કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે તૃતીયાષ્ટકે અષ્ટમઃ પ્રપાઠકઃ - અશ્વમેધબ્રાહ્મણં-વૈઁશ્વદેવ-ઙ્કાણ્ડમ્
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હ॒રિઃ॒ ઓમ્ ॥
(અશ્વમેધબ્રાહ્મણં-વૈઁશ્વદેવ-ઙ્કાણ્ડં)
અનુવાકં 1 - સાઙ્ગ્રહણ્યેષ્ટ્યાદયઃ યાજમાનસંસ્કારાઃ
સા॒ગ્રં॒હ॒ણ્યેષ્ટ્યા॑ યજતે । ઇ॒મા-ઞ્જ॒નતા॒ગ્મ્॒ સઙ્ગ॑હ્ણા॒નીતિ॑ ॥ દ્વાદ॑શારત્ની રશ॒ના ભ॑વતિ । દ્વાદ॑શ॒ માસા᳚-સ્સંવઁથ્સ॒રઃ ।
સં॒વઁ॒થ્સ॒રમે॒વા વ॑રુન્ધે । મૌ॒ઞ્જી ભ॑વતિ । ઊર્ગ્વૈ મુઞ્જાઃ᳚ । ઊર્જ॑મે॒ વા વ॑રુન્ધે ॥ ચિ॒ત્રા નક્ષ॑ત્ર-મ્ભવતિ । ચિ॒ત્રં-વાઁ એ॒તત્કર્મ॑ ॥ 1 ॥
યદ॑શ્વમે॒ધ-સ્સમૃ॑દ્ધ્યૈ ॥ પુણ્ય॑નામ દેવ॒યજ॑ન-મ॒દ્ધ્યવ॑સ્યતિ । પુણ્યા॑મે॒વ તેન॑ કી॒ર્તિમ॒ભિજ॑યતિ ॥ અપ॑દાતી-નૃ॒ત્વિજ॑-સ્સ॒માવ॑હ॒ન્ત્યા સુ॑બ્રહ્મ॒ણ્યાયાઃ᳚ ।
સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ સમ॑ષ્ટ્યૈ ॥ કે॒શ॒શ્મ॒શ્રુ વ॑પતે । ન॒ખાનિ॒ નિકૃ॑ન્તતે । દ॒તો ધા॑વતે । સ્નાતિ॑ । અહ॑તં॒-વાઁસઃ॒ પરિ॑ધત્તે । પા॒પ્મનો-ઽપ॑હત્યૈ ।
વાચં॑-યઁ॒ત્વોપ॑વસતિ । સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ ગુપ્ત્યૈ᳚ । રાત્રિ॑-ઞ્જાગ॒રય॑ન્ત આસતે । સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ સમ॑ષ્ટ્યૈ ॥ 2 ॥
(કર્મ॑ - ધત્તે॒ પઞ્ચ॑ ચ) (અ. 1)
અનુવાકં 2 - બ્રહ્મૌદનાભિધાનમ્
ચતુ॑ષ્ટય્ય॒ આપો॑ ભવન્તિ ।
ચતુ॑શ્શફો॒ વા અશ્વઃ॑ પ્રાજાપ॒ત્ય-સ્સમૃ॑દ્ધ્યૈ ॥
તા દિ॒ગ્ભ્ય-સ્સ॒માભૃ॑તા ભવન્તિ । દિ॒ક્ષુ વા આપઃ॑ ।
અન્નં॒-વાઁ આપઃ॑ । અ॒દ્ભ્યો વા અન્ન॑-ઞ્જાયતે । યદે॒વાદ્ભ્યો-ઽન્ન॒-ઞ્જાય॑તે । તદવ॑રુન્ધે ॥ તાસુ॑ બ્રહ્મૌદ॒ન-મ્પ॑ચતિ । રેત॑ એ॒વ તદ્દ॑ધાતિ ॥ 3 ॥
ચતુ॑શ્શરાવો ભવતિ । દિ॒ક્ષ્વે॑વ પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ ॥ ઉ॒ભ॒યતો॑ રુ॒ક્મૌ ભ॑વતઃ । ઉ॒ભ॒યત॑ એ॒વાસ્મિ॒ન્-રુચ॑-ન્દધાતિ । ઉદ્ધ॑રતિ શૃત॒ત્વાય॑ ।
સ॒ર્પિષ્વા᳚-ન્ભવતિ મેદ્ધ્ય॒ત્વાય॑ । ચ॒ત્વાર॑ આર્ષે॒યાઃ પ્રાશ્ન॑ન્તિ । દિ॒શામે॒વ જ્યોતિ॑ષિ જુહોતિ । ચ॒ત્વારિ॒ હિર॑ણ્યાનિ દદાતિ । દિ॒શામ॒વ જ્યોતી॒ગ્॒ષ્ય વ॑રુન્ધે ॥ 4 ॥
યદાજ્ય॑-મુ॒ચ્છિષ્ય॑તે । તસ્મિ॑ન્-રશ॒ના-ન્ન્યુ॑નત્તિ । પ્ર॒જાપ॑તિ॒ર્વા ઓ॑દ॒નઃ । રેત॒ આજ્ય᳚મ્ । યદાજ્યે॑ રશ॒ના-ન્ન્યુ॒નત્તિ॑ । પ્ર॒જાપ॑તિમે॒વ રેત॑સા॒ સમ॑ર્ધયતિ ॥ દ॒ર્ભ॒મયી॑ રશ॒ના ભ॑વતિ ।
બ॒હુ વા એ॒ષ કુ॑ચ॒રો॑-ઽમે॒દ્ધ્યમુપ॑ગચ્છતિ ।
યદશ્વઃ॑ । પ॒વિત્રં॒-વૈઁ દ॒ર્ભાઃ ॥ 5 ॥
યદ્દ॑ર્ભ॒મયી॑ રશ॒ના ભવ॑તિ । પુ॒નાત્યે॒વૈન᳚મ્ । પૂ॒તમે॑ન॒-મ્મેદ્ધ્ય॒-માલ॑ભતે ॥
અશ્વ॑સ્ય॒ વા આલ॑બ્ધસ્ય મહિ॒મોદ॑-ક્રામત્ ।
સ મ॒હર્ત્વિ॑જઃ॒ પ્રાવિ॑શત્ । તન્મ॒હર્ત્વિ॑જા-મ્મહર્ત્વિ॒ક્ત્વમ્ । યન્મ॒હર્ત્વિ॑જઃ પ્રા॒શ્ઞન્તિ॑ ।
મ॒હિ॒માન॑-મે॒વાસ્મિ॒ન્-તદ્દ॑ધતિ ॥
અશ્વ॑સ્ય॒ વા આલ॑બ્ધસ્ય॒ રેત॒ ઉદ॑ક્રામત્ ।
તથ્સુ॒વર્ણ॒ગ્મ્॒ હિર॑ણ્ય-મભવત્ । યથ્સુ॒વર્ણ॒ગ્મ્॒ હિર॑ણ્ય॒-ન્દદા॑તિ ।
રેત॑ એ॒વ તદ્દ॑ધાતિ ॥ ઓ॒દ॒ને દ॑દાતિ । રેતો॒ વા ઓ॑દ॒નઃ । રેતો॒ હિર॑ણ્યમ્ । રેત॑સૈ॒વાસ્મિ॒-ન્રેતો॑ દધાતિ ॥ 6 ॥
(દ॒ધા॒તિ॒ - રુ॒ન્ધે॒ - દ॒ર્ભા - અ॑ભવ॒-થ્ષટ્ચ॑) (અ. 2)
અનુવાકં 3 - રશનયા-ઽશ્વબન્ધનમ્
યો વૈ બ્રહ્મ॑ણે દે॒વેભ્યઃ॑ પ્ર॒જાપ॑ત॒યે-ઽપ્ર॑તિ-પ્રો॒ચ્યાશ્વ॒-મ્મેદ્ધ્ય॑-મ્બ॒દ્ધ્નાતિ॑ ।
આ દે॒વતા᳚ભ્યો વૃશ્ચ્યતે । પાપી॑યાન્ભવતિ । યઃ પ્ર॑તિ॒પ્રોચ્ય॑ । ન દે॒વતા᳚ભ્ય॒ આવૃ॑શ્ચ્યતે । વસી॑યાન્ભવતિ ॥ યદાહ॑ । બ્રહ્મ॒ન્નશ્વ॒-મ્મેદ્ધ્ય॑-મ્ભન્થ્સ્યામિ દે॒વેભ્યઃ॑ પ્ર॒જાપ॑તયે॒ તેન॑ રાદ્ધ્યાસ॒મિતિ॑ । બ્રહ્મ॒ વૈ બ્ર॒હ્મા ।
બ્રહ્મ॑ણ એ॒વ દે॒વેભ્યઃ॑ પ્ર॒જાપ॑તયે પ્રતિ॒પ્રોચ્યાશ્વ॒-મ્મેદ્ધ્ય॑-મ્બદ્ધ્નાતિ ॥ 7 ॥
ન દે॒વતા᳚ભ્ય॒ આવૃ॑શ્ચ્યતે । વસી॑યા-ન્ભવતિ ॥
દે॒વસ્ય॑ ત્વા સવિ॒તુઃ પ્ર॑સ॒વ ઇતિ॑ રશ॒ના-માદ॑ત્તે॒ પ્રસૂ᳚ત્યૈ । અ॒શ્વિનો᳚-ર્બા॒હુભ્યા॒-મિત્યા॑હ । અ॒શ્વિનૌ॒ હિ દે॒વાના॑-મદ્ધ્વ॒ર્યૂ આસ્તા᳚મ્ ।
પૂ॒ષ્ણો હસ્તા᳚ભ્યા॒-મિત્યા॑હ॒ યત્યૈ᳚ ॥
વ્યૃ॑દ્ધં॒-વાઁ એ॒તદ્ય॒જ્ઞસ્ય॑ । યદ॑ય॒જુષ્કે॑ણ ક્રિ॒યતે᳚ ।
ઇ॒મામ॑ગૃભ્ણન્-રશ॒ના-મૃ॒તસ્યે-ત્યધિ॑ વદતિ॒ યજુ॑ષ્કૃત્યૈ । ય॒જ્ઞસ્ય॒ સમૃ॑દ્ધ્યૈ ॥ 8 ॥
તદા॑હુઃ । દ્વાદ॑શારત્ની રશ॒ના ક॑ર્ત॒વ્યા(3) ત્રયો॑દશાર॒ત્ની(3)રિતિ॑ । ઋ॒ષ॒ભો વા એ॒ષ ઋ॑તૂ॒નામ્ । યથ્સં॑વઁથ્સ॒રઃ ।
તસ્ય॑ ત્રયોદ॒શો માસો॑ વિ॒ષ્ટપ᳚મ્ । ઋ॒ષ॒ભ એ॒ષ ય॒જ્ઞાના᳚મ્ । યદ॑શ્વમે॒ધઃ । યથા॒ વા ઋ॑ષ॒ભસ્ય॑ વિ॒ષ્ટપ᳚મ્ । એ॒વમે॒તસ્ય॑ વિ॒ષ્ટપ᳚મ્ । ત્ર॒યો॒દ॒શમ॑ર॒ત્નિગ્મ્ ર॑શ॒નાયા॑-મુ॒પાદ॑ધાતિ ॥ 9 ॥
યથ॑ર્ષ॒ભસ્ય॑ વિ॒ષ્ટપગ્મ્॑ સગ્ગ્સ્ક॒રોતિ॑ । તા॒દૃગે॒વ તત્ ॥ પૂર્વ॒ આયુ॑ષિ વિ॒દથે॑ષુ ક॒વ્યેત્યા॑હ । આયુ॑રે॒વાસ્મિ॑-ન્દધાતિ ॥
તયા॑ દે॒વા-સ્સુ॒તમાબ॑ભૂવુ॒-રિત્યા॑હ । ભૂતિ॑મે॒વોપાવ॑ર્તતે ॥ ઋ॒તસ્ય॒ સામન᳚-થ્સ॒રમા॒રપ॒ન્તીત્યા॑હ । સ॒ત્યં-વાઁ ઋ॒તમ્ ।
સ॒ત્યેનૈ॒વૈન॑ મૃ॒તેનાર॑ભતે ॥ અ॒ભિ॒ધા અ॒સીત્યા॑હ ॥ 10 ॥
તસ્મા॑-દશ્વમેધયા॒જી સર્વા॑ણિ ભૂ॒તાન્ય॒ભિ ભ॑વતિ । ભુવ॑ન-મ॒સીત્યા॑હ ।
ભૂ॒માન॑-મે॒વોપ॑તિ । ય॒ન્તા-ઽસીત્યા॑હ । ય॒ન્તાર॑મે॒વૈન॑-ઙ્કરોતિ ।
ધ॒ર્તા-ઽસીત્યા॑હ । ધ॒ર્તાર॑મે॒વૈન॑-ઙ્કરોતિ । સો᳚-ઽગ્નિં-વૈઁ᳚શ્વાન॒ર-મિત્યા॑હ ।
અ॒ગ્ના-વે॒વૈનં॑-વૈઁશ્વાન॒રે જુ॑હોતિ । સપ્ર॑થસ॒મિત્યા॑હ ॥ 11 ॥
પ્ર॒જયૈ॒વૈન॑-મ્પ॒શુભિઃ॑ પ્રથયતિ ।
સ્વાહા॑કૃત॒ ઇત્યા॑હ । હોમ॑ એ॒વાસ્ય॒ષઃ ।
પૃ॒થિ॒વ્યા-મિત્યા॑હ । અ॒સ્યામે॒વૈન॒-મ્પ્રતિ॑ષ્ઠાપયતિ । ય॒ન્તા રાડ્ય॒ન્તા-ઽસિ॒ યમ॑નો ધ॒ર્તા-ઽસિ॑ ધ॒રુણ॒ ઇત્યા॑હ ।
રૂ॒પમે॒વાસ્યૈ॒-તન્મ॑હિ॒માનં॒-વ્યાઁચ॑ષ્ટે ।
કૃ॒ષ્યૈ ત્વા॒ ક્ષેમા॑ય ત્વા ર॒ય્યૈ ત્વા॒ પોષા॑ય॒ ત્વેત્યા॑હ । આ॒શિષ॑મે॒વૈતામાશા᳚સ્તે ॥
સ્વ॒ગા ત્વા॑ દે॒વેભ્ય॒ ઇત્યા॑હ ।
દે॒વેભ્ય॑ એ॒વૈનગ્ગ્॑ સ્વ॒ગા ક॑રોતિ ।
સ્વાહા᳚ ત્વા પ્ર॒જાપ॑તય॒ ઇત્યા॑હ । પ્રા॒જા॒પ॒ત્યો વા અશ્વઃ॑ ।
યસ્યા॑ એ॒વ દે॒વતા॑યા આલ॒ભ્યત᳚ । તયૈ॒વૈન॒ગ્મ્॒ સમ॑ર્ધયતિ ॥ 12 ॥
(બ॒ધ્ના॒તિ॒ - સમૃ॑દ્ધ્યા - ઉ॒પદ॑ધા - ત્ય॒સીત્યા॑હ॒ - સપ્ર॑થસ॒મીત્યા॑હ - દે॒વેભ્ય॒ ઇત્યા॑હ॒ પઞ્ચ॑ ચ) (અ. 3)
અનુવાકં 4 - અશ્વસ્ય જલે-ઽવગાહનમ્
યઃ પિ॒તુર॑નુ॒જાયાઃ᳚ પુ॒ત્રઃ । સ પુ॒રસ્તા᳚ન્નયતિ ।
યો મા॒તુર॑નુ॒જાયાઃ᳚ પુ॒ત્રઃ । સ પ॒શ્ચાન્ન॑યતિ ।
વિષ્વ॑ઞ્ચમે॒વાસ્મા᳚ત્-પા॒પ્માનં॒-વિઁવૃ॑હતઃ ॥ યો અર્વ॑ન્ત॒-ઞ્જિઘાગ્મ્॑સતિ॒ તમ॒ભ્ય॑મીતિ॒ વરુ॑ણ॒ ઇતિ॒ શ્વાન॑-ઞ્ચતુર॒ક્ષ-મ્પ્રસૌ॑તિ ।
પ॒રો મર્તઃ॑ પ॒ર-શ્શ્વેતિ॒ શુન॑શ્ચતુ-ર॒ક્ષસ્ય॒ પ્રહ॑ન્તિ । શ્વેવ॒ વૈ પા॒પ્મા ભ્રાતૃ॑વ્યઃ । પા॒પ્માન॑-મે॒વાસ્ય॒ ભ્રાતૃ॑વ્યગ્મ્ હન્તિ ॥
સૈ॒દ્ધ્ર॒ક-મ્મુસ॑લ-મ્ભવતિ ॥ 13 ॥
કર્મ॑ કર્મૈ॒વાસ્મૈ॑ સાધયતિ ॥ પૌ॒ગ્ગ્॒શ્ચ॒લે॒યો હ॑ન્તિ ।
પુ॒ગ્ગ્॒શ્ચ॒લ્વાં-વૈઁ દે॒વા-શ્શુચ॒-ન્ન્ય॑દધુઃ । શુ॒ચૈવાસ્ય॒ શુચગ્મ્॑ હન્તિ ॥
પા॒પ્મા વા એ॒તમી᳚ફ્સ॒-તીત્યા॑હુઃ । યો᳚-ઽશ્વમે॒ધેન॒ યજ॑ત॒ ઇતિ॑ ।
અશ્વ॑સ્યાધસ્પ॒દમુપા᳚સ્યતિ ।
વ॒જ્રી વા અશ્વઃ॑ પ્રાજાપ॒ત્યઃ ।
વજ્રે॑ણૈ॒વ પા॒પ્માન॒-મ્ભ્રાતૃ॑વ્ય॒-મવ॑ક્રામતિ ॥ દ॒ક્ષિ॒ણા-ઽપ॑પ્લાવયતિ ॥ 14 ॥
પા॒પ્માન॑-મે॒વાસ્મા॒-ચ્છમ॑લ॒-મપ॑પ્લાવયતિ ॥ ઐ॒ષી॒ક ઉ॑દૂ॒હો ભ॑વતિ । આયુ॒ર્વા ઇ॒ષીકાઃ᳚ । આયુ॑રે॒-વાસ્મિ॑-ન્દધતિ । અ॒મૃતં॒-વાઁ ઇ॒ષીકાઃ᳚ । અ॒મૃત॑મે॒-વાસ્મિ॑-ન્દધતિ ॥ વે॒ત॒સ॒શા॒ખોપ॒સમ્બ॑દ્ધા ભવતિ ।
અ॒ફ્સુ-યો॑નિ॒ર્વા અશ્વઃ॑ । અ॒ફ્સુ॒જો વે॑ત॒સઃ ।
સ્વાદે॒વૈનં॒-યોઁને॒ર્નિર્મિ॑મીતે ॥
પુ॒રસ્તા᳚ત્-પ્ર॒ત્યઞ્ચ॑-મ॒ભ્યુદૂ॑હતિ ।
પુ॒રસ્તા॑-દે॒વાસ્મિ॑-ન્પ્ર॒તીચ્ય॒ મૃત॑-ન્દધાતિ ॥
અ॒હ-ઞ્ચ॒ ત્વ-ઞ્ચ॑ વૃત્રહ॒ન્નિતિ॑ બ્ર॒હ્મા યજ॑માનસ્ય॒ હસ્ત॑-ઙ્ગૃહ્ણાતિ ।
બ્ર॒હ્મ॒ક્ષ॒ત્રે એ॒વ સન્દ॑ધાતિ ।
અ॒ભિ ક્રત્વે᳚ન્દ્ર ભૂ॒રધ॒ જ્મન્નિત્ય॑-ધ્વ॒ર્યુ-ર્યજ॑માનં-વાઁચયત્ય॒-ભિજિ॑ત્યૈ ॥ 15 ॥
(ભ॒વ॒તિ॒ - પ્લા॒વ॒ય॒તિ॒ - મિ॒મી॒તે॒ પઞ્ચ॑ ચ) (અ. 4)
અનુવાકં 5 - અશ્વસ્ય પ્રોક્ષણ-મ્મહર્ત્વિજામ્
ચ॒ત્વાર॑ ઋ॒ત્વિજ॒-સ્સમુ॑ક્ષન્તિ ।
આ॒ભ્ય એ॒વૈન॑-ઞ્ચત॒સૃભ્યો॑ દિ॒ગ્ભ્યો॑-ઽભિસમી॑રયન્તિ ॥ શ॒તેન॑ રાજપુ॒ત્રૈ-સ્સ॒હાદ્ધ્વ॒ર્યુઃ । પુ॒રસ્તા᳚ત્-પ્ર॒ત્યન્તિષ્ઠ॒-ન્પ્રોક્ષ॑તિ । અ॒નેનાશ્વે॑ન॒ મેદ્ધ્યે॑ને॒ષ્ટ્વા ।
અ॒યગ્મ્ રાજા॑ વૃ॒ત્રં-વઁ॑દ્ધ્યા॒દિતિ॑ । રા॒જ્યં-વાઁ અ॑દ્ધ્વ॒ર્યુઃ । ક્ષ॒ત્રગ્મ્ રા॑જપુ॒ત્રઃ । રા॒જ્યેનૈ॒-વાસ્મિ॑ન્ ક્ષ॒ત્ર-ન્દ॑ધાતિ ॥
શ॒તેના॑-રા॒જભિ॑રુ॒ગ્રૈ-સ્સ॒હ બ્ર॒હ્મા ॥ 16 ॥
દ॒ક્ષિ॒ણ॒ત ઉદ॒ન્તિષ્ઠ॒-ન્પ્રોક્ષ॑તિ । અ॒નેનાશ્વે॑ન॒ મેદ્ધ્યે॑ને॒ષ્ટ્વા ।
અ॒યગ્મ્ રાજા᳚-ઽપ્રતિધૃ॒ષ્યો᳚-ઽસ્ત્વિતિ॑ । બલં॒-વૈઁ બ્ર॒હ્મા । બલ॑મરા॒જોગ્રઃ । બલ॑નૈ॒-વાસ્મિ॒-ન્બલ॑-ન્દધાતિ ॥ શ॒તેન॑ સૂતગ્રામ॒ણિભિ॑-સ્સ॒હ હોતા᳚ । પ॒શ્ચાત્-પ્રાન્તિષ્ઠ॒-ન્પ્રોક્ષ॑તિ ।
અ॒નેનાશ્વે॑ન॒ મેદ્ધ્યે॑ને॒ષ્ટ્વા । અ॒યગ્મ્ રાજા॒-ઽસ્યૈ વિ॒શઃ ॥ 17 ॥
બ॒હુ॒ગ્વૈ બ॑હ્વ॒શ્વાયૈ॑ બહ્વજાવિ॒કાયૈ᳚ । બ॒હુ॒વ્રી॒હિ॒ય॒વાયૈ॑ બહુમાષતિ॒લાયૈ᳚ ।
બ॒હુ॒હિ॒ર॒ણ્યાયૈ॑ બહુહ॒સ્તિકા॑યૈ । બ॒હુ॒દા॒સ॒પૂ॒રુ॒ષાયૈ॑ રયિ॒મત્યૈ॒ પુષ્ટિ॑મત્યૈ । બ॒હુ॒રા॒ય॒સ્પો॒ષાયૈ॒ રાજા॒-ઽસ્ત્વિતિ॑ । ભૂ॒મા વૈ હોતા᳚ । ભૂ॒મા સૂ॑તગ્રામ॒ણ્યઃ॑ । ભૂ॒મ્નૈવાસ્મિ॑-ન્ભૂ॒માન॑-ન્દધાતિ ॥ શ॒તેન॑ ક્ષત્ત-સઙ્ગ્રહી॒તૃભિ॑-સ્સ॒હોદ્ગા॒તા । ઉ॒ત્ત॒ર॒તો દ॑ક્ષિ॒ણા તિષ્ઠ॒-ન્પ્રોક્ષ॑તિ ॥ 18 ॥
અ॒નેનાશ્વે॑ન॒ મેદ્ધ્યે॑ ને॒ષ્ટ્વા ।
અ॒યગ્મ્ રાજા॒ સર્વ॒માયુ॑રે॒ત્વિતિ॑ ।
આયુ॒ર્વા ઉ॑દ્ગા॒તા । આયુઃ॑, ક્ષત્ત-સઙ્ગ્રહી॒તારઃ॑ ।
આયુ॑ષૈ॒-વાસ્મિ॒ન્નાયુ॑-ર્દધાતિ ॥ શ॒તગ્મ્ શ॑ત-મ્ભવન્તિ । શ॒તાયુઃ॒ પુરુ॑ષ-શ્શ॒તેન્દ્રિ॑યઃ ।
આયુ॑ષ્યે॒વેન્દ્રિ॒યે પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ ॥ ચ॒તુ॒-શ્શ॒તા ભ॑વન્તિ । ચત॑સ્રો॒ દિશઃ॑ । દિ॒ક્ષ્વે॑વ પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ ॥ 19 ॥
(બ્ર॒હ્મા - વિ॒શ - ઉ॑ક્ષતિ॒ - દિશ॒ એક॑-ઞ્ચ) (અ. 5)
અનુવાકં 6 - ભૂમૌ પતતા-મ્બિન્દૂનામભિમન્ત્રણમ્
યથા॒ વૈ હ॒વિષો॑ ગૃહી॒તસ્ય॒ સ્કન્દ॑તિ । એ॒વં-વાઁ એ॒તદશ્વ॑સ્ય સ્કન્દતિ ।
યન્નિ॒ક્તમના॑-લબ્ધ-મુથ્સૃ॒જન્તિ॑ । યથ્સ્તોક્યા॑ અ॒ન્વાહ॑ । સ॒ર્વ॒હુત॑-મે॒વૈન॑-ઙ્કરો॒ત્ય-સ્ક॑ન્દાય । અસ્ક॑ન્ન॒ગ્મ્॒ હિ તત્ ।
યદ્ધુ॒તસ્ય॒ સ્કન્દ॑તિ ॥ સ॒હસ્ર॒-મન્વા॑હ । સ॒હસ્ર॑ સમ્મિત-સ્સુવ॒ર્ગો લો॒કઃ ।
સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્યા॒-ભિજિ॑ત્યૈ ॥ 20 ॥
યત્પરિ॑મિતા અનુબ્રૂ॒યાત્ । પરિ॑મિત॒મવ॑રુન્ધીત । અપ॑રિમિતા॒ અન્વા॑હ । અપ॑રિમિત-સ્સુવ॒ર્ગો લો॒કઃ । સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ સમ॑ષ્ટ્યૈ ॥
સ્તોક્યા॑ જુહોતિ । યા એ॒વ વર્ષ્યા॒ આપઃ॑ । તા અવ॑રુન્ધે ॥ અ॒સ્યા-ઞ્જુ॑હોતિ । ઇ॒યં-વાઁ અ॒ગ્નિર્વૈ᳚શ્વાન॒રઃ ॥ 21 ॥
અ॒સ્યામે॒વૈનાઃ॒ પ્રતિ॑ષ્ઠાપયતિ ॥ ઉ॒વાચ॑ હ પ્ર॒જાપ॑તિઃ । સ્તોક્યા॑સુ॒ વા અ॒હમ॑શ્વમે॒ધગ્મ્ સગ્ગ્સ્થા॑પયામિ । તેન॒ તત॒-સ્સગ્ગ્સ્થિ॑તેન ચરા॒મીતિ॑ ॥ અ॒ગ્નયે॒ સ્વાહેત્યા॑હ ।
અ॒ગ્નય॑ એ॒વૈન॑-ઞ્જુહોતિ ॥ સોમા॑ય॒ સ્વાહેત્યા॑હ । સોમા॑યૈ॒વૈન॑-ઞ્જુહોતિ । સ॒વિ॒ત્રે સ્વાહેત્યા॑હ । સ॒વિ॒ત્ર એ॒વૈન॑-ઞ્જુહોતિ ॥ 22 ॥
સર॑સ્વત્યૈ॒ સ્વાહેત્યા॑હ । સર॑સ્વત્યા એ॒વૈન॑-ઞ્જુહોતિ । પૂ॒ષ્ણે સ્વાહેત્યા॑હ । પૂ॒ષ્ણ એ॒વૈન॑-ઞ્જુહોતિ । બૃહ॒સ્પત॑યે॒ સ્વાહેત્યા॑હ ।
બૃહ॒સ્પત॑ય એ॒વૈન॑-ઞ્જુહોતિ । અ॒પા-મ્મોદા॑ય॒ સ્વાહેત્યા॑હ । અ॒દ્ભ્ય એ॒વૈન॑-ઞ્જુહોતિ । વા॒યવે॒ સ્વાહેત્યા॑હ । વા॒યવ॑ એ॒વૈન॑-ઞ્જુહોતિ ॥ 23 ॥
મિ॒ત્રાય॒ સ્વાહેત્યા॑હ । મિ॒ત્રાયૈ॒વૈન॑-ઞ્જુહોતિ । વરુ॑ણાય॒ સ્વાહેત્યા॑હ । વરુ॑ણાયૈ॒વૈન॑-ઞ્જુહોતિ ॥ એ॒તાભ્ય॑ એ॒વૈન॑-ન્દે॒વતા᳚ભ્યો જુહોતિ ॥
દશ॑ દશ સ॒પાન્દ॑-ઞ્જુહોતિ । દશા᳚ક્ષરા વિ॒રાટ્ । અન્નં॑-વિઁ॒રાટ્ । વિ॒રાજૈ॒-વાન્નાદ્ય॒મવ॑રુન્ધે ॥ પ્ર વા એ॒ષો᳚-ઽસ્માલ્લો॒કા-ચ્ચ્ય॑વતે ।
યઃ પરા॑ચી॒રાહુ॑તી-ર્જુ॒હોતિ॑ ।
પુનઃ॑ પુનરભ્યા॒વર્ત॑-ઞ્જુહોતિ ।
અ॒સ્મિન્ને॒વ લો॒કે પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ ॥
એ॒તાગ્મ્ હ॒ વાવ સો᳚-ઽશ્વમે॒ધસ્ય॒ સગ્ગ્સ્થિ॑તિ મુવા॒ચા-સ્ક॑ન્દાય । અસ્ક॑ન્ન॒ગ્મ્॒ હિ તત્ ।
યદ્ય॒જ્ઞસ્ય॒ સગ્ગ્સ્થિ॑તસ્ય॒ સ્કન્દ॑તિ ॥ 24 ॥
(અ॒ભિજિ॑ત્યૈ - વૈશ્વાન॒રઃ - સ॑વિ॒ત્ર એ॒વૈન॑-ઞ્જુહોતિ - વા॒યવ॑ એ॒વૈન॑-ઞ્જુહોતિ - ચ્યવતે॒ ષટ્ચ॑) (અ. 6)
અનુવાકં 7 - અથાધ્વર્યુપ્રોક્ષણમ્
પ્ર॒જાપ॑તયે ત્વા॒ જુષ્ટ॒-મ્પ્રોક્ષા॒મીતિ॑ પુર॒સ્તા᳚ત્-પ॒ત્યન્તિષ્ઠ॒-ન્પ્રોક્ષ॑તિ ।
પ્ર॒જાપ॑તિ॒ર્વૈ દે॒વાના॑-મન્ના॒દો વી॒ર્યા॑વાન્ ।
અ॒ન્નાદ્ય॑-મે॒વાસ્મિ॑ન્ વી॒ર્ય॑-ન્દધાતિ ।
તસ્મા॒દશ્વઃ॑ પશૂ॒ના-મ॑ન્ના॒દો વી॒ર્યા॑વત્તમઃ ॥ ઇ॒ન્દ્રા॒ગ્નિભ્યા॒-ન્ત્વેતિ॑ દક્ષિણ॒તઃ ।
ઇ॒ન્દ્રા॒ગ્ની વૈ દે॒વાના॒મોજિ॑ષ્ઠૌ॒ બલિ॑ષ્ઠૌ । ઓજ॑ એ॒વાસ્મિ॒-ન્બલ॑-ન્દધાતિ । તસ્મા॒દશ્વઃ॑ પશૂ॒નામોજિ॑ષ્ઠો॒ બલિ॑ષ્ઠઃ ॥ વા॒યવે॒ ત્વેતિ॑ પ॒શ્ચાત્ । વા॒યુર્વૈ દે॒વાના॑મા॒શુ-સ્સા॑રસા॒રિત॑મઃ ॥ 25 ॥
જ॒વમે॒વાસ્મિ॑ન્દધાતિ । તસ્મા॒દશ્વઃ॑ પશૂ॒નામા॒શુ-સ્સા॑રસા॒રિત॑મઃ ॥
વિશ્વે᳚ભ્યસ્ત્વા દે॒વેભ્ય॒ ઇત્યુ॑ત્તર॒તઃ ।
વિશ્વે॒ વૈ દે॒વા દે॒વાનાં᳚-યઁશ॒સ્વિત॑માઃ ।
યશ॑ એ॒વાસ્મિ॑ન્દધાતિ । તસ્મા॒દશ્વઃ॑ પશૂ॒નાં-યઁ॑શ॒સ્વિત॑મઃ ॥ દે॒વેભ્ય॒-સ્ત્વેત્ય॒ધસ્તા᳚ત્ । દે॒વા વૈ દે॒વાના॒-મપ॑ચિતતમાઃ ।
અપ॑ચિતિ-મે॒વાસ્મિ॑-ન્દધાતિ ।
તસ્મા॒દશ્વઃ॑ પશૂ॒ના-મપ॑ચિતતમઃ ॥ 26 ॥
સર્વે᳚ભ્યસ્ત્વા દે॒વેભ્ય॒ ઇત્યુ॒પરિ॑ષ્ટાત્ ।
સર્વે॒ વૈ દે॒વાસ્ત્વિષિ॑મન્તો હર॒સ્વિનઃ॑ ।
ત્વિષિ॑મે॒-વાસ્મિ॒ન્॒. હરો॑ દધાતિ ।
તસ્મા॒દશ્વઃ॑ પશૂ॒ના-ન્ત્વિષિ॑માન્ હર॒સ્વિત॑મઃ ॥ દિ॒વે ત્વા॒-ઽન્તરિ॑ક્ષાય ત્વા પૃથિ॒વ્યૈ ત્વેત્યા॑હ ।
એ॒ભ્ય એ॒વૈનં॑-લોઁ॒કેભ્યઃ॒ પ્રોક્ષ॑તિ ॥
સ॒તે ત્વા-ઽસ॑તે ત્વા॒-ઽદ્ભ્યસ્ત્વૌ-ષ॑ધીભ્યસ્ત્વા॒ વિશ્વે᳚ભ્યસ્ત્વા ભૂ॒તેભ્ય॒ ઇત્યા॑હ ।
તસ્મા॑દશ્વમેધયા॒જિન॒ગ્મ્॒ સર્વા॑ણિ ભૂ॒તાન્યુપ॑ જીવન્તિ ॥ બ્ર॒હ્મ॒વા॒દિનો॑ વદન્તિ । યત્પ્રા॑જાપ॒ત્યો-ઽશ્વઃ॑ । અથ॒ કસ્મા॑દેન-મ॒ન્યાભ્યો॑ દે॒વતા॒ભ્યો-ઽપિ॒ પ્રોક્ષ॒તીતિ॑ ।
અશ્વે॒ વૈ સર્વા॑ દે॒વતા॑ અ॒ન્વાય॑ત્તાઃ ।
તં-યઁદ્વિશ્વે᳚ભ્યસ્ત્વા ભૂ॒તેભ્ય॒ ઇતિ॑ પ્રા॒ક્ષતિ॑ ।
દે॒વતા॑ એ॒વાસ્મિ॑-ન્ન॒ન્વાયા॑તયતિ ।
તસ્મા॒દશ્વે॒ સર્વા॑ દે॒વતા॑ અ॒ન્વાય॑ત્તાઃ ॥ 27 ॥
(સા॒ર॒સા॒રિત॒મો - ઽપ॑ચિતતમઃ - પ્રાજાપ॒ત્યો-ઽશ્વ॒ પઞ્ચ॑ ચ) (અ. 7)
અનુવાકં 8 - અશ્વચરિતાનામશ્વરૂપાણા-ઞ્ચ હોમાઃ
યથા॒ વૈ હ॒વિષો॑ ગૃહી॒તસ્ય॒ સ્કન્દ॑તિ ।
એ॒વં-વાઁ એ॒તદશ્વ॑સ્ય સ્કન્દતિ ।
યત્પ્રોક્ષિ॑ત॒-મના॑લબ્ધ-મુથ્સૃ॒જન્તિ॑ । યદ॑શ્વ-ચરિ॒તાનિ॑ જુ॒હોતિ॑ । સ॒ર્વ॒હુત॑-મે॒વૈન॑-ઙ્કરો॒ત્ય-સ્ક॑ન્દાય । અસ્ક॑ન્ન॒ગ્મ્॒ હિ તત્ । યદ્ધુ॒તસ્ય॒ સ્કન્દ॑તિ ॥ ઈ॒ઙ્કા॒રાય॒ સ્વાહે-ઙ્કૃ॑તાય॒ સ્વાહેત્યા॑હ । એ॒તાનિ॒ વા અ॑શ્વચરિ॒તાનિ॑ । ચ॒રિ॒તૈરે॒વૈન॒ગ્મ્॒ સમ॑ર્ધયતિ ॥ 28 ॥
તદા॑હુઃ । અના॑હુતયો॒ વા અ॑શ્વચરિ॒તાનિ॑ ।
નૈતા હો॑ત॒વ્યા॑ ઇતિ॑ । અથો॒ ખલ્વા॑હુઃ । હો॒ત॒વ્યા॑ એ॒વ । અત્ર॒ વાવૈવં-વિઁ॒દ્વાન॑શ્વમે॒ધગ્મ્
સગ્ગ્સ્થા॑પયતિ । યદ॑શ્વ-ચરિ॒તાનિ॑ જુ॒હોતિ॑ । તસ્મા᳚-દ્ધોત॒વ્યા॑ ઇતિ॑ ॥ બ॒હિ॒ર્ધા વા એ॑નમે॒તદા॒યત॑ના-દ્દધાતિ ।
ભ્રાતૃ॑વ્યમસ્મૈ જનયતિ ॥ 29 ॥
યસ્યા॑ નાયત॒ને᳚-ઽન્યત્રા॒ગ્ને-રાહુ॑તી-ર્જુ॒હોતિ॑ ।
સા॒વિ॒ત્રિ॒યા ઇષ્ટ્યાઃ᳚ પુ॒રસ્તા᳚થ્સ્વિષ્ટ॒ કૃતઃ॑ ।
આ॒હ॒વ॒નીયે᳚-ઽશ્વચરિ॒તાનિ॑ જુહોતિ । આ॒યત॑ન એ॒વાસ્યાહુ॑તી-ર્જુહોતિ । નાસ્મૈ॒ ભ્રાતૃ॑વ્ય-ઞ્જનયતિ ॥ તદા॑હુઃ । ય॒જ્ઞ॒મુ॒ખે ય॑જ્ઞમુખે હોત॒વ્યાઃ᳚ । ય॒જ્ઞસ્ય॒ ક્લૃપ્ત્યૈ᳚ । સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્યા-નુ॑ખ્યાત્યા॒ ઇતિ॑ ॥ અથો॒ ખલ્વા॑હુઃ ॥ 30 ॥
યદ્ય॑જ્ઞમુ॒ખે ય॑જ્ઞમુખે જુહુ॒યાત્ ।
પ॒શુભિ॒-ર્યજ॑માનં॒-વ્યઁ॑દ્ર્ધયેત્ ।
અવ॑ સુવ॒ર્ગાલ્લો॒કા-ત્પ॑દ્યેત । પાપી॑યા-ન્થ્સ્યા॒દિતિ॑ ।
સ॒કૃદે॒વ હો॑ત॒વ્યાઃ᳚ । ન યજ॑માન-મ્પ॒શુભિ॒-ર્વ્ય॑દ્ર્ધયતિ । અ॒ભિ સુ॑વ॒ર્ગં-લોઁ॒ક-ઞ્જ॑યતિ । ન પાપી॑યા-ન્ભવતિ ॥ અ॒ષ્ટાચ॑ત્વારિગ્મ્શતમશ્વ રૂ॒પાણિ॑ જુહોતિ । અ॒ષ્ટાચ॑ત્વારિગ્મ્શદક્ષરા॒ જગ॑તી । જાગ॒તો-ઽશ્વઃ॑ પ્રાજાપ॒ત્ય-સ્સમૃ॑દ્ધ્યૈ ॥ એક॒મતિ॑રિક્ત-ઞ્જુહોતિ । તસ્મા॒દેકઃ॑ પ્ર॒જાસ્વદ્ર્ધુ॑કઃ ॥ 31 ॥
(અ॒દ્ર્ધ॒ય॒તિ॒ - જ॒ન॒ય॒તિ॒ - ખલ્વા॑હુ॒--ર્ જગ॑તી॒ ત્રીણિ॑ ચ) (અ. 8)
અનુવાકં 9 - અશ્વસ્ય નામ્નામભિવાચનમ્, ઉથ્સર્ગશ્ચ
વિ॒ભૂર્મા॒ત્રા પ્ર॒ભૂઃ પિ॒ત્રેત્યા॑હ । ઇ॒યં-વૈઁ મા॒તા । અ॒સૌ પિ॒તા । આ॒ભ્યામે॒વૈન॒-મ્પરિ॑દદાતિ ॥ અશ્વો॑-ઽસિ॒ હયો॒-ઽસીત્યા॑હ । શાસ્ત્યે॒વૈન॑મે॒તત્ । તસ્મા᳚ચ્છિ॒ષ્ટાઃ પ્ર॒જા જા॑યન્તે ॥ અત્યો॒-ઽસીત્યા॑હ ।
તસ્મા॒દશ્વ॒-સ્સર્વા᳚-ન્પ॒શૂનત્યે॑-ઽતિ ।
તસ્મા॒દશ્વ॒-સ્સર્વે॑ષા-મ્પશૂ॒નાગ્ શ્રૈષ્ઠ્ય॑-ઙ્ગચ્છતિ ॥ 32 ॥
પ્ર યશ॒-શ્શ્રૈષ્ઠ્ય॑માપ્નોતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ નરો॒-ઽસ્યર્વા॑-ઽસિ॒ સપ્તિ॑રસિ વા॒જ્ય॑સીત્યા॑હ ।
રૂ॒પમે॒વાસ્યૈ॒તન્મ॑હિ॒માનં॒-વ્યાઁચ॑ષ્ટે ॥
યયુ॒ર્નામા॒-ઽસીત્યા॑હ । એ॒તદ્વા અશ્વ॑સ્ય પ્રિ॒ય-ન્ના॑મ॒ધેય᳚મ્ । પ્રિ॒યેણૈ॒વૈન॑-ન્નામ॒ધેયે॑ના॒ભિવ॑દતિ । તસ્મા॒દપ્યા॑મિ॒ત્રૌ સ॒ગન્ત્ય॑ । નામ્ના॒ ચેદ્ધ્વયે॑તે । મિ॒ત્રમે॒વ ભ॑વતઃ ॥ 33 ॥
આ॒દિ॒ત્યાના॒-મ્પત્વા-ઽન્વિ॒હીત્યા॑હ । આ॒દિ॒ત્યાને॒વૈન॑-ઙ્ગમયતિ ॥
અ॒ગ્નયે॒ સ્વાહા॒ સ્વાહે᳚ન્દ્રા॒ગ્નિભ્યા॒મિતિ॑ પૂર્વહો॒મા-ઞ્જુ॑હોતિ । પૂવ॑ એ॒વ દ્વિ॒ષન્ત॒-મ્ભ્રાતૃ॑વ્ય॒-મતિ॑ક્રામતિ ॥ ભૂર॑સિ ભુ॒વે ત્વા॒ ભવ્યા॑ય ત્વા ભવિષ્ય॒તે ત્વેત્યુથ્સૃ॑જતિ સર્વ॒ત્વાય॑ ॥ દેવા॑ આશાપાલા એ॒ત-ન્દે॒વેભ્યો-ઽશ્વ॒-મ્મેધા॑ય॒ પ્રોક્ષિ॑ત-ઙ્ગોપાય॒તેત્યા॑હ । શ॒તં-વૈઁ તલ્પ્યા॑ રાજપુ॒ત્રા દે॒વા આ॑શાપા॒લાઃ । તેભ્ય॑ એ॒વૈન॒-મ્પરિ॑દદાતિ ॥
ઈ॒શ્વ॒રો વા અશ્વઃ॒ પ્રમુ॑ક્તઃ॒ પરા᳚-મ્પરા॒વત॒-ઙ્ગન્તોઃ᳚ । ઇ॒હ ધૃતિ॒-સ્સ્વાહે॒હ વિધૃ॑તિ॒-સ્સ્વાહે॒હ રન્તિ॒-સ્સ્વાહે॒હ રમ॑તિઃ॒
સ્વાહેતિ॑ ચતૃ॒ષુ પ॒થ્સુ જુ॑હોતિ ॥ 34 ॥
એ॒તા વા અશ્વ॑સ્ય॒ બન્ધ॑નમ્ ।
તાભિ॑રે॒વૈન॑-મ્બદ્ધ્નાતિ ।
તસ્મા॒દશ્વઃ॒ પ્રમુ॑ક્તો॒ બન્ધ॑ન॒-માગ॑ચ્છતિ ।
તસ્મા॒દશ્વઃ॒ પ્રમુ॑ક્તો॒ બન્ધ॑ન॒-ન્ન જ॑હાતિ ॥
રા॒ષ્ટ્રં-વાઁ અ॑શ્વમે॒ધઃ । રા॒ષ્ટ્રે ખલુ॒ વા એ॒તે વ્યાય॑ચ્છન્તે । યે-ઽશ્વ॒-મ્મેદ્ધ્ય॒ગ્મ્॒ રક્ષ॑ન્તિ । તેષાં॒-યઁ ઉ॒દૃચ॒-ઙ્ગચ્છ॑ન્તિ ।
રા॒ષ્ટ્રાદે॒વ તે રા॒ષ્ટ્ર-ઙ્ગ॑ચ્છન્તિ । અ॒થ ય ઉ॒દૃચ॒-ન્ન ગચ્છ॑ન્તિ ॥ 35 ॥
રા॒ષ્ટ્રાદે॒વ તે વ્યવ॑ચ્છિદ્યન્તે । પરા॒ વા એ॒ષ સિ॑ચ્યતે । યો॑-ઽબ॒લો᳚-ઽશ્વમે॒ધેન॒ યજ॑તે । યદ॒મિત્રા॒ અશ્વં॑-વિઁ॒ન્દેરન્ન્॑ ।
હ॒ન્યેતા᳚સ્ય ય॒જ્ઞઃ । ચ॒તુ॒શ્શ॒તા ર॑ક્ષન્તિ । ય॒જ્ઞસ્યાઘાતાય ॥ અથા॒ન્ય-મા॒નીય॒ પ્રોક્ષે॑યુઃ । સૈવ તતઃ॒ પ્રાય॑શ્ચિત્તિઃ ॥ 36 ॥
(ગ॒ચ્છ॒તિ॒ - ભ॒વ॒તઃ॒ - પ॒થ્સુ જુ॑હોતિ॒ - ન ગચ્છ॑ન્તિ॒ - +નવ॑ ચ) (અ. 9)
અનુવાકં 10 - દીક્ષાભિધાન-ન્તત્ર વૈશ્વદેવહોમઃ
પ્ર॒જાપ॑તિ-રકામયતાશ્વમે॒ધેન॑ યજે॒યેતિ॑ । સ તપો॑-ઽતપ્યત । તસ્ય॑ તેપા॒નસ્ય॑ । સ॒પ્તાત્મનો॑ દે॒વતા॒ ઉદ॑ક્રામન્ન્ । સા દી॒ક્ષા-ઽભ॑વત્ । સ એ॒તાનિ॑ વૈશ્વદે॒વાન્ય॑પશ્યત્ । તાન્ય॑ જુહોત્ ।
તૈર્વૈ સ દી॒ક્ષામવા॑રુન્ધ । યદ્વૈ᳚શ્વ દે॒વાનિ॑ જુ॒હોતિ॑ । દી॒ક્ષામે॒વ-તૈર્યજ॑મા॒નો-ઽવ॑રુન્ધે ॥ 37 ॥
સ॒પ્ત જુ॑હોતિ । સ॒પ્ત હિ તા દે॒વતા॑ ઉ॒દક્રા॑મન્ન્ ॥ અ॒ન્વ॒હ-ઞ્જુ॑હોતિ । અ॒ન્વ॒હમે॒વ દી॒ક્ષામવ॑રુન્ધે ॥ ત્રીણિ॑ વૈશ્વદે॒વાનિ॑ જુહોતિ ।
ચ॒ત્વાર્યૌ᳚દ્ગ્રહ॒ણાનિ॑ । સ॒પ્ત સમ્પ॑દ્યન્તે । સ॒પ્ત વૈ શી॑ર.ષ॒ણ્યાઃ᳚ પ્રા॒ણાઃ ।
પ્રા॒ણા દી॒ક્ષા । પ્રા॒ણૈરે॒વ પ્રા॒ણાન્દી॒ક્ષામવ॑રુન્ધે ॥ 38 ॥
એક॑વિગ્મ્શતિં-વૈઁશ્વદે॒વાનિ॑ જુહોતિ । એક॑વિગ્મ્શતિ॒ર્વૈ દે॑વલો॒કાઃ ।
દ્વાદ॑શ॒ માસાઃ॒ પઞ્ચ॒ર્તવઃ॑ । ત્રય॑ ઇ॒મે લો॒કાઃ । અ॒સાવા॑દિ॒ત્ય એ॑કવિ॒ગ્મ્॒શઃ ॥ એ॒ષ સુ॑વ॒ર્ગો લો॒કઃ । તદ્દૈવ્ય॑-ઙ્ક્ષ॒ત્ત્રમ્ ।
સા શ્રીઃ । તદ્બ્ર॒દ્ધ્નસ્ય॑ વિ॒ષ્ટપ᳚મ્ । તથ્સ્વારા᳚જ્ય-મુચ્યતે ॥ 39 ॥
ત્રિ॒ગ્મ્॒શત॑મૌદ્ગ્રહ॒ણાનિ॑ જુહોતિ । ત્રિ॒ગ્મ્॒શદ॑ક્ષરા વિ॒રાટ્ । અન્નં॑-વિઁ॒રાટ્ । વિ॒રાજૈ॒વાન્નાદ્ય॒મવ॑રુન્ધે ॥
ત્રે॒ધા વિ॒ભજ્ય॑ દે॒વતા᳚-ઞ્જુહોતિ । ત્ર્યા॑વૃતો॒ વૈ દે॒વાઃ । ત્ર્યા॑વૃત ઇ॒મે લો॒કાઃ । એ॒ષાં-લોઁ॒કાના॒માપ્ત્યૈ᳚ । એ॒ષાં-લોઁ॒કાના॒-ઙ્ક્લૃપ્ત્યૈ᳚ ॥ અપ॒ વા એ॒તસ્મા᳚ત્પ્રા॒ણાઃ ક્રા॑મન્તિ ॥ 40 ॥
યો દી॒ક્ષામ॑તિ-રે॒ચય॑તિ । સ॒પ્તા॒હ-મ્પ્રચ॑રન્તિ ।
સ॒પ્ત વૈ શી॑ર્ષ॒ણ્યાઃ᳚ પ્રા॒ણાઃ । પ્રા॒ણા દી॒ક્ષા ।
પ્રા॒ણૈરે॒વ પ્રા॒ણાન્દી॒ક્ષામવ॑રુન્ધે ॥ પૂ॒ર્ણા॒હુ॒તિ-મુ॑ત્ત॒મા-ઞ્જુ॑હોતિ ।
સર્વં॒-વૈઁ પૂ᳚ર્ણાહુ॒તિઃ । સર્વ॑મે॒વાપ્નો॑તિ । અથો॑ ઇ॒યં-વૈઁ પૂ᳚ર્ણાહુ॒તિઃ ।
અ॒સ્યામે॒વ પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ ॥ 41 ॥
(રુ॒ન્ધે॒ - પ્રા॒ણા-ન્દી॒ક્ષામવ॑રુન્ધ - ઉચ્યતે - ક્રામન્તિ - તિષ્ઠતિ) (અ. 10)
અનુવાકં 11 - વૈશ્વદેવહોમમન્ત્રવ્યાખ્યાનમ્
પ્રજાપ॑તિ-રશ્વમે॒ધ-મ॑સૃજત । તગ્મ્ સૃ॒ષ્ટ-ન્ન કિઞ્ચ॒નોદ॑યચ્છત્ ।
તં-વૈઁ᳚શ્વદે॒વાન્યે॒-વોદ॑યચ્છન્ન્ । યદ્વૈ᳚શ્વદે॒વાનિ॑ જુ॒હોતિ॑ ।
ય॒જ્ઞસ્યોદ્ય॑ત્યૈ ॥ સ્વાહા॒-ઽઽધિમાધી॑તાય॒ સ્વાહા᳚ । સ્વાહા-ઽઽધી॑ત॒-મ્મન॑સે॒ સ્વાહા᳚ ।
સ્વાહા॒ મનઃ॑ પ્ર॒જાપ॑તયે॒ સ્વાહા᳚ ।
કાય॒ સ્વાહા॒ કસ્મૈ॒ સ્વાહા॑ કત॒મસ્મૈ॒ સ્વાહેતિ॑ પ્રાજાપ॒ત્યે મુખ્યે॑ ભવતઃ ।
પ્ર॒જાપ॑તિ-મુખાભિરે॒વૈન॑-ન્દે॒વતા॑ભિ॒રુદ્ય॑ચ્છતે ॥ 42 ॥
અદિ॑ત્યૈ॒ સ્વાહા-ઽદિ॑ત્યૈ મ॒હ્યૈ᳚ સ્વાહા-ઽદિ॑ત્યૈ સુમૃડી॒કાયૈ॒ સ્વાહેત્યા॑હ । ઇ॒યં-વાઁ અદિ॑તિઃ । અ॒સ્યા એ॒વૈન॑-મ્પ્રતિ॒ષ્ઠાયોદ્ય॑ચ્છતે ॥
સર॑સ્વત્યૈ॒ સ્વાહા॒ સર॑સ્વત્યૈ બૃહ॒ત્યૈ᳚ સ્વાહા॒ સર॑સ્વત્યૈ પાવ॒કાયૈ॒ સ્વાહેત્યા॑હ ।
વાગ્વૈ સર॑સ્વતી । વા॒ચૈવૈન॒મુદ્ય॑ચ્છતે ॥
પૂ॒ષ્ણે સ્વાહા॑ પૂ॒ષ્ણે પ્ર॑પ॒થ્યા॑ય॒ સ્વાહા॑ પૂ॒ષ્ણે ન॒રન્ધિ॑ષાય॒ સ્વાહેત્યા॑હ ।
પ॒શવો॒ વૈ પૂ॒ષા । પ॒શુભિ॑રે॒વૈન॒-મુદ્ય॑ચ્છતે ॥ ત્વષ્ટ્રે॒ સ્વાહા॒ ત્વષ્ટ્ર॑ તુ॒રીપા॑ય॒ સ્વાહા॒ ત્વષ્ટ્રે॑ પુરુ॒રૂપા॑ય॒ સ્વાહેત્યા॑હ । ત્વષ્ટા॒ વૈ પ॑શૂ॒ના-મ્મિ॑થુ॒નાનાગ્મ્॑ રૂપ॒કૃત્ । રૂ॒પમે॒વ પ॒શુષુ॑ દધાતિ । અથો॑ રૂ॒પૈરે॒વૈન॒-મુદ્ય॑ચ્છતે ॥
વિષ્ણ॑વે॒ સ્વાહા॒ વિષ્ણ॑વે નિખુર્ય॒પાય॒ સ્વાહા॒ વિષ્ણ॑વે નિભૂય॒પાય॒ સ્વાહેત્યા॑હ ।
ય॒જ્ઞો વૈ વિષ્ણુઃ॑ । ય॒જ્ઞાયૈ॒વૈન॒-મુદ્ય॑ચ્છતે ॥ પૂ॒ર્ણા॒હુ॒તિ-મુ॑ત્ત॒મા-ઞ્જુ॑હોતિ । પ્રત્યુત્ત॑બ્ધ્યૈ સય॒ત્વાય॑ ॥ 43 ॥
(ય॒ચ્છ॒તે॒ - પુ॒રુ॒રૂપા॑ય॒ સ્વાહેત્યા॑હા॒ષ્ટૌ ચ॑) (અ. 11)
અનુવાકં 12 - અશ્વસઞ્ચરણવથ્સરે પ્રતિદિન-ન્દેવયજનદેશે કર્તવ્યમિષ્ટિત્રયમભિધીયતે
સા॒વિ॒ત્ર-મ॒ષ્ટક॑પાલ-મ્પ્રા॒તર્નિર્વ॑પતિ । અ॒ષ્ટાક્ષ॑રા ગાય॒ત્રી ।
ગા॒ય॒ત્ર-મ્પ્રા॑તસ્સવ॒નમ્ ।
પ્રા॒ત॒સ્સ॒વ॒ના દે॒વૈન॑-ઙ્ગાયત્રિ॒યા ॑007આ;છન્દ॒સો-ઽધિ॒ નિર્મિ॑મીતે ।
અથો᳚ પ્રાતસ્સવ॒નમે॒વ તેના᳚પ્નોતિ । ગા॒ય॒ત્રી-ઞ્છન્દઃ॑ ॥ સ॒વિ॒ત્રે પ્ર॑સવિ॒ત્ર એકા॑દશ-કપાલ-મ્મ॒દ્ધ્યન્દિ॑ને । એકા॑દશાક્ષરા ત્રિ॒ષ્ટુપ્ ।
ત્રૈષ્ટુ॑ભ॒-મ્માદ્ધ્ય॑ન્દિન॒ગ્મ્॒ સવ॑નમ્ ।
માદ્ધ્ય॑ન્દિના-દે॒વૈન॒ગ્મ્॒ સવ॑નાત્ત્રિ॒ષ્ટુભઃ॒-છન્દ॒સો-ઽધિ॒ નિર્મિ॑મીતે ॥ 44 ॥
અથો॒ માદ્ધ્ય॑ન્દિનમે॒વ સવ॑ન॒-ન્તેના᳚પ્નોતિ । ત્રિ॒ષ્ટુભ॒-ઞ્છન્દઃ॑ ॥ સ॒વિ॒ત્ર આ॑સવિ॒ત્રે દ્વાદ॑શ-કપાલ-મપરા॒હ્ણે । દ્વાદ॑શાક્ષરા॒ જગ॑તી । જાગ॑ત-ન્તૃતીય સવ॒નમ્ ।
તૃ॒તી॒ય॒ સ॒વ॒નાદે॒વૈન॒-ઞ્જગ॑ત્યા॒ ॑007આ;છન્દ॒સો-ઽધિ॒ નિર્મિ॑મીતે ।
અથો॑ તૃતીય સવ॒નમે॒વ તેના᳚પ્નોતિ ।
જગ॑તી॒-ઞ્છન્દઃ॑ ॥ ઈ॒શ્વ॒રો વા અશ્વઃ॒ પ્રમુ॑ક્તઃ॒ પરા᳚-મ્પરા॒વત॒-ઙ્ગન્તોઃ᳚ ।
ઇ॒હ ધૃતિ॒-સ્સ્વાહે॒હ વિધૃ॑તિ॒-સ્સ્વાહે॒હ રન્તિ॒-સ્સ્વાહે॒હ રમ॑તિ॒-સ્સ્વાહેતિ॒ ચત॑સ્ર॒ આહુ॑તી-ર્જુહોતિ
( ) ॥ 45 ॥
ચત॑સ્રો॒ દિશઃ॑ । દિ॒ગ્ભિરે॒વૈન॒-મ્પરિ॑ગૃહ્ણાતિ ॥ આશ્વ॑ત્થો વ્ર॒જો ભ॑વતિ । પ્ર॒જાપ॑તિ-ર્દે॒વેભ્યો॒ નિલા॑યત । અશ્વો॑ રૂ॒પ-ઙ્કૃ॒ત્વા ।
સો᳚-ઽશ્વ॒ત્થે સં॑વઁથ્સ॒ર-મ॑તિષ્ઠત્ । તદ॑શ્વ॒ત્થસ્યા᳚-શ્વત્થ॒ત્વમ્ ।
યદાશ્વ॑ત્થો વ્ર॒જો ભવ॑તિ । સ્વ એ॒વૈનં॒-યોઁનૌ॒ પ્રતિ॑ષ્ઠાપયતિ ॥ 46 ॥
(ત્રિ॒ષ્ટુભ॒ ॑શ્છન્દ॒સો-ઽધિ॒ નિર્મિ॑મીતે - જુહોતિ॒ - નવ॑ ચ) (અ. 12)
અનુવાકં 13 - સંવઁથ્સરાદ્ર્ધ્વમુખ્યસ્યાગ્રેરૂપસ્થાનમ્
આ બ્ર॑હ્મ-ન્બ્રાહ્મ॒ણો બ્ર॑હ્મવર્ચ॒સી જા॑યતા॒-મિત્યા॑હ । બ્રા॒હ્મ॒ણ એ॒વ બ્ર॑હ્મવર્ચ॒સ-ન્દધાતિ । તસ્મા᳚ત્પુ॒રા બ્રા᳚હ્મ॒ણો બ્ર॑હ્મવર્ચ॒સ્ય॑ જાયત ॥ આ-ઽસ્મિ-ન્રા॒ષ્ટ્રે રા॑જ॒ન્ય॑ ઇષ॒વ્ય॑-શ્શૂરો॑ મહાર॒થો જા॑યતા॒-મિત્યા॑હ । રા॒જ॒ન્ય॑ એ॒વ શૌ॒ર્ય-મ્મ॑હિ॒માન॑-ન્દધાતિ । તસ્મા᳚ત્પુ॒રા રા॑જ॒ન્ય॑ ઇષ॒વ્ય॑-શ્શૂરો॑ મહાર॒થો॑-ઽજાયત ॥
દોગ્ધ્રી॑ ધે॒નુરિત્યા॑હ । ધે॒ન્વામે॒વ પયો॑ દધાતિ । તસ્મા᳚ત્પુ॒રા દોગ્ધ્રી॑ ધે॒નુર॑જાયત । વોઢા॑-ઽન॒ડ્વા-નિત્યા॑હ ॥ 47 ॥
અ॒ન॒ડુહ્યે॒વ વી॒ર્ય॑-ન્દધાતિ । તસ્મા᳚ત્પુ॒રા વોઢા॑-ઽન॒ડ્વાન॑જાયત । આ॒શુ-સ્સપ્તિ॒રિત્યા॑હ । અશ્વ॑ એ॒વ જ॒વ-ન્દ॑ધાતિ । તસ્મા᳚ત્પુ॒રા-ઽઽશુરશ્વો॑-ઽજાયત । પુર॑ધિં॒ર્યોષેત્યા॑હ ।
યો॒ષિત્યે॒વ રૂ॒પ-ન્દ॑ધાતિ । તસ્મા॒થ્સ્ત્રી યુ॑વ॒તિઃ પ્રિ॒યા ભાવુ॑કા ॥ જિ॒ષ્ણૂ ર॑થે॒ષ્ઠા ઇત્યા॑હ । આ હ॒ વૈ તત્ર॑ જિ॒ષ્ણૂ ર॑થે॒ષ્ઠા જા॑યતે ॥ 48 ॥
યત્રૈ॒તેન॑ ય॒જ્ઞેન॒ યજ॑ન્તે ॥ સ॒ભેયો॒ યુવેત્યા॑હ । યો વૈ પૂ᳚ર્વવય॒સી ।
સ સ॒ભેયો॒ યુવા᳚ । તસ્મા॒દ્યુવા॒ પુમા᳚-ન્પ્રિ॒યો ભાવુ॑કઃ ॥ આ-ઽસ્ય યજ॑માનસ્ય વી॒રો જા॑યતા॒-મિત્યા॑હ । આ હ॒ વૈ તત્ર॒ યજ॑માનસ્ય વી॒રો જા॑યતે ।
યત્રૈ॒તેન॑ ય॒જ્ઞેન॒ યજ॑ન્તે ॥ નિ॒કા॒મેનિ॑કામે નઃ પ॒ર્જન્યો॑ વર્ષ॒ત્વિત્યા॑હ ।
નિ॒કા॒મેનિ॑કામે હ॒ વૈ તત્ર॑ પ॒ર્જન્યો॑ વર્ષતિ । યત્રૈ॒તેન॑ ય॒જ્ઞેન॒ યજ॑ન્તે ॥ ફ॒લિન્યો॑ ન॒ ઓષ॑ધયઃ પચ્યન્તા॒-મિત્યા॑હ ।
ફ॒લિન્યો॑ હ॒ વૈ તત્રૌષ॑ધયઃ પચ્યન્તે । યત્રૈ॒તેન॑ ય॒જ્ઞેન॒ યજ॑ન્તે ।
યો॒ગ॒ક્ષે॒મો નઃ॑ કલ્પતા॒-મિત્યા॑હ ।
કલ્પ॑તે હ॒ વૈ તત્ર॑ પ્ર॒જાભ્યો॑ યોગક્ષે॒મઃ ।
યત્રૈ॒તેન॑ ય॒જ્ઞેન॒ યજ॑ન્તે ॥ 49 ॥
(અ॒ન॒ડ્વાનિત્યા॑હ - જાયતે - વર્ષતિ સ॒પ્ત ચ॑) (અ. 13)
અનુવાકં 14 - અન્નહોમાઃ. ત્રિરાત્રરૂપસ્યાશ્વમેધસ્ય પ્રથમદિનરાત્રૌ
પ્ર॒જાપ॑તિ-ર્દે॒વેભ્યો॑ ય॒જ્ઞાન્ વ્યાદિ॑શત્ ।
સ આ॒ત્મ-ન્ન॑શ્વમે॒ધમ॑ધત્ત ।
ત-ન્દે॒વા અ॑બ્રુવન્ન્ । એ॒ષ વાવ ય॒જ્ઞઃ । યદ॑શ્વમે॒ધઃ । અપ્યે॒વ નો-ઽત્રા॒સ્ત્વિતિ॑ ।
તેભ્ય॑ એ॒તાન॑ન્નહો॒મા-ન્પ્રાય॑ચ્છત્ ।
તાન॑જુહોત્ । તૈર્વૈ સ દે॒વાન॑ પ્રીણાત્ ।
યદ॑ન્ન-હો॒માઞ્જુ॒હોતિ॑ ॥ 50 ॥
દે॒વાને॒વ તૈર્યજ॑માનઃ પ્રીણાતિ ॥ આજ્યે॑ન જુહોતિ ।
અ॒ગ્નેર્વા એ॒તદ્રૂ॒પમ્ । યદાજ્ય᳚મ્ । યદાજ્યે॑ન જુ॒હોતિ॑ । અ॒ગ્નિમે॒વ તત્પ્રી॑ણાતિ ॥ મધુ॑ના જુહોતિ ।
મ॒હ॒ત્યૈ વા એ॒તદ્દે॒વતા॑યૈ રૂ॒પમ્ । યન્મધુ॑ । યન્મધુ॑ના જુ॒હોતિ॑ ॥ 51 ॥
મ॒હ॒તીમે॒વ તદ્દે॒વતા᳚-મ્પ્રીણાતિ । ત॒ણ્ડુ॒લૈ-ર્જુ॑હોતિ । વસૂ॑નાં॒-વાઁ એ॒તદ્રૂ॒પમ્ । યત્ત॑ણ્ડુ॒લાઃ । યત્ત॑ણ્ડુ॒લૈ-ર્જુ॒હોતિ॑ ।
વસૂ॑ને॒વ તત્પ્રી॑ણાતિ । પૃથુ॑કૈ-ર્જુ॒હોતિ॑ (ર્જુહોતિ) ।
રુ॒દ્રાણાં॒-વાઁ એ॒તદ્રૂ॒પમ્ । યત્પૃથુ॑કાઃ । યત્પૃથુ॑કૈ-ર્જુ॒હોતિ॑ ॥ 52 ॥
રુ॒દ્રાને॒વ તત્પ્રી॑ણાતિ । લા॒જૈર્જુ॑હોતિ । આ॒દિ॒ત્યાનાં॒-વાઁ એ॒તદ્રૂ॒પમ્ । યલ્લા॒જાઃ । યલ્લા॒જૈ-ર્જુ॒હોતિ॑ । આ॒દિ॒ત્યાને॒વ તત્પ્રી॑ણાતિ । ક॒રમ્બૈ᳚-ર્જુહોતિ । વિશ્વે॑ષાં॒-વાઁ એ॒તદ્દે॒વાનાગ્મ્॑ રૂ॒પમ્ । યત્ક॒રમ્બાઃ᳚ । યત્ક॒રમ્બૈ᳚-ર્જુ॒હોતિ॑ ॥ 53 ॥
વિશ્વા॑ને॒વ તદ્દે॒વા-ન્પ્રી॑ણાતિ । ધા॒નાભિ॑-ર્જુહોતિ ।
નક્ષ॑ત્રાણાં॒-વાઁ એ॒તદ્રૂ॒પમ્ । યદ્ધા॒નાઃ । યદ્ધા॒નાભિ॑-ર્જુ॒હોતિ॑ । નક્ષ॑ત્રાણ્યે॒વ તત્પ્રી॑ણાતિ । સક્તુ॑ભિ-ર્જુહોતિ । પ્ર॒જાપ॑તે॒ર્વા એ॒તદ્રૂ॒પમ્ ।
યથ્સક્ત॑વઃ । યથ્સક્તુ॑ભિ-ર્જુ॒હોતિ॑ ॥ 54 ॥
પ્ર॒જાપ॑તિમે॒વ તત્પ્રી॑ણાતિ । મ॒સૂસ્યૈ᳚ર્જુહોતિ ।
સર્વા॑સાં॒-વાઁ એ॒તદ્દે॒વતા॑નાગ્મ્ રૂ॒પમ્ । યન્મ॒સૂસ્યા॑નિ । યન્મ॒સૂસ્યૈ᳚-ર્જુ॒હોતિ॑ । સર્વા॑ એ॒વ તદ્દે॒વતાઃ᳚ પ્રીણાતિ । પ્રિ॒ય॒ઙ્ગુ॒ત॒ણ્ડુ॒લૈ-ર્જુ॑હોતિ । પ્રિ॒યાઙ્ગા॑ હ॒ વૈ નામૈ॒તે ।
એ॒તૈર્વૈ દે॒વા અશ્વ॒સ્યાઙ્ગા॑નિ॒ સમ॑દધુઃ । યત્પ્રિ॑યઙ્ગુતણ્ડુ॒લૈ-ર્જુ॒હોતિ॑ । અશ્વ॑સ્યૈ॒વાઙ્ગા॑નિ॒ સન્દ॑ધાતિ ॥ દશાન્ના॑નિ જુહોતિ । દશા᳚ક્ષરા વિ॒રાટ્ ।
વિ॒રાટ્-કૃ॒થ્સ્નસ્યા॒-ન્નાદ્ય॒સ્યા-વ॑રુદ્ધ્યૈ ॥ 55 ॥
(જુ॒હોતિ॒ - મધુ॑ના જુ॒હોતિ॒ - પૃથુ॑કૈર્જુ॒હોતિ॑ - ક॒રમ્બૈ᳚ર્જુ॒હોતિ॒ - સક્તુ॑ભિર્જુ॒હોતિ॑ - પ્રિયઙ્ગુતણ્ડુ॒લૈર્જુ॒હોતિ॑ ચ॒ત્વારિ॑ ચ) (અ. 14)
(અ॒ન્ન॒હો॒માનાજ્યે॑ના॒ગ્નેર્મધુ॑ના તણ્ડુ॒લૈઃ પૃથુ॑કૈર્લા॒જૈઃ ક॒રમ્બૈ᳚દ્ર્ધા॒નાભિ॒-સ્સક્તુ॑ભિર્મ॒સૂસ્યૈઃ᳚ પ્રિયઙ્ગુતણ્ડુ॒લૈ-ર્દશાન્ના॑નિ॒ દ્વાદ॑શ)
અનુવાકં 15 - તત્પ્રકારવિશેષ
પ્ર॒જાપ॑તિ-રશ્વમે॒ધમ॑સૃજત । તગ્મ્ સૃ॒ષ્ટગ્મ્ રક્ષાગ્॑સ્ય જિઘાગ્મ્સન્ન્ ।
સ એ॒તા-ન્પ્ર॒જાપ॑તિર્નક્તગ્મ્ હો॒માન॑-પશ્યત્ । તાન॑ જુહોત્ । તૈર્વૈ સ ય॒જ્ઞા-દ્રક્ષા॒ગ્॒સ્યપા॑હન્ન્ । યન્ન॑ક્તગ્મ્ હો॒માઞ્જુ॒હોતિ॑ । ય॒જ્ઞાદે॒વ તૈર્યજ॑માનો॒ રક્ષા॒ગ્॒સ્યપ॑હન્તિ ॥ આજ્યે॑ન જુહોતિ ।
વજ્રો॒ વા આજ્ય᳚મ્ । વજ્રે॑ણૈ॒વ ય॒જ્ઞા-દ્રક્ષા॒ગ્॒સ્યપ॑હન્તિ ॥ 56 ॥
આજ્ય॑સ્ય પ્રતિ॒પદ॑-ઙ્કરોતિ । પ્રા॒ણો વા આજ્ય᳚મ્ ।
મુ॒ખ॒ત એ॒વાસ્ય॑ પ્રા॒ણ-ન્દ॑ધાતિ ॥ અ॒ન્ન॒હો॒મા-ઞ્જુ॑હોતિ । શરી॑રવદે॒વાવ॑રુન્ધે ॥ વ્ય॒ત્યાસ॑-ઞ્જુહોતિ । ઉ॒ભય॒સ્યા વ॑રુદ્ધ્યૈ ॥
નક્ત॑-ઞ્જુહોતિ । રક્ષ॑સા॒મપ॑હત્યૈ ॥ આજ્યે॑ના-ન્ત॒તો જુ॑હોતિ ॥ 57 ॥
પ્રા॒ણો વા આજ્ય᳚મ્ । ઉ॒ભ॒યત॑ એ॒વાસ્ય॑ પ્રા॒ણ-ન્દ॑ધાતિ । પુ॒રસ્તા᳚-ચ્ચો॒પરિ॑ષ્ટાચ્ચ ॥ એક॑સ્મૈ॒ સ્વાહેત્યા॑હ । અ॒સ્મિન્ને॒વ લો॒કે પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ । દ્વાભ્યા॒ગ્॒ સ્વાહેત્યા॑હ । અ॒મુષ્મિ॑ન્ને॒વ લો॒કે પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ । ઉ॒ભયો॑રે॒વ લો॒કયાઃ॒ પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ । અ॒સ્મિગ્ગ્શ્ચા॒-મુષ્મિગ્ગ્॑શ્ચ ॥ શ॒તાય॒ સ્વાહેત્યા॑હ । શ॒તાયુ॒ર્વૈ પુરુ॑ષ-શ્શ॒તવી᳚ર્યઃ । આયુ॑રે॒વ વી॒ર્ય॑મવ॑રુન્ધે ।
સ॒હસ્રા॑ય॒ સ્વાહેત્યા॑હ । આયુ॒ર્વૈ સ॒હસ્ર᳚મ્ । આયુ॑રે॒વા-વ॑રુન્ધે ॥
સર્વ॑સ્મૈ॒ સ્વાહેત્યા॑હ । અપ॑રિમિતમે॒વા વ॑રુન્ધે ॥ 58 ॥
(એ॒વ ય॒જ્ઞ-દ્રક્ષા॒ગ્॒સ્યપ॑હન્ - ત્યન્ત॒તો જુ॑હોતિ - શ॒તાય॒ સ્વાહેત્યા॑હ સપ્ત ચ॑) (અ. 15)
અનુવાકં 16 - વિવરણમેતયોઃ
પ્ર॒જાપ॑તિં॒-વાઁ એ॒ષ ઈ᳚ફ્સ॒તીત્યા॑હુઃ । યો᳚-ઽશ્વમે॒ધેન॒ યજ॑ત॒ ઇતિ॑ ।
અથો॑ આહુઃ । સર્વા॑ણિ ભૂ॒તાનીતિ॑ ॥
એક॑સ્મૈ॒ સ્વાહેત્યા॑હ । પ્ર॒જાપ॑તિ॒ર્વા એકઃ॑ । તમે॒વાપ્નો॑તિ ॥ એક॑સ્મૈ॒ સ્વાહા॒ દ્વાભ્યા॒ગ્॒ સ્વાહેત્ય॑ભિ-પૂ॒ર્વમાહુ॑તી-ર્જુહોતિ ।
અ॒ભિ॒પૂ॒ર્વમે॒વ સ॑વ॒ર્ગં-લોઁ॒કમે॑તિ ॥ એ॒કો॒ત્ત॒ર-ઞ્જુ॑હોતિ ॥ 59 ॥
એ॒ક॒વદે॒વ સુ॑વ॒ર્ગં-લોઁ॒કમે॑તિ ॥ સન્ત॑ત-ઞ્જુહોતિ । સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ સન્ત॑ત્યૈ ॥ શ॒તાય॒ સ્વાહેત્યા॑હ । શ॒તાયુ॒ર્વૈ પુરુ॑ષ-શ્શ॒તવી᳚ર્યઃ । આયુ॑રે॒વ વી॒ર્ય॑મવ॑રુન્ધે । સ॒હસ્રા॑ય॒ સ્વાહેત્યા॑હ । આયુ॒ર્વૈ સ॒હસ્ર᳚મ્ । આયુ॑રે॒વા વ॑રુન્ધે ॥ અ॒યુતા॑ય॒ સ્વાહા॑ નિ॒યુતા॑ય॒ સ્વાહા᳚ પ્ર॒યુતા॑ય॒ સ્વાહેત્યા॑હ ॥ 60 ॥
ત્રય॑ ઇ॒મે લો॒કાઃ । ઇ॒માને॒વ લો॒કાનવ॑રુન્ધે ॥ અર્બુ॑દાય॒ સ્વાહેત્યા॑હ । વાગ્વા અર્બુ॑દમ્ । વાચ॑મે॒વા વ॑રુન્ધે ॥ ન્ય॑ર્બુદાય॒ સ્વાહેત્યા॑હ ।
યો વૈ વા॒ચો ભૂ॒મા । તન્ન્ય॑ર્બુદમ્ ।
વા॒ચ એ॒વ ભૂ॒માન॒મવ॑રુન્ધે ॥
સ॒મુ॒દ્રાય॒ સ્વાહેત્યા॑હ ॥ 61 ॥
સ॒મુ॒દ્રમે॒વાપ્નો॑તિ । મદ્ધ્યા॑ય॒ સ્વાહેત્યા॑હ । મદ્ધ્ય॑મે॒વાપ્નો॑તિ । અન્તા॑ય॒ સ્વાહેત્યા॑હ । અન્ત॑મે॒-વાપ્નો॑તિ । પ॒રા॒દ્ર્ધાય॒ સ્વાહેત્યા॑હ ।
પ॒રા॒દ્ર્ધમે॒વાપ્નો॑તિ ॥ ઉ॒ષસે॒ સ્વાહા॒ વ્યુ॑ષ્ટ્યૈ॒ સ્વાહેત્યા॑હ । રાત્રિ॒ર્વા ઉ॒ષાઃ ।
અહ॒ર્વ્યુ॑ષ્ટિઃ । અ॒હો॒રા॒ત્રે એ॒વાવ॑રુન્ધે ।
અથો॑ અહોરા॒ત્રયો॑રે॒વ પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ ॥
તા યદુ॒ભયી॒ર્દિવા॑ વા॒ નક્તં॑-વાઁ જુહુ॒યાત્ । અ॒હો॒રા॒ત્રે મો॑હયેત્ । ઉ॒ષસે॒ સ્વાહા॒ વ્યુ॑ષ્ટ્યૈ॒ સ્વાહો॑દેષ્ય॒તે સ્વાહો᳚દ્ય॒તે
સ્વાહેત્યનુ॑દિતે જુહોતિ । ઉદિ॑તાય॒ સ્વાહા॑ સુવ॒ર્ગાય॒ સ્વાહા॑ લો॒કાય॒ સ્વાહેત્યુદિ॑તે જુહોતિ ।
અ॒હો॒રા॒ત્રયો॒-રવ્ય॑તિમોહાય ॥ 62 ॥
(એ॒કો॒ત્ત॒ર-ઞ્જુ॑હોતિ - પ્ર॒યુતા॑ય॒ સ્વાહેત્યા॑હ - સમુ॒દ્રાય॒ સ્વાહેત્યા॒હાહ॒--ર્ વ્યુ॑ષ્ટિ-સ્સ॒પ્ત ચ॑) (અ. 16)
અનુવાકં 17 - સપ્તમકાણ્ડગતાન્નહોમાનુવાકા વ્યાખ્યાયન્તે
વિ॒ભૂર્મા॒ત્રા પ્ર॒ભૂઃ પિ॒ત્રેત્ય॑શ્વ-ના॒માનિ॑ જુહોતિ ।
ઉ॒ભયો॑રે॒વૈનં॑-લોઁ॒કયો᳚-ર્નામ॒ધેય॑-ઙ્ગમયતિ ॥ આય॑નાય॒ સ્વાહા॒ પ્રાય॑ણાય॒ સ્વાહેત્યુ॑-દ્દ્રા॒વાઞ્જુ॑હોતિ । સર્વ॑મે॒વૈન॒-મસ્ક॑ન્નગ્મ્ સુવ॒ર્ગં-લોઁ॒ક-ઙ્ગ॑મયતિ ॥
અ॒ગ્નયે॒ સ્વાહા॒ સોમા॑ય॒ સ્વાહેતિ॑ પૂર્વહા॒મા-ઞ્જુ॑હોતિ । પૂર્વ॑ એ॒વ દ્વિ॒ષન્ત॒-મ્ભ્રાતૃ॑વ્ય॒-મતિ॑ક્રામતિ ॥
પૃ॒થિ॒વ્યૈ સ્વાહા॒-ઽન્તરિ॑ક્ષાય॒ સ્વાહેત્યા॑હ । ય॒થા॒ ય॒જુરે॒વૈતત્ ॥ અ॒ગ્નયે॒ સ્વાહા॒ સોમા॑ય॒ સ્વાહેતિ॑ પૂર્વદી॒ક્ષા જુ॑હોતિ ।
પૂર્વ॑ એ॒વ દ્વિ॒ષન્ત॒-મ્ભ્રાતૃ॑વ્ય॒-મતિ॑ક્રામતિ ॥ 63 ॥
પૃ॒થિ॒વ્યૈ સ્વાહા॒-ઽન્તરિ॑ક્ષાય॒ સ્વાહેત્યે॑-કવિ॒ગ્મ્॒શિની᳚-ન્દી॒ક્ષા-ઞ્જુ॑હોતિ ।
એક॑વિગ્મ્શતિ॒ર્વૈ દે॑વલો॒કાઃ । દ્વાદ॑શ॒ માસાઃ॒ પઞ્ચ॒ર્તવઃ॑ । ત્રય॑ ઇ॒મે લો॒કાઃ । અ॒સાવા॑દિ॒ત્ય એ॑કવિ॒ગ્મ્॒શઃ । એ॒ષ સુ॑વ॒ર્ગો લો॒કઃ ।
સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ સમ॑ષ્ટ્યૈ ॥
ભુવો॑ દે॒વાના॒-ઙ્કર્મ॒ણેત્યૃ॑તુ-દી॒ક્ષા જુ॑હોતિ ।
ઋ॒તૂને॒-વાસ્મૈ॑ કલ્પયતિ ॥ અ॒ગ્નયે॒ સ્વાહા॑ વા॒યવે॒ સ્વાહેતિ॑ જુહો॒ત્ય-ન॑ન્તરિત્યૈ ॥ 64 ॥
અ॒ર્વાંયઁ॒જ્ઞ-સ્સઙ્ક્રા॑મ॒ત્વિ-ત્યાપ્તી᳚-ર્જુહોતિ । સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્યાપ્ત્યૈ᳚ ॥ ભૂ॒ત-મ્ભવ્ય॑-મ્ભવિ॒ષ્યદિતિ॒ પર્યા᳚પ્તી-ર્જુહોતિ ।
સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ પર્યા᳚પ્ત્યૈ ॥
આ મે॑ ગૃ॒હા ભ॑વ॒ન્ત્વિત્યા॒ભૂ-ર્જુ॑હોતિ । સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્યા ભૂ᳚ત્યૈ ॥
અ॒ગ્નિના॒ તપો-ઽન્વ॑ભવ॒દિત્ય॑નુ॒ભૂ-ર્જુ॑હોતિ । સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્યાનુ॑ભૂત્યૈ ॥
સ્વાહા॒-ઽઽધિમાધી॑તાય॒ સ્વાહેતિ॒ સમ॑સ્તાનિ વૈશ્વદે॒વાનિ॑ જુહોતિ । સમ॑સ્તમે॒વ દ્વિ॒ષન્ત॒-મ્ભ્રાતૃ॑વ્ય॒-મતિ॑ક્રામતિ ॥ 65 ॥
દ॒દ્ભ્ય-સ્સ્વાહા॒ હનૂ᳚ભ્યા॒ગ્॒ સ્વાહેત્ય॑ઙ્ગહો॒મા-ઞ્જુ॑હોતિ ।
અઙ્ગે॑ અઙ્ગે॒ વૈ પુરુ॑ષસ્ય પા॒પ્મોપ॑શ્લિષ્ટઃ ।
અઙ્ગા॑દઙ્ગા દે॒વૈન॑-મ્પા॒પ્મન॒સ્તેન॑ મુઞ્ચતિ ॥ અ॒ઞ્જ્યે॒તાય॒ સ્વાહા॑ કૃ॒ષ્ણાય॒ સ્વાહા᳚ શ્વે॒તાય॒ સ્વાહેત્ય॑-શ્વરૂ॒પાણિ॑ જુહોતિ ।
રૂ॒પૈરે॒વૈન॒ગ્મ્॒ સમ॑દ્ર્ધયતિ ॥
ઓષ॑ધીભ્ય॒-સ્સ્વાહા॒ મૂલે᳚ભ્ય॒-સ્સ્વાહેત્યો॑ષધિ હો॒માઞ્જુ॑હોતિ । દ્વ॒ય્યો વા ઓષ॑ધયઃ । પુષ્પે᳚ભ્યો॒-ઽન્યાઃ ફલ॑-ઙ્ગૃ॒હ્ણન્તિ॑ ।
મૂલે᳚ભ્યો॒-ઽન્યાઃ । તા એ॒વોભયી॒રવ॑રુન્ધે ॥ 66 ॥
વન॒સ્પતિ॑ભ્ય॒-સ્સ્વાહેતિ॑ વનસ્પતિ-હો॒માઞ્જુ॑હોતિ ।
આ॒ર॒ણ્યસ્યા॒ન્નાદ્ય॒સ્યાવ॑રુદ્ધ્યૈ ॥
મે॒ષસ્ત્વા॑ પચ॒તૈ-ર॑વ॒ત્વિત્ય-પા᳚વ્યાનિ જુહોતિ ।
પ્રા॒ણા વૈ દે॒વા અપા᳚વ્યાઃ । પ્રા॒ણાને॒વાવ॑રુન્ધે ॥ કૂપ્યા᳚ભ્ય॒-સ્સ્વાહા॒-ઽદ્ભ્ય-સ્સ્વાહેત્ય॒પાગ્મ્ હોમા᳚ઞ્જુહોતિ । અ॒ફ્સુ વા આપઃ॑ । અન્નં॒-વાઁ આપઃ॑ । અ॒દ્ભ્યો વા અન્ન॑-ઞ્જાયતે । યદે॒વાદ્ભ્યો-ઽન્ન॒-ઞ્જાય॑તે । તદવ॑રુન્ધે ॥ 67 ॥
(પૂ॒ર્વ॒દી॒ક્ષા જુ॑હોતિ॒ પૂર્વ॑ એ॒વ દ્વિ॒ષન્ત॒-મ્ભ્રાતૃ॑વ્ય॒મતિ॑ક્રામ॒ - ત્યન॑ન્તરિત્યૈ - ક્રામતિ - રુન્ધે॒ - જાય॑ત॒ એક॑-ઞ્ચ) (અ. 17)
અનુવાકં 18 - સપ્તમકાણ્ડગતાન્નહોમાનુવાકા વ્યાખ્યાયન્તે
અમ્ભાગ્મ્॑સિ જુહોતિ । અ॒યં-વૈઁ લો॒કો-ઽમ્ભાગ્મ્॑સિ ।
તસ્ય॒ વસ॒વો-ઽધિ॑પતયઃ । અ॒ગ્નિર્જ્યોતિઃ॑ । યદમ્ભાગ્મ્॑સિ જુ॒હોતિ॑ ।
ઇ॒મમે॒વ લો॒કમવ॑રુન્ધે । વસૂ॑ના॒ગ્મ્॒ સાયુ॑જ્ય-ઙ્ગચ્છતિ । અ॒ગ્નિ-ઞ્જ્યોતિ॒રવ॑રુન્ધે ॥ નભાગ્મ્॑સિ જુહોતિ । અ॒ન્તરિ॑ક્ષં-વૈઁ નભાગ્મ્॑સિ ॥ 68 ॥
તસ્ય॑ રુ॒દ્રા અધિ॑પતયઃ । વા॒યુર્જ્યોતિઃ॑ । યન્નભાગ્મ્॑સિ જુ॒હોતિ॑ । અ॒ન્તરિ॑ક્ષમે॒વા-વ॑રુન્ધે । રુ॒દ્રાણા॒ગ્મ્॒ સાયુ॑જ્ય-ઙ્ગચ્છતિ ।
વા॒યુ-ઞ્જ્યોતિ॒રવ॑રુન્ધે । મહાગ્મ્॑સિ જુહોતિ । અ॒સૌ વૈ લો॒કો મહાગ્મ્॑સિ । તસ્યા॑દિ॒ત્યા અધિ॑પતયઃ। સૂર્યો॒ જ્યોતિઃ॑ ॥ 69 ॥
યન્મહાગ્મ્॑સિ જુ॒હોતિ॑ । અ॒મુમે॒વ લો॒કમવ॑રુન્ધે । આ॒દિ॒ત્યાના॒ગ્મ્॒ સાયુ॑જ્ય-ઙ્ગચ્છતિ । સૂર્ય॒-ઞ્જ્યોતિ॒રવ॑રુન્ધે ॥
નમો॒ રાજ્ઞ॒ નમો॒ વરુ॑ણા॒યેતિ॑ ય॒વ્યાનિ॑ જુહોતિ ।
અ॒ન્નાદ્ય॒સ્યાવ॑રુદ્ધ્યૈ ॥ મ॒યો॒ભૂર્વાતો॑ અ॒ભિ વા॑તૂ॒સ્રા ઇતિ॑ ગ॒વ્યાનિ॑ જુહોતિ ।
પ॒શૂ॒નામવ॑રુદ્ધ્યૈ ॥
પ્રા॒ણાય॒ સ્વાહા᳚ વ્યા॒નાય॒ સ્વાહેતિ॑ સન્તતિ-હો॒માઞ્જુ॑હોતિ । સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ સન્ત॑ત્યૈ ॥ 70 ॥
સિ॒તાય॒ સ્વાહા-ઽસિ॑તાય॒ સ્વાહેતિ॒ પ્રમુ॑ક્તી-ર્જુહોતિ ।
સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ પ્રમુ॑ક્ત્યૈ ॥ પૃ॒થિ॒વ્યૈ સ્વાહા॒-ઽન્તરિ॑ક્ષાય॒ સ્વાહેત્યા॑હ ।
ય॒થા॒ ય॒જુરે॒વૈતત્ ॥
દ॒ત્ત્વતે॒ સ્વાહા॑-ઽદ॒ન્તકા॑ય॒ સ્વાહેતિ॑ શરીર-હો॒માઞ્જુ॑હોતિ । પિ॒તૃ॒લો॒કમે॒વ તૈર્યજ॑મા॒નો-ઽવ॑રુન્ધે ॥ કસ્ત્વા॑ યુનક્તિ॒ સ ત્વા॑ યુન॒ક્ત્વિતિ॑ પરિ॒ધીન્. યુ॑નક્તિ । ઇ॒મે વૈ લો॒કાઃ પ॑રિ॒ધયઃ॑ । ઇ॒માને॒વાસ્મૈ॑ લો॒કાન્. યુ॑નક્તિ ।
સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ સમ॑ષ્ટ્યૈ ॥ 71 ॥
યઃ પ્રા॑ણ॒તો ય આ᳚ત્મ॒દા ઇતિ॑ મહિ॒માનૌ॑ જુહોતિ ।
સુ॒વ॒ર્ગો વૈ લો॒કો મહઃ॑ । સુ॒વ॒ર્ગમે॒વ તાભ્યાં᳚-લોઁ॒કં-યઁજ॑મા॒નો-ઽવ॑રુન્ધે ॥
આ બ્રહ્મ॑-ન્બ્રાહ્મ॒ણો બ્ર॑હ્મવચ॒ર્સી જા॑યતા॒મિતિ॒ સમ॑સ્તાનિ બ્રહ્મવર્ચ॒સાનિ॑ જુહોતિ ।
બ્ર॒હ્મ॒વ॒ર્ચ॒સમે॒વ તૈર્યજ॑મા॒નો
-ઽવ॑રુન્ધે ॥ જજ્ઞિ॒ બીજ॒મિતિ॑ જુહો॒ત્ય-ન॑ન્તરિત્યૈ ॥
અ॒ગ્નયે॒ સમ॑નમ-ત્પૃથિ॒વ્યૈ સમન॑મ॒દિતિ॑ સન્નતિ હો॒માઞ્જુ॑હોતિ । સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ સન્ન॑ત્યૈ ॥ ભૂ॒તાય॒ સ્વાહા॑ ભવિષ્ય॒તે સ્વાહેતિ॑ ભૂતાભ॒વ્યૌ હોમૌ॑ જુહોતિ ।
અ॒યં-વૈઁ લો॒કો ભૂ॒તમ્ ॥ 72 ॥
અસૌ ભ॑વિ॒ષ્યત્ । અ॒નયો॑રે॒વ લો॒કયોઃ॒ પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ । સર્વ॒સ્યાપ્ત્યૈ᳚ । સર્વ॒સ્યાવ॑રુદ્ધ્યૈ ॥ યદક્ર॑ન્દઃ પ્રથ॒મ-ઞ્જાય॑માન॒ ઇત્ય॑શ્વસ્તો॒મીય॑-ઞ્જુહોતિ । સર્વ॒સ્યાપ્ત્યૈ᳚ । સર્વ॑સ્ય॒ જિત્યૈ᳚ ॥ સર્વ॑મે॒વ તેના᳚પ્નોતિ ।
સર્વ॑-ઞ્જયતિ । યો᳚-ઽશ્વમે॒ધેન॒ યજ॑તે ॥ 73 ॥
ય ઉ॑ ચૈનમે॒વં-વેઁદ॑ ॥ ય॒જ્ઞગ્મ્ રક્ષાગ્॑સ્ય જિઘાગ્મ્સન્ન્ । સ એ॒તા-ન્પ્ર॒જાપ॑તિ-ર્નક્તગ્મ્ હો॒માન॑પશ્યત્ । તાન॑જુહોત્ ।
તૈર્વૈ સ ય॒જ્ઞાદ્રક્ષા॒ગ્॒સ્યપા॑હન્ન્ । યન્ન॑ક્તગ્મ્ હો॒માઞ્જુ॒હોતિ॑ ।
ય॒જ્ઞાદે॒વ તૈર્યજ॑માનો॒
રક્ષા॒ગ્॒સ્યપ॑હન્તિ ॥ ઉ॒ષસે॒ સ્વાહા॒ વ્યુ॑ષ્ટ્યૈ॒ સ્વાહેત્ય॑ન્ત॒તો જુ॑હોતિ ।
સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ સમ॑ષ્ટ્યૈ ॥ 74 ॥
(વૈ નભાગ્મ્॑સિ॒ - સૂર્યો॒ જ્યોતિઃ॒ - સન્ત॑ત્યૈ॒ - સમ॑ષ્ટ્યૈ - ભુ॒તમ્ - ઁયજ॑તે॒ - +નવ॑ ચ) (અ. 18)
અનુવાકં 19 - ઔપસથ્યદિને યૂપપ્રયોગાઃ
એ॒ક॒યૂ॒પો વૈ॑કાદ॒શિની॑ વા । અ॒ન્યેષાં᳚-યઁ॒જ્ઞાનાં॒-યૂઁપા॑ ભવન્તિ ।
એ॒ક॒વિ॒શિન્ય॑-શ્વમે॒ધસ્ય॑ । સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્યા॒-ભિજિ॑ત્યૈ ॥ બૈ॒લ॒.વો વા॑ ખાદિ॒રો વા॑ પાલા॒શો વા᳚ । અ॒ન્યેષાં᳚-યઁજ્ઞક્રતૂ॒નાં-યૂઁપા॑ ભવન્તિ । રાજ્જુ॑દાલ॒ એક॑વિગ્મ્શત્ય-રત્નિરશ્વમે॒ધસ્ય॑ । સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ સમ॑ષ્ટ્યૈ ॥ નાન્યેષા᳚-મ્પશૂ॒ના-ન્તે॑જ॒ન્યા અ॑વ॒દ્યન્તિ॑ । અવ॑દ્ય॒ન્ત્યશ્વ॑સ્ય ॥ 75 ॥
પા॒પ્મા વૈ તે॑જ॒ની । પા॒પ્મનો-ઽપ॑હત્યૈ ॥
પ્લ॒ક્ષ॒શા॒ખાયા॑મ॒ન્યેષા᳚-મ્પશૂ॒નામ॑વ॒દ્યન્તિ॑ । વે॒ત॒સ॒-શા॒ખાયા॒-મશ્વ॑સ્ય । અ॒ફ્સુયો॑નિ॒ર્વા અશ્વઃ॑ । અ॒ફ્સુ॒જો વે॑ત॒સઃ । સ્વ એ॒વાસ્ય॒ યોના॒વ-વ॑દ્યતિ ॥
યૂપે॑ષુ ગ્રા॒મ્યા-ન્પ॒શૂન્નિ॑-યુ॒ઞ્જન્તિ॑ । આ॒રો॒કેષ્વા॑-ર॒ણ્યાન્ધા॑રયન્તિ ।
પ॒શૂ॒નાં-વ્યાઁવૃ॑ત્ત્યૈ ॥ આ ગ્રા॒મ્યા-ન્પ॒શૂન્-ઁલભ॑ન્તે । પ્રાર॒ણ્યાન્થ્સૃ॑જન્તિ । પા॒પ્મનો-ઽપ॑હત્યૈ ॥ 76 ॥
(અશ્વ॑સ્ય॒ - વ્યાવૃ॑ત્ત્ય॒ ત્રીણિ॑ ચ) (અ. 19)
અનુવાકં 20 - યૂપાનાં સ્થાનાદયઃ
રાજ્જુ॑દાલ-મગ્નિ॒ષ્ઠ-મ્મિ॑નોતિ । ભ્રૂ॒ણ॒હ॒ત્યાયા॒ અપ॑હત્યૈ ॥ પૌતુ॑દ્રવાવ॒ભિતો॑ ભવતઃ । પુણ્ય॑સ્ય ગ॒ન્ધસ્યાવ॑રુદ્ધ્યૈ ।
ભ્રૂ॒ણ॒હ॒ત્યા-મે॒વાસ્મા॑-દપ॒હત્ય॑ । પુણ્યે॑ન ગ॒ન્ધેનો॑ભ॒યતઃ॒ પરિ॑ગૃહ્ણાતિ ॥
ષડ્બૈ॒લ્॒.વા ભ॑વન્તિ । બ્ર॒હ્મ॒વ॒ર્ચ॒સસ્યા-વ॑રુદ્ધ્યૈ ॥ ષટ્ખા॑દિ॒રાઃ ।
તેજ॒સો-ઽવ॑રુદ્ધ્યૈ ॥ 77 ॥
ષટ્પા॑લા॒શાઃ । સો॒મ॒પી॒થસ્યા-વ॑રુદ્ધ્યૈ ॥ એક॑વિગ્મ્શતિ॒-સ્સમ્પ॑દ્યન્તે ।
એક॑વિગ્મ્શતિ॒ર્વૈ દે॑વલો॒કાઃ । દ્વાદ॑શ॒ માસાઃ॒ પઞ્ચ॒ર્તવઃ॑ । ત્રય॑ ઇ॒મે લો॒કાઃ । અ॒સાવા॑દિ॒ત્ય એ॑કવિ॒ગ્મ્॒શઃ । એ॒ષ સુ॑વ॒ર્ગો લો॒કઃ ।
સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ સમ॑ષ્ટ્યૈ ॥ શ॒ત-મ્પ॒શવો॑ ભવન્તિ ॥ 78 ॥
શ॒તાયુઃ॒ પુરુ॑ષ-શ્શ॒તેન્દ્રિ॑યઃ । આયુ॑ષ્યે॒વેન્દ્રિ॒યે પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ ॥
સર્વં॒-વાઁ અ॑શ્વમે॒દ્ધ્યાપ્નો॑તિ । અપ॑રિમિતા ભવન્તિ । અપ॑રિમિત॒સ્યા-વ॑રુદ્ધ્યૈ ॥ બ્ર॒હ્મ॒વા॒દિનો॑ વદન્તિ । કસ્મા᳚થ્સ॒ત્યાત્ ।
દ॒ક્ષિ॒ણ॒તો᳚-ઽન્યેષા᳚-મ્પશૂ॒નામ॑વ॒દ્યન્તિ॑ । ઉ॒ત્ત॒ર॒તો-ઽશ્વ॒સ્યેતિ॑ । વા॒રુ॒ણો વા અશ્વઃ॑ ॥ 79 ॥
એ॒ષા વૈ વરુ॑ણસ્ય॒ દિક્ । સ્વાયા॑મે॒વાસ્ય॑ દિ॒શ્યવ॑દ્યતિ । યદિત॑રેષા-મ્પશૂ॒નામ॑વ॒દ્યતિ॑ । શ॒ત॒દે॒વ॒ત્ય॑-ન્તેનાવ॑રુન્ધે ॥
ચિ॒તે᳚-ઽગ્ના-વધિ॑વૈત॒સે કટે-ઽશ્વ॑-ઞ્ચિનોતિ ।
અ॒ફ્સુ-યો॑નિ॒ર્વા અશ્વઃ॑ ।
અ॒ફ્સુ॒જો વે॑ત॒સઃ । સ્વ એ॒વૈનં॒-યોઁનૌ॒ પ્રતિ॑ષ્ઠાપયતિ ॥ પુ॒રસ્તા᳚-ત્પ્ર॒ત્યઞ્ચ॑-ન્તૂપ॒ર-ઞ્ચિ॑નોતિ । પ॒શ્ચાત્પ્રા॒ચીન॑-ઙ્ગોમૃ॒ગમ્ ॥ 80 ॥
પ્રા॒ણા॒પા॒ના-વે॒વાસ્મિન᳚ થ્સ॒મ્યઞ્ચૌ॑ દધાતિ ॥
અશ્વ॑-ન્તૂપ॒ર-ઙ્ગો॑મૃ॒ગમિતિ॑ સર્વ॒હુત॑ એ॒તાઞ્જુ॑હોતિ । એ॒ષાં-લોઁ॒કાના॑-મ॒ભિજિ॑ત્યૈ ॥ આ॒ત્મના॒-ઽભિજુ॑હોતિ । સાત્મા॑નમે॒વૈન॒ગ્મ્॒ સત॑નુ-ઙ્કરોતિ ॥ સાત્મા॒-ઽમુષ્મિ॑ન્ ઁલા॒કે ભ॑વતિ ।
ય એ॒વં-વેઁદ॑ । અથો॒ વસો॑રે॒વ ધારા॒-ન્તેનાવ॑રુન્ધે ॥ ઇ॒લુ॒વર્દા॑ય॒ સ્વાહા॑ બલિ॒વર્દા॑ય॒ સ્વાહેત્યા॑હ । સં॒વઁ॒થ્સ॒રો વા ઇ॑લુ॒વર્દઃ॑ ।
પ॒રિ॒વ॒થ્સ॒રો બ॑લિ॒વર્દઃ॑ । સં॒વઁ॒થ્સ॒રાદે॒વ પ॑રિવથ્સ॒રાદાયુ॒ર વ॑રુન્ધે । આયુ॑રે॒વાસ્મિ॑ન્-દધાતિ ।
તસ્મા॑દશ્વ-મેધયા॒જી જ॒રસા॑ વિ॒સ્રસા॒-ઽમું-લોઁ॒કમે॑તિ ॥ 81 ॥
(તેજ॒સો-ઽવ॑રુદ્ધૈ - ભવ॒ન્ - ત્યશ્વો॑ - ગોમૃ॒ગ - મિ॑લુ॒વર્દ॑ શ્ચ॒ત્વારિ॑ ચ) (અ. 20)
અનુવાકં 21 - ચેતવ્યાગ્નયાદેર્વિશેષઃ
એ॒ક॒વિ॒ગ્મ્॒શો᳚-ઽગ્નિર્ભ॑વતિ । એ॒ક॒વિ॒ગ્મ્॒શ-સ્સ્તોમઃ॑ । એક॑વિગ્મ્શતિ॒ર્યૂપાઃ᳚ ॥
યથા॒ વા અશ્વા॑ વર્ર્ષ॒ભા વા॒ વૃષા॑ણ-સ્સગ્ગ્સ્ફુ॒રેરન્ન્॑ । એ॒વમે॒તથ્સ્તોમા॒-સ્સગ્ગ્સ્ફુ॑રન્તે । યદે॑કવિ॒ગ્મ્॒શાઃ । તે યથ્સ॑મૃ॒ચ્છેરન્ન્॑ । હ॒ન્યેતા᳚સ્ય ય॒જ્ઞઃ ॥ દ્વા॒દ॒શ એ॒વાગ્નિ-સ્સ્યા॒દિત્યા॑હુઃ ।
દ્વા॒દ॒શ-સ્સ્તોમઃ॑ ॥ 82 ॥
એકા॑દશ॒ યૂપાઃ᳚ ॥ યદ્દ્વા॑દ॒શો᳚-ઽગ્નિર્ભવ॑તિ । દ્વાદ॑શ॒ માસા᳚-સ્સંવઁથ્સ॒રઃ ।
સં॒વઁ॒થ્સ॒રેણૈ॒વાસ્મા॒ અન્ન॒મવ॑રુન્ધે ॥ યદ્દશ॒ યૂપા॒ ભવ॑ન્તિ । દશા᳚ક્ષરા વિ॒રાટ્ । અન્નં॑-વિઁ॒રાટ્ । વિ॒રાજૈ॒વાન્નાદ્ય॒-મવ॑રુન્ધે ।
ય એ॑કાદ॒શઃ । સ્તન॑ એ॒વાસ્યૈ॒ સઃ ॥ 83 ॥
દુ॒હ એ॒વૈના॒-ન્તેન॑ ॥ તદા॑હુઃ ।
યદ્દ્વા॑દ॒શો᳚-ઽગ્નિ-સ્સ્યા᳚દ્દ્વાદ॒શ-સ્સ્તોમ॒ એકા॑દશ॒ યૂપાઃ᳚ । યથા॒ સ્થૂરિ॑ણા યા॒યાત્ । તા॒દૃક્તત્ ॥ એ॒ક॒વિ॒ગ્મ્॒શ એ॒વાગ્નિઃ
સ્યા॒દિત્યા॑હુઃ । એ॒ક॒વિ॒ગ્મ્॒શ-સ્સ્તોમઃ॑ ।
એક॑વિગ્મ્શતિ॒ર્યૂપાઃ᳚ । યથા॒ પ્રષ્ટિ॑ભિ॒ર્યાતિ॑ ।
તા॒દૃગે॒વ તત્ ॥ 84 ॥
યો વા અ॑શ્વમે॒ધે તિ॒સ્રઃ ક॒કુભો॒ વેદ॑ । ક॒કુદ્ધ॒ રાજ્ઞા᳚-મ્ભવતિ ।
એ॒ક॒વિ॒ગ્મ્॒શો᳚-ઽગ્નિર્ભ॑વતિ । એ॒ક॒વિ॒ગ્મ્॒શ-સ્સ્તોમઃ॑ । એક॑વિગ્મ્શતિ॒ર્યૂપાઃ᳚ ।
એ॒તા વા અ॑શ્વમ॒ધે તિ॒સ્રઃ ક॒કુભઃ॑ ।
ય એ॒વં-વેઁદ॑ । ક॒કુદ્ધ॒ રાજ્ઞા᳚-મ્ભવતિ ॥
યો વા અ॑શ્વમે॒ધે ત્રીણિ॑ શી॒ર્॒ષાણિ॒ વેદ॑ ।
શિરો॑ હ॒ રાજ્ઞા᳚-મ્ભવતિ ।
એ॒ક॒વિ॒ગ્મ્॒શો᳚-ઽગ્નિર્ભ॑વતિ । એ॒ક॒વિ॒ગ્મ્॒શ-સ્સ્તોમઃ॑ । એક॑વિગ્મ્શતિ॒ર્યૂપાઃ᳚ ।
એ॒તાનિ॒ વા અ॑શ્વમે॒ધે ત્રીણિ॑ શી॒ર॒.ષાણિ॑ ।
ય એ॒વં-વેઁદ॑ । શિરો॑ હ॒ રાજ્ઞા᳚-મ્ભવતિ ॥ 85 ॥
(દ્વા॒દ॒શ-સ્સ્તોમઃ॒-સ- એ॒વ તચ્ - છિરો॑ હ॒ રાજ્ઞા᳚-મ્ભવતિ॒ ષટ્ચ॑) (અ. 21)
અનુવાકં 22 - ઉક્થ્યાખ્યે દ્વિતીયે-ઽહનિ બહિષ્પવમાને અશ્વસ્યોદ્રાતૃત્વમ્
દે॒વા વા અ॑શ્વમે॒ધે પવ॑માને । સુ॒વ॒ર્ગં-લોઁ॒ક-ન્ન પ્રાજા॑નન્ન્ । તમશ્વઃ॒ પ્રાજા॑નાત્ ।
યદ॑શ્વમ॒ધે-ઽશ્વે॑ન॒ મેદ્ધ્યે॒નોદ॑ઞ્ચો બહિષ્પવમા॒નગ્મ્ સર્પ॑ન્તિ । સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ પ્રજ્ઞા᳚ત્યૈ । ન વૈ મ॑નુ॒ષ્ય॑-સ્સુવ॒ર્ગં-લોઁ॒કમઞ્જ॑સા વેદ ।
અશ્વો॒ વૈ સુ॑વ॒ર્ગં-લોઁ॒કમઞ્જ॑સા વેદ ॥ યદુ॑દ્ગા॒-તોદ્ગાયે᳚ત્ । યથા-ઽક્ષે᳚ત્રજ્ઞો॒-ઽન્યેન॑ પ॒થા પ્ર॑તિપા॒દયે᳚ત્ । તા॒દૃક્તત્ ॥ 86 ॥
ઉ॒દ્ગા॒તાર॑-મપ॒રુદ્ધ્ય॑ । અશ્વ॑-મુદ્ગી॒થાય॑ વૃણીતે । યથા᳚ ક્ષેત્ર॒જ્ઞો-ઽઞ્જ॑સા॒ નય॑તિ ।
એ॒વમે॒વૈન॒મશ્વ॑-સ્સુવ॒ર્ગં-લોઁ॒કમઞ્જ॑સા નયતિ ॥ પુચ્છ॑મ॒ન્વાર॑ભન્તે । સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ સમ॑ષ્ટ્યૈ ॥ હિ-ઙ્ક॑રોતિ । સામૈ॒વાકઃ॑ ।
હિ-ઙ્ક॑રોતિ । ઉ॒દ્ગી॒થ એ॒વાસ્ય॒ સઃ ॥ 87 ॥
વડ॑બા॒ ઉપ॑ રુન્ધન્તિ । મિ॒થુ॒ન॒ત્વાય॒ પ્રજા᳚ત્યૈ ।
અથો॒ યથો॑પગા॒તાર॑ ઉપ॒ગાય॑ન્તિ । તા॒દૃગે॒વ તત્ ॥ ઉદ॑ગાસી॒દશ્વો॒ મેદ્ધ્ય॒ ઇત્યા॑હ । પ્રા॒જા॒પ॒ત્યો વા અશ્વઃ॑ । પ્ર॒જાપ॑તિ-રુદ્ગી॒થઃ । ઉ॒દ્ગી॒થમે॒વાવ॑રુન્ધે । અથો॑ ઋખ્સા॒મયો॑રે॒વ પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ ॥ હિર॑ણ્યેનો॒પાક॑રોતિ ।
જ્યોતિ॒ર્વૈ હિર॑ણ્યમ્ । જ્યોતિ॑રે॒વ મુ॑ખ॒તો દ॑ધાતિ ।
યજ॑માને ચ પ્ર॒જાસુ॑ ચ । અથો॒ હિર॑ણ્યજ્યોતિરે॒વ યજ॑માન-સ્સુવ॒ર્ગં-લોઁ॒કમે॑તિ ॥ 88 ॥
(તથ્ - સ - ઉ॒પાક॑રોતિ ચ॒ત્વારિ॑ ચ) (અ. 22)
અનુવાકં 23 - અશ્વે પર્યગ્ન્યપ્રયન્તાના-મ્પશૂના-ન્નિયોજનં
પુરુ॑ષો॒ વૈ ય॒જ્ઞઃ । ય॒જ્ઞઃ પ્ર॒જાપ॑તિઃ । યદશ્વે॑ પ॒શૂન્નિ॑યુ॒ઞ્જન્તિ॑ ।
ય॒જ્ઞાદે॒વ તદ્ય॒જ્ઞ-મ્પ્રયુ॑ઙ્ક્તે ॥ અશ્વ॑-ન્તૂપ॒ર-ઙ્ગો॑મૃ॒ગમ્ । તાન॑ગ્નિ॒ષ્ઠ આલ॑ભતે ।
સે॒ના॒મુ॒ખમે॒વ તથ્સગ્ગ્શ્ય॑તિ । તસ્મા᳚-દ્રાજમુ॒ખ-મ્ભી॒ષ્મ-મ્ભાવુ॑કમ્ ॥
આ॒ગ્ને॒ય-ઙ્કૃ॒ષ્ણગ્રી॑વ-મ્પુ॒રસ્તા᳚-લ્લ॒લાટે᳚ । પૂ॒ર્વા॒ગ્નિમે॒વ ત-ઙ્કુ॑રુતે ॥ 89 ॥
તસ્મા᳚-ત્પૂર્વા॒ગ્નિ-મ્પુ॒રસ્તા᳚-થ્સ્થાપયન્તિ ॥ પૌ॒ષ્ણમ॒ન્વઞ્ચ᳚મ્ । અન્નં॒-વૈઁ પૂ॒ષા । તસ્મા᳚-ત્પૂર્વા॒ગ્ના-વા॑હા॒ર્ય॑-માહ॑રન્તિ ॥
ઐ॒ન્દ્રા॒પૌ॒ષ્ણ મુ॒પરિ॑ષ્ટાત્ । ઐ॒ન્દ્રો વૈ રા॑જ॒ન્યો-ઽન્ન॑-મ્પૂ॒ષા ।
અ॒ન્નાદ્યે॑નૈ॒વૈન॑-મુભ॒યતઃ॒ પરિ॑ગૃહ્ણાતિ । તસ્મા᳚-દ્રાજ॒ન્યો᳚ન્ના॒દો ભાવુ॑કઃ ॥
આ॒ગ્ને॒યૌ કૃ॒ષ્ણગ્રી॑વૌ બાહુ॒વોઃ । બા॒હુ॒વોરે॒વ વી॒ર્ય॑-ન્ધત્તે ॥ 90 ॥
તસ્મા᳚-દ્રાજ॒ન્યો॑ બાહુબ॒લી ભાવુ॑કઃ ॥
ત્વા॒ષ્ટ્રૌ લો॑મશસ॒ક્થૌ સ॒ક્થ્યોઃ ।
સ॒ક્થ્યોરે॒વ વી॒ર્ય॑-ન્ધત્તે । તસ્મા᳚-દ્રાજ॒ન્ય॑ ઊરુબ॒લી ભાવુ॑કઃ ॥ શિ॒તિ॒પૃ॒ષ્ઠૌ બા॑ર્હસ્પ॒ત્યૌ પૃ॒ષ્ઠે ।
બ્ર॒હ્મ॒વ॒ર્ચ॒સ-મે॒વોપરિ॑ષ્ટાદ્ધત્તે ।
અથો॑ ક॒વચે॑ એ॒વૈતે અ॒ભિતઃ॒ પર્યૂ॑હતે ।
તસ્મા᳚-દ્રાજ॒ન્ય॑-સ્સન્ન॑દ્ધો વી॒ર્ય॑-ઙ્કરોતિ ॥ ધા॒ત્રે પૃ॑ષોદ॒ર-મ॒ધસ્તા᳚ત્ ।
પ્ર॒તિ॒ષ્ઠામે॒વૈતા-ઙ્કુ॑રુતે ।
અથો॑ ઇ॒યં-વૈઁ ધા॒તા ।
અ॒સ્યામે॒વ પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ ॥ સૌ॒ર્ય-મ્બ॒લક્ષ॒-મ્પુચ્છે᳚ । ઉ॒થ્સે॒ધમે॒વ ત-ઙ્કુ॑રુતે ।
તસ્મા॑દુથ્સે॒ધ-મ્ભ॒યે પ્ર॒જા
અ॒ભિસગ્ગ્શ્ર॑યન્તિ ॥ 91 ॥
(કુ॒રુ॒તે॒ - ધ॒ત્તે॒ - કુ॒રુ॒તે॒ પઞ્ચ॑ ચ) (અ. 23)
(સા॒ગ્રં॒હ॒ણ્યા - ચતુ॑ષ્ટય્યો॒ - યો વૈ - યઃ પિ॒તુ - શ્ચ॒ત્વારા॒ - યથા॑ નિ॒ક્તમ્ - પ્ર॒જાપ॑તયે ત્વા॒- યથા॒ પ્રોક્ષિ॑તં - વિ॒ભૂરા॑હ- પ્ર॒જાપ॑તિરકામયતાશ્વમે॒ધેન॑ - પ્ર॒જાપ॑તિ॒ર્ન કિઞ્ચ॒ ન - સા॑વિ॒ત્ર - મા બ્રહ્મ॑ન્ - પ્ર॒જાપ॑તિ-ર્દે॒વેભ્યઃ॑ - પ્ર॒જાપ॑તિ॒ રક્ષાગ્મ્॑સિ - પ્ર॒જાપ॑તિમીફ્સતિ - વિ॒ભુર॑શ્વના॒માન્ય - મ્ભાગ્॑ - સ્યેકયૂ॒પો - રાજ્જુ॑દાલ - મેકવિ॒ગ્મ્॒શો - દે॒વાઃ - પુરુ॑ષ॒ સ્ત્રયો॑વિગ્મ્શતિઃ)
(સા॒ગ્રં॒હ॒ણ્યા - તસ્મા॑દશ્વમેધયા॒જી - ય-ત્પરિ॑મિતા॒ - ય-દ્ય॑જ્ઞમુ॒ખે - યો દી॒ક્ષામ્ - દે॒વાને॒વ - ત્રય॑ ઇ॒મે - સિ॒તાય॑ - પ્રાણાપા॒નાવે॒વાસ્મિ॒ન્ - તસ્મા᳚-દ્રાજ॒ન્ય॑ એક॑નવતિઃ)
(સા॒ગ્રં॒હ॒ણ્યા - સગ્ગ્શ્ર॑યન્તિ)
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે તૃતીયાષ્ટકે અષ્ટમઃ પ્રપાઠક-સ્સમાપ્તઃ ॥
+++++++++++++++++++++++++++
