ । അ॒മൃത॑മേ॒-വാസ്മി॑-ന്ദധതി ॥ വേ॒ത॒സ॒ശാ॒ഖോപ॒സമ്ബ॑ദ്ധാ ഭവതി ।
അ॒ഫ്സു-യോ॑നി॒ർവാ അശ്വഃ॑ । അ॒ഫ്സു॒ജോ വേ॑ത॒സഃ ।
സ്വാദേ॒വൈനം॒-യോഁനേ॒ര്നിര്മി॑മീതേ ॥
പു॒രസ്താ᳚ത്-പ്ര॒ത്യഞ്ച॑-മ॒ഭ്യുദൂ॑ഹതി ।
പു॒രസ്താ॑-ദേ॒വാസ്മി॑-ന്പ്ര॒തീച്യ॒ മൃത॑-ന്ദധാതി ॥
അ॒ഹ-ഞ്ച॒ ത്വ-ഞ്ച॑ വൃത്രഹ॒ന്നിതി॑ ബ്ര॒ഹ്മാ യജ॑മാനസ്യ॒ ഹസ്ത॑-ങ്ഗൃഹ്ണാതി ।
ബ്ര॒ഹ്മ॒ക്ഷ॒ത്രേ ഏ॒വ സന്ദ॑ധാതി ।
അ॒ഭി ക്രത്വേ᳚ന്ദ്ര ഭൂ॒രധ॒ ജ്മന്നിത്യ॑-ധ്വ॒ര്യു-ര്യജ॑മാനം-വാഁചയത്യ॒-ഭിജി॑ത്യൈ ॥ 15 ॥
(ഭ॒വ॒തി॒ - പ്ലാ॒വ॒യ॒തി॒ - മി॒മീ॒തേ॒ പഞ്ച॑ ച) (അ. 4)
അനുവാകം 5 - അശ്വസ്യ പ്രോക്ഷണ-മ്മഹര്ത്വിജാമ്
ച॒ത്വാര॑ ഋ॒ത്വിജ॒-സ്സമു॑ക്ഷന്തി ।
ആ॒ഭ്യ ഏ॒വൈന॑-ഞ്ചത॒സൃഭ്യോ॑ ദി॒ഗ്ഭ്യോ॑-ഽഭിസമീ॑രയന്തി ॥ ശ॒തേന॑ രാജപു॒ത്രൈ-സ്സ॒ഹാദ്ധ്വ॒ര്യുഃ । പു॒രസ്താ᳚ത്-പ്ര॒ത്യന്തിഷ്ഠ॒-ന്പ്രോക്ഷ॑തി । അ॒നേനാശ്വേ॑ന॒ മേദ്ധ്യേ॑നേ॒ഷ്ട്വാ ।
അ॒യഗ്മ് രാജാ॑ വൃ॒ത്രം-വഁ ॑ദ്ധ്യാ॒ദിതി॑ । രാ॒ജ്യം-വാഁ അ॑ദ്ധ്വ॒ര്യുഃ । ക്ഷ॒ത്രഗ്മ് രാ॑ജപു॒ത്രഃ । രാ॒ജ്യേനൈ॒-വാസ്മി॑ന് ക്ഷ॒ത്ര-ന്ദ॑ധാതി ॥
ശ॒തേനാ॑-രാ॒ജഭി॑രു॒ഗ്രൈ-സ്സ॒ഹ ബ്ര॒ഹ്മാ ॥ 16 ॥
ദ॒ക്ഷി॒ണ॒ത ഉദ॒ന്തിഷ്ഠ॒-ന്പ്രോക്ഷ॑തി । അ॒നേനാശ്വേ॑ന॒ മേദ്ധ്യേ॑നേ॒ഷ്ട്വാ ।
അ॒യഗ്മ് രാജാ᳚-ഽപ്രതിധൃ॒ഷ്യോ᳚-ഽസ്ത്വിതി॑ । ബലം॒-വൈഁ ബ്ര॒ഹ്മാ । ബല॑മരാ॒ജോഗ്രഃ । ബല॑നൈ॒-വാസ്മി॒-ന്ബല॑-ന്ദധാതി ॥ ശ॒തേന॑ സൂതഗ്രാമ॒ണിഭി॑-സ്സ॒ഹ ഹോതാ᳚ । പ॒ശ്ചാത്-പ്രാന്തിഷ്ഠ॒-ന്പ്രോക്ഷ॑തി ।
അ॒നേനാശ്വേ॑ന॒ മേദ്ധ്യേ॑നേ॒ഷ്ട്വാ । അ॒യഗ്മ് രാജാ॒-ഽസ്യൈ വി॒ശഃ ॥ 17 ॥
ബ॒ഹു॒ഗ്വൈ ബ॑ഹ്വ॒ശ്വായൈ॑ ബഹ്വജാവി॒കായൈ᳚ । ബ॒ഹു॒വ്രീ॒ഹി॒യ॒വായൈ॑ ബഹുമാഷതി॒ലായൈ᳚ ।
ബ॒ഹു॒ഹി॒ര॒ണ്യായൈ॑ ബഹുഹ॒സ്തികാ॑യൈ । ബ॒ഹു॒ദാ॒സ॒പൂ॒രു॒ഷായൈ॑ രയി॒മത്യൈ॒ പുഷ്ടി॑മത്യൈ । ബ॒ഹു॒രാ॒യ॒സ്പോ॒ഷായൈ॒ രാജാ॒-ഽസ്ത്വിതി॑ । ഭൂ॒മാ വൈ ഹോതാ᳚ । ഭൂ॒മാ സൂ॑തഗ്രാമ॒ണ്യഃ॑ । ഭൂ॒മ്നൈവാസ്മി॑-ന്ഭൂ॒മാന॑-ന്ദധാതി ॥ ശ॒തേന॑ ക്ഷത്ത-സങ്ഗ്രഹീ॒തൃഭി॑-സ്സ॒ഹോദ്ഗാ॒താ । ഉ॒ത്ത॒ര॒തോ ദ॑ക്ഷി॒ണാ തിഷ്ഠ॒-ന്പ്രോക്ഷ॑തി ॥ 18 ॥
അ॒നേനാശ്വേ॑ന॒ മേദ്ധ്യേ॑ നേ॒ഷ്ട്വാ ।
അ॒യഗ്മ് രാജാ॒ സർവ॒മായു॑രേ॒ത്വിതി॑ ।
ആയു॒ർവാ ഉ॑ദ്ഗാ॒താ । ആയുഃ॑, ക്ഷത്ത-സങ്ഗ്രഹീ॒താരഃ॑ ।
ആയു॑ഷൈ॒-വാസ്മി॒ന്നായു॑-ര്ദധാതി ॥ ശ॒തഗ്മ് ശ॑ത-മ്ഭവന്തി । ശ॒തായുഃ॒ പുരു॑ഷ-ശ്ശ॒തേന്ദ്രി॑യഃ ।
ആയു॑ഷ്യേ॒വേന്ദ്രി॒യേ പ്രതി॑തിഷ്ഠതി ॥ ച॒തു॒-ശ്ശ॒താ ഭ॑വന്തി । ചത॑സ്രോ॒ ദിശഃ॑ । ദി॒ക്ഷ്വേ॑വ പ്രതി॑തിഷ്ഠതി ॥ 19 ॥
(ബ്ര॒ഹ്മാ - വി॒ശ - ഉ॑ക്ഷതി॒ - ദിശ॒ ഏക॑-ഞ്ച) (അ. 5)
അനുവാകം 6 - ഭൂമൌ പതതാ-മ്ബിന്ദൂനാമഭിമന്ത്രണമ്
യഥാ॒ വൈ ഹ॒വിഷോ॑ ഗൃഹീ॒തസ്യ॒ സ്കന്ദ॑തി । ഏ॒വം-വാഁ ഏ॒തദശ്വ॑സ്യ സ്കന്ദതി ।
യന്നി॒ക്തമനാ॑-ലബ്ധ-മുഥ്സൃ॒ജന്തി॑ । യഥ്സ്തോക്യാ॑ അ॒ന്വാഹ॑ । സ॒ർവ॒ഹുത॑-മേ॒വൈന॑-ങ്കരോ॒ത്യ-സ്ക॑ന്ദായ । അസ്ക॑ന്ന॒ഗ്മ്॒ ഹി തത് ।
യദ്ധു॒തസ്യ॒ സ്കന്ദ॑തി ॥ സ॒ഹസ്ര॒-മന്വാ॑ഹ । സ॒ഹസ്ര॑ സമ്മിത-സ്സുവ॒ര്ഗോ ലോ॒കഃ ।
സു॒വ॒ര്ഗസ്യ॑ ലോ॒കസ്യാ॒-ഭിജി॑ത്യൈ ॥ 20 ॥
യത്പരി॑മിതാ അനുബ്രൂ॒യാത് । പരി॑മിത॒മവ॑രുന്ധീത । അപ॑രിമിതാ॒ അന്വാ॑ഹ । അപ॑രിമിത-സ്സുവ॒ര്ഗോ ലോ॒കഃ । സു॒വ॒ര്ഗസ്യ॑ ലോ॒കസ്യ॒ സമ॑ഷ്ട്യൈ ॥
സ്തോക്യാ॑ ജുഹോതി । യാ ഏ॒വ വര്ഷ്യാ॒ ആപഃ॑ । താ അവ॑രുന്ധേ ॥ അ॒സ്യാ-ഞ്ജു॑ഹോതി । ഇ॒യം-വാഁ അ॒ഗ്നിർവൈ᳚ശ്വാന॒രഃ ॥ 21 ॥
അ॒സ്യാമേ॒വൈനാഃ॒ പ്രതി॑ഷ്ഠാപയതി ॥ ഉ॒വാച॑ ഹ പ്ര॒ജാപ॑തിഃ । സ്തോക്യാ॑സു॒ വാ അ॒ഹമ॑ശ്വമേ॒ധഗ്മ് സഗ്ഗ്സ്ഥാ॑പയാമി । തേന॒ തത॒-സ്സഗ്ഗ്സ്ഥി॑തേന ചരാ॒മീതി॑ ॥ അ॒ഗ്നയേ॒ സ്വാഹേത്യാ॑ഹ ।
അ॒ഗ്നയ॑ ഏ॒വൈന॑-ഞ്ജുഹോതി ॥ സോമാ॑യ॒ സ്വാഹേത്യാ॑ഹ । സോമാ॑യൈ॒വൈന॑-ഞ്ജുഹോതി । സ॒വി॒ത്രേ സ്വാഹേത്യാ॑ഹ । സ॒വി॒ത്ര ഏ॒വൈന॑-ഞ്ജുഹോതി ॥ 22 ॥
സര॑സ്വത്യൈ॒ സ്വാഹേത്യാ॑ഹ । സര॑സ്വത്യാ ഏ॒വൈന॑-ഞ്ജുഹോതി । പൂ॒ഷ്ണേ സ്വാഹേത്യാ॑ഹ । പൂ॒ഷ്ണ ഏ॒വൈന॑-ഞ്ജുഹോതി । ബൃഹ॒സ്പത॑യേ॒ സ്വാഹേത്യാ॑ഹ ।
ബൃഹ॒സ്പത॑യ ഏ॒വൈന॑-ഞ്ജുഹോതി । അ॒പാ-മ്മോദാ॑യ॒ സ്വാഹേത്യാ॑ഹ । അ॒ദ്ഭ്യ ഏ॒വൈന॑-ഞ്ജുഹോതി । വാ॒യവേ॒ സ്വാഹേത്യാ॑ഹ । വാ॒യവ॑ ഏ॒വൈന॑-ഞ്ജുഹോതി ॥ 23 ॥
മി॒ത്രായ॒ സ്വാഹേത്യാ॑ഹ । മി॒ത്രായൈ॒വൈന॑-ഞ്ജുഹോതി । വരു॑ണായ॒ സ്വാഹേത്യാ॑ഹ । വരു॑ണായൈ॒വൈന॑-ഞ്ജുഹോതി ॥ ഏ॒താഭ്യ॑ ഏ॒വൈന॑-ന്ദേ॒വതാ᳚ഭ്യോ ജുഹോതി ॥
ദശ॑ ദശ സ॒പാന്ദ॑-ഞ്ജുഹോതി । ദശാ᳚ക്ഷരാ വി॒രാട് । അന്നം॑-വിഁ॒രാട് । വി॒രാജൈ॒-വാന്നാദ്യ॒മവ॑രുന്ധേ ॥ പ്ര വാ ഏ॒ഷോ᳚-ഽസ്മാല്ലോ॒കാ-ച്ച്യ॑വതേ ।
യഃ പരാ॑ചീ॒രാഹു॑തീ-ര്ജു॒ഹോതി॑ ।
പുനഃ॑ പുനരഭ്യാ॒വര്ത॑-ഞ്ജുഹോതി ।
അ॒സ്മിന്നേ॒വ ലോ॒കേ പ്രതി॑തിഷ്ഠതി ॥
ഏ॒താഗ്മ് ഹ॒ വാവ സോ᳚-ഽശ്വമേ॒ധസ്യ॒ സഗ്ഗ്സ്ഥി॑തി മുവാ॒ചാ-സ്ക॑ന്ദായ । അസ്ക॑ന്ന॒ഗ്മ്॒ ഹി തത് ।
യദ്യ॒ജ്ഞസ്യ॒ സഗ്ഗ്സ്ഥി॑തസ്യ॒ സ്കന്ദ॑തി ॥ 24 ॥
(അ॒ഭിജി॑ത്യൈ - വൈശ്വാന॒രഃ - സ॑വി॒ത്ര ഏ॒വൈന॑-ഞ്ജുഹോതി - വാ॒യവ॑ ഏ॒വൈന॑-ഞ്ജുഹോതി - ച്യവതേ॒ ഷട്ച॑) (അ. 6)
അനുവാകം 7 - അഥാധ്വര്യുപ്രോക്ഷണമ്
പ്ര॒ജാപ॑തയേ ത്വാ॒ ജുഷ്ട॒-മ്പ്രോക്ഷാ॒മീതി॑ പുര॒സ്താ᳚ത്-പ॒ത്യന്തിഷ്ഠ॒-ന്പ്രോക്ഷ॑തി ।
പ്ര॒ജാപ॑തി॒ർവൈ ദേ॒വാനാ॑-മന്നാ॒ദോ വീ॒ര്യാ॑വാന് ।
അ॒ന്നാദ്യ॑-മേ॒വാസ്മി॑ന് വീ॒ര്യ॑-ന്ദധാതി ।
തസ്മാ॒ദശ്വഃ॑ പശൂ॒നാ-മ॑ന്നാ॒ദോ വീ॒ര്യാ॑വത്തമഃ ॥ ഇ॒ന്ദ്രാ॒ഗ്നിഭ്യാ॒-ന്ത്വേതി॑ ദക്ഷിണ॒തഃ ।
ഇ॒ന്ദ്രാ॒ഗ്നീ വൈ ദേ॒വാനാ॒മോജി॑ഷ്ഠൌ॒ ബലി॑ഷ്ഠൌ । ഓജ॑ ഏ॒വാസ്മി॒-ന്ബല॑-ന്ദധാതി । തസ്മാ॒ദശ്വഃ॑ പശൂ॒നാമോജി॑ഷ്ഠോ॒ ബലി॑ഷ്ഠഃ ॥ വാ॒യവേ॒ ത്വേതി॑ പ॒ശ്ചാത് । വാ॒യുർവൈ ദേ॒വാനാ॑മാ॒ശു-സ്സാ॑രസാ॒രിത॑മഃ ॥ 25 ॥
ജ॒വമേ॒വാസ്മി॑ന്ദധാതി । തസ്മാ॒ദശ്വഃ॑ പശൂ॒നാമാ॒ശു-സ്സാ॑രസാ॒രിത॑മഃ ॥
വിശ്വേ᳚ഭ്യസ്ത്വാ ദേ॒വേഭ്യ॒ ഇത്യു॑ത്തര॒തഃ ।
വിശ്വേ॒ വൈ ദേ॒വാ ദേ॒വാനാം᳚-യഁശ॒സ്വിത॑മാഃ ।
യശ॑ ഏ॒വാസ്മി॑ന്ദധാതി । തസ്മാ॒ദശ്വഃ॑ പശൂ॒നാം-യഁ ॑ശ॒സ്വിത॑മഃ ॥ ദേ॒വേഭ്യ॒-സ്ത്വേത്യ॒ധസ്താ᳚ത് । ദേ॒വാ വൈ ദേ॒വാനാ॒-മപ॑ചിതതമാഃ ।
അപ॑ചിതി-മേ॒വാസ്മി॑-ന്ദധാതി ।
തസ്മാ॒ദശ്വഃ॑ പശൂ॒നാ-മപ॑ചിതതമഃ ॥ 26 ॥
സർവേ᳚ഭ്യസ്ത്വാ ദേ॒വേഭ്യ॒ ഇത്യു॒പരി॑ഷ്ടാത് ।
സർവേ॒ വൈ ദേ॒വാസ്ത്വിഷി॑മന്തോ ഹര॒സ്വിനഃ॑ ।
ത്വിഷി॑മേ॒-വാസ്മി॒ന്॒. ഹരോ॑ ദധാതി ।
തസ്മാ॒ദശ്വഃ॑ പശൂ॒നാ-ന്ത്വിഷി॑മാന് ഹര॒സ്വിത॑മഃ ॥ ദി॒വേ ത്വാ॒-ഽന്തരി॑ക്ഷായ ത്വാ പൃഥി॒വ്യൈ ത്വേത്യാ॑ഹ ।
ഏ॒ഭ്യ ഏ॒വൈനം॑-ലോഁ॒കേഭ്യഃ॒ പ്രോക്ഷ॑തി ॥
സ॒തേ ത്വാ-ഽസ॑തേ ത്വാ॒-ഽദ്ഭ്യസ്ത്വൌ-ഷ॑ധീഭ്യസ്ത്വാ॒ വിശ്വേ᳚ഭ്യസ്ത്വാ ഭൂ॒തേഭ്യ॒ ഇത്യാ॑ഹ ।
തസ്മാ॑ദശ്വമേധയാ॒ജിന॒ഗ്മ്॒ സർവാ॑ണി ഭൂ॒താന്യുപ॑ ജീവന്തി ॥ ബ്ര॒ഹ്മ॒വാ॒ദിനോ॑ വദന്തി । യത്പ്രാ॑ജാപ॒ത്യോ-ഽശ്വഃ॑ । അഥ॒ കസ്മാ॑ദേന-മ॒ന്യാഭ്യോ॑ ദേ॒വതാ॒ഭ്യോ-ഽപി॒ പ്രോക്ഷ॒തീതി॑ ।
അശ്വേ॒ വൈ സർവാ॑ ദേ॒വതാ॑ അ॒ന്വായ॑ത്താഃ ।
തം-യഁദ്വിശ്വേ᳚ഭ്യസ്ത്വാ ഭൂ॒തേഭ്യ॒ ഇതി॑ പ്രാ॒ക്ഷതി॑ ।
ദേ॒വതാ॑ ഏ॒വാസ്മി॑-ന്ന॒ന്വായാ॑തയതി ।
തസ്മാ॒ദശ്വേ॒ സർവാ॑ ദേ॒വതാ॑ അ॒ന്വായ॑ത്താഃ ॥ 27 ॥
(സാ॒ര॒സാ॒രിത॒മോ - ഽപ॑ചിതതമഃ - പ്രാജാപ॒ത്യോ-ഽശ്വ॒ പഞ്ച॑ ച) (അ. 7)
അനുവാകം 8 - അശ്വചരിതാനാമശ്വരൂപാണാ-ഞ്ച ഹോമാഃ
യഥാ॒ വൈ ഹ॒വിഷോ॑ ഗൃഹീ॒തസ്യ॒ സ്കന്ദ॑തി ।
ഏ॒വം-വാഁ ഏ॒തദശ്വ॑സ്യ സ്കന്ദതി ।
യത്പ്രോക്ഷി॑ത॒-മനാ॑ലബ്ധ-മുഥ്സൃ॒ജന്തി॑ । യദ॑ശ്വ-ചരി॒താനി॑ ജു॒ഹോതി॑ । സ॒ർവ॒ഹുത॑-മേ॒വൈന॑-ങ്കരോ॒ത്യ-സ്ക॑ന്ദായ । അസ്ക॑ന്ന॒ഗ്മ്॒ ഹി തത് । യദ്ധു॒തസ്യ॒ സ്കന്ദ॑തി ॥ ഈ॒ങ്കാ॒രായ॒ സ്വാഹേ-ങ്കൃ॑തായ॒ സ്വാഹേത്യാ॑ഹ । ഏ॒താനി॒ വാ അ॑ശ്വചരി॒താനി॑ । ച॒രി॒തൈരേ॒വൈന॒ഗ്മ്॒ സമ॑ര്ധയതി ॥ 28 ॥
തദാ॑ഹുഃ । അനാ॑ഹുതയോ॒ വാ അ॑ശ്വചരി॒താനി॑ ।
നൈതാ ഹോ॑ത॒വ്യാ॑ ഇതി॑ । അഥോ॒ ഖല്വാ॑ഹുഃ । ഹോ॒ത॒വ്യാ॑ ഏ॒വ । അത്ര॒ വാവൈവം-വിഁ॒ദ്വാന॑ശ്വമേ॒ധഗ്മ്
സഗ്ഗ്സ്ഥാ॑പയതി । യദ॑ശ്വ-ചരി॒താനി॑ ജു॒ഹോതി॑ । തസ്മാ᳚-ദ്ധോത॒വ്യാ॑ ഇതി॑ ॥ ബ॒ഹി॒ര്ധാ വാ ഏ॑നമേ॒തദാ॒യത॑നാ-ദ്ദധാതി ।
ഭ്രാതൃ॑വ്യമസ്മൈ ജനയതി ॥ 29 ॥
യസ്യാ॑ നായത॒നേ᳚-ഽന്യത്രാ॒ഗ്നേ-രാഹു॑തീ-ര്ജു॒ഹോതി॑ ।
സാ॒വി॒ത്രി॒യാ ഇഷ്ട്യാഃ᳚ പു॒രസ്താ᳚ഥ്സ്വിഷ്ട॒ കൃതഃ॑ ।
ആ॒ഹ॒വ॒നീയേ᳚-ഽശ്വചരി॒താനി॑ ജുഹോതി । ആ॒യത॑ന ഏ॒വാസ്യാഹു॑തീ-ര്ജുഹോതി । നാസ്മൈ॒ ഭ്രാതൃ॑വ്യ-ഞ്ജനയതി ॥ തദാ॑ഹുഃ । യ॒ജ്ഞ॒മു॒ഖേ യ॑ജ്ഞമുഖേ ഹോത॒വ്യാഃ᳚ । യ॒ജ്ഞസ്യ॒ ക്ലൃപ്ത്യൈ᳚ । സു॒വ॒ര്ഗസ്യ॑ ലോ॒കസ്യാ-നു॑ഖ്യാത്യാ॒ ഇതി॑ ॥ അഥോ॒ ഖല്വാ॑ഹുഃ ॥ 30 ॥
യദ്യ॑ജ്ഞമു॒ഖേ യ॑ജ്ഞമുഖേ ജുഹു॒യാത് ।
പ॒ശുഭി॒-ര്യജ॑മാനം॒-വ്യഁ ॑ദ്ര്ധയേത് ।
അവ॑ സുവ॒ര്ഗാല്ലോ॒കാ-ത്പ॑ദ്യേത । പാപീ॑യാ-ന്ഥ്സ്യാ॒ദിതി॑ ।
സ॒കൃദേ॒വ ഹോ॑ത॒വ്യാഃ᳚ । ന യജ॑മാന-മ്പ॒ശുഭി॒-ർവ്യ॑ദ്ര്ധയതി । അ॒ഭി സു॑വ॒ര്ഗം-ലോഁ॒ക-ഞ്ജ॑യതി । ന പാപീ॑യാ-ന്ഭവതി ॥ അ॒ഷ്ടാച॑ത്വാരിഗ്മ്ശതമശ്വ രൂ॒പാണി॑ ജുഹോതി । അ॒ഷ്ടാച॑ത്വാരിഗ്മ്ശദക്ഷരാ॒ ജഗ॑തീ । ജാഗ॒തോ-ഽശ്വഃ॑ പ്രാജാപ॒ത്യ-സ്സമൃ॑ദ്ധ്യൈ ॥ ഏക॒മതി॑രിക്ത-ഞ്ജുഹോതി । തസ്മാ॒ദേകഃ॑ പ്ര॒ജാസ്വദ്ര്ധു॑കഃ ॥ 31 ॥
(അ॒ദ്ര്ധ॒യ॒തി॒ - ജ॒ന॒യ॒തി॒ - ഖല്വാ॑ഹു॒--ര് ജഗ॑തീ॒ ത്രീണി॑ ച) (അ. 8)
അനുവാകം 9 - അശ്വസ്യ നാമ്നാമഭിവാചനമ്, ഉഥ്സര്ഗശ്ച
വി॒ഭൂര്മാ॒ത്രാ പ്ര॒ഭൂഃ പി॒ത്രേത്യാ॑ഹ । ഇ॒യം-വൈഁ മാ॒താ । അ॒സൌ പി॒താ । ആ॒ഭ്യാമേ॒വൈന॒-മ്പരി॑ദദാതി ॥ അശ്വോ॑-ഽസി॒ ഹയോ॒-ഽസീത്യാ॑ഹ । ശാസ്ത്യേ॒വൈന॑മേ॒തത് । തസ്മാ᳚ച്ഛി॒ഷ്ടാഃ പ്ര॒ജാ ജാ॑യന്തേ ॥ അത്യോ॒-ഽസീത്യാ॑ഹ ।
തസ്മാ॒ദശ്വ॒-സ്സർവാ᳚-ന്പ॒ശൂനത്യേ॑-ഽതി ।
തസ്മാ॒ദശ്വ॒-സ്സർവേ॑ഷാ-മ്പശൂ॒നാഗ് ശ്രൈഷ്ഠ്യ॑-ങ്ഗച്ഛതി ॥ 32 ॥
പ്ര യശ॒-ശ്ശ്രൈഷ്ഠ്യ॑മാപ്നോതി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ ॥ നരോ॒-ഽസ്യർവാ॑-ഽസി॒ സപ്തി॑രസി വാ॒ജ്യ॑സീത്യാ॑ഹ ।
രൂ॒പമേ॒വാസ്യൈ॒തന്മ॑ഹി॒മാനം॒-വ്യാഁച॑ഷ്ടേ ॥
യയു॒ര്നാമാ॒-ഽസീത്യാ॑ഹ । ഏ॒തദ്വാ അശ്വ॑സ്യ പ്രി॒യ-ന്നാ॑മ॒ധേയ᳚മ് । പ്രി॒യേണൈ॒വൈന॑-ന്നാമ॒ധേയേ॑നാ॒ഭിവ॑ദതി । തസ്മാ॒ദപ്യാ॑മി॒ത്രൌ സ॒ഗന്ത്യ॑ । നാമ്നാ॒ ചേദ്ധ്വയേ॑തേ । മി॒ത്രമേ॒വ ഭ॑വതഃ ॥ 33 ॥
ആ॒ദി॒ത്യാനാ॒-മ്പത്വാ-ഽന്വി॒ഹീത്യാ॑ഹ । ആ॒ദി॒ത്യാനേ॒വൈന॑-ങ്ഗമയതി ॥
അ॒ഗ്നയേ॒ സ്വാഹാ॒ സ്വാഹേ᳚ന്ദ്രാ॒ഗ്നിഭ്യാ॒മിതി॑ പൂർവഹോ॒മാ-ഞ്ജു॑ഹോതി । പൂവ॑ ഏ॒വ ദ്വി॒ഷന്ത॒-മ്ഭ്രാതൃ॑വ്യ॒-മതി॑ക്രാമതി ॥ ഭൂര॑സി ഭു॒വേ ത്വാ॒ ഭവ്യാ॑യ ത്വാ ഭവിഷ്യ॒തേ ത്വേത്യുഥ്സൃ॑ജതി സർവ॒ത്വായ॑ ॥ ദേവാ॑ ആശാപാലാ ഏ॒ത-ന്ദേ॒വേഭ്യോ-ഽശ്വ॒-മ്മേധാ॑യ॒ പ്രോക്ഷി॑ത-ങ്ഗോപായ॒തേത്യാ॑ഹ । ശ॒തം-വൈഁ തല്പ്യാ॑ രാജപു॒ത്രാ ദേ॒വാ ആ॑ശാപാ॒ലാഃ । തേഭ്യ॑ ഏ॒വൈന॒-മ്പരി॑ദദാതി ॥
ഈ॒ശ്വ॒രോ വാ അശ്വഃ॒ പ്രമു॑ക്തഃ॒ പരാ᳚-മ്പരാ॒വത॒-ങ്ഗന്തോഃ᳚ । ഇ॒ഹ ധൃതി॒-സ്സ്വാഹേ॒ഹ വിധൃ॑തി॒-സ്സ്വാഹേ॒ഹ രന്തി॒-സ്സ്വാഹേ॒ഹ രമ॑തിഃ॒
സ്വാഹേതി॑ ചതൃ॒ഷു പ॒ഥ്സു ജു॑ഹോതി ॥ 34 ॥
ഏ॒താ വാ അശ്വ॑സ്യ॒ ബന്ധ॑നമ് ।
താഭി॑രേ॒വൈന॑-മ്ബദ്ധ്നാതി ।
തസ്മാ॒ദശ്വഃ॒ പ്രമു॑ക്തോ॒ ബന്ധ॑ന॒-മാഗ॑ച്ഛതി ।
തസ്മാ॒ദശ്വഃ॒ പ്രമു॑ക്തോ॒ ബന്ധ॑ന॒-ന്ന ജ॑ഹാതി ॥
രാ॒ഷ്ട്രം-വാഁ അ॑ശ്വമേ॒ധഃ । രാ॒ഷ്ട്രേ ഖലു॒ വാ ഏ॒തേ വ്യായ॑ച്ഛന്തേ । യേ-ഽശ്വ॒-മ്മേദ്ധ്യ॒ഗ്മ്॒ രക്ഷ॑ന്തി । തേഷാം॒-യഁ ഉ॒ദൃച॒-ങ്ഗച്ഛ॑ന്തി ।
രാ॒ഷ്ട്രാദേ॒വ തേ രാ॒ഷ്ട്ര-ങ്ഗ॑ച്ഛന്തി । അ॒ഥ യ ഉ॒ദൃച॒-ന്ന ഗച്ഛ॑ന്തി ॥ 35 ॥
രാ॒ഷ്ട്രാദേ॒വ തേ വ്യവ॑ച്ഛിദ്യന്തേ । പരാ॒ വാ ഏ॒ഷ സി॑ച്യതേ । യോ॑-ഽബ॒ലോ᳚-ഽശ്വമേ॒ധേന॒ യജ॑തേ । യദ॒മിത്രാ॒ അശ്വം॑-വിഁ॒ന്ദേരന്ന്॑ ।
ഹ॒ന്യേതാ᳚സ്യ യ॒ജ്ഞഃ । ച॒തു॒ശ്ശ॒താ ര॑ക്ഷന്തി । യ॒ജ്ഞസ്യാഘാതായ ॥ അഥാ॒ന്യ-മാ॒നീയ॒ പ്രോക്ഷേ॑യുഃ । സൈവ തതഃ॒ പ്രായ॑ശ്ചിത്തിഃ ॥ 36 ॥
(ഗ॒ച്ഛ॒തി॒ - ഭ॒വ॒തഃ॒ - പ॒ഥ്സു ജു॑ഹോതി॒ - ന ഗച്ഛ॑ന്തി॒ - +നവ॑ ച) (അ. 9)
അനുവാകം 10 - ദീക്ഷാഭിധാന-ന്തത്ര വൈശ്വദേവഹോമഃ
പ്ര॒ജാപ॑തി-രകാമയതാശ്വമേ॒ധേന॑ യജേ॒യേതി॑ । സ തപോ॑-ഽതപ്യത । തസ്യ॑ തേപാ॒നസ്യ॑ । സ॒പ്താത്മനോ॑ ദേ॒വതാ॒ ഉദ॑ക്രാമന്ന് । സാ ദീ॒ക്ഷാ-ഽഭ॑വത് । സ ഏ॒താനി॑ വൈശ്വദേ॒വാന്യ॑പശ്യത് । താന്യ॑ ജുഹോത് ।
തൈർവൈ സ ദീ॒ക്ഷാമവാ॑രുന്ധ । യദ്വൈ᳚ശ്വ ദേ॒വാനി॑ ജു॒ഹോതി॑ । ദീ॒ക്ഷാമേ॒വ-തൈര്യജ॑മാ॒നോ-ഽവ॑രുന്ധേ ॥ 37 ॥
സ॒പ്ത ജു॑ഹോതി । സ॒പ്ത ഹി താ ദേ॒വതാ॑ ഉ॒ദക്രാ॑മന്ന് ॥ അ॒ന്വ॒ഹ-ഞ്ജു॑ഹോതി । അ॒ന്വ॒ഹമേ॒വ ദീ॒ക്ഷാമവ॑രുന്ധേ ॥ ത്രീണി॑ വൈശ്വദേ॒വാനി॑ ജുഹോതി ।
ച॒ത്വാര്യൌ᳚ദ്ഗ്രഹ॒ണാനി॑ । സ॒പ്ത സമ്പ॑ദ്യന്തേ । സ॒പ്ത വൈ ശീ॑ര.ഷ॒ണ്യാഃ᳚ പ്രാ॒ണാഃ ।
പ്രാ॒ണാ ദീ॒ക്ഷാ । പ്രാ॒ണൈരേ॒വ പ്രാ॒ണാന്ദീ॒ക്ഷാമവ॑രുന്ധേ ॥ 38 ॥
ഏക॑വിഗ്മ്ശതിം-വൈഁശ്വദേ॒വാനി॑ ജുഹോതി । ഏക॑വിഗ്മ്ശതി॒ർവൈ ദേ॑വലോ॒കാഃ ।
ദ്വാദ॑ശ॒ മാസാഃ॒ പഞ്ച॒ര്തവഃ॑ । ത്രയ॑ ഇ॒മേ ലോ॒കാഃ । അ॒സാവാ॑ദി॒ത്യ ഏ॑കവി॒ഗ്മ്॒ശഃ ॥ ഏ॒ഷ സു॑വ॒ര്ഗോ ലോ॒കഃ । തദ്ദൈവ്യ॑-ങ്ക്ഷ॒ത്ത്രമ് ।
സാ ശ്രീഃ । തദ്ബ്ര॒ദ്ധ്നസ്യ॑ വി॒ഷ്ടപ᳚മ് । തഥ്സ്വാരാ᳚ജ്യ-മുച്യതേ ॥ 39 ॥
ത്രി॒ഗ്മ്॒ശത॑മൌദ്ഗ്രഹ॒ണാനി॑ ജുഹോതി । ത്രി॒ഗ്മ്॒ശദ॑ക്ഷരാ വി॒രാട് । അന്നം॑-വിഁ॒രാട് । വി॒രാജൈ॒വാന്നാദ്യ॒മവ॑രുന്ധേ ॥
ത്രേ॒ധാ വി॒ഭജ്യ॑ ദേ॒വതാ᳚-ഞ്ജുഹോതി । ത്ര്യാ॑വൃതോ॒ വൈ ദേ॒വാഃ । ത്ര്യാ॑വൃത ഇ॒മേ ലോ॒കാഃ । ഏ॒ഷാം-ലോഁ॒കാനാ॒മാപ്ത്യൈ᳚ । ഏ॒ഷാം-ലോഁ॒കാനാ॒-ങ്ക്ലൃപ്ത്യൈ᳚ ॥ അപ॒ വാ ഏ॒തസ്മാ᳚ത്പ്രാ॒ണാഃ ക്രാ॑മന്തി ॥ 40 ॥
യോ ദീ॒ക്ഷാമ॑തി-രേ॒ചയ॑തി । സ॒പ്താ॒ഹ-മ്പ്രച॑രന്തി ।
സ॒പ്ത വൈ ശീ॑ര്ഷ॒ണ്യാഃ᳚ പ്രാ॒ണാഃ । പ്രാ॒ണാ ദീ॒ക്ഷാ ।
പ്രാ॒ണൈരേ॒വ പ്രാ॒ണാന്ദീ॒ക്ഷാമവ॑രുന്ധേ ॥ പൂ॒ര്ണാ॒ഹു॒തി-മു॑ത്ത॒മാ-ഞ്ജു॑ഹോതി ।
സർവം॒-വൈഁ പൂ᳚ര്ണാഹു॒തിഃ । സർവ॑മേ॒വാപ്നോ॑തി । അഥോ॑ ഇ॒യം-വൈഁ പൂ᳚ര്ണാഹു॒തിഃ ।
അ॒സ്യാമേ॒വ പ്രതി॑തിഷ്ഠതി ॥ 41 ॥
(രു॒ന്ധേ॒ - പ്രാ॒ണാ-ന്ദീ॒ക്ഷാമവ॑രുന്ധ - ഉച്യതേ - ക്രാമന്തി - തിഷ്ഠതി) (അ. 10)
അനുവാകം 11 - വൈശ്വദേവഹോമമന്ത്രവ്യാഖ്യാനമ്
പ്രജാപ॑തി-രശ്വമേ॒ധ-മ॑സൃജത । തഗ്മ് സൃ॒ഷ്ട-ന്ന കിഞ്ച॒നോദ॑യച്ഛത് ।
തം-വൈഁ᳚ശ്വദേ॒വാന്യേ॒-വോദ॑യച്ഛന്ന് । യദ്വൈ᳚ശ്വദേ॒വാനി॑ ജു॒ഹോതി॑ ।
യ॒ജ്ഞസ്യോദ്യ॑ത്യൈ ॥ സ്വാഹാ॒-ഽഽധിമാധീ॑തായ॒ സ്വാഹാ᳚ । സ്വാഹാ-ഽഽധീ॑ത॒-മ്മന॑സേ॒ സ്വാഹാ᳚ ।
സ്വാഹാ॒ മനഃ॑ പ്ര॒ജാപ॑തയേ॒ സ്വാഹാ᳚ ।
കായ॒ സ്വാഹാ॒ കസ്മൈ॒ സ്വാഹാ॑ കത॒മസ്മൈ॒ സ്വാഹേതി॑ പ്രാജാപ॒ത്യേ മുഖ്യേ॑ ഭവതഃ ।
പ്ര॒ജാപ॑തി-മുഖാഭിരേ॒വൈന॑-ന്ദേ॒വതാ॑ഭി॒രുദ്യ॑ച്ഛതേ ॥ 42 ॥
അദി॑ത്യൈ॒ സ്വാഹാ-ഽദി॑ത്യൈ മ॒ഹ്യൈ᳚ സ്വാഹാ-ഽദി॑ത്യൈ സുമൃഡീ॒കായൈ॒ സ്വാഹേത്യാ॑ഹ । ഇ॒യം-വാഁ അദി॑തിഃ । അ॒സ്യാ ഏ॒വൈന॑-മ്പ്രതി॒ഷ്ഠായോദ്യ॑ച്ഛതേ ॥
സര॑സ്വത്യൈ॒ സ്വാഹാ॒ സര॑സ്വത്യൈ ബൃഹ॒ത്യൈ᳚ സ്വാഹാ॒ സര॑സ്വത്യൈ പാവ॒കായൈ॒ സ്വാഹേത്യാ॑ഹ ।
വാഗ്വൈ സര॑സ്വതീ । വാ॒ചൈവൈന॒മുദ്യ॑ച്ഛതേ ॥
പൂ॒ഷ്ണേ സ്വാഹാ॑ പൂ॒ഷ്ണേ പ്ര॑പ॒ഥ്യാ॑യ॒ സ്വാഹാ॑ പൂ॒ഷ്ണേ ന॒രന്ധി॑ഷായ॒ സ്വാഹേത്യാ॑ഹ ।
പ॒ശവോ॒ വൈ പൂ॒ഷാ । പ॒ശുഭി॑രേ॒വൈന॒-മുദ്യ॑ച്ഛതേ ॥ ത്വഷ്ട്രേ॒ സ്വാഹാ॒ ത്വഷ്ട്ര॑ തു॒രീപാ॑യ॒ സ്വാഹാ॒ ത്വഷ്ട്രേ॑ പുരു॒രൂപാ॑യ॒ സ്വാഹേത്യാ॑ഹ । ത്വഷ്ടാ॒ വൈ പ॑ശൂ॒നാ-മ്മി॑ഥു॒നാനാഗ്മ്॑ രൂപ॒കൃത് । രൂ॒പമേ॒വ പ॒ശുഷു॑ ദധാതി । അഥോ॑ രൂ॒പൈരേ॒വൈന॒-മുദ്യ॑ച്ഛതേ ॥
വിഷ്ണ॑വേ॒ സ്വാഹാ॒ വിഷ്ണ॑വേ നിഖുര്യ॒പായ॒ സ്വാഹാ॒ വിഷ്ണ॑വേ നിഭൂയ॒പായ॒ സ്വാഹേത്യാ॑ഹ ।
യ॒ജ്ഞോ വൈ വിഷ്ണുഃ॑ । യ॒ജ്ഞായൈ॒വൈന॒-മുദ്യ॑ച്ഛതേ ॥ പൂ॒ര്ണാ॒ഹു॒തി-മു॑ത്ത॒മാ-ഞ്ജു॑ഹോതി । പ്രത്യുത്ത॑ബ്ധ്യൈ സയ॒ത്വായ॑ ॥ 43 ॥
(യ॒ച്ഛ॒തേ॒ - പു॒രു॒രൂപാ॑യ॒ സ്വാഹേത്യാ॑ഹാ॒ഷ്ടൌ ച॑) (അ. 11)
അനുവാകം 12 - അശ്വസഞ്ചരണവഥ്സരേ പ്രതിദിന-ന്ദേവയജനദേശേ കര്തവ്യമിഷ്ടിത്രയമഭിധീയതേ
സാ॒വി॒ത്ര-മ॒ഷ്ടക॑പാല-മ്പ്രാ॒തര്നിർവ॑പതി । അ॒ഷ്ടാക്ഷ॑രാ ഗായ॒ത്രീ ।
ഗാ॒യ॒ത്ര-മ്പ്രാ॑തസ്സവ॒നമ് ।
പ്രാ॒ത॒സ്സ॒വ॒നാ ദേ॒വൈന॑-ങ്ഗായത്രി॒യാ ॑007ആ;ഛന്ദ॒സോ-ഽധി॒ നിര്മി॑മീതേ ।
അഥോ᳚ പ്രാതസ്സവ॒നമേ॒വ തേനാ᳚പ്നോതി । ഗാ॒യ॒ത്രീ-ഞ്ഛന്ദഃ॑ ॥ സ॒വി॒ത്രേ പ്ര॑സവി॒ത്ര ഏകാ॑ദശ-കപാല-മ്മ॒ദ്ധ്യന്ദി॑നേ । ഏകാ॑ദശാക്ഷരാ ത്രി॒ഷ്ടുപ് ।
ത്രൈഷ്ടു॑ഭ॒-മ്മാദ്ധ്യ॑ന്ദിന॒ഗ്മ്॒ സവ॑നമ് ।
മാദ്ധ്യ॑ന്ദിനാ-ദേ॒വൈന॒ഗ്മ്॒ സവ॑നാത്ത്രി॒ഷ്ടുഭഃ॒-ഛന്ദ॒സോ-ഽധി॒ നിര്മി॑മീതേ ॥ 44 ॥
അഥോ॒ മാദ്ധ്യ॑ന്ദിനമേ॒വ സവ॑ന॒-ന്തേനാ᳚പ്നോതി । ത്രി॒ഷ്ടുഭ॒-ഞ്ഛന്ദഃ॑ ॥ സ॒വി॒ത്ര ആ॑സവി॒ത്രേ ദ്വാദ॑ശ-കപാല-മപരാ॒ഹ്ണേ । ദ്വാദ॑ശാക്ഷരാ॒ ജഗ॑തീ । ജാഗ॑ത-ന്തൃതീയ സവ॒നമ് ।
തൃ॒തീ॒യ॒ സ॒വ॒നാദേ॒വൈന॒-ഞ്ജഗ॑ത്യാ॒ ॑007ആ;ഛന്ദ॒സോ-ഽധി॒ നിര്മി॑മീതേ ।
അഥോ॑ തൃതീയ സവ॒നമേ॒വ തേനാ᳚പ്നോതി ।
ജഗ॑തീ॒-ഞ്ഛന്ദഃ॑ ॥ ഈ॒ശ്വ॒രോ വാ അശ്വഃ॒ പ്രമു॑ക്തഃ॒ പരാ᳚-മ്പരാ॒വത॒-ങ്ഗന്തോഃ᳚ ।
ഇ॒ഹ ധൃതി॒-സ്സ്വാഹേ॒ഹ വിധൃ॑തി॒-സ്സ്വാഹേ॒ഹ രന്തി॒-സ്സ്വാഹേ॒ഹ രമ॑തി॒-സ്സ്വാഹേതി॒ ചത॑സ്ര॒ ആഹു॑തീ-ര്ജുഹോതി
( ) ॥ 45 ॥
ചത॑സ്രോ॒ ദിശഃ॑ । ദി॒ഗ്ഭിരേ॒വൈന॒-മ്പരി॑ഗൃഹ്ണാതി ॥ ആശ്വ॑ത്ഥോ വ്ര॒ജോ ഭ॑വതി । പ്ര॒ജാപ॑തി-ര്ദേ॒വേഭ്യോ॒ നിലാ॑യത । അശ്വോ॑ രൂ॒പ-ങ്കൃ॒ത്വാ ।
സോ᳚-ഽശ്വ॒ത്ഥേ സം॑വഁഥ്സ॒ര-മ॑തിഷ്ഠത് । തദ॑ശ്വ॒ത്ഥസ്യാ᳚-ശ്വത്ഥ॒ത്വമ് ।
യദാശ്വ॑ത്ഥോ വ്ര॒ജോ ഭവ॑തി । സ്വ ഏ॒വൈനം॒-യോഁനൌ॒ പ്രതി॑ഷ്ഠാപയതി ॥ 46 ॥
(ത്രി॒ഷ്ടുഭ॒ ॑ശ്ഛന്ദ॒സോ-ഽധി॒ നിര്മി॑മീതേ - ജുഹോതി॒ - നവ॑ ച) (അ. 12)
അനുവാകം 13 - സംവഁഥ്സരാദ്ര്ധ്വമുഖ്യസ്യാഗ്രേരൂപസ്ഥാനമ്
ആ ബ്ര॑ഹ്മ-ന്ബ്രാഹ്മ॒ണോ ബ്ര॑ഹ്മവര്ച॒സീ ജാ॑യതാ॒-മിത്യാ॑ഹ । ബ്രാ॒ഹ്മ॒ണ ഏ॒വ ബ്ര॑ഹ്മവര്ച॒സ-ന്ദധാതി । തസ്മാ᳚ത്പു॒രാ ബ്രാ᳚ഹ്മ॒ണോ ബ്ര॑ഹ്മവര്ച॒സ്യ॑ ജായത ॥ ആ-ഽസ്മി-ന്രാ॒ഷ്ട്രേ രാ॑ജ॒ന്യ॑ ഇഷ॒വ്യ॑-ശ്ശൂരോ॑ മഹാര॒ഥോ ജാ॑യതാ॒-മിത്യാ॑ഹ । രാ॒ജ॒ന്യ॑ ഏ॒വ ശൌ॒ര്യ-മ്മ॑ഹി॒മാന॑-ന്ദധാതി । തസ്മാ᳚ത്പു॒രാ രാ॑ജ॒ന്യ॑ ഇഷ॒വ്യ॑-ശ്ശൂരോ॑ മഹാര॒ഥോ॑-ഽജായത ॥
ദോഗ്ധ്രീ॑ ധേ॒നുരിത്യാ॑ഹ । ധേ॒ന്വാമേ॒വ പയോ॑ ദധാതി । തസ്മാ᳚ത്പു॒രാ ദോഗ്ധ്രീ॑ ധേ॒നുര॑ജായത । വോഢാ॑-ഽന॒ഡ്വാ-നിത്യാ॑ഹ ॥ 47 ॥
അ॒ന॒ഡുഹ്യേ॒വ വീ॒ര്യ॑-ന്ദധാതി । തസ്മാ᳚ത്പു॒രാ വോഢാ॑-ഽന॒ഡ്വാന॑ജായത । ആ॒ശു-സ്സപ്തി॒രിത്യാ॑ഹ । അശ്വ॑ ഏ॒വ ജ॒വ-ന്ദ॑ധാതി । തസ്മാ᳚ത്പു॒രാ-ഽഽശുരശ്വോ॑-ഽജായത । പുര॑ധിം॒ര്യോഷേത്യാ॑ഹ ।
യോ॒ഷിത്യേ॒വ രൂ॒പ-ന്ദ॑ധാതി । തസ്മാ॒ഥ്സ്ത്രീ യു॑വ॒തിഃ പ്രി॒യാ ഭാവു॑കാ ॥ ജി॒ഷ്ണൂ ര॑ഥേ॒ഷ്ഠാ ഇത്യാ॑ഹ । ആ ഹ॒ വൈ തത്ര॑ ജി॒ഷ്ണൂ ര॑ഥേ॒ഷ്ഠാ ജാ॑യതേ ॥ 48 ॥
യത്രൈ॒തേന॑ യ॒ജ്ഞേന॒ യജ॑ന്തേ ॥ സ॒ഭേയോ॒ യുവേത്യാ॑ഹ । യോ വൈ പൂ᳚ർവവയ॒സീ ।
സ സ॒ഭേയോ॒ യുവാ᳚ । തസ്മാ॒ദ്യുവാ॒ പുമാ᳚-ന്പ്രി॒യോ ഭാവു॑കഃ ॥ ആ-ഽസ്യ യജ॑മാനസ്യ വീ॒രോ ജാ॑യതാ॒-മിത്യാ॑ഹ । ആ ഹ॒ വൈ തത്ര॒ യജ॑മാനസ്യ വീ॒രോ ജാ॑യതേ ।
യത്രൈ॒തേന॑ യ॒ജ്ഞേന॒ യജ॑ന്തേ ॥ നി॒കാ॒മേനി॑കാമേ നഃ പ॒ര്ജന്യോ॑ വര്ഷ॒ത്വിത്യാ॑ഹ ।
നി॒കാ॒മേനി॑കാമേ ഹ॒ വൈ തത്ര॑ പ॒ര്ജന്യോ॑ വര്ഷതി । യത്രൈ॒തേന॑ യ॒ജ്ഞേന॒ യജ॑ന്തേ ॥ ഫ॒ലിന്യോ॑ ന॒ ഓഷ॑ധയഃ പച്യന്താ॒-മിത്യാ॑ഹ ।
ഫ॒ലിന്യോ॑ ഹ॒ വൈ തത്രൌഷ॑ധയഃ പച്യന്തേ । യത്രൈ॒തേന॑ യ॒ജ്ഞേന॒ യജ॑ന്തേ ।
യോ॒ഗ॒ക്ഷേ॒മോ നഃ॑ കല്പതാ॒-മിത്യാ॑ഹ ।
കല്പ॑തേ ഹ॒ വൈ തത്ര॑ പ്ര॒ജാഭ്യോ॑ യോഗക്ഷേ॒മഃ ।
യത്രൈ॒തേന॑ യ॒ജ്ഞേന॒ യജ॑ന്തേ ॥ 49 ॥
(അ॒ന॒ഡ്വാനിത്യാ॑ഹ - ജായതേ - വര്ഷതി സ॒പ്ത ച॑) (അ. 13)
അനുവാകം 14 - അന്നഹോമാഃ. ത്രിരാത്രരൂപസ്യാശ്വമേധസ്യ പ്രഥമദിനരാത്രൌ
പ്ര॒ജാപ॑തി-ര്ദേ॒വേഭ്യോ॑ യ॒ജ്ഞാന് വ്യാദി॑ശത് ।
സ ആ॒ത്മ-ന്ന॑ശ്വമേ॒ധമ॑ധത്ത ।
ത-ന്ദേ॒വാ അ॑ബ്രുവന്ന് । ഏ॒ഷ വാവ യ॒ജ്ഞഃ । യദ॑ശ്വമേ॒ധഃ । അപ്യേ॒വ നോ-ഽത്രാ॒സ്ത്വിതി॑ ।
തേഭ്യ॑ ഏ॒താന॑ന്നഹോ॒മാ-ന്പ്രായ॑ച്ഛത് ।
താന॑ജുഹോത് । തൈർവൈ സ ദേ॒വാന॑ പ്രീണാത് ।
യദ॑ന്ന-ഹോ॒മാഞ്ജു॒ഹോതി॑ ॥ 50 ॥
ദേ॒വാനേ॒വ തൈര്യജ॑മാനഃ പ്രീണാതി ॥ ആജ്യേ॑ന ജുഹോതി ।
അ॒ഗ്നേർവാ ഏ॒തദ്രൂ॒പമ് । യദാജ്യ᳚മ് । യദാജ്യേ॑ന ജു॒ഹോതി॑ । അ॒ഗ്നിമേ॒വ തത്പ്രീ॑ണാതി ॥ മധു॑നാ ജുഹോതി ।
മ॒ഹ॒ത്യൈ വാ ഏ॒തദ്ദേ॒വതാ॑യൈ രൂ॒പമ് । യന്മധു॑ । യന്മധു॑നാ ജു॒ഹോതി॑ ॥ 51 ॥
മ॒ഹ॒തീമേ॒വ തദ്ദേ॒വതാ᳚-മ്പ്രീണാതി । ത॒ണ്ഡു॒ലൈ-ര്ജു॑ഹോതി । വസൂ॑നാം॒-വാഁ ഏ॒തദ്രൂ॒പമ് । യത്ത॑ണ്ഡു॒ലാഃ । യത്ത॑ണ്ഡു॒ലൈ-ര്ജു॒ഹോതി॑ ।
വസൂ॑നേ॒വ തത്പ്രീ॑ണാതി । പൃഥു॑കൈ-ര്ജു॒ഹോതി॑ (ര്ജുഹോതി) ।
രു॒ദ്രാണാം॒-വാഁ ഏ॒തദ്രൂ॒പമ് । യത്പൃഥു॑കാഃ । യത്പൃഥു॑കൈ-ര്ജു॒ഹോതി॑ ॥ 52 ॥
രു॒ദ്രാനേ॒വ തത്പ്രീ॑ണാതി । ലാ॒ജൈര്ജു॑ഹോതി । ആ॒ദി॒ത്യാനാം॒-വാഁ ഏ॒തദ്രൂ॒പമ് । യല്ലാ॒ജാഃ । യല്ലാ॒ജൈ-ര്ജു॒ഹോതി॑ । ആ॒ദി॒ത്യാനേ॒വ തത്പ്രീ॑ണാതി । ക॒രമ്ബൈ᳚-ര്ജുഹോതി । വിശ്വേ॑ഷാം॒-വാഁ ഏ॒തദ്ദേ॒വാനാഗ്മ്॑ രൂ॒പമ് । യത്ക॒രമ്ബാഃ᳚ । യത്ക॒രമ്ബൈ᳚-ര്ജു॒ഹോതി॑ ॥ 53 ॥
വിശ്വാ॑നേ॒വ തദ്ദേ॒വാ-ന്പ്രീ॑ണാതി । ധാ॒നാഭി॑-ര്ജുഹോതി ।
നക്ഷ॑ത്രാണാം॒-വാഁ ഏ॒തദ്രൂ॒പമ് । യദ്ധാ॒നാഃ । യദ്ധാ॒നാഭി॑-ര്ജു॒ഹോതി॑ । നക്ഷ॑ത്രാണ്യേ॒വ തത്പ്രീ॑ണാതി । സക്തു॑ഭി-ര്ജുഹോതി । പ്ര॒ജാപ॑തേ॒ർവാ ഏ॒തദ്രൂ॒പമ് ।
യഥ്സക്ത॑വഃ । യഥ്സക്തു॑ഭി-ര്ജു॒ഹോതി॑ ॥ 54 ॥
പ്ര॒ജാപ॑തിമേ॒വ തത്പ്രീ॑ണാതി । മ॒സൂസ്യൈ᳚ര്ജുഹോതി ।
സർവാ॑സാം॒-വാഁ ഏ॒തദ്ദേ॒വതാ॑നാഗ്മ് രൂ॒പമ് । യന്മ॒സൂസ്യാ॑നി । യന്മ॒സൂസ്യൈ᳚-ര്ജു॒ഹോതി॑ । സർവാ॑ ഏ॒വ തദ്ദേ॒വതാഃ᳚ പ്രീണാതി । പ്രി॒യ॒ങ്ഗു॒ത॒ണ്ഡു॒ലൈ-ര്ജു॑ഹോതി । പ്രി॒യാങ്ഗാ॑ ഹ॒ വൈ നാമൈ॒തേ ।
ഏ॒തൈർവൈ ദേ॒വാ അശ്വ॒സ്യാങ്ഗാ॑നി॒ സമ॑ദധുഃ । യത്പ്രി॑യങ്ഗുതണ്ഡു॒ലൈ-ര്ജു॒ഹോതി॑ । അശ്വ॑സ്യൈ॒വാങ്ഗാ॑നി॒ സന്ദ॑ധാതി ॥ ദശാന്നാ॑നി ജുഹോതി । ദശാ᳚ക്ഷരാ വി॒രാട് ।
വി॒രാട്-കൃ॒ഥ്സ്നസ്യാ॒-ന്നാദ്യ॒സ്യാ-വ॑രുദ്ധ്യൈ ॥ 55 ॥
(ജു॒ഹോതി॒ - മധു॑നാ ജു॒ഹോതി॒ - പൃഥു॑കൈര്ജു॒ഹോതി॑ - ക॒രമ്ബൈ᳚ര്ജു॒ഹോതി॒ - സക്തു॑ഭിര്ജു॒ഹോതി॑ - പ്രിയങ്ഗുതണ്ഡു॒ലൈര്ജു॒ഹോതി॑ ച॒ത്വാരി॑ ച) (അ. 14)
(അ॒ന്ന॒ഹോ॒മാനാജ്യേ॑നാ॒ഗ്നേര്മധു॑നാ തണ്ഡു॒ലൈഃ പൃഥു॑കൈര്ലാ॒ജൈഃ ക॒രമ്ബൈ᳚ദ്ര്ധാ॒നാഭി॒-സ്സക്തു॑ഭിര്മ॒സൂസ്യൈഃ᳚ പ്രിയങ്ഗുതണ്ഡു॒ലൈ-ര്ദശാന്നാ॑നി॒ ദ്വാദ॑ശ)
അനുവാകം 15 - തത്പ്രകാരവിശേഷ
പ്ര॒ജാപ॑തി-രശ്വമേ॒ധമ॑സൃജത । തഗ്മ് സൃ॒ഷ്ടഗ്മ് രക്ഷാഗ്॑സ്യ ജിഘാഗ്മ്സന്ന് ।
സ ഏ॒താ-ന്പ്ര॒ജാപ॑തിര്നക്തഗ്മ് ഹോ॒മാന॑-പശ്യത് । താന॑ ജുഹോത് । തൈർവൈ സ യ॒ജ്ഞാ-ദ്രക്ഷാ॒ഗ്॒സ്യപാ॑ഹന്ന് । യന്ന॑ക്തഗ്മ് ഹോ॒മാഞ്ജു॒ഹോതി॑ । യ॒ജ്ഞാദേ॒വ തൈര്യജ॑മാനോ॒ രക്ഷാ॒ഗ്॒സ്യപ॑ഹന്തി ॥ ആജ്യേ॑ന ജുഹോതി ।
വജ്രോ॒ വാ ആജ്യ᳚മ് । വജ്രേ॑ണൈ॒വ യ॒ജ്ഞാ-ദ്രക്ഷാ॒ഗ്॒സ്യപ॑ഹന്തി ॥ 56 ॥
ആജ്യ॑സ്യ പ്രതി॒പദ॑-ങ്കരോതി । പ്രാ॒ണോ വാ ആജ്യ᳚മ് ।
മു॒ഖ॒ത ഏ॒വാസ്യ॑ പ്രാ॒ണ-ന്ദ॑ധാതി ॥ അ॒ന്ന॒ഹോ॒മാ-ഞ്ജു॑ഹോതി । ശരീ॑രവദേ॒വാവ॑രുന്ധേ ॥ വ്യ॒ത്യാസ॑-ഞ്ജുഹോതി । ഉ॒ഭയ॒സ്യാ വ॑രുദ്ധ്യൈ ॥
നക്ത॑-ഞ്ജുഹോതി । രക്ഷ॑സാ॒മപ॑ഹത്യൈ ॥ ആജ്യേ॑നാ-ന്ത॒തോ ജു॑ഹോതി ॥ 57 ॥
പ്രാ॒ണോ വാ ആജ്യ᳚മ് । ഉ॒ഭ॒യത॑ ഏ॒വാസ്യ॑ പ്രാ॒ണ-ന്ദ॑ധാതി । പു॒രസ്താ᳚-ച്ചോ॒പരി॑ഷ്ടാച്ച ॥ ഏക॑സ്മൈ॒ സ്വാഹേത്യാ॑ഹ । അ॒സ്മിന്നേ॒വ ലോ॒കേ പ്രതി॑തിഷ്ഠതി । ദ്വാഭ്യാ॒ഗ്॒ സ്വാഹേത്യാ॑ഹ । അ॒മുഷ്മി॑ന്നേ॒വ ലോ॒കേ പ്രതി॑തിഷ്ഠതി । ഉ॒ഭയോ॑രേ॒വ ലോ॒കയാഃ॒ പ്രതി॑തിഷ്ഠതി । അ॒സ്മിഗ്ഗ്ശ്ചാ॒-മുഷ്മിഗ്ഗ്॑ശ്ച ॥ ശ॒തായ॒ സ്വാഹേത്യാ॑ഹ । ശ॒തായു॒ർവൈ പുരു॑ഷ-ശ്ശ॒തവീ᳚ര്യഃ । ആയു॑രേ॒വ വീ॒ര്യ॑മവ॑രുന്ധേ ।
സ॒ഹസ്രാ॑യ॒ സ്വാഹേത്യാ॑ഹ । ആയു॒ർവൈ സ॒ഹസ്ര᳚മ് । ആയു॑രേ॒വാ-വ॑രുന്ധേ ॥
സർവ॑സ്മൈ॒ സ്വാഹേത്യാ॑ഹ । അപ॑രിമിതമേ॒വാ വ॑രുന്ധേ ॥ 58 ॥
(ഏ॒വ യ॒ജ്ഞ-ദ്രക്ഷാ॒ഗ്॒സ്യപ॑ഹന് - ത്യന്ത॒തോ ജു॑ഹോതി - ശ॒തായ॒ സ്വാഹേത്യാ॑ഹ സപ്ത ച॑) (അ. 15)
അനുവാകം 16 - വിവരണമേതയോഃ
പ്ര॒ജാപ॑തിം॒-വാഁ ഏ॒ഷ ഈ᳚ഫ്സ॒തീത്യാ॑ഹുഃ । യോ᳚-ഽശ്വമേ॒ധേന॒ യജ॑ത॒ ഇതി॑ ।
അഥോ॑ ആഹുഃ । സർവാ॑ണി ഭൂ॒താനീതി॑ ॥
ഏക॑സ്മൈ॒ സ്വാഹേത്യാ॑ഹ । പ്ര॒ജാപ॑തി॒ർവാ ഏകഃ॑ । തമേ॒വാപ്നോ॑തി ॥ ഏക॑സ്മൈ॒ സ്വാഹാ॒ ദ്വാഭ്യാ॒ഗ്॒ സ്വാഹേത്യ॑ഭി-പൂ॒ർവമാഹു॑തീ-ര്ജുഹോതി ।
അ॒ഭി॒പൂ॒ർവമേ॒വ സ॑വ॒ര്ഗം-ലോഁ॒കമേ॑തി ॥ ഏ॒കോ॒ത്ത॒ര-ഞ്ജു॑ഹോതി ॥ 59 ॥
ഏ॒ക॒വദേ॒വ സു॑വ॒ര്ഗം-ലോഁ॒കമേ॑തി ॥ സന്ത॑ത-ഞ്ജുഹോതി । സു॒വ॒ര്ഗസ്യ॑ ലോ॒കസ്യ॒ സന്ത॑ത്യൈ ॥ ശ॒തായ॒ സ്വാഹേത്യാ॑ഹ । ശ॒തായു॒ർവൈ പുരു॑ഷ-ശ്ശ॒തവീ᳚ര്യഃ । ആയു॑രേ॒വ വീ॒ര്യ॑മവ॑രുന്ധേ । സ॒ഹസ്രാ॑യ॒ സ്വാഹേത്യാ॑ഹ । ആയു॒ർവൈ സ॒ഹസ്ര᳚മ് । ആയു॑രേ॒വാ വ॑രുന്ധേ ॥ അ॒യുതാ॑യ॒ സ്വാഹാ॑ നി॒യുതാ॑യ॒ സ്വാഹാ᳚ പ്ര॒യുതാ॑യ॒ സ്വാഹേത്യാ॑ഹ ॥ 60 ॥
ത്രയ॑ ഇ॒മേ ലോ॒കാഃ । ഇ॒മാനേ॒വ ലോ॒കാനവ॑രുന്ധേ ॥ അര്ബു॑ദായ॒ സ്വാഹേത്യാ॑ഹ । വാഗ്വാ അര്ബു॑ദമ് । വാച॑മേ॒വാ വ॑രുന്ധേ ॥ ന്യ॑ര്ബുദായ॒ സ്വാഹേത്യാ॑ഹ ।
യോ വൈ വാ॒ചോ ഭൂ॒മാ । തന്ന്യ॑ര്ബുദമ് ।
വാ॒ച ഏ॒വ ഭൂ॒മാന॒മവ॑രുന്ധേ ॥
സ॒മു॒ദ്രായ॒ സ്വാഹേത്യാ॑ഹ ॥ 61 ॥
സ॒മു॒ദ്രമേ॒വാപ്നോ॑തി । മദ്ധ്യാ॑യ॒ സ്വാഹേത്യാ॑ഹ । മദ്ധ്യ॑മേ॒വാപ്നോ॑തി । അന്താ॑യ॒ സ്വാഹേത്യാ॑ഹ । അന്ത॑മേ॒-വാപ്നോ॑തി । പ॒രാ॒ദ്ര്ധായ॒ സ്വാഹേത്യാ॑ഹ ।
പ॒രാ॒ദ്ര്ധമേ॒വാപ്നോ॑തി ॥ ഉ॒ഷസേ॒ സ്വാഹാ॒ വ്യു॑ഷ്ട്യൈ॒ സ്വാഹേത്യാ॑ഹ । രാത്രി॒ർവാ ഉ॒ഷാഃ ।
അഹ॒ർവ്യു॑ഷ്ടിഃ । അ॒ഹോ॒രാ॒ത്രേ ഏ॒വാവ॑രുന്ധേ ।
അഥോ॑ അഹോരാ॒ത്രയോ॑രേ॒വ പ്രതി॑തിഷ്ഠതി ॥
താ യദു॒ഭയീ॒ര്ദിവാ॑ വാ॒ നക്തം॑-വാഁ ജുഹു॒യാത് । അ॒ഹോ॒രാ॒ത്രേ മോ॑ഹയേത് । ഉ॒ഷസേ॒ സ്വാഹാ॒ വ്യു॑ഷ്ട്യൈ॒ സ്വാഹോ॑ദേഷ്യ॒തേ സ്വാഹോ᳚ദ്യ॒തേ
സ്വാഹേത്യനു॑ദിതേ ജുഹോതി । ഉദി॑തായ॒ സ്വാഹാ॑ സുവ॒ര്ഗായ॒ സ്വാഹാ॑ ലോ॒കായ॒ സ്വാഹേത്യുദി॑തേ ജുഹോതി ।
അ॒ഹോ॒രാ॒ത്രയോ॒-രവ്യ॑തിമോഹായ ॥ 62 ॥
(ഏ॒കോ॒ത്ത॒ര-ഞ്ജു॑ഹോതി - പ്ര॒യുതാ॑യ॒ സ്വാഹേത്യാ॑ഹ - സമു॒ദ്രായ॒ സ്വാഹേത്യാ॒ഹാഹ॒--ര് വ്യു॑ഷ്ടി-സ്സ॒പ്ത ച॑) (അ. 16)
അനുവാകം 17 - സപ്തമകാണ്ഡഗതാന്നഹോമാനുവാകാ വ്യാഖ്യായന്തേ
വി॒ഭൂര്മാ॒ത്രാ പ്ര॒ഭൂഃ പി॒ത്രേത്യ॑ശ്വ-നാ॒മാനി॑ ജുഹോതി ।
ഉ॒ഭയോ॑രേ॒വൈനം॑-ലോഁ॒കയോ᳚-ര്നാമ॒ധേയ॑-ങ്ഗമയതി ॥ ആയ॑നായ॒ സ്വാഹാ॒ പ്രായ॑ണായ॒ സ്വാഹേത്യു॑-ദ്ദ്രാ॒വാഞ്ജു॑ഹോതി । സർവ॑മേ॒വൈന॒-മസ്ക॑ന്നഗ്മ് സുവ॒ര്ഗം-ലോഁ॒ക-ങ്ഗ॑മയതി ॥
അ॒ഗ്നയേ॒ സ്വാഹാ॒ സോമാ॑യ॒ സ്വാഹേതി॑ പൂർവഹാ॒മാ-ഞ്ജു॑ഹോതി । പൂർവ॑ ഏ॒വ ദ്വി॒ഷന്ത॒-മ്ഭ്രാതൃ॑വ്യ॒-മതി॑ക്രാമതി ॥
പൃ॒ഥി॒വ്യൈ സ്വാഹാ॒-ഽന്തരി॑ക്ഷായ॒ സ്വാഹേത്യാ॑ഹ । യ॒ഥാ॒ യ॒ജുരേ॒വൈതത് ॥ അ॒ഗ്നയേ॒ സ്വാഹാ॒ സോമാ॑യ॒ സ്വാഹേതി॑ പൂർവദീ॒ക്ഷാ ജു॑ഹോതി ।
പൂർവ॑ ഏ॒വ ദ്വി॒ഷന്ത॒-മ്ഭ്രാതൃ॑വ്യ॒-മതി॑ക്രാമതി ॥ 63 ॥
പൃ॒ഥി॒വ്യൈ സ്വാഹാ॒-ഽന്തരി॑ക്ഷായ॒ സ്വാഹേത്യേ॑-കവി॒ഗ്മ്॒ശിനീ᳚-ന്ദീ॒ക്ഷാ-ഞ്ജു॑ഹോതി ।
ഏക॑വിഗ്മ്ശതി॒ർവൈ ദേ॑വലോ॒കാഃ । ദ്വാദ॑ശ॒ മാസാഃ॒ പഞ്ച॒ര്തവഃ॑ । ത്രയ॑ ഇ॒മേ ലോ॒കാഃ । അ॒സാവാ॑ദി॒ത്യ ഏ॑കവി॒ഗ്മ്॒ശഃ । ഏ॒ഷ സു॑വ॒ര്ഗോ ലോ॒കഃ ।
സു॒വ॒ര്ഗസ്യ॑ ലോ॒കസ്യ॒ സമ॑ഷ്ട്യൈ ॥
ഭുവോ॑ ദേ॒വാനാ॒-ങ്കര്മ॒ണേത്യൃ॑തു-ദീ॒ക്ഷാ ജു॑ഹോതി ।
ഋ॒തൂനേ॒-വാസ്മൈ॑ കല്പയതി ॥ അ॒ഗ്നയേ॒ സ്വാഹാ॑ വാ॒യവേ॒ സ്വാഹേതി॑ ജുഹോ॒ത്യ-ന॑ന്തരിത്യൈ ॥ 64 ॥
അ॒ർവാംയഁ॒ജ്ഞ-സ്സങ്ക്രാ॑മ॒ത്വി-ത്യാപ്തീ᳚-ര്ജുഹോതി । സു॒വ॒ര്ഗസ്യ॑ ലോ॒കസ്യാപ്ത്യൈ᳚ ॥ ഭൂ॒ത-മ്ഭവ്യ॑-മ്ഭവി॒ഷ്യദിതി॒ പര്യാ᳚പ്തീ-ര്ജുഹോതി ।
സു॒വ॒ര്ഗസ്യ॑ ലോ॒കസ്യ॒ പര്യാ᳚പ്ത്യൈ ॥
ആ മേ॑ ഗൃ॒ഹാ ഭ॑വ॒ന്ത്വിത്യാ॒ഭൂ-ര്ജു॑ഹോതി । സു॒വ॒ര്ഗസ്യ॑ ലോ॒കസ്യാ ഭൂ᳚ത്യൈ ॥
അ॒ഗ്നിനാ॒ തപോ-ഽന്വ॑ഭവ॒ദിത്യ॑നു॒ഭൂ-ര്ജു॑ഹോതി । സു॒വ॒ര്ഗസ്യ॑ ലോ॒കസ്യാനു॑ഭൂത്യൈ ॥
സ്വാഹാ॒-ഽഽധിമാധീ॑തായ॒ സ്വാഹേതി॒ സമ॑സ്താനി വൈശ്വദേ॒വാനി॑ ജുഹോതി । സമ॑സ്തമേ॒വ ദ്വി॒ഷന്ത॒-മ്ഭ്രാതൃ॑വ്യ॒-മതി॑ക്രാമതി ॥ 65 ॥
ദ॒ദ്ഭ്യ-സ്സ്വാഹാ॒ ഹനൂ᳚ഭ്യാ॒ഗ്॒ സ്വാഹേത്യ॑ങ്ഗഹോ॒മാ-ഞ്ജു॑ഹോതി ।
അങ്ഗേ॑ അങ്ഗേ॒ വൈ പുരു॑ഷസ്യ പാ॒പ്മോപ॑ശ്ലിഷ്ടഃ ।
അങ്ഗാ॑ദങ്ഗാ ദേ॒വൈന॑-മ്പാ॒പ്മന॒സ്തേന॑ മുഞ്ചതി ॥ അ॒ഞ്ജ്യേ॒തായ॒ സ്വാഹാ॑ കൃ॒ഷ്ണായ॒ സ്വാഹാ᳚ ശ്വേ॒തായ॒ സ്വാഹേത്യ॑-ശ്വരൂ॒പാണി॑ ജുഹോതി ।
രൂ॒പൈരേ॒വൈന॒ഗ്മ്॒ സമ॑ദ്ര്ധയതി ॥
ഓഷ॑ധീഭ്യ॒-സ്സ്വാഹാ॒ മൂലേ᳚ഭ്യ॒-സ്സ്വാഹേത്യോ॑ഷധി ഹോ॒മാഞ്ജു॑ഹോതി । ദ്വ॒യ്യോ വാ ഓഷ॑ധയഃ । പുഷ്പേ᳚ഭ്യോ॒-ഽന്യാഃ ഫല॑-ങ്ഗൃ॒ഹ്ണന്തി॑ ।
മൂലേ᳚ഭ്യോ॒-ഽന്യാഃ । താ ഏ॒വോഭയീ॒രവ॑രുന്ധേ ॥ 66 ॥
വന॒സ്പതി॑ഭ്യ॒-സ്സ്വാഹേതി॑ വനസ്പതി-ഹോ॒മാഞ്ജു॑ഹോതി ।
ആ॒ര॒ണ്യസ്യാ॒ന്നാദ്യ॒സ്യാവ॑രുദ്ധ്യൈ ॥
മേ॒ഷസ്ത്വാ॑ പച॒തൈ-ര॑വ॒ത്വിത്യ-പാ᳚വ്യാനി ജുഹോതി ।
പ്രാ॒ണാ വൈ ദേ॒വാ അപാ᳚വ്യാഃ । പ്രാ॒ണാനേ॒വാവ॑രുന്ധേ ॥ കൂപ്യാ᳚ഭ്യ॒-സ്സ്വാഹാ॒-ഽദ്ഭ്യ-സ്സ്വാഹേത്യ॒പാഗ്മ് ഹോമാ᳚ഞ്ജുഹോതി । അ॒ഫ്സു വാ ആപഃ॑ । അന്നം॒-വാഁ ആപഃ॑ । അ॒ദ്ഭ്യോ വാ അന്ന॑-ഞ്ജായതേ । യദേ॒വാദ്ഭ്യോ-ഽന്ന॒-ഞ്ജായ॑തേ । തദവ॑രുന്ധേ ॥ 67 ॥
(പൂ॒ർവ॒ദീ॒ക്ഷാ ജു॑ഹോതി॒ പൂർവ॑ ഏ॒വ ദ്വി॒ഷന്ത॒-മ്ഭ്രാതൃ॑വ്യ॒മതി॑ക്രാമ॒ - ത്യന॑ന്തരിത്യൈ - ക്രാമതി - രുന്ധേ॒ - ജായ॑ത॒ ഏക॑-ഞ്ച) (അ. 17)
അനുവാകം 18 - സപ്തമകാണ്ഡഗതാന്നഹോമാനുവാകാ വ്യാഖ്യായന്തേ
അമ്ഭാഗ്മ്॑സി ജുഹോതി । അ॒യം-വൈഁ ലോ॒കോ-ഽമ്ഭാഗ്മ്॑സി ।
തസ്യ॒ വസ॒വോ-ഽധി॑പതയഃ । അ॒ഗ്നിര്ജ്യോതിഃ॑ । യദമ്ഭാഗ്മ്॑സി ജു॒ഹോതി॑ ।
ഇ॒മമേ॒വ ലോ॒കമവ॑രുന്ധേ । വസൂ॑നാ॒ഗ്മ്॒ സായു॑ജ്യ-ങ്ഗച്ഛതി । അ॒ഗ്നി-ഞ്ജ്യോതി॒രവ॑രുന്ധേ ॥ നഭാഗ്മ്॑സി ജുഹോതി । അ॒ന്തരി॑ക്ഷം-വൈഁ നഭാഗ്മ്॑സി ॥ 68 ॥
തസ്യ॑ രു॒ദ്രാ അധി॑പതയഃ । വാ॒യുര്ജ്യോതിഃ॑ । യന്നഭാഗ്മ്॑സി ജു॒ഹോതി॑ । അ॒ന്തരി॑ക്ഷമേ॒വാ-വ॑രുന്ധേ । രു॒ദ്രാണാ॒ഗ്മ്॒ സായു॑ജ്യ-ങ്ഗച്ഛതി ।
വാ॒യു-ഞ്ജ്യോതി॒രവ॑രുന്ധേ । മഹാഗ്മ്॑സി ജുഹോതി । അ॒സൌ വൈ ലോ॒കോ മഹാഗ്മ്॑സി । തസ്യാ॑ദി॒ത്യാ അധി॑പതയഃ। സൂര്യോ॒ ജ്യോതിഃ॑ ॥ 69 ॥
യന്മഹാഗ്മ്॑സി ജു॒ഹോതി॑ । അ॒മുമേ॒വ ലോ॒കമവ॑രുന്ധേ । ആ॒ദി॒ത്യാനാ॒ഗ്മ്॒ സായു॑ജ്യ-ങ്ഗച്ഛതി । സൂര്യ॒-ഞ്ജ്യോതി॒രവ॑രുന്ധേ ॥
നമോ॒ രാജ്ഞ॒ നമോ॒ വരു॑ണാ॒യേതി॑ യ॒വ്യാനി॑ ജുഹോതി ।
അ॒ന്നാദ്യ॒സ്യാവ॑രുദ്ധ്യൈ ॥ മ॒യോ॒ഭൂർവാതോ॑ അ॒ഭി വാ॑തൂ॒സ്രാ ഇതി॑ ഗ॒വ്യാനി॑ ജുഹോതി ।
പ॒ശൂ॒നാമവ॑രുദ്ധ്യൈ ॥
പ്രാ॒ണായ॒ സ്വാഹാ᳚ വ്യാ॒നായ॒ സ്വാഹേതി॑ സന്തതി-ഹോ॒മാഞ്ജു॑ഹോതി । സു॒വ॒ര്ഗസ്യ॑ ലോ॒കസ്യ॒ സന്ത॑ത്യൈ ॥ 70 ॥
സി॒തായ॒ സ്വാഹാ-ഽസി॑തായ॒ സ്വാഹേതി॒ പ്രമു॑ക്തീ-ര്ജുഹോതി ।
സു॒വ॒ര്ഗസ്യ॑ ലോ॒കസ്യ॒ പ്രമു॑ക്ത്യൈ ॥ പൃ॒ഥി॒വ്യൈ സ്വാഹാ॒-ഽന്തരി॑ക്ഷായ॒ സ്വാഹേത്യാ॑ഹ ।
യ॒ഥാ॒ യ॒ജുരേ॒വൈതത് ॥
ദ॒ത്ത്വതേ॒ സ്വാഹാ॑-ഽദ॒ന്തകാ॑യ॒ സ്വാഹേതി॑ ശരീര-ഹോ॒മാഞ്ജു॑ഹോതി । പി॒തൃ॒ലോ॒കമേ॒വ തൈര്യജ॑മാ॒നോ-ഽവ॑രുന്ധേ ॥ കസ്ത്വാ॑ യുനക്തി॒ സ ത്വാ॑ യുന॒ക്ത്വിതി॑ പരി॒ധീന്. യു॑നക്തി । ഇ॒മേ വൈ ലോ॒കാഃ പ॑രി॒ധയഃ॑ । ഇ॒മാനേ॒വാസ്മൈ॑ ലോ॒കാന്. യു॑നക്തി ।
സു॒വ॒ര്ഗസ്യ॑ ലോ॒കസ്യ॒ സമ॑ഷ്ട്യൈ ॥ 71 ॥
യഃ പ്രാ॑ണ॒തോ യ ആ᳚ത്മ॒ദാ ഇതി॑ മഹി॒മാനൌ॑ ജുഹോതി ।
സു॒വ॒ര്ഗോ വൈ ലോ॒കോ മഹഃ॑ । സു॒വ॒ര്ഗമേ॒വ താഭ്യാം᳚-ലോഁ॒കം-യഁജ॑മാ॒നോ-ഽവ॑രുന്ധേ ॥
ആ ബ്രഹ്മ॑-ന്ബ്രാഹ്മ॒ണോ ബ്ര॑ഹ്മവച॒ര്സീ ജാ॑യതാ॒മിതി॒ സമ॑സ്താനി ബ്രഹ്മവര്ച॒സാനി॑ ജുഹോതി ।
ബ്ര॒ഹ്മ॒വ॒ര്ച॒സമേ॒വ തൈര്യജ॑മാ॒നോ
-ഽവ॑രുന്ധേ ॥ ജജ്ഞി॒ ബീജ॒മിതി॑ ജുഹോ॒ത്യ-ന॑ന്തരിത്യൈ ॥
അ॒ഗ്നയേ॒ സമ॑നമ-ത്പൃഥി॒വ്യൈ സമന॑മ॒ദിതി॑ സന്നതി ഹോ॒മാഞ്ജു॑ഹോതി । സു॒വ॒ര്ഗസ്യ॑ ലോ॒കസ്യ॒ സന്ന॑ത്യൈ ॥ ഭൂ॒തായ॒ സ്വാഹാ॑ ഭവിഷ്യ॒തേ സ്വാഹേതി॑ ഭൂതാഭ॒വ്യൌ ഹോമൌ॑ ജുഹോതി ।
അ॒യം-വൈഁ ലോ॒കോ ഭൂ॒തമ് ॥ 72 ॥
അസൌ ഭ॑വി॒ഷ്യത് । അ॒നയോ॑രേ॒വ ലോ॒കയോഃ॒ പ്രതി॑തിഷ്ഠതി । സർവ॒സ്യാപ്ത്യൈ᳚ । സർവ॒സ്യാവ॑രുദ്ധ്യൈ ॥ യദക്ര॑ന്ദഃ പ്രഥ॒മ-ഞ്ജായ॑മാന॒ ഇത്യ॑ശ്വസ്തോ॒മീയ॑-ഞ്ജുഹോതി । സർവ॒സ്യാപ്ത്യൈ᳚ । സർവ॑സ്യ॒ ജിത്യൈ᳚ ॥ സർവ॑മേ॒വ തേനാ᳚പ്നോതി ।
സർവ॑-ഞ്ജയതി । യോ᳚-ഽശ്വമേ॒ധേന॒ യജ॑തേ ॥ 73 ॥
യ ഉ॑ ചൈനമേ॒വം-വേഁദ॑ ॥ യ॒ജ്ഞഗ്മ് രക്ഷാഗ്॑സ്യ ജിഘാഗ്മ്സന്ന് । സ ഏ॒താ-ന്പ്ര॒ജാപ॑തി-ര്നക്തഗ്മ് ഹോ॒മാന॑പശ്യത് । താന॑ജുഹോത് ।
തൈർവൈ സ യ॒ജ്ഞാദ്രക്ഷാ॒ഗ്॒സ്യപാ॑ഹന്ന് । യന്ന॑ക്തഗ്മ് ഹോ॒മാഞ്ജു॒ഹോതി॑ ।
യ॒ജ്ഞാദേ॒വ തൈര്യജ॑മാനോ॒
രക്ഷാ॒ഗ്॒സ്യപ॑ഹന്തി ॥ ഉ॒ഷസേ॒ സ്വാഹാ॒ വ്യു॑ഷ്ട്യൈ॒ സ്വാഹേത്യ॑ന്ത॒തോ ജു॑ഹോതി ।
സു॒വ॒ര്ഗസ്യ॑ ലോ॒കസ്യ॒ സമ॑ഷ്ട്യൈ ॥ 74 ॥
(വൈ നഭാഗ്മ്॑സി॒ - സൂര്യോ॒ ജ്യോതിഃ॒ - സന്ത॑ത്യൈ॒ - സമ॑ഷ്ട്യൈ - ഭു॒തമ് - ഁയജ॑തേ॒ - +നവ॑ ച) (അ. 18)
അനുവാകം 19 - ഔപസഥ്യദിനേ യൂപപ്രയോഗാഃ
ഏ॒ക॒യൂ॒പോ വൈ॑കാദ॒ശിനീ॑ വാ । അ॒ന്യേഷാം᳚-യഁ॒ജ്ഞാനാം॒-യൂഁപാ॑ ഭവന്തി ।
ഏ॒ക॒വി॒ശിന്യ॑-ശ്വമേ॒ധസ്യ॑ । സു॒വ॒ര്ഗസ്യ॑ ലോ॒കസ്യാ॒-ഭിജി॑ത്യൈ ॥ ബൈ॒ല॒.വോ വാ॑ ഖാദി॒രോ വാ॑ പാലാ॒ശോ വാ᳚ । അ॒ന്യേഷാം᳚-യഁജ്ഞക്രതൂ॒നാം-യൂഁപാ॑ ഭവന്തി । രാജ്ജു॑ദാല॒ ഏക॑വിഗ്മ്ശത്യ-രത്നിരശ്വമേ॒ധസ്യ॑ । സു॒വ॒ര്ഗസ്യ॑ ലോ॒കസ്യ॒ സമ॑ഷ്ട്യൈ ॥ നാന്യേഷാ᳚-മ്പശൂ॒നാ-ന്തേ॑ജ॒ന്യാ അ॑വ॒ദ്യന്തി॑ । അവ॑ദ്യ॒ന്ത്യശ്വ॑സ്യ ॥ 75 ॥
പാ॒പ്മാ വൈ തേ॑ജ॒നീ । പാ॒പ്മനോ-ഽപ॑ഹത്യൈ ॥
പ്ല॒ക്ഷ॒ശാ॒ഖായാ॑മ॒ന്യേഷാ᳚-മ്പശൂ॒നാമ॑വ॒ദ്യന്തി॑ । വേ॒ത॒സ॒-ശാ॒ഖായാ॒-മശ്വ॑സ്യ । അ॒ഫ്സുയോ॑നി॒ർവാ അശ്വഃ॑ । അ॒ഫ്സു॒ജോ വേ॑ത॒സഃ । സ്വ ഏ॒വാസ്യ॒ യോനാ॒വ-വ॑ദ്യതി ॥
യൂപേ॑ഷു ഗ്രാ॒മ്യാ-ന്പ॒ശൂന്നി॑-യു॒ഞ്ജന്തി॑ । ആ॒രോ॒കേഷ്വാ॑-ര॒ണ്യാന്ധാ॑രയന്തി ।
പ॒ശൂ॒നാം-വ്യാഁവൃ॑ത്ത്യൈ ॥ ആ ഗ്രാ॒മ്യാ-ന്പ॒ശൂന്-ഁലഭ॑ന്തേ । പ്രാര॒ണ്യാന്ഥ്സൃ॑ജന്തി । പാ॒പ്മനോ-ഽപ॑ഹത്യൈ ॥ 76 ॥
(അശ്വ॑സ്യ॒ - വ്യാവൃ॑ത്ത്യ॒ ത്രീണി॑ ച) (അ. 19)
അനുവാകം 20 - യൂപാനാം സ്ഥാനാദയഃ
രാജ്ജു॑ദാല-മഗ്നി॒ഷ്ഠ-മ്മി॑നോതി । ഭ്രൂ॒ണ॒ഹ॒ത്യായാ॒ അപ॑ഹത്യൈ ॥ പൌതു॑ദ്രവാവ॒ഭിതോ॑ ഭവതഃ । പുണ്യ॑സ്യ ഗ॒ന്ധസ്യാവ॑രുദ്ധ്യൈ ।
ഭ്രൂ॒ണ॒ഹ॒ത്യാ-മേ॒വാസ്മാ॑-ദപ॒ഹത്യ॑ । പുണ്യേ॑ന ഗ॒ന്ധേനോ॑ഭ॒യതഃ॒ പരി॑ഗൃഹ്ണാതി ॥
ഷഡ്ബൈ॒ല്॒.വാ ഭ॑വന്തി । ബ്ര॒ഹ്മ॒വ॒ര്ച॒സസ്യാ-വ॑രുദ്ധ്യൈ ॥ ഷട്ഖാ॑ദി॒രാഃ ।
തേജ॒സോ-ഽവ॑രുദ്ധ്യൈ ॥ 77 ॥
ഷട്പാ॑ലാ॒ശാഃ । സോ॒മ॒പീ॒ഥസ്യാ-വ॑രുദ്ധ്യൈ ॥ ഏക॑വിഗ്മ്ശതി॒-സ്സമ്പ॑ദ്യന്തേ ।
ഏക॑വിഗ്മ്ശതി॒ർവൈ ദേ॑വലോ॒കാഃ । ദ്വാദ॑ശ॒ മാസാഃ॒ പഞ്ച॒ര്തവഃ॑ । ത്രയ॑ ഇ॒മേ ലോ॒കാഃ । അ॒സാവാ॑ദി॒ത്യ ഏ॑കവി॒ഗ്മ്॒ശഃ । ഏ॒ഷ സു॑വ॒ര്ഗോ ലോ॒കഃ ।
സു॒വ॒ര്ഗസ്യ॑ ലോ॒കസ്യ॒ സമ॑ഷ്ട്യൈ ॥ ശ॒ത-മ്പ॒ശവോ॑ ഭവന്തി ॥ 78 ॥
ശ॒തായുഃ॒ പുരു॑ഷ-ശ്ശ॒തേന്ദ്രി॑യഃ । ആയു॑ഷ്യേ॒വേന്ദ്രി॒യേ പ്രതി॑തിഷ്ഠതി ॥
സർവം॒-വാഁ അ॑ശ്വമേ॒ദ്ധ്യാപ്നോ॑തി । അപ॑രിമിതാ ഭവന്തി । അപ॑രിമിത॒സ്യാ-വ॑രുദ്ധ്യൈ ॥ ബ്ര॒ഹ്മ॒വാ॒ദിനോ॑ വദന്തി । കസ്മാ᳚ഥ്സ॒ത്യാത് ।
ദ॒ക്ഷി॒ണ॒തോ᳚-ഽന്യേഷാ᳚-മ്പശൂ॒നാമ॑വ॒ദ്യന്തി॑ । ഉ॒ത്ത॒ര॒തോ-ഽശ്വ॒സ്യേതി॑ । വാ॒രു॒ണോ വാ അശ്വഃ॑ ॥ 79 ॥
ഏ॒ഷാ വൈ വരു॑ണസ്യ॒ ദിക് । സ്വായാ॑മേ॒വാസ്യ॑ ദി॒ശ്യവ॑ദ്യതി । യദിത॑രേഷാ-മ്പശൂ॒നാമ॑വ॒ദ്യതി॑ । ശ॒ത॒ദേ॒വ॒ത്യ॑-ന്തേനാവ॑രുന്ധേ ॥
ചി॒തേ᳚-ഽഗ്നാ-വധി॑വൈത॒സേ കടേ-ഽശ്വ॑-ഞ്ചിനോതി ।
അ॒ഫ്സു-യോ॑നി॒ർവാ അശ്വഃ॑ ।
അ॒ഫ്സു॒ജോ വേ॑ത॒സഃ । സ്വ ഏ॒വൈനം॒-യോഁനൌ॒ പ്രതി॑ഷ്ഠാപയതി ॥ പു॒രസ്താ᳚-ത്പ്ര॒ത്യഞ്ച॑-ന്തൂപ॒ര-ഞ്ചി॑നോതി । പ॒ശ്ചാത്പ്രാ॒ചീന॑-ങ്ഗോമൃ॒ഗമ് ॥ 80 ॥
പ്രാ॒ണാ॒പാ॒നാ-വേ॒വാസ്മിന᳚ ഥ്സ॒മ്യഞ്ചൌ॑ ദധാതി ॥
അശ്വ॑-ന്തൂപ॒ര-ങ്ഗോ॑മൃ॒ഗമിതി॑ സർവ॒ഹുത॑ ഏ॒താഞ്ജു॑ഹോതി । ഏ॒ഷാം-ലോഁ॒കാനാ॑-മ॒ഭിജി॑ത്യൈ ॥ ആ॒ത്മനാ॒-ഽഭിജു॑ഹോതി । സാത്മാ॑നമേ॒വൈന॒ഗ്മ്॒ സത॑നു-ങ്കരോതി ॥ സാത്മാ॒-ഽമുഷ്മി॑ന് ഁലാ॒കേ ഭ॑വതി ।
യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । അഥോ॒ വസോ॑രേ॒വ ധാരാ॒-ന്തേനാവ॑രുന്ധേ ॥ ഇ॒ലു॒വര്ദാ॑യ॒ സ്വാഹാ॑ ബലി॒വര്ദാ॑യ॒ സ്വാഹേത്യാ॑ഹ । സം॒വഁ॒ഥ്സ॒രോ വാ ഇ॑ലു॒വര്ദഃ॑ ।
പ॒രി॒വ॒ഥ്സ॒രോ ബ॑ലി॒വര്ദഃ॑ । സം॒വഁ॒ഥ്സ॒രാദേ॒വ പ॑രിവഥ്സ॒രാദായു॒ര വ॑രുന്ധേ । ആയു॑രേ॒വാസ്മി॑ന്-ദധാതി ।
തസ്മാ॑ദശ്വ-മേധയാ॒ജീ ജ॒രസാ॑ വി॒സ്രസാ॒-ഽമും-ലോഁ॒കമേ॑തി ॥ 81 ॥
(തേജ॒സോ-ഽവ॑രുദ്ധൈ - ഭവ॒ന് - ത്യശ്വോ॑ - ഗോമൃ॒ഗ - മി॑ലു॒വര്ദ॑ ശ്ച॒ത്വാരി॑ ച) (അ. 20)
അനുവാകം 21 - ചേതവ്യാഗ്നയാദേർവിശേഷഃ
ഏ॒ക॒വി॒ഗ്മ്॒ശോ᳚-ഽഗ്നിര്ഭ॑വതി । ഏ॒ക॒വി॒ഗ്മ്॒ശ-സ്സ്തോമഃ॑ । ഏക॑വിഗ്മ്ശതി॒ര്യൂപാഃ᳚ ॥
യഥാ॒ വാ അശ്വാ॑ വര്ര്ഷ॒ഭാ വാ॒ വൃഷാ॑ണ-സ്സഗ്ഗ്സ്ഫു॒രേരന്ന്॑ । ഏ॒വമേ॒തഥ്സ്തോമാ॒-സ്സഗ്ഗ്സ്ഫു॑രന്തേ । യദേ॑കവി॒ഗ്മ്॒ശാഃ । തേ യഥ്സ॑മൃ॒ച്ഛേരന്ന്॑ । ഹ॒ന്യേതാ᳚സ്യ യ॒ജ്ഞഃ ॥ ദ്വാ॒ദ॒ശ ഏ॒വാഗ്നി-സ്സ്യാ॒ദിത്യാ॑ഹുഃ ।
ദ്വാ॒ദ॒ശ-സ്സ്തോമഃ॑ ॥ 82 ॥
ഏകാ॑ദശ॒ യൂപാഃ᳚ ॥ യദ്ദ്വാ॑ദ॒ശോ᳚-ഽഗ്നിര്ഭവ॑തി । ദ്വാദ॑ശ॒ മാസാ᳚-സ്സംവഁഥ്സ॒രഃ ।
സം॒വഁ॒ഥ്സ॒രേണൈ॒വാസ്മാ॒ അന്ന॒മവ॑രുന്ധേ ॥ യദ്ദശ॒ യൂപാ॒ ഭവ॑ന്തി । ദശാ᳚ക്ഷരാ വി॒രാട് । അന്നം॑-വിഁ॒രാട് । വി॒രാജൈ॒വാന്നാദ്യ॒-മവ॑രുന്ധേ ।
യ ഏ॑കാദ॒ശഃ । സ്തന॑ ഏ॒വാസ്യൈ॒ സഃ ॥ 83 ॥
ദു॒ഹ ഏ॒വൈനാ॒-ന്തേന॑ ॥ തദാ॑ഹുഃ ।
യദ്ദ്വാ॑ദ॒ശോ᳚-ഽഗ്നി-സ്സ്യാ᳚ദ്ദ്വാദ॒ശ-സ്സ്തോമ॒ ഏകാ॑ദശ॒ യൂപാഃ᳚ । യഥാ॒ സ്ഥൂരി॑ണാ യാ॒യാത് । താ॒ദൃക്തത് ॥ ഏ॒ക॒വി॒ഗ്മ്॒ശ ഏ॒വാഗ്നിഃ
സ്യാ॒ദിത്യാ॑ഹുഃ । ഏ॒ക॒വി॒ഗ്മ്॒ശ-സ്സ്തോമഃ॑ ।
ഏക॑വിഗ്മ്ശതി॒ര്യൂപാഃ᳚ । യഥാ॒ പ്രഷ്ടി॑ഭി॒ര്യാതി॑ ।
താ॒ദൃഗേ॒വ തത് ॥ 84 ॥
യോ വാ അ॑ശ്വമേ॒ധേ തി॒സ്രഃ ക॒കുഭോ॒ വേദ॑ । ക॒കുദ്ധ॒ രാജ്ഞാ᳚-മ്ഭവതി ।
ഏ॒ക॒വി॒ഗ്മ്॒ശോ᳚-ഽഗ്നിര്ഭ॑വതി । ഏ॒ക॒വി॒ഗ്മ്॒ശ-സ്സ്തോമഃ॑ । ഏക॑വിഗ്മ്ശതി॒ര്യൂപാഃ᳚ ।
ഏ॒താ വാ അ॑ശ്വമ॒ധേ തി॒സ്രഃ ക॒കുഭഃ॑ ।
യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । ക॒കുദ്ധ॒ രാജ്ഞാ᳚-മ്ഭവതി ॥
യോ വാ അ॑ശ്വമേ॒ധേ ത്രീണി॑ ശീ॒ര്॒ഷാണി॒ വേദ॑ ।
ശിരോ॑ ഹ॒ രാജ്ഞാ᳚-മ്ഭവതി ।
ഏ॒ക॒വി॒ഗ്മ്॒ശോ᳚-ഽഗ്നിര്ഭ॑വതി । ഏ॒ക॒വി॒ഗ്മ്॒ശ-സ്സ്തോമഃ॑ । ഏക॑വിഗ്മ്ശതി॒ര്യൂപാഃ᳚ ।
ഏ॒താനി॒ വാ അ॑ശ്വമേ॒ധേ ത്രീണി॑ ശീ॒ര॒.ഷാണി॑ ।
യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । ശിരോ॑ ഹ॒ രാജ്ഞാ᳚-മ്ഭവതി ॥ 85 ॥
(ദ്വാ॒ദ॒ശ-സ്സ്തോമഃ॒-സ- ഏ॒വ തച് - ഛിരോ॑ ഹ॒ രാജ്ഞാ᳚-മ്ഭവതി॒ ഷട്ച॑) (അ. 21)
അനുവാകം 22 - ഉക്ഥ്യാഖ്യേ ദ്വിതീയേ-ഽഹനി ബഹിഷ്പവമാനേ അശ്വസ്യോദ്രാതൃത്വമ്
ദേ॒വാ വാ അ॑ശ്വമേ॒ധേ പവ॑മാനേ । സു॒വ॒ര്ഗം-ലോഁ॒ക-ന്ന പ്രാജാ॑നന്ന് । തമശ്വഃ॒ പ്രാജാ॑നാത് ।
യദ॑ശ്വമ॒ധേ-ഽശ്വേ॑ന॒ മേദ്ധ്യേ॒നോദ॑ഞ്ചോ ബഹിഷ്പവമാ॒നഗ്മ് സര്പ॑ന്തി । സു॒വ॒ര്ഗസ്യ॑ ലോ॒കസ്യ॒ പ്രജ്ഞാ᳚ത്യൈ । ന വൈ മ॑നു॒ഷ്യ॑-സ്സുവ॒ര്ഗം-ലോഁ॒കമഞ്ജ॑സാ വേദ ।
അശ്വോ॒ വൈ സു॑വ॒ര്ഗം-ലോഁ॒കമഞ്ജ॑സാ വേദ ॥ യദു॑ദ്ഗാ॒-തോദ്ഗായേ᳚ത് । യഥാ-ഽക്ഷേ᳚ത്രജ്ഞോ॒-ഽന്യേന॑ പ॒ഥാ പ്ര॑തിപാ॒ദയേ᳚ത് । താ॒ദൃക്തത് ॥ 86 ॥
ഉ॒ദ്ഗാ॒താര॑-മപ॒രുദ്ധ്യ॑ । അശ്വ॑-മുദ്ഗീ॒ഥായ॑ വൃണീതേ । യഥാ᳚ ക്ഷേത്ര॒ജ്ഞോ-ഽഞ്ജ॑സാ॒ നയ॑തി ।
ഏ॒വമേ॒വൈന॒മശ്വ॑-സ്സുവ॒ര്ഗം-ലോഁ॒കമഞ്ജ॑സാ നയതി ॥ പുച്ഛ॑മ॒ന്വാര॑ഭന്തേ । സു॒വ॒ര്ഗസ്യ॑ ലോ॒കസ്യ॒ സമ॑ഷ്ട്യൈ ॥ ഹി-ങ്ക॑രോതി । സാമൈ॒വാകഃ॑ ।
ഹി-ങ്ക॑രോതി । ഉ॒ദ്ഗീ॒ഥ ഏ॒വാസ്യ॒ സഃ ॥ 87 ॥
വഡ॑ബാ॒ ഉപ॑ രുന്ധന്തി । മി॒ഥു॒ന॒ത്വായ॒ പ്രജാ᳚ത്യൈ ।
അഥോ॒ യഥോ॑പഗാ॒താര॑ ഉപ॒ഗായ॑ന്തി । താ॒ദൃഗേ॒വ തത് ॥ ഉദ॑ഗാസീ॒ദശ്വോ॒ മേദ്ധ്യ॒ ഇത്യാ॑ഹ । പ്രാ॒ജാ॒പ॒ത്യോ വാ അശ്വഃ॑ । പ്ര॒ജാപ॑തി-രുദ്ഗീ॒ഥഃ । ഉ॒ദ്ഗീ॒ഥമേ॒വാവ॑രുന്ധേ । അഥോ॑ ഋഖ്സാ॒മയോ॑രേ॒വ പ്രതി॑തിഷ്ഠതി ॥ ഹിര॑ണ്യേനോ॒പാക॑രോതി ।
ജ്യോതി॒ർവൈ ഹിര॑ണ്യമ് । ജ്യോതി॑രേ॒വ മു॑ഖ॒തോ ദ॑ധാതി ।
യജ॑മാനേ ച പ്ര॒ജാസു॑ ച । അഥോ॒ ഹിര॑ണ്യജ്യോതിരേ॒വ യജ॑മാന-സ്സുവ॒ര്ഗം-ലോഁ॒കമേ॑തി ॥ 88 ॥
(തഥ് - സ - ഉ॒പാക॑രോതി ച॒ത്വാരി॑ ച) (അ. 22)
അനുവാകം 23 - അശ്വേ പര്യഗ്ന്യപ്രയന്താനാ-മ്പശൂനാ-ന്നിയോജനം
പുരു॑ഷോ॒ വൈ യ॒ജ്ഞഃ । യ॒ജ്ഞഃ പ്ര॒ജാപ॑തിഃ । യദശ്വേ॑ പ॒ശൂന്നി॑യു॒ഞ്ജന്തി॑ ।
യ॒ജ്ഞാദേ॒വ തദ്യ॒ജ്ഞ-മ്പ്രയു॑ങ്ക്തേ ॥ അശ്വ॑-ന്തൂപ॒ര-ങ്ഗോ॑മൃ॒ഗമ് । താന॑ഗ്നി॒ഷ്ഠ ആല॑ഭതേ ।
സേ॒നാ॒മു॒ഖമേ॒വ തഥ്സഗ്ഗ്ശ്യ॑തി । തസ്മാ᳚-ദ്രാജമു॒ഖ-മ്ഭീ॒ഷ്മ-മ്ഭാവു॑കമ് ॥
ആ॒ഗ്നേ॒യ-ങ്കൃ॒ഷ്ണഗ്രീ॑വ-മ്പു॒രസ്താ᳚-ല്ല॒ലാടേ᳚ । പൂ॒ർവാ॒ഗ്നിമേ॒വ ത-ങ്കു॑രുതേ ॥ 89 ॥
തസ്മാ᳚-ത്പൂർവാ॒ഗ്നി-മ്പു॒രസ്താ᳚-ഥ്സ്ഥാപയന്തി ॥ പൌ॒ഷ്ണമ॒ന്വഞ്ച᳚മ് । അന്നം॒-വൈഁ പൂ॒ഷാ । തസ്മാ᳚-ത്പൂർവാ॒ഗ്നാ-വാ॑ഹാ॒ര്യ॑-മാഹ॑രന്തി ॥
ഐ॒ന്ദ്രാ॒പൌ॒ഷ്ണ മു॒പരി॑ഷ്ടാത് । ഐ॒ന്ദ്രോ വൈ രാ॑ജ॒ന്യോ-ഽന്ന॑-മ്പൂ॒ഷാ ।
അ॒ന്നാദ്യേ॑നൈ॒വൈന॑-മുഭ॒യതഃ॒ പരി॑ഗൃഹ്ണാതി । തസ്മാ᳚-ദ്രാജ॒ന്യോ᳚ന്നാ॒ദോ ഭാവു॑കഃ ॥
ആ॒ഗ്നേ॒യൌ കൃ॒ഷ്ണഗ്രീ॑വൌ ബാഹു॒വോഃ । ബാ॒ഹു॒വോരേ॒വ വീ॒ര്യ॑-ന്ധത്തേ ॥ 90 ॥
തസ്മാ᳚-ദ്രാജ॒ന്യോ॑ ബാഹുബ॒ലീ ഭാവു॑കഃ ॥
ത്വാ॒ഷ്ട്രൌ ലോ॑മശസ॒ക്ഥൌ സ॒ക്ഥ്യോഃ ।
സ॒ക്ഥ്യോരേ॒വ വീ॒ര്യ॑-ന്ധത്തേ । തസ്മാ᳚-ദ്രാജ॒ന്യ॑ ഊരുബ॒ലീ ഭാവു॑കഃ ॥ ശി॒തി॒പൃ॒ഷ്ഠൌ ബാ॑ര്ഹസ്പ॒ത്യൌ പൃ॒ഷ്ഠേ ।
ബ്ര॒ഹ്മ॒വ॒ര്ച॒സ-മേ॒വോപരി॑ഷ്ടാദ്ധത്തേ ।
അഥോ॑ ക॒വചേ॑ ഏ॒വൈതേ അ॒ഭിതഃ॒ പര്യൂ॑ഹതേ ।
തസ്മാ᳚-ദ്രാജ॒ന്യ॑-സ്സന്ന॑ദ്ധോ വീ॒ര്യ॑-ങ്കരോതി ॥ ധാ॒ത്രേ പൃ॑ഷോദ॒ര-മ॒ധസ്താ᳚ത് ।
പ്ര॒തി॒ഷ്ഠാമേ॒വൈതാ-ങ്കു॑രുതേ ।
അഥോ॑ ഇ॒യം-വൈഁ ധാ॒താ ।
അ॒സ്യാമേ॒വ പ്രതി॑തിഷ്ഠതി ॥ സൌ॒ര്യ-മ്ബ॒ലക്ഷ॒-മ്പുച്ഛേ᳚ । ഉ॒ഥ്സേ॒ധമേ॒വ ത-ങ്കു॑രുതേ ।
തസ്മാ॑ദുഥ്സേ॒ധ-മ്ഭ॒യേ പ്ര॒ജാ
അ॒ഭിസഗ്ഗ്ശ്ര॑യന്തി ॥ 91 ॥
(കു॒രു॒തേ॒ - ധ॒ത്തേ॒ - കു॒രു॒തേ॒ പഞ്ച॑ ച) (അ. 23)
(സാ॒ഗ്രം॒ഹ॒ണ്യാ - ചതു॑ഷ്ടയ്യോ॒ - യോ വൈ - യഃ പി॒തു - ശ്ച॒ത്വാരാ॒ - യഥാ॑ നി॒ക്തമ് - പ്ര॒ജാപ॑തയേ ത്വാ॒- യഥാ॒ പ്രോക്ഷി॑തം - വി॒ഭൂരാ॑ഹ- പ്ര॒ജാപ॑തിരകാമയതാശ്വമേ॒ധേന॑ - പ്ര॒ജാപ॑തി॒ര്ന കിഞ്ച॒ ന - സാ॑വി॒ത്ര - മാ ബ്രഹ്മ॑ന് - പ്ര॒ജാപ॑തി-ര്ദേ॒വേഭ്യഃ॑ - പ്ര॒ജാപ॑തി॒ രക്ഷാഗ്മ്॑സി - പ്ര॒ജാപ॑തിമീഫ്സതി - വി॒ഭുര॑ശ്വനാ॒മാന്യ - മ്ഭാഗ്॑ - സ്യേകയൂ॒പോ - രാജ്ജു॑ദാല - മേകവി॒ഗ്മ്॒ശോ - ദേ॒വാഃ - പുരു॑ഷ॒ സ്ത്രയോ॑വിഗ്മ്ശതിഃ)
(സാ॒ഗ്രം॒ഹ॒ണ്യാ - തസ്മാ॑ദശ്വമേധയാ॒ജീ - യ-ത്പരി॑മിതാ॒ - യ-ദ്യ॑ജ്ഞമു॒ഖേ - യോ ദീ॒ക്ഷാമ് - ദേ॒വാനേ॒വ - ത്രയ॑ ഇ॒മേ - സി॒തായ॑ - പ്രാണാപാ॒നാവേ॒വാസ്മി॒ന് - തസ്മാ᳚-ദ്രാജ॒ന്യ॑ ഏക॑നവതിഃ)
(സാ॒ഗ്രം॒ഹ॒ണ്യാ - സഗ്ഗ്ശ്ര॑യന്തി)
॥ ഹരിഃ ഓമ് ॥
॥ കൃഷ്ണ യജുർവേദീയ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണേ തൃതീയാഷ്ടകേ അഷ്ടമഃ പ്രപാഠക-സ്സമാപ്തഃ ॥
+++++++++++++++++++++++++++
