View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Odia Bengali  |
Marathi Assamese Punjabi Hindi Samskritam Konkani Nepali Sinhala Grantha  |
This document is in romanized sanskrit according to IAST standard.

KYTB 3.8 Ashvamedha Brahmanam Vaishvadeva Kandam - Krishna Yajurveda Taittiriya Brahmana Patha - Sangrahanyeshtya Yajate

kṛṣṇa yajurvēdīya taittirīya brāhmaṇē tṛtīyāṣṭakē aṣṭamaḥ prapāṭhakaḥ - aśvamēdhabrāhmaṇaṃ vaiśvadēva-ṅkāṇḍam

ō-nnamaḥ paramātmanē, śrī mahāgaṇapatayē namaḥ,
śrī gurubhyō namaḥ । ha̠ri̠ḥ ōm ॥

(aśvamēdhabrāhmaṇaṃ vaiśvadēva-ṅkāṇḍaṃ)

anuvākaṃ 1 - sāṅgrahaṇyēṣṭyādayaḥ yājamānasaṃskārāḥ
sā̠gra̠ṃha̠ṇyēṣṭyā̍ yajatē । i̠mā-ñja̠natā̠gṃ̠ saṅga̍hṇā̠nīti̍ ॥ dvāda̍śāratnī raśa̠nā bha̍vati । dvāda̍śa̠ māsā̎-ssaṃvathsa̠raḥ ।
sa̠ṃva̠thsa̠ramē̠vā va̍rundhē । mau̠ñjī bha̍vati । ūrgvai muñjā̎ḥ । ūrja̍mē̠ vā va̍rundhē ॥ chi̠trā nakṣa̍tra-mbhavati । chi̠traṃ vā ē̠tatkarma̍ ॥ 1 ॥

yada̍śvamē̠dha-ssamṛ̍ddhyai ॥ puṇya̍nāma dēva̠yaja̍na-ma̠ddhyava̍syati । puṇyā̍mē̠va tēna̍ kī̠rtima̠bhija̍yati ॥ apa̍dātī-nṛ̠tvija̍-ssa̠māva̍ha̠ntyā su̍brahma̠ṇyāyā̎ḥ ।
su̠va̠rgasya̍ lō̠kasya̠ sama̍ṣṭyai ॥ kē̠śa̠śma̠śru va̍patē । na̠khāni̠ nikṛ̍ntatē । da̠tō dhā̍vatē । snāti̍ । aha̍ta̠ṃ vāsa̠ḥ pari̍dhattē । pā̠pmanō-'pa̍hatyai ।
vācha̍ṃ ya̠tvōpa̍vasati । su̠va̠rgasya̍ lō̠kasya̠ guptyai̎ । rātri̍-ñjāga̠raya̍nta āsatē । su̠va̠rgasya̍ lō̠kasya̠ sama̍ṣṭyai ॥ 2 ॥
(karma̍ - dhattē̠ pañcha̍ cha) (a. 1)

anuvākaṃ 2 - brahmaudanābhidhānam
chatu̍ṣṭayya̠ āpō̍ bhavanti ।
chatu̍śśaphō̠ vā aśva̍ḥ prājāpa̠tya-ssamṛ̍ddhyai ॥
tā di̠gbhya-ssa̠mābhṛ̍tā bhavanti । di̠kṣu vā āpa̍ḥ ।
anna̠ṃ vā āpa̍ḥ । a̠dbhyō vā anna̍-ñjāyatē । yadē̠vādbhyō-'nna̠-ñjāya̍tē । tadava̍rundhē ॥ tāsu̍ brahmauda̠na-mpa̍chati । rēta̍ ē̠va tadda̍dhāti ॥ 3 ॥

chatu̍śśarāvō bhavati । di̠kṣvē̍va prati̍tiṣṭhati ॥ u̠bha̠yatō̍ ru̠kmau bha̍vataḥ । u̠bha̠yata̍ ē̠vāsmi̠n-rucha̍-ndadhāti । uddha̍rati śṛta̠tvāya̍ ।
sa̠rpiṣvā̎-nbhavati mēddhya̠tvāya̍ । cha̠tvāra̍ ār​ṣē̠yāḥ prāśna̍nti । di̠śāmē̠va jyōti̍ṣi juhōti । cha̠tvāri̠ hira̍ṇyāni dadāti । di̠śāma̠va jyōtī̠g̠ṣya va̍rundhē ॥ 4 ॥

yadājya̍-mu̠chChiṣya̍tē । tasmi̍n-raśa̠nā-nnyu̍natti । pra̠jāpa̍ti̠rvā ō̍da̠naḥ । rēta̠ ājya̎m । yadājyē̍ raśa̠nā-nnyu̠natti̍ । pra̠jāpa̍timē̠va rēta̍sā̠ sama̍rdhayati ॥ da̠rbha̠mayī̍ raśa̠nā bha̍vati ।
ba̠hu vā ē̠ṣa ku̍cha̠rō̍-'mē̠ddhyamupa̍gachChati ।
yadaśva̍ḥ । pa̠vitra̠ṃ vai da̠rbhāḥ ॥ 5 ॥

yadda̍rbha̠mayī̍ raśa̠nā bhava̍ti । pu̠nātyē̠vaina̎m । pū̠tamē̍na̠-mmēddhya̠-māla̍bhatē ॥
aśva̍sya̠ vā āla̍bdhasya mahi̠mōda̍-krāmat ।
sa ma̠hartvi̍ja̠ḥ prāvi̍śat । tanma̠hartvi̍jā-mmahartvi̠ktvam । yanma̠hartvi̍jaḥ prā̠śñanti̍ ।
ma̠hi̠māna̍-mē̠vāsmi̠n-tadda̍dhati ॥
aśva̍sya̠ vā āla̍bdhasya̠ rēta̠ uda̍krāmat ।
tathsu̠varṇa̠gṃ̠ hira̍ṇya-mabhavat । yathsu̠varṇa̠gṃ̠ hira̍ṇya̠-ndadā̍ti ।
rēta̍ ē̠va tadda̍dhāti ॥ ō̠da̠nē da̍dāti । rētō̠ vā ō̍da̠naḥ । rētō̠ hira̍ṇyam । rēta̍sai̠vāsmi̠-nrētō̍ dadhāti ॥ 6 ॥
(da̠dhā̠ti̠ - ru̠ndhē̠ - da̠rbhā - a̍bhava̠-thṣaṭcha̍) (a. 2)

anuvākaṃ 3 - raśanayā-'śvabandhanam
yō vai brahma̍ṇē dē̠vēbhya̍ḥ pra̠jāpa̍ta̠yē-'pra̍ti-prō̠chyāśva̠-mmēddhya̍-mba̠ddhnāti̍ ।
ā dē̠vatā̎bhyō vṛśchyatē । pāpī̍yānbhavati । yaḥ pra̍ti̠prōchya̍ । na dē̠vatā̎bhya̠ āvṛ̍śchyatē । vasī̍yānbhavati ॥ yadāha̍ । brahma̠nnaśva̠-mmēddhya̍-mbhan​thsyāmi dē̠vēbhya̍ḥ pra̠jāpa̍tayē̠ tēna̍ rāddhyāsa̠miti̍ । brahma̠ vai bra̠hmā ।
brahma̍ṇa ē̠va dē̠vēbhya̍ḥ pra̠jāpa̍tayē prati̠prōchyāśva̠-mmēddhya̍-mbaddhnāti ॥ 7 ॥

na dē̠vatā̎bhya̠ āvṛ̍śchyatē । vasī̍yā-nbhavati ॥
dē̠vasya̍ tvā savi̠tuḥ pra̍sa̠va iti̍ raśa̠nā-māda̍ttē̠ prasū̎tyai । a̠śvinō̎-rbā̠hubhyā̠-mityā̍ha । a̠śvinau̠ hi dē̠vānā̍-maddhva̠ryū āstā̎m ।
pū̠ṣṇō hastā̎bhyā̠-mityā̍ha̠ yatyai̎ ॥
vyṛ̍ddha̠ṃ vā ē̠tadya̠jñasya̍ । yada̍ya̠juṣkē̍ṇa kri̠yatē̎ ।
i̠māma̍gṛbhṇan-raśa̠nā-mṛ̠tasyē-tyadhi̍ vadati̠ yaju̍ṣkṛtyai । ya̠jñasya̠ samṛ̍ddhyai ॥ 8 ॥

tadā̍huḥ । dvāda̍śāratnī raśa̠nā ka̍rta̠vyā(3) trayō̍daśāra̠tnī(3)riti̍ । ṛ̠ṣa̠bhō vā ē̠ṣa ṛ̍tū̠nām । yathsa̍ṃvathsa̠raḥ ।
tasya̍ trayōda̠śō māsō̍ vi̠ṣṭapa̎m । ṛ̠ṣa̠bha ē̠ṣa ya̠jñānā̎m । yada̍śvamē̠dhaḥ । yathā̠ vā ṛ̍ṣa̠bhasya̍ vi̠ṣṭapa̎m । ē̠vamē̠tasya̍ vi̠ṣṭapa̎m । tra̠yō̠da̠śama̍ra̠tnigṃ ra̍śa̠nāyā̍-mu̠pāda̍dhāti ॥ 9 ॥

yatha̍r​ṣa̠bhasya̍ vi̠ṣṭapagṃ̍ sagg​ska̠rōti̍ । tā̠dṛgē̠va tat ॥ pūrva̠ āyu̍ṣi vi̠dathē̍ṣu ka̠vyētyā̍ha । āyu̍rē̠vāsmi̍-ndadhāti ॥
tayā̍ dē̠vā-ssu̠tamāba̍bhūvu̠-rityā̍ha । bhūti̍mē̠vōpāva̍rtatē ॥ ṛ̠tasya̠ sāmana̎-thsa̠ramā̠rapa̠ntītyā̍ha । sa̠tyaṃ vā ṛ̠tam ।
sa̠tyēnai̠vaina̍ mṛ̠tēnāra̍bhatē ॥ a̠bhi̠dhā a̠sītyā̍ha ॥ 10 ॥

tasmā̍-daśvamēdhayā̠jī sarvā̍ṇi bhū̠tānya̠bhi bha̍vati । bhuva̍na-ma̠sītyā̍ha ।
bhū̠māna̍-mē̠vōpa̍ti । ya̠ntā-'sītyā̍ha । ya̠ntāra̍mē̠vaina̍-ṅkarōti ।
dha̠rtā-'sītyā̍ha । dha̠rtāra̍mē̠vaina̍-ṅkarōti । sō̎-'gniṃ vai̎śvāna̠ra-mityā̍ha ।
a̠gnā-vē̠vaina̍ṃ vaiśvāna̠rē ju̍hōti । sapra̍thasa̠mityā̍ha ॥ 11 ॥

pra̠jayai̠vaina̍-mpa̠śubhi̍ḥ prathayati ।
svāhā̍kṛta̠ ityā̍ha । hōma̍ ē̠vāsya̠ṣaḥ ।
pṛ̠thi̠vyā-mityā̍ha । a̠syāmē̠vaina̠-mprati̍ṣṭhāpayati । ya̠ntā rāḍya̠ntā-'si̠ yama̍nō dha̠rtā-'si̍ dha̠ruṇa̠ ityā̍ha ।
rū̠pamē̠vāsyai̠-tanma̍hi̠māna̠ṃ vyācha̍ṣṭē ।
kṛ̠ṣyai tvā̠ kṣēmā̍ya tvā ra̠yyai tvā̠ pōṣā̍ya̠ tvētyā̍ha । ā̠śiṣa̍mē̠vaitāmāśā̎stē ॥
sva̠gā tvā̍ dē̠vēbhya̠ ityā̍ha ।
dē̠vēbhya̍ ē̠vainagg̍ sva̠gā ka̍rōti ।
svāhā̎ tvā pra̠jāpa̍taya̠ ityā̍ha । prā̠jā̠pa̠tyō vā aśva̍ḥ ।
yasyā̍ ē̠va dē̠vatā̍yā āla̠bhyata̎ । tayai̠vaina̠gṃ̠ sama̍rdhayati ॥ 12 ॥
(ba̠dhnā̠ti̠ - samṛ̍ddhyā - u̠pada̍dhā - tya̠sītyā̍ha̠ - sapra̍thasa̠mītyā̍ha - dē̠vēbhya̠ ityā̍ha̠ pañcha̍ cha) (a. 3)

anuvākaṃ 4 - aśvasya jalē-'vagāhanam
yaḥ pi̠tura̍nu̠jāyā̎ḥ pu̠traḥ । sa pu̠rastā̎nnayati ।
yō mā̠tura̍nu̠jāyā̎ḥ pu̠traḥ । sa pa̠śchānna̍yati ।
viṣva̍ñchamē̠vāsmā̎t-pā̠pmāna̠ṃ vivṛ̍hataḥ ॥ yō arva̍nta̠-ñjighāgṃ̍sati̠ tama̠bhya̍mīti̠ varu̍ṇa̠ iti̠ śvāna̍-ñchatura̠kṣa-mprasau̍ti ।
pa̠rō marta̍ḥ pa̠ra-śśvēti̠ śuna̍śchatu-ra̠kṣasya̠ praha̍nti । śvēva̠ vai pā̠pmā bhrātṛ̍vyaḥ । pā̠pmāna̍-mē̠vāsya̠ bhrātṛ̍vyagṃ hanti ॥
sai̠ddhra̠ka-mmusa̍la-mbhavati ॥ 13 ॥

karma̍ karmai̠vāsmai̍ sādhayati ॥ pau̠gg̠ścha̠lē̠yō ha̍nti ।
pu̠gg̠ścha̠lvāṃ vai dē̠vā-śśucha̠-nnya̍dadhuḥ । śu̠chaivāsya̠ śuchagṃ̍ hanti ॥
pā̠pmā vā ē̠tamī̎phsa̠-tītyā̍huḥ । yō̎-'śvamē̠dhēna̠ yaja̍ta̠ iti̍ ।
aśva̍syādhaspa̠damupā̎syati ।
va̠jrī vā aśva̍ḥ prājāpa̠tyaḥ ।
vajrē̍ṇai̠va pā̠pmāna̠-mbhrātṛ̍vya̠-mava̍krāmati ॥ da̠kṣi̠ṇā-'pa̍plāvayati ॥ 14 ॥

pā̠pmāna̍-mē̠vāsmā̠-chChama̍la̠-mapa̍plāvayati ॥ ai̠ṣī̠ka u̍dū̠hō bha̍vati । āyu̠rvā i̠ṣīkā̎ḥ । āyu̍rē̠-vāsmi̍-ndadhati । a̠mṛta̠ṃ vā i̠ṣīkā̎ḥ । a̠mṛta̍mē̠-vāsmi̍-ndadhati ॥ vē̠ta̠sa̠śā̠khōpa̠samba̍ddhā bhavati ।
a̠phsu-yō̍ni̠rvā aśva̍ḥ । a̠phsu̠jō vē̍ta̠saḥ ।
svādē̠vaina̠ṃ yōnē̠rnirmi̍mītē ॥
pu̠rastā̎t-pra̠tyañcha̍-ma̠bhyudū̍hati ।
pu̠rastā̍-dē̠vāsmi̍-npra̠tīchya̠ mṛta̍-ndadhāti ॥
a̠ha-ñcha̠ tva-ñcha̍ vṛtraha̠nniti̍ bra̠hmā yaja̍mānasya̠ hasta̍-ṅgṛhṇāti ।
bra̠hma̠kṣa̠trē ē̠va sanda̍dhāti ।
a̠bhi kratvē̎mdra bhū̠radha̠ jmannitya̍-dhva̠ryu-ryaja̍mānaṃ vāchayatya̠-bhiji̍tyai ॥ 15 ॥
(bha̠va̠ti̠ - plā̠va̠ya̠ti̠ - mi̠mī̠tē̠ pañcha̍ cha) (a. 4)

anuvākaṃ 5 - aśvasya prōkṣaṇa-mmahartvijām
cha̠tvāra̍ ṛ̠tvija̠-ssamu̍kṣanti ।
ā̠bhya ē̠vaina̍-ñchata̠sṛbhyō̍ di̠gbhyō̍-'bhisamī̍rayanti ॥ śa̠tēna̍ rājapu̠trai-ssa̠hāddhva̠ryuḥ । pu̠rastā̎t-pra̠tyantiṣṭha̠-nprōkṣa̍ti । a̠nēnāśvē̍na̠ mēddhyē̍nē̠ṣṭvā ।
a̠yagṃ rājā̍ vṛ̠traṃ va̍ddhyā̠diti̍ । rā̠jyaṃ vā a̍ddhva̠ryuḥ । kṣa̠tragṃ rā̍japu̠traḥ । rā̠jyēnai̠-vāsmi̍n kṣa̠tra-nda̍dhāti ॥
śa̠tēnā̍-rā̠jabhi̍ru̠grai-ssa̠ha bra̠hmā ॥ 16 ॥

da̠kṣi̠ṇa̠ta uda̠ntiṣṭha̠-nprōkṣa̍ti । a̠nēnāśvē̍na̠ mēddhyē̍nē̠ṣṭvā ।
a̠yagṃ rājā̎-'pratidhṛ̠ṣyō̎-'stviti̍ । bala̠ṃ vai bra̠hmā । bala̍marā̠jōgraḥ । bala̍nai̠-vāsmi̠-nbala̍-ndadhāti ॥ śa̠tēna̍ sūtagrāma̠ṇibhi̍-ssa̠ha hōtā̎ । pa̠śchāt-prāntiṣṭha̠-nprōkṣa̍ti ।
a̠nēnāśvē̍na̠ mēddhyē̍nē̠ṣṭvā । a̠yagṃ rājā̠-'syai vi̠śaḥ ॥ 17 ॥

ba̠hu̠gvai ba̍hva̠śvāyai̍ bahvajāvi̠kāyai̎ । ba̠hu̠vrī̠hi̠ya̠vāyai̍ bahumāṣati̠lāyai̎ ।
ba̠hu̠hi̠ra̠ṇyāyai̍ bahuha̠stikā̍yai । ba̠hu̠dā̠sa̠pū̠ru̠ṣāyai̍ rayi̠matyai̠ puṣṭi̍matyai । ba̠hu̠rā̠ya̠spō̠ṣāyai̠ rājā̠-'stviti̍ । bhū̠mā vai hōtā̎ । bhū̠mā sū̍tagrāma̠ṇya̍ḥ । bhū̠mnaivāsmi̍-nbhū̠māna̍-ndadhāti ॥ śa̠tēna̍ kṣatta-saṅgrahī̠tṛbhi̍-ssa̠hōdgā̠tā । u̠tta̠ra̠tō da̍kṣi̠ṇā tiṣṭha̠-nprōkṣa̍ti ॥ 18 ॥

a̠nēnāśvē̍na̠ mēddhyē̍ nē̠ṣṭvā ।
a̠yagṃ rājā̠ sarva̠māyu̍rē̠tviti̍ ।
āyu̠rvā u̍dgā̠tā । āyu̍ḥ, kṣatta-saṅgrahī̠tāra̍ḥ ।
āyu̍ṣai̠-vāsmi̠nnāyu̍-rdadhāti ॥ śa̠tagṃ śa̍ta-mbhavanti । śa̠tāyu̠ḥ puru̍ṣa-śśa̠tēndri̍yaḥ ।
āyu̍ṣyē̠vēndri̠yē prati̍tiṣṭhati ॥ cha̠tu̠-śśa̠tā bha̍vanti । chata̍srō̠ diśa̍ḥ । di̠kṣvē̍va prati̍tiṣṭhati ॥ 19 ॥
(bra̠hmā - vi̠śa - u̍kṣati̠ - diśa̠ ēka̍-ñcha) (a. 5)

anuvākaṃ 6 - bhūmau patatā-mbindūnāmabhimantraṇam
yathā̠ vai ha̠viṣō̍ gṛhī̠tasya̠ skanda̍ti । ē̠vaṃ vā ē̠tadaśva̍sya skandati ।
yanni̠ktamanā̍-labdha-muthsṛ̠janti̍ । yathstōkyā̍ a̠nvāha̍ । sa̠rva̠huta̍-mē̠vaina̍-ṅkarō̠tya-ska̍ndāya । aska̍nna̠gṃ̠ hi tat ।
yaddhu̠tasya̠ skanda̍ti ॥ sa̠hasra̠-manvā̍ha । sa̠hasra̍ sammita-ssuva̠rgō lō̠kaḥ ।
su̠va̠rgasya̍ lō̠kasyā̠-bhiji̍tyai ॥ 20 ॥

yatpari̍mitā anubrū̠yāt । pari̍mita̠mava̍rundhīta । apa̍rimitā̠ anvā̍ha । apa̍rimita-ssuva̠rgō lō̠kaḥ । su̠va̠rgasya̍ lō̠kasya̠ sama̍ṣṭyai ॥
stōkyā̍ juhōti । yā ē̠va var​ṣyā̠ āpa̍ḥ । tā ava̍rundhē ॥ a̠syā-ñju̍hōti । i̠yaṃ vā a̠gnirvai̎śvāna̠raḥ ॥ 21 ॥

a̠syāmē̠vainā̠ḥ prati̍ṣṭhāpayati ॥ u̠vācha̍ ha pra̠jāpa̍tiḥ । stōkyā̍su̠ vā a̠hama̍śvamē̠dhagṃ sagg​sthā̍payāmi । tēna̠ tata̠-ssagg​sthi̍tēna charā̠mīti̍ ॥ a̠gnayē̠ svāhētyā̍ha ।
a̠gnaya̍ ē̠vaina̍-ñjuhōti ॥ sōmā̍ya̠ svāhētyā̍ha । sōmā̍yai̠vaina̍-ñjuhōti । sa̠vi̠trē svāhētyā̍ha । sa̠vi̠tra ē̠vaina̍-ñjuhōti ॥ 22 ॥

sara̍svatyai̠ svāhētyā̍ha । sara̍svatyā ē̠vaina̍-ñjuhōti । pū̠ṣṇē svāhētyā̍ha । pū̠ṣṇa ē̠vaina̍-ñjuhōti । bṛha̠spata̍yē̠ svāhētyā̍ha ।
bṛha̠spata̍ya ē̠vaina̍-ñjuhōti । a̠pā-mmōdā̍ya̠ svāhētyā̍ha । a̠dbhya ē̠vaina̍-ñjuhōti । vā̠yavē̠ svāhētyā̍ha । vā̠yava̍ ē̠vaina̍-ñjuhōti ॥ 23 ॥
mi̠trāya̠ svāhētyā̍ha । mi̠trāyai̠vaina̍-ñjuhōti । varu̍ṇāya̠ svāhētyā̍ha । varu̍ṇāyai̠vaina̍-ñjuhōti ॥ ē̠tābhya̍ ē̠vaina̍-ndē̠vatā̎bhyō juhōti ॥
daśa̍ daśa sa̠pānda̍-ñjuhōti । daśā̎kṣarā vi̠rāṭ । anna̍ṃ vi̠rāṭ । vi̠rājai̠-vānnādya̠mava̍rundhē ॥ pra vā ē̠ṣō̎-'smāllō̠kā-chchya̍vatē ।
yaḥ parā̍chī̠rāhu̍tī-rju̠hōti̍ ।
puna̍ḥ punarabhyā̠varta̍-ñjuhōti ।
a̠sminnē̠va lō̠kē prati̍tiṣṭhati ॥
ē̠tāgṃ ha̠ vāva sō̎-'śvamē̠dhasya̠ sagg​sthi̍ti muvā̠chā-ska̍ndāya । aska̍nna̠gṃ̠ hi tat ।
yadya̠jñasya̠ sagg​sthi̍tasya̠ skanda̍ti ॥ 24 ॥
(a̠bhiji̍tyai - vaiśvāna̠raḥ - sa̍vi̠tra ē̠vaina̍-ñjuhōti - vā̠yava̍ ē̠vaina̍-ñjuhōti - chyavatē̠ ṣaṭcha̍) (a. 6)

anuvākaṃ 7 - athādhvaryuprōkṣaṇam
pra̠jāpa̍tayē tvā̠ juṣṭa̠-mprōkṣā̠mīti̍ pura̠stā̎t-pa̠tyantiṣṭha̠-nprōkṣa̍ti ।
pra̠jāpa̍ti̠rvai dē̠vānā̍-mannā̠dō vī̠ryā̍vān ।
a̠nnādya̍-mē̠vāsmi̍n vī̠rya̍-ndadhāti ।
tasmā̠daśva̍ḥ paśū̠nā-ma̍nnā̠dō vī̠ryā̍vattamaḥ ॥ i̠ndrā̠gnibhyā̠-ntvēti̍ dakṣiṇa̠taḥ ।
i̠ndrā̠gnī vai dē̠vānā̠mōji̍ṣṭhau̠ bali̍ṣṭhau । ōja̍ ē̠vāsmi̠-nbala̍-ndadhāti । tasmā̠daśva̍ḥ paśū̠nāmōji̍ṣṭhō̠ bali̍ṣṭhaḥ ॥ vā̠yavē̠ tvēti̍ pa̠śchāt । vā̠yurvai dē̠vānā̍mā̠śu-ssā̍rasā̠rita̍maḥ ॥ 25 ॥

ja̠vamē̠vāsmi̍ndadhāti । tasmā̠daśva̍ḥ paśū̠nāmā̠śu-ssā̍rasā̠rita̍maḥ ॥
viśvē̎bhyastvā dē̠vēbhya̠ ityu̍ttara̠taḥ ।
viśvē̠ vai dē̠vā dē̠vānā̎ṃ yaśa̠svita̍māḥ ।
yaśa̍ ē̠vāsmi̍ndadhāti । tasmā̠daśva̍ḥ paśū̠nāṃ ya̍śa̠svita̍maḥ ॥ dē̠vēbhya̠-stvētya̠dhastā̎t । dē̠vā vai dē̠vānā̠-mapa̍chitatamāḥ ।
apa̍chiti-mē̠vāsmi̍-ndadhāti ।
tasmā̠daśva̍ḥ paśū̠nā-mapa̍chitatamaḥ ॥ 26 ॥

sarvē̎bhyastvā dē̠vēbhya̠ ityu̠pari̍ṣṭāt ।
sarvē̠ vai dē̠vāstviṣi̍mantō hara̠svina̍ḥ ।
tviṣi̍mē̠-vāsmi̠n̠. harō̍ dadhāti ।
tasmā̠daśva̍ḥ paśū̠nā-ntviṣi̍mān hara̠svita̍maḥ ॥ di̠vē tvā̠-'ntari̍kṣāya tvā pṛthi̠vyai tvētyā̍ha ।
ē̠bhya ē̠vaina̍ṃ lō̠kēbhya̠ḥ prōkṣa̍ti ॥
sa̠tē tvā-'sa̍tē tvā̠-'dbhyastvau-ṣa̍dhībhyastvā̠ viśvē̎bhyastvā bhū̠tēbhya̠ ityā̍ha ।
tasmā̍daśvamēdhayā̠jina̠gṃ̠ sarvā̍ṇi bhū̠tānyupa̍ jīvanti ॥ bra̠hma̠vā̠dinō̍ vadanti । yatprā̍jāpa̠tyō-'śva̍ḥ । atha̠ kasmā̍dēna-ma̠nyābhyō̍ dē̠vatā̠bhyō-'pi̠ prōkṣa̠tīti̍ ।
aśvē̠ vai sarvā̍ dē̠vatā̍ a̠nvāya̍ttāḥ ।
taṃ yadviśvē̎bhyastvā bhū̠tēbhya̠ iti̍ prā̠kṣati̍ ।
dē̠vatā̍ ē̠vāsmi̍-nna̠nvāyā̍tayati ।
tasmā̠daśvē̠ sarvā̍ dē̠vatā̍ a̠nvāya̍ttāḥ ॥ 27 ॥
(sā̠ra̠sā̠rita̠mō - 'pa̍chitatamaḥ - prājāpa̠tyō-'śva̠ pañcha̍ cha) (a. 7)

anuvākaṃ 8 - aśvacharitānāmaśvarūpāṇā-ñcha hōmāḥ
yathā̠ vai ha̠viṣō̍ gṛhī̠tasya̠ skanda̍ti ।
ē̠vaṃ vā ē̠tadaśva̍sya skandati ।
yatprōkṣi̍ta̠-manā̍labdha-muthsṛ̠janti̍ । yada̍śva-chari̠tāni̍ ju̠hōti̍ । sa̠rva̠huta̍-mē̠vaina̍-ṅkarō̠tya-ska̍ndāya । aska̍nna̠gṃ̠ hi tat । yaddhu̠tasya̠ skanda̍ti ॥ ī̠ṅkā̠rāya̠ svāhē-ṅkṛ̍tāya̠ svāhētyā̍ha । ē̠tāni̠ vā a̍śvachari̠tāni̍ । cha̠ri̠tairē̠vaina̠gṃ̠ sama̍rdhayati ॥ 28 ॥

tadā̍huḥ । anā̍hutayō̠ vā a̍śvachari̠tāni̍ ।
naitā hō̍ta̠vyā̍ iti̍ । athō̠ khalvā̍huḥ । hō̠ta̠vyā̍ ē̠va । atra̠ vāvaivaṃ vi̠dvāna̍śvamē̠dhagṃ
sagg​sthā̍payati । yada̍śva-chari̠tāni̍ ju̠hōti̍ । tasmā̎-ddhōta̠vyā̍ iti̍ ॥ ba̠hi̠rdhā vā ē̍namē̠tadā̠yata̍nā-ddadhāti ।
bhrātṛ̍vyamasmai janayati ॥ 29 ॥

yasyā̍ nāyata̠nē̎-'nyatrā̠gnē-rāhu̍tī-rju̠hōti̍ ।
sā̠vi̠tri̠yā iṣṭyā̎ḥ pu̠rastā̎thsviṣṭa̠ kṛta̍ḥ ।
ā̠ha̠va̠nīyē̎-'śvachari̠tāni̍ juhōti । ā̠yata̍na ē̠vāsyāhu̍tī-rjuhōti । nāsmai̠ bhrātṛ̍vya-ñjanayati ॥ tadā̍huḥ । ya̠jña̠mu̠khē ya̍jñamukhē hōta̠vyā̎ḥ । ya̠jñasya̠ klṛptyai̎ । su̠va̠rgasya̍ lō̠kasyā-nu̍khyātyā̠ iti̍ ॥ athō̠ khalvā̍huḥ ॥ 30 ॥

yadya̍jñamu̠khē ya̍jñamukhē juhu̠yāt ।
pa̠śubhi̠-ryaja̍māna̠ṃ vya̍drdhayēt ।
ava̍ suva̠rgāllō̠kā-tpa̍dyēta । pāpī̍yā-nthsyā̠diti̍ ।
sa̠kṛdē̠va hō̍ta̠vyā̎ḥ । na yaja̍māna-mpa̠śubhi̠-rvya̍drdhayati । a̠bhi su̍va̠rgaṃ lō̠ka-ñja̍yati । na pāpī̍yā-nbhavati ॥ a̠ṣṭācha̍tvārigṃśatamaśva rū̠pāṇi̍ juhōti । a̠ṣṭācha̍tvārigṃśadakṣarā̠ jaga̍tī । jāga̠tō-'śva̍ḥ prājāpa̠tya-ssamṛ̍ddhyai ॥ ēka̠mati̍rikta-ñjuhōti । tasmā̠dēka̍ḥ pra̠jāsvadrdhu̍kaḥ ॥ 31 ॥
(a̠drdha̠ya̠ti̠ - ja̠na̠ya̠ti̠ - khalvā̍hu̠--r jaga̍tī̠ trīṇi̍ cha) (a. 8)

anuvākaṃ 9 - aśvasya nāmnāmabhivāchanam, uthsargaścha
vi̠bhūrmā̠trā pra̠bhūḥ pi̠trētyā̍ha । i̠yaṃ vai mā̠tā । a̠sau pi̠tā । ā̠bhyāmē̠vaina̠-mpari̍dadāti ॥ aśvō̍-'si̠ hayō̠-'sītyā̍ha । śāstyē̠vaina̍mē̠tat । tasmā̎chChi̠ṣṭāḥ pra̠jā jā̍yantē ॥ atyō̠-'sītyā̍ha ।
tasmā̠daśva̠-ssarvā̎-npa̠śūnatyē̍-'ti ।
tasmā̠daśva̠-ssarvē̍ṣā-mpaśū̠nāg​ śraiṣṭhya̍-ṅgachChati ॥ 32 ॥

pra yaśa̠-śśraiṣṭhya̍māpnōti । ya ē̠vaṃ vēda̍ ॥ narō̠-'syarvā̍-'si̠ sapti̍rasi vā̠jya̍sītyā̍ha ।
rū̠pamē̠vāsyai̠tanma̍hi̠māna̠ṃ vyācha̍ṣṭē ॥
yayu̠rnāmā̠-'sītyā̍ha । ē̠tadvā aśva̍sya pri̠ya-nnā̍ma̠dhēya̎m । pri̠yēṇai̠vaina̍-nnāma̠dhēyē̍nā̠bhiva̍dati । tasmā̠dapyā̍mi̠trau sa̠gantya̍ । nāmnā̠ chēddhvayē̍tē । mi̠tramē̠va bha̍vataḥ ॥ 33 ॥

ā̠di̠tyānā̠-mpatvā-'nvi̠hītyā̍ha । ā̠di̠tyānē̠vaina̍-ṅgamayati ॥
a̠gnayē̠ svāhā̠ svāhē̎mdrā̠gnibhyā̠miti̍ pūrvahō̠mā-ñju̍hōti । pūva̍ ē̠va dvi̠ṣanta̠-mbhrātṛ̍vya̠-mati̍krāmati ॥ bhūra̍si bhu̠vē tvā̠ bhavyā̍ya tvā bhaviṣya̠tē tvētyuthsṛ̍jati sarva̠tvāya̍ ॥ dēvā̍ āśāpālā ē̠ta-ndē̠vēbhyō-'śva̠-mmēdhā̍ya̠ prōkṣi̍ta-ṅgōpāya̠tētyā̍ha । śa̠taṃ vai talpyā̍ rājapu̠trā dē̠vā ā̍śāpā̠lāḥ । tēbhya̍ ē̠vaina̠-mpari̍dadāti ॥
ī̠śva̠rō vā aśva̠ḥ pramu̍kta̠ḥ parā̎-mparā̠vata̠-ṅgantō̎ḥ । i̠ha dhṛti̠-ssvāhē̠ha vidhṛ̍ti̠-ssvāhē̠ha ranti̠-ssvāhē̠ha rama̍ti̠ḥ
svāhēti̍ chatṛ̠ṣu pa̠thsu ju̍hōti ॥ 34 ॥

ē̠tā vā aśva̍sya̠ bandha̍nam ।
tābhi̍rē̠vaina̍-mbaddhnāti ।
tasmā̠daśva̠ḥ pramu̍ktō̠ bandha̍na̠-māga̍chChati ।
tasmā̠daśva̠ḥ pramu̍ktō̠ bandha̍na̠-nna ja̍hāti ॥
rā̠ṣṭraṃ vā a̍śvamē̠dhaḥ । rā̠ṣṭrē khalu̠ vā ē̠tē vyāya̍chChantē । yē-'śva̠-mmēddhya̠gṃ̠ rakṣa̍nti । tēṣā̠ṃ ya u̠dṛcha̠-ṅgachCha̍nti ।
rā̠ṣṭrādē̠va tē rā̠ṣṭra-ṅga̍chChanti । a̠tha ya u̠dṛcha̠-nna gachCha̍nti ॥ 35 ॥

rā̠ṣṭrādē̠va tē vyava̍chChidyantē । parā̠ vā ē̠ṣa si̍chyatē । yō̍-'ba̠lō̎-'śvamē̠dhēna̠ yaja̍tē । yada̠mitrā̠ aśva̍ṃ vi̠ndērann̍ ।
ha̠nyētā̎sya ya̠jñaḥ । cha̠tu̠śśa̠tā ra̍kṣanti । ya̠jñasyāghātāya ॥ athā̠nya-mā̠nīya̠ prōkṣē̍yuḥ । saiva tata̠ḥ prāya̍śchittiḥ ॥ 36 ॥
(ga̠chCha̠ti̠ - bha̠va̠ta̠ḥ - pa̠thsu ju̍hōti̠ - na gachCha̍nti̠ - +nava̍ cha) (a. 9)

anuvākaṃ 10 - dīkṣābhidhāna-ntatra vaiśvadēvahōmaḥ
pra̠jāpa̍ti-rakāmayatāśvamē̠dhēna̍ yajē̠yēti̍ । sa tapō̍-'tapyata । tasya̍ tēpā̠nasya̍ । sa̠ptātmanō̍ dē̠vatā̠ uda̍krāmann । sā dī̠kṣā-'bha̍vat । sa ē̠tāni̍ vaiśvadē̠vānya̍paśyat । tānya̍ juhōt ।
tairvai sa dī̠kṣāmavā̍rundha । yadvai̎śva dē̠vāni̍ ju̠hōti̍ । dī̠kṣāmē̠va-tairyaja̍mā̠nō-'va̍rundhē ॥ 37 ॥

sa̠pta ju̍hōti । sa̠pta hi tā dē̠vatā̍ u̠dakrā̍mann ॥ a̠nva̠ha-ñju̍hōti । a̠nva̠hamē̠va dī̠kṣāmava̍rundhē ॥ trīṇi̍ vaiśvadē̠vāni̍ juhōti ।
cha̠tvāryau̎dgraha̠ṇāni̍ । sa̠pta sampa̍dyantē । sa̠pta vai śī̍ra.ṣa̠ṇyā̎ḥ prā̠ṇāḥ ।
prā̠ṇā dī̠kṣā । prā̠ṇairē̠va prā̠ṇāndī̠kṣāmava̍rundhē ॥ 38 ॥

ēka̍vigṃśatiṃ vaiśvadē̠vāni̍ juhōti । ēka̍vigṃśati̠rvai dē̍valō̠kāḥ ।
dvāda̍śa̠ māsā̠ḥ pañcha̠rtava̍ḥ । traya̍ i̠mē lō̠kāḥ । a̠sāvā̍di̠tya ē̍kavi̠gṃ̠śaḥ ॥ ē̠ṣa su̍va̠rgō lō̠kaḥ । taddaivya̍-ṅkṣa̠ttram ।
sā śrīḥ । tadbra̠ddhnasya̍ vi̠ṣṭapa̎m । tathsvārā̎jya-muchyatē ॥ 39 ॥

tri̠gṃ̠śata̍maudgraha̠ṇāni̍ juhōti । tri̠gṃ̠śada̍kṣarā vi̠rāṭ । anna̍ṃ vi̠rāṭ । vi̠rājai̠vānnādya̠mava̍rundhē ॥
trē̠dhā vi̠bhajya̍ dē̠vatā̎-ñjuhōti । tryā̍vṛtō̠ vai dē̠vāḥ । tryā̍vṛta i̠mē lō̠kāḥ । ē̠ṣāṃ lō̠kānā̠māptyai̎ । ē̠ṣāṃ lō̠kānā̠-ṅklṛptyai̎ ॥ apa̠ vā ē̠tasmā̎tprā̠ṇāḥ krā̍manti ॥ 40 ॥

yō dī̠kṣāma̍ti-rē̠chaya̍ti । sa̠ptā̠ha-mpracha̍ranti ।
sa̠pta vai śī̍r​ṣa̠ṇyā̎ḥ prā̠ṇāḥ । prā̠ṇā dī̠kṣā ।
prā̠ṇairē̠va prā̠ṇāndī̠kṣāmava̍rundhē ॥ pū̠rṇā̠hu̠ti-mu̍tta̠mā-ñju̍hōti ।
sarva̠ṃ vai pū̎rṇāhu̠tiḥ । sarva̍mē̠vāpnō̍ti । athō̍ i̠yaṃ vai pū̎rṇāhu̠tiḥ ।
a̠syāmē̠va prati̍tiṣṭhati ॥ 41 ॥
(ru̠ndhē̠ - prā̠ṇā-ndī̠kṣāmava̍rundha - uchyatē - krāmanti - tiṣṭhati) (a. 10)

anuvākaṃ 11 - vaiśvadēvahōmamantravyākhyānam
prajāpa̍ti-raśvamē̠dha-ma̍sṛjata । tagṃ sṛ̠ṣṭa-nna kiñcha̠nōda̍yachChat ।
taṃ vai̎śvadē̠vānyē̠-vōda̍yachChann । yadvai̎śvadē̠vāni̍ ju̠hōti̍ ।
ya̠jñasyōdya̍tyai ॥ svāhā̠-''dhimādhī̍tāya̠ svāhā̎ । svāhā-''dhī̍ta̠-mmana̍sē̠ svāhā̎ ।
svāhā̠ mana̍ḥ pra̠jāpa̍tayē̠ svāhā̎ ।
kāya̠ svāhā̠ kasmai̠ svāhā̍ kata̠masmai̠ svāhēti̍ prājāpa̠tyē mukhyē̍ bhavataḥ ।
pra̠jāpa̍ti-mukhābhirē̠vaina̍-ndē̠vatā̍bhi̠rudya̍chChatē ॥ 42 ॥

adi̍tyai̠ svāhā-'di̍tyai ma̠hyai̎ svāhā-'di̍tyai sumṛḍī̠kāyai̠ svāhētyā̍ha । i̠yaṃ vā adi̍tiḥ । a̠syā ē̠vaina̍-mprati̠ṣṭhāyōdya̍chChatē ॥
sara̍svatyai̠ svāhā̠ sara̍svatyai bṛha̠tyai̎ svāhā̠ sara̍svatyai pāva̠kāyai̠ svāhētyā̍ha ।
vāgvai sara̍svatī । vā̠chaivaina̠mudya̍chChatē ॥
pū̠ṣṇē svāhā̍ pū̠ṣṇē pra̍pa̠thyā̍ya̠ svāhā̍ pū̠ṣṇē na̠randhi̍ṣāya̠ svāhētyā̍ha ।
pa̠śavō̠ vai pū̠ṣā । pa̠śubhi̍rē̠vaina̠-mudya̍chChatē ॥ tvaṣṭrē̠ svāhā̠ tvaṣṭra̍ tu̠rīpā̍ya̠ svāhā̠ tvaṣṭrē̍ puru̠rūpā̍ya̠ svāhētyā̍ha । tvaṣṭā̠ vai pa̍śū̠nā-mmi̍thu̠nānāgṃ̍ rūpa̠kṛt । rū̠pamē̠va pa̠śuṣu̍ dadhāti । athō̍ rū̠pairē̠vaina̠-mudya̍chChatē ॥
viṣṇa̍vē̠ svāhā̠ viṣṇa̍vē nikhurya̠pāya̠ svāhā̠ viṣṇa̍vē nibhūya̠pāya̠ svāhētyā̍ha ।
ya̠jñō vai viṣṇu̍ḥ । ya̠jñāyai̠vaina̠-mudya̍chChatē ॥ pū̠rṇā̠hu̠ti-mu̍tta̠mā-ñju̍hōti । pratyutta̍bdhyai saya̠tvāya̍ ॥ 43 ॥
(ya̠chCha̠tē̠ - pu̠ru̠rūpā̍ya̠ svāhētyā̍hā̠ṣṭau cha̍) (a. 11)

anuvākaṃ 12 - aśvasañcharaṇavathsarē pratidina-ndēvayajanadēśē kartavyamiṣṭitrayamabhidhīyatē
sā̠vi̠tra-ma̠ṣṭaka̍pāla-mprā̠tarnirva̍pati । a̠ṣṭākṣa̍rā gāya̠trī ।
gā̠ya̠tra-mprā̍tassava̠nam ।
prā̠ta̠ssa̠va̠nā dē̠vaina̍-ṅgāyatri̠yā ̍007ā;Chanda̠sō-'dhi̠ nirmi̍mītē ।
athō̎ prātassava̠namē̠va tēnā̎pnōti । gā̠ya̠trī-ñChanda̍ḥ ॥ sa̠vi̠trē pra̍savi̠tra ēkā̍daśa-kapāla-mma̠ddhyandi̍nē । ēkā̍daśākṣarā tri̠ṣṭup ।
traiṣṭu̍bha̠-mmāddhya̍ndina̠gṃ̠ sava̍nam ।
māddhya̍ndinā-dē̠vaina̠gṃ̠ sava̍nāttri̠ṣṭubha̠ḥ-Chanda̠sō-'dhi̠ nirmi̍mītē ॥ 44 ॥

athō̠ māddhya̍ndinamē̠va sava̍na̠-ntēnā̎pnōti । tri̠ṣṭubha̠-ñChanda̍ḥ ॥ sa̠vi̠tra ā̍savi̠trē dvāda̍śa-kapāla-maparā̠hṇē । dvāda̍śākṣarā̠ jaga̍tī । jāga̍ta-ntṛtīya sava̠nam ।
tṛ̠tī̠ya̠ sa̠va̠nādē̠vaina̠-ñjaga̍tyā̠ ̍007ā;Chanda̠sō-'dhi̠ nirmi̍mītē ।
athō̍ tṛtīya sava̠namē̠va tēnā̎pnōti ।
jaga̍tī̠-ñChanda̍ḥ ॥ ī̠śva̠rō vā aśva̠ḥ pramu̍kta̠ḥ parā̎-mparā̠vata̠-ṅgantō̎ḥ ।
i̠ha dhṛti̠-ssvāhē̠ha vidhṛ̍ti̠-ssvāhē̠ha ranti̠-ssvāhē̠ha rama̍ti̠-ssvāhēti̠ chata̍sra̠ āhu̍tī-rjuhōti
( ) ॥ 45 ॥

chata̍srō̠ diśa̍ḥ । di̠gbhirē̠vaina̠-mpari̍gṛhṇāti ॥ āśva̍tthō vra̠jō bha̍vati । pra̠jāpa̍ti-rdē̠vēbhyō̠ nilā̍yata । aśvō̍ rū̠pa-ṅkṛ̠tvā ।
sō̎-'śva̠tthē sa̍ṃvathsa̠ra-ma̍tiṣṭhat । tada̍śva̠tthasyā̎-śvattha̠tvam ।
yadāśva̍tthō vra̠jō bhava̍ti । sva ē̠vaina̠ṃ yōnau̠ prati̍ṣṭhāpayati ॥ 46 ॥
(tri̠ṣṭubha̠ ̍śChanda̠sō-'dhi̠ nirmi̍mītē - juhōti̠ - nava̍ cha) (a. 12)

anuvākaṃ 13 - saṃvathsarādrdhvamukhyasyāgrērūpasthānam
ā bra̍hma-nbrāhma̠ṇō bra̍hmavarcha̠sī jā̍yatā̠-mityā̍ha । brā̠hma̠ṇa ē̠va bra̍hmavarcha̠sa-ndadhāti । tasmā̎tpu̠rā brā̎hma̠ṇō bra̍hmavarcha̠sya̍ jāyata ॥ ā-'smi-nrā̠ṣṭrē rā̍ja̠nya̍ iṣa̠vya̍-śśūrō̍ mahāra̠thō jā̍yatā̠-mityā̍ha । rā̠ja̠nya̍ ē̠va śau̠rya-mma̍hi̠māna̍-ndadhāti । tasmā̎tpu̠rā rā̍ja̠nya̍ iṣa̠vya̍-śśūrō̍ mahāra̠thō̍-'jāyata ॥
dōgdhrī̍ dhē̠nurityā̍ha । dhē̠nvāmē̠va payō̍ dadhāti । tasmā̎tpu̠rā dōgdhrī̍ dhē̠nura̍jāyata । vōḍhā̍-'na̠ḍvā-nityā̍ha ॥ 47 ॥

a̠na̠ḍuhyē̠va vī̠rya̍-ndadhāti । tasmā̎tpu̠rā vōḍhā̍-'na̠ḍvāna̍jāyata । ā̠śu-ssapti̠rityā̍ha । aśva̍ ē̠va ja̠va-nda̍dhāti । tasmā̎tpu̠rā-''śuraśvō̍-'jāyata । pura̍dhi̠ṃryōṣētyā̍ha ।
yō̠ṣityē̠va rū̠pa-nda̍dhāti । tasmā̠thstrī yu̍va̠tiḥ pri̠yā bhāvu̍kā ॥ ji̠ṣṇū ra̍thē̠ṣṭhā ityā̍ha । ā ha̠ vai tatra̍ ji̠ṣṇū ra̍thē̠ṣṭhā jā̍yatē ॥ 48 ॥

yatrai̠tēna̍ ya̠jñēna̠ yaja̍ntē ॥ sa̠bhēyō̠ yuvētyā̍ha । yō vai pū̎rvavaya̠sī ।
sa sa̠bhēyō̠ yuvā̎ । tasmā̠dyuvā̠ pumā̎-npri̠yō bhāvu̍kaḥ ॥ ā-'sya yaja̍mānasya vī̠rō jā̍yatā̠-mityā̍ha । ā ha̠ vai tatra̠ yaja̍mānasya vī̠rō jā̍yatē ।
yatrai̠tēna̍ ya̠jñēna̠ yaja̍ntē ॥ ni̠kā̠mēni̍kāmē naḥ pa̠rjanyō̍ var​ṣa̠tvityā̍ha ।
ni̠kā̠mēni̍kāmē ha̠ vai tatra̍ pa̠rjanyō̍ var​ṣati । yatrai̠tēna̍ ya̠jñēna̠ yaja̍ntē ॥ pha̠linyō̍ na̠ ōṣa̍dhayaḥ pachyantā̠-mityā̍ha ।
pha̠linyō̍ ha̠ vai tatrauṣa̍dhayaḥ pachyantē । yatrai̠tēna̍ ya̠jñēna̠ yaja̍ntē ।
yō̠ga̠kṣē̠mō na̍ḥ kalpatā̠-mityā̍ha ।
kalpa̍tē ha̠ vai tatra̍ pra̠jābhyō̍ yōgakṣē̠maḥ ।
yatrai̠tēna̍ ya̠jñēna̠ yaja̍ntē ॥ 49 ॥
(a̠na̠ḍvānityā̍ha - jāyatē - var​ṣati sa̠pta cha̍) (a. 13)

anuvākaṃ 14 - annahōmāḥ. trirātrarūpasyāśvamēdhasya prathamadinarātrau
pra̠jāpa̍ti-rdē̠vēbhyō̍ ya̠jñān vyādi̍śat ।
sa ā̠tma-nna̍śvamē̠dhama̍dhatta ।
ta-ndē̠vā a̍bruvann । ē̠ṣa vāva ya̠jñaḥ । yada̍śvamē̠dhaḥ । apyē̠va nō-'trā̠stviti̍ ।
tēbhya̍ ē̠tāna̍nnahō̠mā-nprāya̍chChat ।
tāna̍juhōt । tairvai sa dē̠vāna̍ prīṇāt ।
yada̍nna-hō̠māñju̠hōti̍ ॥ 50 ॥

dē̠vānē̠va tairyaja̍mānaḥ prīṇāti ॥ ājyē̍na juhōti ।
a̠gnērvā ē̠tadrū̠pam । yadājya̎m । yadājyē̍na ju̠hōti̍ । a̠gnimē̠va tatprī̍ṇāti ॥ madhu̍nā juhōti ।
ma̠ha̠tyai vā ē̠taddē̠vatā̍yai rū̠pam । yanmadhu̍ । yanmadhu̍nā ju̠hōti̍ ॥ 51 ॥

ma̠ha̠tīmē̠va taddē̠vatā̎-mprīṇāti । ta̠ṇḍu̠lai-rju̍hōti । vasū̍nā̠ṃ vā ē̠tadrū̠pam । yatta̍ṇḍu̠lāḥ । yatta̍ṇḍu̠lai-rju̠hōti̍ ।
vasū̍nē̠va tatprī̍ṇāti । pṛthu̍kai-rju̠hōti̍ (rjuhōti) ।
ru̠drāṇā̠ṃ vā ē̠tadrū̠pam । yatpṛthu̍kāḥ । yatpṛthu̍kai-rju̠hōti̍ ॥ 52 ॥

ru̠drānē̠va tatprī̍ṇāti । lā̠jairju̍hōti । ā̠di̠tyānā̠ṃ vā ē̠tadrū̠pam । yallā̠jāḥ । yallā̠jai-rju̠hōti̍ । ā̠di̠tyānē̠va tatprī̍ṇāti । ka̠rambai̎-rjuhōti । viśvē̍ṣā̠ṃ vā ē̠taddē̠vānāgṃ̍ rū̠pam । yatka̠rambā̎ḥ । yatka̠rambai̎-rju̠hōti̍ ॥ 53 ॥

viśvā̍nē̠va taddē̠vā-nprī̍ṇāti । dhā̠nābhi̍-rjuhōti ।
nakṣa̍trāṇā̠ṃ vā ē̠tadrū̠pam । yaddhā̠nāḥ । yaddhā̠nābhi̍-rju̠hōti̍ । nakṣa̍trāṇyē̠va tatprī̍ṇāti । saktu̍bhi-rjuhōti । pra̠jāpa̍tē̠rvā ē̠tadrū̠pam ।
yathsakta̍vaḥ । yathsaktu̍bhi-rju̠hōti̍ ॥ 54 ॥

pra̠jāpa̍timē̠va tatprī̍ṇāti । ma̠sūsyai̎rjuhōti ।
sarvā̍sā̠ṃ vā ē̠taddē̠vatā̍nāgṃ rū̠pam । yanma̠sūsyā̍ni । yanma̠sūsyai̎-rju̠hōti̍ । sarvā̍ ē̠va taddē̠vatā̎ḥ prīṇāti । pri̠ya̠ṅgu̠ta̠ṇḍu̠lai-rju̍hōti । pri̠yāṅgā̍ ha̠ vai nāmai̠tē ।
ē̠tairvai dē̠vā aśva̠syāṅgā̍ni̠ sama̍dadhuḥ । yatpri̍yaṅgutaṇḍu̠lai-rju̠hōti̍ । aśva̍syai̠vāṅgā̍ni̠ sanda̍dhāti ॥ daśānnā̍ni juhōti । daśā̎kṣarā vi̠rāṭ ।
vi̠rāṭ-kṛ̠thsnasyā̠-nnādya̠syā-va̍ruddhyai ॥ 55 ॥
(ju̠hōti̠ - madhu̍nā ju̠hōti̠ - pṛthu̍kairju̠hōti̍ - ka̠rambai̎rju̠hōti̠ - saktu̍bhirju̠hōti̍ - priyaṅgutaṇḍu̠lairju̠hōti̍ cha̠tvāri̍ cha) (a. 14)

(a̠nna̠hō̠mānājyē̍nā̠gnērmadhu̍nā taṇḍu̠laiḥ pṛthu̍kairlā̠jaiḥ ka̠rambai̎drdhā̠nābhi̠-ssaktu̍bhirma̠sūsyai̎ḥ priyaṅgutaṇḍu̠lai-rdaśānnā̍ni̠ dvāda̍śa)
anuvākaṃ 15 - tatprakāraviśēṣa
pra̠jāpa̍ti-raśvamē̠dhama̍sṛjata । tagṃ sṛ̠ṣṭagṃ rakṣāg̍sya jighāgṃsann ।
sa ē̠tā-npra̠jāpa̍tirnaktagṃ hō̠māna̍-paśyat । tāna̍ juhōt । tairvai sa ya̠jñā-drakṣā̠g̠syapā̍hann । yanna̍ktagṃ hō̠māñju̠hōti̍ । ya̠jñādē̠va tairyaja̍mānō̠ rakṣā̠g̠syapa̍hanti ॥ ājyē̍na juhōti ।
vajrō̠ vā ājya̎m । vajrē̍ṇai̠va ya̠jñā-drakṣā̠g̠syapa̍hanti ॥ 56 ॥

ājya̍sya prati̠pada̍-ṅkarōti । prā̠ṇō vā ājya̎m ।
mu̠kha̠ta ē̠vāsya̍ prā̠ṇa-nda̍dhāti ॥ a̠nna̠hō̠mā-ñju̍hōti । śarī̍ravadē̠vāva̍rundhē ॥ vya̠tyāsa̍-ñjuhōti । u̠bhaya̠syā va̍ruddhyai ॥
nakta̍-ñjuhōti । rakṣa̍sā̠mapa̍hatyai ॥ ājyē̍nā-nta̠tō ju̍hōti ॥ 57 ॥

prā̠ṇō vā ājya̎m । u̠bha̠yata̍ ē̠vāsya̍ prā̠ṇa-nda̍dhāti । pu̠rastā̎-chchō̠pari̍ṣṭāchcha ॥ ēka̍smai̠ svāhētyā̍ha । a̠sminnē̠va lō̠kē prati̍tiṣṭhati । dvābhyā̠g̠ svāhētyā̍ha । a̠muṣmi̍nnē̠va lō̠kē prati̍tiṣṭhati । u̠bhayō̍rē̠va lō̠kayā̠ḥ prati̍tiṣṭhati । a̠smigg​śchā̠-muṣmigg̍ścha ॥ śa̠tāya̠ svāhētyā̍ha । śa̠tāyu̠rvai puru̍ṣa-śśa̠tavī̎ryaḥ । āyu̍rē̠va vī̠rya̍mava̍rundhē ।
sa̠hasrā̍ya̠ svāhētyā̍ha । āyu̠rvai sa̠hasra̎m । āyu̍rē̠vā-va̍rundhē ॥
sarva̍smai̠ svāhētyā̍ha । apa̍rimitamē̠vā va̍rundhē ॥ 58 ॥
(ē̠va ya̠jña-drakṣā̠g̠syapa̍han - tyanta̠tō ju̍hōti - śa̠tāya̠ svāhētyā̍ha sapta cha̍) (a. 15)

anuvākaṃ 16 - vivaraṇamētayōḥ
pra̠jāpa̍ti̠ṃ vā ē̠ṣa ī̎phsa̠tītyā̍huḥ । yō̎-'śvamē̠dhēna̠ yaja̍ta̠ iti̍ ।
athō̍ āhuḥ । sarvā̍ṇi bhū̠tānīti̍ ॥
ēka̍smai̠ svāhētyā̍ha । pra̠jāpa̍ti̠rvā ēka̍ḥ । tamē̠vāpnō̍ti ॥ ēka̍smai̠ svāhā̠ dvābhyā̠g̠ svāhētya̍bhi-pū̠rvamāhu̍tī-rjuhōti ।
a̠bhi̠pū̠rvamē̠va sa̍va̠rgaṃ lō̠kamē̍ti ॥ ē̠kō̠tta̠ra-ñju̍hōti ॥ 59 ॥

ē̠ka̠vadē̠va su̍va̠rgaṃ lō̠kamē̍ti ॥ santa̍ta-ñjuhōti । su̠va̠rgasya̍ lō̠kasya̠ santa̍tyai ॥ śa̠tāya̠ svāhētyā̍ha । śa̠tāyu̠rvai puru̍ṣa-śśa̠tavī̎ryaḥ । āyu̍rē̠va vī̠rya̍mava̍rundhē । sa̠hasrā̍ya̠ svāhētyā̍ha । āyu̠rvai sa̠hasra̎m । āyu̍rē̠vā va̍rundhē ॥ a̠yutā̍ya̠ svāhā̍ ni̠yutā̍ya̠ svāhā̎ pra̠yutā̍ya̠ svāhētyā̍ha ॥ 60 ॥

traya̍ i̠mē lō̠kāḥ । i̠mānē̠va lō̠kānava̍rundhē ॥ arbu̍dāya̠ svāhētyā̍ha । vāgvā arbu̍dam । vācha̍mē̠vā va̍rundhē ॥ nya̍rbudāya̠ svāhētyā̍ha ।
yō vai vā̠chō bhū̠mā । tannya̍rbudam ।
vā̠cha ē̠va bhū̠māna̠mava̍rundhē ॥
sa̠mu̠drāya̠ svāhētyā̍ha ॥ 61 ॥

sa̠mu̠dramē̠vāpnō̍ti । maddhyā̍ya̠ svāhētyā̍ha । maddhya̍mē̠vāpnō̍ti । antā̍ya̠ svāhētyā̍ha । anta̍mē̠-vāpnō̍ti । pa̠rā̠drdhāya̠ svāhētyā̍ha ।
pa̠rā̠drdhamē̠vāpnō̍ti ॥ u̠ṣasē̠ svāhā̠ vyu̍ṣṭyai̠ svāhētyā̍ha । rātri̠rvā u̠ṣāḥ ।
aha̠rvyu̍ṣṭiḥ । a̠hō̠rā̠trē ē̠vāva̍rundhē ।
athō̍ ahōrā̠trayō̍rē̠va prati̍tiṣṭhati ॥
tā yadu̠bhayī̠rdivā̍ vā̠ nakta̍ṃ vā juhu̠yāt । a̠hō̠rā̠trē mō̍hayēt । u̠ṣasē̠ svāhā̠ vyu̍ṣṭyai̠ svāhō̍dēṣya̠tē svāhō̎dya̠tē
svāhētyanu̍ditē juhōti । udi̍tāya̠ svāhā̍ suva̠rgāya̠ svāhā̍ lō̠kāya̠ svāhētyudi̍tē juhōti ।
a̠hō̠rā̠trayō̠-ravya̍timōhāya ॥ 62 ॥
(ē̠kō̠tta̠ra-ñju̍hōti - pra̠yutā̍ya̠ svāhētyā̍ha - samu̠drāya̠ svāhētyā̠hāha̠--r vyu̍ṣṭi-ssa̠pta cha̍) (a. 16)

anuvākaṃ 17 - saptamakāṇḍagatānnahōmānuvākā vyākhyāyantē
vi̠bhūrmā̠trā pra̠bhūḥ pi̠trētya̍śva-nā̠māni̍ juhōti ।
u̠bhayō̍rē̠vaina̍ṃ lō̠kayō̎-rnāma̠dhēya̍-ṅgamayati ॥ āya̍nāya̠ svāhā̠ prāya̍ṇāya̠ svāhētyu̍-ddrā̠vāñju̍hōti । sarva̍mē̠vaina̠-maska̍nnagṃ suva̠rgaṃ lō̠ka-ṅga̍mayati ॥
a̠gnayē̠ svāhā̠ sōmā̍ya̠ svāhēti̍ pūrvahā̠mā-ñju̍hōti । pūrva̍ ē̠va dvi̠ṣanta̠-mbhrātṛ̍vya̠-mati̍krāmati ॥
pṛ̠thi̠vyai svāhā̠-'ntari̍kṣāya̠ svāhētyā̍ha । ya̠thā̠ ya̠jurē̠vaitat ॥ a̠gnayē̠ svāhā̠ sōmā̍ya̠ svāhēti̍ pūrvadī̠kṣā ju̍hōti ।
pūrva̍ ē̠va dvi̠ṣanta̠-mbhrātṛ̍vya̠-mati̍krāmati ॥ 63 ॥

pṛ̠thi̠vyai svāhā̠-'ntari̍kṣāya̠ svāhētyē̍-kavi̠gṃ̠śinī̎-ndī̠kṣā-ñju̍hōti ।
ēka̍vigṃśati̠rvai dē̍valō̠kāḥ । dvāda̍śa̠ māsā̠ḥ pañcha̠rtava̍ḥ । traya̍ i̠mē lō̠kāḥ । a̠sāvā̍di̠tya ē̍kavi̠gṃ̠śaḥ । ē̠ṣa su̍va̠rgō lō̠kaḥ ।
su̠va̠rgasya̍ lō̠kasya̠ sama̍ṣṭyai ॥
bhuvō̍ dē̠vānā̠-ṅkarma̠ṇētyṛ̍tu-dī̠kṣā ju̍hōti ।
ṛ̠tūnē̠-vāsmai̍ kalpayati ॥ a̠gnayē̠ svāhā̍ vā̠yavē̠ svāhēti̍ juhō̠tya-na̍ntarityai ॥ 64 ॥

a̠rvāṃya̠jña-ssaṅkrā̍ma̠tvi-tyāptī̎-rjuhōti । su̠va̠rgasya̍ lō̠kasyāptyai̎ ॥ bhū̠ta-mbhavya̍-mbhavi̠ṣyaditi̠ paryā̎ptī-rjuhōti ।
su̠va̠rgasya̍ lō̠kasya̠ paryā̎ptyai ॥
ā mē̍ gṛ̠hā bha̍va̠ntvityā̠bhū-rju̍hōti । su̠va̠rgasya̍ lō̠kasyā bhū̎tyai ॥
a̠gninā̠ tapō-'nva̍bhava̠ditya̍nu̠bhū-rju̍hōti । su̠va̠rgasya̍ lō̠kasyānu̍bhūtyai ॥
svāhā̠-''dhimādhī̍tāya̠ svāhēti̠ sama̍stāni vaiśvadē̠vāni̍ juhōti । sama̍stamē̠va dvi̠ṣanta̠-mbhrātṛ̍vya̠-mati̍krāmati ॥ 65 ॥

da̠dbhya-ssvāhā̠ hanū̎bhyā̠g̠ svāhētya̍ṅgahō̠mā-ñju̍hōti ।
aṅgē̍ aṅgē̠ vai puru̍ṣasya pā̠pmōpa̍śliṣṭaḥ ।
aṅgā̍daṅgā dē̠vaina̍-mpā̠pmana̠stēna̍ muñchati ॥ a̠ñjyē̠tāya̠ svāhā̍ kṛ̠ṣṇāya̠ svāhā̎ śvē̠tāya̠ svāhētya̍-śvarū̠pāṇi̍ juhōti ।
rū̠pairē̠vaina̠gṃ̠ sama̍drdhayati ॥
ōṣa̍dhībhya̠-ssvāhā̠ mūlē̎bhya̠-ssvāhētyō̍ṣadhi hō̠māñju̍hōti । dva̠yyō vā ōṣa̍dhayaḥ । puṣpē̎bhyō̠-'nyāḥ phala̍-ṅgṛ̠hṇanti̍ ।
mūlē̎bhyō̠-'nyāḥ । tā ē̠vōbhayī̠rava̍rundhē ॥ 66 ॥

vana̠spati̍bhya̠-ssvāhēti̍ vanaspati-hō̠māñju̍hōti ।
ā̠ra̠ṇyasyā̠nnādya̠syāva̍ruddhyai ॥
mē̠ṣastvā̍ pacha̠tai-ra̍va̠tvitya-pā̎vyāni juhōti ।
prā̠ṇā vai dē̠vā apā̎vyāḥ । prā̠ṇānē̠vāva̍rundhē ॥ kūpyā̎bhya̠-ssvāhā̠-'dbhya-ssvāhētya̠pāgṃ hōmā̎mjuhōti । a̠phsu vā āpa̍ḥ । anna̠ṃ vā āpa̍ḥ । a̠dbhyō vā anna̍-ñjāyatē । yadē̠vādbhyō-'nna̠-ñjāya̍tē । tadava̍rundhē ॥ 67 ॥
(pū̠rva̠dī̠kṣā ju̍hōti̠ pūrva̍ ē̠va dvi̠ṣanta̠-mbhrātṛ̍vya̠mati̍krāma̠ - tyana̍ntarityai - krāmati - rundhē̠ - jāya̍ta̠ ēka̍-ñcha) (a. 17)

anuvākaṃ 18 - saptamakāṇḍagatānnahōmānuvākā vyākhyāyantē
ambhāgṃ̍si juhōti । a̠yaṃ vai lō̠kō-'mbhāgṃ̍si ।
tasya̠ vasa̠vō-'dhi̍patayaḥ । a̠gnirjyōti̍ḥ । yadambhāgṃ̍si ju̠hōti̍ ।
i̠mamē̠va lō̠kamava̍rundhē । vasū̍nā̠gṃ̠ sāyu̍jya-ṅgachChati । a̠gni-ñjyōti̠rava̍rundhē ॥ nabhāgṃ̍si juhōti । a̠ntari̍kṣaṃ vai nabhāgṃ̍si ॥ 68 ॥

tasya̍ ru̠drā adhi̍patayaḥ । vā̠yurjyōti̍ḥ । yannabhāgṃ̍si ju̠hōti̍ । a̠ntari̍kṣamē̠vā-va̍rundhē । ru̠drāṇā̠gṃ̠ sāyu̍jya-ṅgachChati ।
vā̠yu-ñjyōti̠rava̍rundhē । mahāgṃ̍si juhōti । a̠sau vai lō̠kō mahāgṃ̍si । tasyā̍di̠tyā adhi̍patayaḥ। sūryō̠ jyōti̍ḥ ॥ 69 ॥

yanmahāgṃ̍si ju̠hōti̍ । a̠mumē̠va lō̠kamava̍rundhē । ā̠di̠tyānā̠gṃ̠ sāyu̍jya-ṅgachChati । sūrya̠-ñjyōti̠rava̍rundhē ॥
namō̠ rājña̠ namō̠ varu̍ṇā̠yēti̍ ya̠vyāni̍ juhōti ।
a̠nnādya̠syāva̍ruddhyai ॥ ma̠yō̠bhūrvātō̍ a̠bhi vā̍tū̠srā iti̍ ga̠vyāni̍ juhōti ।
pa̠śū̠nāmava̍ruddhyai ॥
prā̠ṇāya̠ svāhā̎ vyā̠nāya̠ svāhēti̍ santati-hō̠māñju̍hōti । su̠va̠rgasya̍ lō̠kasya̠ santa̍tyai ॥ 70 ॥

si̠tāya̠ svāhā-'si̍tāya̠ svāhēti̠ pramu̍ktī-rjuhōti ।
su̠va̠rgasya̍ lō̠kasya̠ pramu̍ktyai ॥ pṛ̠thi̠vyai svāhā̠-'ntari̍kṣāya̠ svāhētyā̍ha ।
ya̠thā̠ ya̠jurē̠vaitat ॥
da̠ttvatē̠ svāhā̍-'da̠ntakā̍ya̠ svāhēti̍ śarīra-hō̠māñju̍hōti । pi̠tṛ̠lō̠kamē̠va tairyaja̍mā̠nō-'va̍rundhē ॥ kastvā̍ yunakti̠ sa tvā̍ yuna̠ktviti̍ pari̠dhīn. yu̍nakti । i̠mē vai lō̠kāḥ pa̍ri̠dhaya̍ḥ । i̠mānē̠vāsmai̍ lō̠kān. yu̍nakti ।
su̠va̠rgasya̍ lō̠kasya̠ sama̍ṣṭyai ॥ 71 ॥

yaḥ prā̍ṇa̠tō ya ā̎tma̠dā iti̍ mahi̠mānau̍ juhōti ।
su̠va̠rgō vai lō̠kō maha̍ḥ । su̠va̠rgamē̠va tābhyā̎ṃ lō̠kaṃ yaja̍mā̠nō-'va̍rundhē ॥
ā brahma̍-nbrāhma̠ṇō bra̍hmavacha̠r​sī jā̍yatā̠miti̠ sama̍stāni brahmavarcha̠sāni̍ juhōti ।
bra̠hma̠va̠rcha̠samē̠va tairyaja̍mā̠nō
-'va̍rundhē ॥ jajñi̠ bīja̠miti̍ juhō̠tya-na̍ntarityai ॥
a̠gnayē̠ sama̍nama-tpṛthi̠vyai samana̍ma̠diti̍ sannati hō̠māñju̍hōti । su̠va̠rgasya̍ lō̠kasya̠ sanna̍tyai ॥ bhū̠tāya̠ svāhā̍ bhaviṣya̠tē svāhēti̍ bhūtābha̠vyau hōmau̍ juhōti ।
a̠yaṃ vai lō̠kō bhū̠tam ॥ 72 ॥

asau bha̍vi̠ṣyat । a̠nayō̍rē̠va lō̠kayō̠ḥ prati̍tiṣṭhati । sarva̠syāptyai̎ । sarva̠syāva̍ruddhyai ॥ yadakra̍ndaḥ pratha̠ma-ñjāya̍māna̠ itya̍śvastō̠mīya̍-ñjuhōti । sarva̠syāptyai̎ । sarva̍sya̠ jityai̎ ॥ sarva̍mē̠va tēnā̎pnōti ।
sarva̍-ñjayati । yō̎-'śvamē̠dhēna̠ yaja̍tē ॥ 73 ॥

ya u̍ chainamē̠vaṃ vēda̍ ॥ ya̠jñagṃ rakṣāg̍sya jighāgṃsann । sa ē̠tā-npra̠jāpa̍ti-rnaktagṃ hō̠māna̍paśyat । tāna̍juhōt ।
tairvai sa ya̠jñādrakṣā̠g̠syapā̍hann । yanna̍ktagṃ hō̠māñju̠hōti̍ ।
ya̠jñādē̠va tairyaja̍mānō̠
rakṣā̠g̠syapa̍hanti ॥ u̠ṣasē̠ svāhā̠ vyu̍ṣṭyai̠ svāhētya̍nta̠tō ju̍hōti ।
su̠va̠rgasya̍ lō̠kasya̠ sama̍ṣṭyai ॥ 74 ॥
(vai nabhāgṃ̍si̠ - sūryō̠ jyōti̠ḥ - santa̍tyai̠ - sama̍ṣṭyai - bhu̠tam - ँyaja̍tē̠ - +nava̍ cha) (a. 18)

anuvākaṃ 19 - aupasathyadinē yūpaprayōgāḥ
ē̠ka̠yū̠pō vai̍kāda̠śinī̍ vā । a̠nyēṣā̎ṃ ya̠jñānā̠ṃ yūpā̍ bhavanti ।
ē̠ka̠vi̠śinya̍-śvamē̠dhasya̍ । su̠va̠rgasya̍ lō̠kasyā̠-bhiji̍tyai ॥ bai̠la̠.vō vā̍ khādi̠rō vā̍ pālā̠śō vā̎ । a̠nyēṣā̎ṃ yajñakratū̠nāṃ yūpā̍ bhavanti । rājju̍dāla̠ ēka̍vigṃśatya-ratniraśvamē̠dhasya̍ । su̠va̠rgasya̍ lō̠kasya̠ sama̍ṣṭyai ॥ nānyēṣā̎-mpaśū̠nā-ntē̍ja̠nyā a̍va̠dyanti̍ । ava̍dya̠ntyaśva̍sya ॥ 75 ॥

pā̠pmā vai tē̍ja̠nī । pā̠pmanō-'pa̍hatyai ॥
pla̠kṣa̠śā̠khāyā̍ma̠nyēṣā̎-mpaśū̠nāma̍va̠dyanti̍ । vē̠ta̠sa̠-śā̠khāyā̠-maśva̍sya । a̠phsuyō̍ni̠rvā aśva̍ḥ । a̠phsu̠jō vē̍ta̠saḥ । sva ē̠vāsya̠ yōnā̠va-va̍dyati ॥
yūpē̍ṣu grā̠myā-npa̠śūnni̍-yu̠ñjanti̍ । ā̠rō̠kēṣvā̍-ra̠ṇyāndhā̍rayanti ।
pa̠śū̠nāṃ vyāvṛ̍ttyai ॥ ā grā̠myā-npa̠śūn-ँlabha̍ntē । prāra̠ṇyān​thsṛ̍janti । pā̠pmanō-'pa̍hatyai ॥ 76 ॥
(aśva̍sya̠ - vyāvṛ̍ttya̠ trīṇi̍ cha) (a. 19)

anuvākaṃ 20 - yūpānāṃ sthānādayaḥ
rājju̍dāla-magni̠ṣṭha-mmi̍nōti । bhrū̠ṇa̠ha̠tyāyā̠ apa̍hatyai ॥ pautu̍dravāva̠bhitō̍ bhavataḥ । puṇya̍sya ga̠ndhasyāva̍ruddhyai ।
bhrū̠ṇa̠ha̠tyā-mē̠vāsmā̍-dapa̠hatya̍ । puṇyē̍na ga̠ndhēnō̍bha̠yata̠ḥ pari̍gṛhṇāti ॥
ṣaḍbai̠l̠.vā bha̍vanti । bra̠hma̠va̠rcha̠sasyā-va̍ruddhyai ॥ ṣaṭkhā̍di̠rāḥ ।
tēja̠sō-'va̍ruddhyai ॥ 77 ॥

ṣaṭpā̍lā̠śāḥ । sō̠ma̠pī̠thasyā-va̍ruddhyai ॥ ēka̍vigṃśati̠-ssampa̍dyantē ।
ēka̍vigṃśati̠rvai dē̍valō̠kāḥ । dvāda̍śa̠ māsā̠ḥ pañcha̠rtava̍ḥ । traya̍ i̠mē lō̠kāḥ । a̠sāvā̍di̠tya ē̍kavi̠gṃ̠śaḥ । ē̠ṣa su̍va̠rgō lō̠kaḥ ।
su̠va̠rgasya̍ lō̠kasya̠ sama̍ṣṭyai ॥ śa̠ta-mpa̠śavō̍ bhavanti ॥ 78 ॥

śa̠tāyu̠ḥ puru̍ṣa-śśa̠tēndri̍yaḥ । āyu̍ṣyē̠vēndri̠yē prati̍tiṣṭhati ॥
sarva̠ṃ vā a̍śvamē̠ddhyāpnō̍ti । apa̍rimitā bhavanti । apa̍rimita̠syā-va̍ruddhyai ॥ bra̠hma̠vā̠dinō̍ vadanti । kasmā̎thsa̠tyāt ।
da̠kṣi̠ṇa̠tō̎-'nyēṣā̎-mpaśū̠nāma̍va̠dyanti̍ । u̠tta̠ra̠tō-'śva̠syēti̍ । vā̠ru̠ṇō vā aśva̍ḥ ॥ 79 ॥

ē̠ṣā vai varu̍ṇasya̠ dik । svāyā̍mē̠vāsya̍ di̠śyava̍dyati । yadita̍rēṣā-mpaśū̠nāma̍va̠dyati̍ । śa̠ta̠dē̠va̠tya̍-ntēnāva̍rundhē ॥
chi̠tē̎-'gnā-vadhi̍vaita̠sē kaṭē-'śva̍-ñchinōti ।
a̠phsu-yō̍ni̠rvā aśva̍ḥ ।
a̠phsu̠jō vē̍ta̠saḥ । sva ē̠vaina̠ṃ yōnau̠ prati̍ṣṭhāpayati ॥ pu̠rastā̎-tpra̠tyañcha̍-ntūpa̠ra-ñchi̍nōti । pa̠śchātprā̠chīna̍-ṅgōmṛ̠gam ॥ 80 ॥

prā̠ṇā̠pā̠nā-vē̠vāsmina̎ thsa̠myañchau̍ dadhāti ॥
aśva̍-ntūpa̠ra-ṅgō̍mṛ̠gamiti̍ sarva̠huta̍ ē̠tāñju̍hōti । ē̠ṣāṃ lō̠kānā̍-ma̠bhiji̍tyai ॥ ā̠tmanā̠-'bhiju̍hōti । sātmā̍namē̠vaina̠gṃ̠ sata̍nu-ṅkarōti ॥ sātmā̠-'muṣmi̍n ँlā̠kē bha̍vati ।
ya ē̠vaṃ vēda̍ । athō̠ vasō̍rē̠va dhārā̠-ntēnāva̍rundhē ॥ i̠lu̠vardā̍ya̠ svāhā̍ bali̠vardā̍ya̠ svāhētyā̍ha । sa̠ṃva̠thsa̠rō vā i̍lu̠varda̍ḥ ।
pa̠ri̠va̠thsa̠rō ba̍li̠varda̍ḥ । sa̠ṃva̠thsa̠rādē̠va pa̍rivathsa̠rādāyu̠ra va̍rundhē । āyu̍rē̠vāsmi̍n-dadhāti ।
tasmā̍daśva-mēdhayā̠jī ja̠rasā̍ vi̠srasā̠-'muṃ lō̠kamē̍ti ॥ 81 ॥
(tēja̠sō-'va̍ruddhai - bhava̠n - tyaśvō̍ - gōmṛ̠ga - mi̍lu̠varda̍ ścha̠tvāri̍ cha) (a. 20)

anuvākaṃ 21 - chētavyāgnayādērviśēṣaḥ
ē̠ka̠vi̠gṃ̠śō̎-'gnirbha̍vati । ē̠ka̠vi̠gṃ̠śa-sstōma̍ḥ । ēka̍vigṃśati̠ryūpā̎ḥ ॥
yathā̠ vā aśvā̍ varr​ṣa̠bhā vā̠ vṛṣā̍ṇa-ssagg​sphu̠rērann̍ । ē̠vamē̠tathstōmā̠-ssagg​sphu̍rantē । yadē̍kavi̠gṃ̠śāḥ । tē yathsa̍mṛ̠chChērann̍ । ha̠nyētā̎sya ya̠jñaḥ ॥ dvā̠da̠śa ē̠vāgni-ssyā̠dityā̍huḥ ।
dvā̠da̠śa-sstōma̍ḥ ॥ 82 ॥

ēkā̍daśa̠ yūpā̎ḥ ॥ yaddvā̍da̠śō̎-'gnirbhava̍ti । dvāda̍śa̠ māsā̎-ssaṃvathsa̠raḥ ।
sa̠ṃva̠thsa̠rēṇai̠vāsmā̠ anna̠mava̍rundhē ॥ yaddaśa̠ yūpā̠ bhava̍nti । daśā̎kṣarā vi̠rāṭ । anna̍ṃ vi̠rāṭ । vi̠rājai̠vānnādya̠-mava̍rundhē ।
ya ē̍kāda̠śaḥ । stana̍ ē̠vāsyai̠ saḥ ॥ 83 ॥

du̠ha ē̠vainā̠-ntēna̍ ॥ tadā̍huḥ ।
yaddvā̍da̠śō̎-'gni-ssyā̎ddvāda̠śa-sstōma̠ ēkā̍daśa̠ yūpā̎ḥ । yathā̠ sthūri̍ṇā yā̠yāt । tā̠dṛktat ॥ ē̠ka̠vi̠gṃ̠śa ē̠vāgniḥ
syā̠dityā̍huḥ । ē̠ka̠vi̠gṃ̠śa-sstōma̍ḥ ।
ēka̍vigṃśati̠ryūpā̎ḥ । yathā̠ praṣṭi̍bhi̠ryāti̍ ।
tā̠dṛgē̠va tat ॥ 84 ॥

yō vā a̍śvamē̠dhē ti̠sraḥ ka̠kubhō̠ vēda̍ । ka̠kuddha̠ rājñā̎-mbhavati ।
ē̠ka̠vi̠gṃ̠śō̎-'gnirbha̍vati । ē̠ka̠vi̠gṃ̠śa-sstōma̍ḥ । ēka̍vigṃśati̠ryūpā̎ḥ ।
ē̠tā vā a̍śvama̠dhē ti̠sraḥ ka̠kubha̍ḥ ।
ya ē̠vaṃ vēda̍ । ka̠kuddha̠ rājñā̎-mbhavati ॥
yō vā a̍śvamē̠dhē trīṇi̍ śī̠r̠ṣāṇi̠ vēda̍ ।
śirō̍ ha̠ rājñā̎-mbhavati ।
ē̠ka̠vi̠gṃ̠śō̎-'gnirbha̍vati । ē̠ka̠vi̠gṃ̠śa-sstōma̍ḥ । ēka̍vigṃśati̠ryūpā̎ḥ ।
ē̠tāni̠ vā a̍śvamē̠dhē trīṇi̍ śī̠ra̠.ṣāṇi̍ ।
ya ē̠vaṃ vēda̍ । śirō̍ ha̠ rājñā̎-mbhavati ॥ 85 ॥
(dvā̠da̠śa-sstōma̠ḥ-sa- ē̠va tach - Chirō̍ ha̠ rājñā̎-mbhavati̠ ṣaṭcha̍) (a. 21)

anuvākaṃ 22 - ukthyākhyē dvitīyē-'hani bahiṣpavamānē aśvasyōdrātṛtvam
dē̠vā vā a̍śvamē̠dhē pava̍mānē । su̠va̠rgaṃ lō̠ka-nna prājā̍nann । tamaśva̠ḥ prājā̍nāt ।
yada̍śvama̠dhē-'śvē̍na̠ mēddhyē̠nōda̍ñchō bahiṣpavamā̠nagṃ sarpa̍nti । su̠va̠rgasya̍ lō̠kasya̠ prajñā̎tyai । na vai ma̍nu̠ṣya̍-ssuva̠rgaṃ lō̠kamañja̍sā vēda ।
aśvō̠ vai su̍va̠rgaṃ lō̠kamañja̍sā vēda ॥ yadu̍dgā̠-tōdgāyē̎t । yathā-'kṣē̎trajñō̠-'nyēna̍ pa̠thā pra̍tipā̠dayē̎t । tā̠dṛktat ॥ 86 ॥

u̠dgā̠tāra̍-mapa̠ruddhya̍ । aśva̍-mudgī̠thāya̍ vṛṇītē । yathā̎ kṣētra̠jñō-'ñja̍sā̠ naya̍ti ।
ē̠vamē̠vaina̠maśva̍-ssuva̠rgaṃ lō̠kamañja̍sā nayati ॥ puchCha̍ma̠nvāra̍bhantē । su̠va̠rgasya̍ lō̠kasya̠ sama̍ṣṭyai ॥ hi-ṅka̍rōti । sāmai̠vāka̍ḥ ।
hi-ṅka̍rōti । u̠dgī̠tha ē̠vāsya̠ saḥ ॥ 87 ॥

vaḍa̍bā̠ upa̍ rundhanti । mi̠thu̠na̠tvāya̠ prajā̎tyai ।
athō̠ yathō̍pagā̠tāra̍ upa̠gāya̍nti । tā̠dṛgē̠va tat ॥ uda̍gāsī̠daśvō̠ mēddhya̠ ityā̍ha । prā̠jā̠pa̠tyō vā aśva̍ḥ । pra̠jāpa̍ti-rudgī̠thaḥ । u̠dgī̠thamē̠vāva̍rundhē । athō̍ ṛkhsā̠mayō̍rē̠va prati̍tiṣṭhati ॥ hira̍ṇyēnō̠pāka̍rōti ।
jyōti̠rvai hira̍ṇyam । jyōti̍rē̠va mu̍kha̠tō da̍dhāti ।
yaja̍mānē cha pra̠jāsu̍ cha । athō̠ hira̍ṇyajyōtirē̠va yaja̍māna-ssuva̠rgaṃ lō̠kamē̍ti ॥ 88 ॥
(tath - sa - u̠pāka̍rōti cha̠tvāri̍ cha) (a. 22)

anuvākaṃ 23 - aśvē paryagnyaprayantānā-mpaśūnā-nniyōjanaṃ
puru̍ṣō̠ vai ya̠jñaḥ । ya̠jñaḥ pra̠jāpa̍tiḥ । yadaśvē̍ pa̠śūnni̍yu̠ñjanti̍ ।
ya̠jñādē̠va tadya̠jña-mprayu̍ṅktē ॥ aśva̍-ntūpa̠ra-ṅgō̍mṛ̠gam । tāna̍gni̠ṣṭha āla̍bhatē ।
sē̠nā̠mu̠khamē̠va tathsagg​śya̍ti । tasmā̎-drājamu̠kha-mbhī̠ṣma-mbhāvu̍kam ॥
ā̠gnē̠ya-ṅkṛ̠ṣṇagrī̍va-mpu̠rastā̎-lla̠lāṭē̎ । pū̠rvā̠gnimē̠va ta-ṅku̍rutē ॥ 89 ॥

tasmā̎-tpūrvā̠gni-mpu̠rastā̎-thsthāpayanti ॥ pau̠ṣṇama̠nvañcha̎m । anna̠ṃ vai pū̠ṣā । tasmā̎-tpūrvā̠gnā-vā̍hā̠rya̍-māha̍ranti ॥
ai̠ndrā̠pau̠ṣṇa mu̠pari̍ṣṭāt । ai̠ndrō vai rā̍ja̠nyō-'nna̍-mpū̠ṣā ।
a̠nnādyē̍nai̠vaina̍-mubha̠yata̠ḥ pari̍gṛhṇāti । tasmā̎-drāja̠nyō̎nnā̠dō bhāvu̍kaḥ ॥
ā̠gnē̠yau kṛ̠ṣṇagrī̍vau bāhu̠vōḥ । bā̠hu̠vōrē̠va vī̠rya̍-ndhattē ॥ 90 ॥

tasmā̎-drāja̠nyō̍ bāhuba̠lī bhāvu̍kaḥ ॥
tvā̠ṣṭrau lō̍maśasa̠kthau sa̠kthyōḥ ।
sa̠kthyōrē̠va vī̠rya̍-ndhattē । tasmā̎-drāja̠nya̍ ūruba̠lī bhāvu̍kaḥ ॥ śi̠ti̠pṛ̠ṣṭhau bā̍r​haspa̠tyau pṛ̠ṣṭhē ।
bra̠hma̠va̠rcha̠sa-mē̠vōpari̍ṣṭāddhattē ।
athō̍ ka̠vachē̍ ē̠vaitē a̠bhita̠ḥ paryū̍hatē ।
tasmā̎-drāja̠nya̍-ssanna̍ddhō vī̠rya̍-ṅkarōti ॥ dhā̠trē pṛ̍ṣōda̠ra-ma̠dhastā̎t ।
pra̠ti̠ṣṭhāmē̠vaitā-ṅku̍rutē ।
athō̍ i̠yaṃ vai dhā̠tā ।
a̠syāmē̠va prati̍tiṣṭhati ॥ sau̠rya-mba̠lakṣa̠-mpuchChē̎ । u̠thsē̠dhamē̠va ta-ṅku̍rutē ।
tasmā̍duthsē̠dha-mbha̠yē pra̠jā
a̠bhisagg​śra̍yanti ॥ 91 ॥
(ku̠ru̠tē̠ - dha̠ttē̠ - ku̠ru̠tē̠ pañcha̍ cha) (a. 23)

(sā̠gra̠ṃha̠ṇyā - chatu̍ṣṭayyō̠ - yō vai - yaḥ pi̠tu - ścha̠tvārā̠ - yathā̍ ni̠ktam - pra̠jāpa̍tayē tvā̠- yathā̠ prōkṣi̍taṃ - vi̠bhūrā̍ha- pra̠jāpa̍tirakāmayatāśvamē̠dhēna̍ - pra̠jāpa̍ti̠rna kiñcha̠ na - sā̍vi̠tra - mā brahma̍n - pra̠jāpa̍ti-rdē̠vēbhya̍ḥ - pra̠jāpa̍ti̠ rakṣāgṃ̍si - pra̠jāpa̍timīphsati - vi̠bhura̍śvanā̠mānya - mbhāg̍ - syēkayū̠pō - rājju̍dāla - mēkavi̠gṃ̠śō - dē̠vāḥ - puru̍ṣa̠ strayō̍vigṃśatiḥ)

(sā̠gra̠ṃha̠ṇyā - tasmā̍daśvamēdhayā̠jī - ya-tpari̍mitā̠ - ya-dya̍jñamu̠khē - yō dī̠kṣām - dē̠vānē̠va - traya̍ i̠mē - si̠tāya̍ - prāṇāpā̠nāvē̠vāsmi̠n - tasmā̎-drāja̠nya̍ ēka̍navatiḥ)

(sā̠gra̠ṃha̠ṇyā - sagg​śra̍yanti)

॥ hariḥ ōm ॥

॥ kṛṣṇa yajurvēdīya taittirīya brāhmaṇē tṛtīyāṣṭakē aṣṭamaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ॥
+++++++++++++++++++++++++++




Browse Related Categories: