kṛṣṇa yajurvēdīya taittirīya āraṇyakē tṛtīyaḥ prapāṭhakaḥ - chāturhōtrachayanam
ō-nnamaḥ paramātmanē, śrī mahāgaṇapatayē namaḥ,
śrī gurubhyō namaḥ । ha̠ri̠ḥ ōm ॥
anuvākaṃ 1
chitti̠-ssruk । chi̠ttamājya̎m । vāgvēdi̍ḥ । ādhī̍ta-mba̠r̠hiḥ ।
kētō̍ a̠gniḥ । vijñā̍tama̠gniḥ । vākpa̍ti̠r̠hōtā̎ । mana̍ upava̠ktā । prā̠ṇō ha̠viḥ । sāmā̎ddhva̠ryuḥ ॥ vācha̍spatē vidhē nāmann । vi̠dhēma̍ tē̠ nāma̍ । vi̠dhēstva-ma̠smāka̠-nnāma̍ । vā̠chaspati̠-ssōma̍-mpibatu । ā-'smāsu̍ nṛ̠mṇa-ndhā̠thsvāhā̎ ॥ 1 ॥
(a̠ddhva̠ryuḥ pañcha cha) (a. 1)
anuvākaṃ 2
pṛ̠thi̠vī hōtā̎ । dyaura̍ddhva̠ryuḥ । ru̠drō̎-'gnīt । bṛha̠spati̍rupava̠ktā ॥ vācha̍spatē vā̠chō vī̠ryē̍ṇa । sambhṛ̍tata-mē̠nāya̍kṣyasē । yaja̍mānāya̠ vārya̎m ।
ā suva̠skara̍smai । vā̠chaspati̠-ssōma̍-mpibati ।
ja̠jana̠dindra̍mindri̠yāya̠ svāhā̎ ॥ 2 ॥
(pṛ̠thi̠vī hōtā̠ daśa̍) (a. 2)
anuvākaṃ 3
a̠gnir-hōtā̎ । a̠śvinā̎-'ddhva̠ryū । tvaṣṭā̠-'gnīt । mi̠tra u̍pava̠ktā ॥ sōma̠-ssōma̍sya purō̠gāḥ । śu̠kra-śśu̠krasya̍ purō̠gāḥ । śrā̠tāsta̍ indra̠ sōmā̎ḥ । vātā̍pēr-havana̠śruta̠-ssvāhā̎ ॥ 3 ॥
(a̠gnir-hōtā̠-'ṣṭau) (a. 3)
anuvākaṃ 4
sūrya̍-ntē̠ chakṣu̍ḥ । vāta̍-mprā̠ṇaḥ ।
dyā-mpṛ̠ṣṭham । a̠ntari̍kṣamā̠tmā ।
aṅgai̎-rya̠jñam । pṛ̠thi̠vīgṃ śarī̍raiḥ ॥ vācha̍spa̠tē-'chChi̍drayā vā̠chā । achChi̍drayā ju̠hvā̎ । di̠vi dē̍vā̠vṛdha̠gṃ̠ hōtrā̠ mēra̍yasva̠ svāhā̎ ॥ 4 ॥
(sūrya̍-ntē̠ nava̍) (a. 4)
anuvākaṃ 5
ma̠hāha̍vi̠r̠ hōtā̎ । sa̠tyaha̍viraddhva̠ryuḥ । achyu̍tapājā a̠gnīt । achyu̍tamanā upava̠ktā । a̠nā̠dhṛ̠ṣyaśchā̎ pratidhṛ̠ṣyaścha̍ ya̠jñasyā̍bhiga̠rau । a̠yāsya̍ udgā̠tā ॥ vācha̍spatē hṛdvidhē nāmann । vi̠dhēma̍ tē̠ nāma̍ ।
vi̠dhēstvama̠smāka̠-nnāma̍ । vā̠chaspati̠-ssōma̍mapāt । mā daivya̠stantu̠-śChēdi̠ mā ma̍nu̠ṣya̍ḥ । namō̍ di̠vē । nama̍ḥ pṛthi̠vyai svāhā̎ ॥ 5 ॥
(a̠pā̠-ttrīṇi̍ cha) (a. 5)
anuvākaṃ 6
vāghōtā̎ । dī̠kṣā patnī̎ । vātō̎-'ddhva̠ryuḥ । āpō̍-'bhiga̠raḥ । manō̍ ha̠viḥ । tapa̍si juhōmi ॥
bhūrbhuva̠ssuva̍ḥ । brahma̍ svaya̠mbhu ।
brahma̍ṇē svaya̠mbhuvē̠ svāhā̎ ॥ 6 ॥
(vāghōtā̠ nava̍) (a. 6)
anuvākaṃ 7
brā̠hma̠ṇa ēka̍hōtā । sa ya̠jñaḥ । sa mē̍ dadātu pra̠jā-mpa̠śū-npuṣṭi̠ṃ yaśa̍ḥ । ya̠jñaścha̍ mē bhūyāt ॥ a̠gni-rdvihō̍tā । sa bha̠rtā । sa mē̍ dadātu pra̠jā-mpa̠śū-npuṣṭi̠ṃ yaśa̍ḥ । bha̠rtā cha̍ mē bhūyāt ॥
pṛ̠thi̠vī trihō̍tā । sa pra̍ti̠ṣṭhā ॥ 7 ॥
sa mē̍ dadātu pra̠jā-mpa̠śū-npuṣṭi̠ṃ yaśa̍ḥ । pra̠ti̠ṣṭhā cha̍ mē bhūyāt ॥ a̠ntari̍kṣa̠-ñchatu̍rhōtā । sa vi̠ṣṭhāḥ । sa mē̍ dadātu pra̠jā-mpa̠śū-npuṣṭi̠ṃ yaśa̍ḥ । vi̠ṣṭhāścha̍ mē bhūyāt ॥
vā̠yuḥ pañcha̍hōtā । sa prā̠ṇaḥ ।
sa mē̍ dadātu pra̠jā-mpa̠śū-npuṣṭi̠ṃ yaśa̍ḥ । prā̠ṇaścha̍ mē bhūyāt ॥ 8 ॥
cha̠ndramā̠-ṣṣaḍḍhō̍tā । sa ṛ̠tūn ka̍lpayāti ।
sa mē̍ dadātu pra̠jā-mpa̠śū-npuṣṭi̠ṃ yaśa̍ḥ । ṛ̠tava̍ścha mē kalpantām ॥ annagṃ̍ sa̠ptahō̍tā । sa prā̠ṇasya̍ prā̠ṇaḥ । sa mē̍ dadātu pra̠jā-mpa̠śū-npuṣṭi̠ṃ yaśa̍ḥ । prā̠ṇasya̍ cha mē prā̠ṇō bhū̍yāt ॥ dyaura̠ṣṭahō̍tā । sō̍-'nādhṛ̠ṣyaḥ ॥ 9 ॥
sa mē̍ dadātu pra̠jā-mpa̠śū-npuṣṭi̠ṃ yaśa̍ḥ । a̠nā̠dhṛ̠ṣyaścha̍ bhūyāsam ॥
ā̠di̠tyō nava̍hōtā । sa tē̍ja̠svī ।
sa mē̍ dadātu pra̠jā-mpa̠śū-npuṣṭi̠ṃ yaśa̍ḥ । tē̠ja̠svī cha̍ bhūyāsam ॥ pra̠jāpa̍ti̠-rdaśa̍hōtā । sa i̠dagṃ sarva̎m । sa mē̍ dadātu pra̠jā-mpa̠śū-npuṣṭi̠ṃ yaśa̍ḥ । sarva̍-ñcha mē bhūyāt ॥ 10 ॥
(pra̠ti̠ṣṭhā-prā̠ṇaścha̍ mē bhūyā-danādhṛ̠ṣyaḥ-sarva̍-ñcha mē bhūyāt) (a. 7)
(brā̠hma̠ṇō ya̠jñō̎-'gnirbha̠rtā pṛ̍thi̠vī pra̍ti̠ṣṭhā-'ntari̍kṣaṃ vi̠ṣṭhā vā̠yuḥ
prā̠ṇaścha̠ndramā̍ ṛ̠tūnanna̠gṃ̠ sa prā̠ṇasya̍ prā̠ṇō dyaura̍nādhṛ̠ṣya ā̍di̠tyaḥ
sa tē̍ja̠svī pra̠jāpa̍ti̠-ssa i̠dagṃ sarva̠gṃ̠ sarva̍-ñcha mē bhūyāt)
anuvākaṃ 8
a̠gni-ryaju̍rbhiḥ । sa̠vi̠tā stōmai̎ḥ । indra̍ ukthāma̠daiḥ ।
mi̠trāvaru̍ṇāvā̠śiṣā̎ । aṅgi̍rasō̠ dhiṣṇi̍yaira̠gnibhi̍ḥ । ma̠ruta̍-ssadōhavirdhā̠nābhyā̎m । āpa̠ḥ prōkṣa̍ṇībhiḥ ।
ōṣa̍dhayō ba̠r̠hiṣā̎ । adi̍ti̠rvēdyā̎ । sōmō̍ dī̠kṣayā̎ ॥ 11 ॥
tvaṣṭē̠ddhmēna̍ । viṣṇu̍-rya̠jñēna̍ । vasa̍va̠ ājyē̍na । ā̠di̠tyā dakṣi̍ṇābhiḥ । viśvē̍ dē̠vā ū̠rjā ।
pū̠ṣā sva̍gākā̠rēṇa̍ । bṛha̠spati̍ḥ purō̠dhayā̎ ।
pra̠jāpa̍tirudgī̠thēna̍ । a̠ntari̍kṣa-mpa̠vitrē̍ṇa । vā̠yuḥ pātrai̎ḥ । a̠hagg śra̠ddhayā̎ ॥ 12 ॥
(dī̠kṣayā̠ - pātrai̠rēka̍-ñcha) (a. 8)
anuvākaṃ 9
sēnēndra̍sya । dhēnā̠ bṛha̠spatē̎ḥ । pa̠tthyā̍ pū̠ṣṇaḥ । vāgvā̠yōḥ । dī̠kṣā sōma̍sya । pṛ̠thi̠vya̍gnēḥ । vasū̍nā-ṅgāya̠trī । ru̠drāṇā̎-ntri̠ṣṭuk । ā̠di̠tyānā̠-ñjaga̍tī । viṣṇō̍ranu̠ṣṭuk ॥ 13 ॥
varu̍ṇasya vi̠rāṭ । ya̠jñasya̍ pa̠ṅktiḥ । pra̠jāpa̍tē̠ranu̍matiḥ । mi̠trasya̍ śra̠ddhā । sa̠vi̠tuḥ prasū̍tiḥ । sūrya̍sya̠ marī̍chiḥ । cha̠ndrama̍sō rōhi̠ṇī । ṛṣī̍ṇāmarundha̠tī । pa̠rjanya̍sya vi̠dyut ।
chata̍srō̠ diśa̍ḥ । chata̍srō-'vāntaradi̠śāḥ । aha̍ścha̠ rātri̍ścha । kṛ̠ṣiścha̠ vṛṣṭi̍ścha ।
tviṣi̠śchāpa̍chitiścha । āpa̠śchauṣa̍dhayaścha ।
ūrkcha̍ sū̠nṛtā̍ cha dē̠vānā̠-mpatna̍yaḥ ॥ 14 ॥
(a̠nu̠ṣṭug - diśa̠-ṣṣaṭcha̍) (a. 9)
anuvākaṃ 10
dē̠vasya̍ tvā savi̠tuḥ pra̍sa̠vē । a̠śvinō̎-rbā̠hubhyā̎m ।
pū̠ṣṇō hastā̎bhyā̠-mprati̍gṛhṇāmi ।
rājā̎ tvā̠ varu̍ṇō nayatu dēvi dakṣiṇē̠-'gnayē̠ hira̍ṇyam । tēnā̍mṛta̠tvama̍śyām । vayō̍ dā̠trē । mayō̠ mahya̍mastu pratigrahī̠trē । ka i̠da-ṅkasmā̍ adāt । kāma̠ḥ kāmā̍ya । kāmō̍ dā̠tā ॥ 15 ॥
kāma̍ḥ pratigrahī̠tā । kāmagṃ̍ samu̠dramāvi̍śa । kāmē̍na tvā̠ prati̍gṛhṇāmi ।
kāmai̠tattē̎ । ē̠ṣā tē̍ kāma̠ dakṣi̍ṇā । u̠ttā̠nastvā̎-''ṅgīra̠saḥ prati̍gṛhṇātu ।
sōmā̍ya̠ vāsa̍ḥ । ru̠drāya̠ gām । varu̍ṇā̠yāśva̎m ।
pra̠jāpa̍tayē̠ puru̍ṣam ॥ 16 ॥
mana̍vē̠ talpa̎m । tvaṣṭrē̠-'jām । pū̠ṣṇē-'vi̎m । nir-ṛ̍tyā aśvataragarda̠bhau । hi̠mava̍tō ha̠stina̎m । ga̠ndha̠rvā̠-phsa̠rābhya̍ḥ-sragalaṅkara̠ṇē ।
viśvē̎bhyō dē̠vēbhyō̍ dhā̠nyam । vā̠chē-'nna̎m । brahma̍ṇa ōda̠nam । sa̠mu̠drāyāpa̍ḥ ॥ 17 ॥
u̠ttā̠nāyā̎mgīra̠sāyāna̍ḥ । vai̠śvā̠na̠rāya̠ ratha̎m ॥
vai̠śvā̠na̠raḥ pra̠tnathā̠ nāka̠māru̍hat ।
di̠vaḥ pṛ̠ṣṭha-mbhanda̍māna-ssu̠manma̍bhiḥ ।
sa pū̎rva̠vajja̠naya̍jja̠ntavē̠ dhana̎m । sa̠mā̠nama̍jmā̠ pari̍yāti̠ jāgṛ̍viḥ ॥
rājā̎ tvā̠ varu̍ṇō nayatu dēvi dakṣiṇē vaiśvāna̠rāya̠ ratha̎m । tēnā̍mṛta̠tvama̍śyām । vayō̍ dā̠trē ।
mayō̠ mahya̍mastu pratigrahī̠trē ॥ 18 ॥
ka i̠da-ṅkasmā̍ adāt । kāma̠ḥ kāmā̍ya । kāmō̍ dā̠tā ।
kāma̍ḥ pratigrahī̠tā । kāmagṃ̍ samu̠dramāvi̍śa । kāmē̍na tvā̠ prati̍gṛhṇāmi । kāmai̠tattē̎ । ē̠ṣā tē̍ kāma̠ dakṣi̍ṇā । u̠ttā̠nastvā̎-''ṅgīra̠saḥ prati̍gṛhṇātu ॥ 19 ॥
(dā̠tā - puru̍ṣa̠ - māpa̍ḥ - pratigrahī̠trē - +nava̍ cha) (a. 10)
anuvākaṃ 11
su̠varṇa̍-ṅgha̠rma-mpari̍vēda vē̠nam । indra̍syā̠tmāna̍-ndaśa̠dhā chara̍ntam ।
a̠nta-ssa̍mu̠drē mana̍sā̠ chara̍ntam । brahmā-'nva̍vinda̠-ddaśa̍hōtāra̠marṇē̎ ।
a̠ntaḥ pravi̍ṣṭa-śśā̠stā janā̍nām । ēka̠-ssanba̍hu̠dhā vi̍chāraḥ । śa̠tagṃ śu̠krāṇi̠ yatraika̠-mbhava̍nti । sarvē̠ vēdā̠ yatraika̠-mbhava̍nti । sarvē̠ hōtā̍rō̠ yatraika̠-mbhava̍nti । sa̠ māna̍sīna ā̠tmā janā̍nām ॥ 20 ॥
a̠ntaḥ pravi̍ṣṭa-śśā̠stā janā̍nā̠gṃ̠ sarvā̎tmā ।
sarvā̎ḥ pra̠jā yatraika̠-mbhava̍nti । chatu̍rhōtārō̠ yatra̍ sa̠mpada̠-ṅgachCha̍nti dē̠vaiḥ । sa̠ māna̍sīna ā̠tmā janā̍nām ॥ brahmēndra̍ma̠gni-ñjaga̍taḥ prati̠ṣṭhām ।
di̠va ā̠tmānagṃ̍ savi̠tāra̠-mbṛha̠spati̎m ।
chatu̍rhōtāra-mpra̠diśō-'nu̍ kla̠ptam । vā̠chō vī̠rya̍-ntapa̠sā-'nva̍vindat ॥ a̠ntaḥ pravi̍ṣṭa-ṅka̠rtāra̍mē̠tam ।
tvaṣṭā̍ragṃ rū̠pāṇi̍ viku̠rvanta̍ṃ vipa̠śchim ॥ 21 ॥
a̠mṛta̍sya prā̠ṇaṃ ya̠jñamē̠tam ।
chatu̍rhōtṛṇāmā̠tmāna̍-ṅka̠vayō̠ nichi̍kyuḥ ॥
a̠ntaḥ pravi̍ṣṭa-ṅka̠rtāra̍mē̠tam ।
dē̠vānā̠-mbandhu̠ nihi̍ta̠-ṅguhā̍su ।
a̠mṛtē̍na kla̠ptaṃ ya̠jñamē̠tam ।
chatu̍rhōtṛṇāmā̠tmāna̍-ṅka̠vayō̠ nichi̍kyuḥ ॥
śa̠ta-nni̠yuta̠ḥ pari̍vēda̠ viśvā̍ vi̠śvavā̍raḥ । viśva̍mi̠daṃ vṛ̍ṇāti ।
indra̍syā̠tmā nihi̍ta̠ḥ pañcha̍hōtā ।
a̠mṛta̍-ndē̠vānā̠māyu̍ḥ pra̠jānā̎m ॥ 22 ॥
indra̠gṃ̠ rājā̍nagṃ savi̠tāra̍mē̠tam । vā̠yōrā̠tmāna̍-ṅka̠vayō̠ nichi̍kyuḥ ।
ra̠śmigṃ ra̍śmī̠nā-mmaddhyē̠ tapa̍ntam । ṛ̠tasya̍ pa̠dē ka̠vayō̠ nipā̎mti ॥ ya ā̎ṇḍakō̠śē bhuva̍na-mbi̠bharti̍ । ani̍rbhiṇṇa̠-ssannatha̍ lō̠kān. vi̠chaṣṭē̎ ।
yasyā̎ṇḍakō̠śagṃ śuṣma̍mā̠huḥ prā̠ṇamulba̎m ।
tēna̍ klṛ̠ptō̍-'mṛtē̍nā̠hama̍smi ॥ su̠varṇa̠-ṅkōśa̠gṃ̠ raja̍sā̠ parī̍vṛtam ।
dē̠vānā̎ṃ vasu̠dhānī̎ṃ vi̠rāja̎m ॥ 23 ॥
a̠mṛta̍sya pū̠rṇāntāmu̍ ka̠lāṃ vicha̍kṣatē ।
pāda̠gṃ̠ ṣaḍḍhō̍tu̠rna kilā̍vi vithsē ॥ yēna̠rtava̍ḥ pañcha̠dhōta kla̠ptāḥ । u̠ta vā̍ ṣa̠ḍdhā mana̠sōta klṛ̠ptāḥ । tagṃ ṣaḍḍhō̍tāramṛ̠tubhi̠ḥ kalpa̍mānam । ṛ̠tasya̍ pa̠dē ka̠vayō̠ nipā̎mti ॥ a̠ntaḥ pravi̍ṣṭa-ṅka̠rtāra̍mē̠tam । a̠ntaścha̠ndrama̍si̠ mana̍sā̠ chara̍ntam । sa̠haiva santa̠-nna vijā̍nanti dē̠vāḥ ।
indra̍syā̠tmānagṃ̍ śata̠dhā chara̍ntam ॥ 24 ॥
indrō̠ rājā̠ jaga̍tō̠ ya īśē̎ । sa̠ptahō̍tā sapta̠dhā viklṛ̍ptaḥ ॥ parē̍ṇa̠ tantu̍-mpariṣi̠chyamā̍nam । a̠ntarā̍di̠tyē mana̍sā̠ chara̍ntam । dē̠vānā̠gṃ̠ hṛda̍ya̠-mbrahmā-'nva̍vindat ॥ brahmai̠tadbrahma̍ṇa̠ ujja̍bhāra । a̠rkagg śchōta̍ntagṃ sari̠rasya̠ maddhyē̎ ॥ ā yasmin̎-thsa̠pta pēra̍vaḥ । mēha̍nti bahu̠lāg śriya̎m । ba̠hva̠śvāmi̍ndra̠ gōma̍tīm ॥ 25 ॥
achyu̍tā-mbahu̠lāg śriya̎m । sa hari̍rvasu̠vitta̍maḥ ।
pē̠rurindrā̍ya pinvatē ॥ ba̠hva̠śvāmi̍ndra̠ gōma̍tīm । achyu̍tā-mbahu̠lāg śriya̎m । mahya̠mindrō̠ niya̍chChatu ॥ śa̠tagṃ śa̠tā a̍sya yu̠ktā harī̍ṇām ।
a̠rvāṃā yā̍tu̠ vasu̍bhī ra̠śmirindra̍ḥ । pramagṃha̍māṇō bahu̠lāg śriya̎m ।
ra̠śmirindra̍-ssavi̠tā mē̠ niya̍chChatu ॥ 26 ॥
ghṛ̠ta-ntējō̠ madhu̍madindri̠yam । mayya̠yama̠gnirda̍dhātu ॥ hari̍ḥ pata̠ṅgaḥ pa̍ṭa̠rī su̍pa̠rṇaḥ । di̠vi̠kṣayō̠ nabha̍sā̠ ya ēti̍ ।
sa na̠ indra̍ḥ kāmava̠ra-nda̍dātu ॥ pañchā̍ra-ñcha̠kra-mpari̍vartatē pṛ̠thu । hira̍ṇyajyōti-ssari̠rasya̠ maddhyē̎ । aja̍sra̠-ñjyōti̠rnabha̍sā̠ sarpa̍dēti ।
sa na̠ indra̍ḥ kāmava̠ra-nda̍dātu ॥
sa̠pta yu̍ñjanti̠ ratha̠mēka̍chakram ॥ 27 ॥
ēkō̠ aśvō̍ vahati saptanā̠mā । tri̠nābhi̍ cha̠krama̠jara̠mana̍rvam । yēnē̠mā viśvā̠ bhuva̍nāni tasthuḥ ॥ bha̠dra-mpaśya̍nta̠ upa̍sēdu̠ragrē̎ ।
tapō̍ dī̠kṣāmṛṣa̍ya-ssuva̠rvida̍ḥ । tata̍ḥ, kṣa̠tra-mbala̠mōja̍ścha jā̠tam । tada̠smai dē̠vā a̠bhi sa-nna̍mantu ॥ śvē̠tagṃ ra̠śmi-mbō̍bhu̠jyamā̍nam ।
a̠pā-nnē̠tāra̠-mbhuva̍nasya gō̠pām ।
indra̠-nnichi̍kyuḥ para̠mē vyō̍mann ॥ 28 ॥
rōhi̍ṇīḥ piṅga̠lā ēka̍rūpāḥ । kṣara̍ntīḥ piṅga̠lā ēka̍rūpāḥ । śa̠tagṃ sa̠hasrā̍ṇi pra̠yutā̍ni̠ nāvyā̍nām ॥ a̠yaṃ yaśśvē̠tō ra̠śmiḥ । pari̠ sarva̍mi̠da-ñjaga̍t । pra̠jā-mpa̠śū-ndhanā̍ni । a̠smāka̍-ndadātu ॥
śvē̠tō ra̠śmiḥ pari̠ sarva̍-mbabhūva । suva̠nmahya̍-mpa̠śūn. vi̠śvarū̍pān ॥ pa̠ta̠ṅgama̠ktamasu̍rasya mā̠yayā̎ ॥ 29 ॥
hṛ̠dā pa̍śyanti̠ mana̍sā manī̠ṣiṇa̍ḥ । sa̠mu̠drē a̠ntaḥ ka̠vayō̠ vicha̍kṣatē । marī̍chīnā-mpa̠dami̍chChanti vē̠dhasa̍ḥ ॥ pa̠ta̠ṅgō vācha̠-mmana̍sā bibharti ।
tā-ṅga̍ndha̠rvō̍-'vada̠-dgarbhē̍ a̠ntaḥ । tā-ndyōta̍mānāg sva̠rya̍-mmanī̠ṣām ।
ṛ̠tasya̍ pa̠dē ka̠vayō̠ nipā̎mti ॥ yē grā̠myāḥ pa̠śavō̍ vi̠śvarū̍pāḥ । virū̍pā̠-ssantō̍ bahu̠dhaika̍rūpāḥ । a̠gnistāgṃ agrē̠ pramu̍mōktu dē̠vaḥ ॥ 30 ॥
pra̠jāpa̍tiḥ pra̠jayā̍ saṃvidā̠naḥ ॥ vī̠tagg stu̍kēstukē । yu̠vama̠smāsu̠ niya̍chChatam । prapra̍ ya̠jñapa̍ti-ntira ॥ yē grā̠myāḥ pa̠śavō̍ vi̠śvarū̍pāḥ । virū̍pā̠-ssantō̍ bahu̠dhaika̍rūpāḥ ।
tēṣāgṃ̍ saptā̠nāmi̠ha ranti̍rastu ।
rā̠yaspōṣā̍ya suprajā̠stvāya̍ su̠vīryā̍ya ॥
ya ā̍ra̠ṇyāḥ pa̠śavō̍ vi̠śvarū̍pāḥ ।
virū̍pā̠-ssantō̍ bahu̠dhaika̍rūpāḥ ॥ 31 ॥
vā̠yustāgṃ agrē̠ pramu̍mōktu dē̠vaḥ । pra̠jāpa̍tiḥ pra̠jayā̍ saṃvidā̠naḥ ॥ iḍā̍yai sṛ̠pta-ṅghṛ̠tava̍chcharācha̠ram । dē̠vā anva̍vinda̠nguhā̍ hi̠tam ॥
ya ā̍ra̠ṇyāḥ pa̠śavō̍ vi̠śvarū̍pāḥ । virū̍pā̠-ssantō̍ bahu̠dhaika̍rūpāḥ । tēṣāgṃ̍ saptā̠nāmi̠ha ranti̍rastu ।
rā̠yaspōṣā̍ya suprajā̠stvāya̍ su̠vīryā̍ya ॥ 32 ॥
(ā̠tmā janā̍nāṃ - ँviku̠rvanta̍ṃ vipa̠śviṃ - pra̠jānā̎m - ँvasu̠dhānī̎m
ँvi̠rāja̠ṃ - chara̍nta̠ṃ - gōma̍tīṃ - mē̠ niya̍chCha̠ - tvēka̍chakra̠ṃ - ँvyō̍man - mā̠yayā̍ - dē̠va - ēka̍rūpā - +a̠ṣṭau cha̍) (a. 11)
anuvākaṃ 12
sa̠hasra̍śīrṣā̠ puru̍ṣaḥ । sa̠ha̠srā̠kṣa-ssa̠hasra̍pāt । sa bhūmi̍ṃ vi̠śvatō̍ vṛ̠tvā । atya̍tiṣṭha-ddaśāṅgu̠lam ॥ puru̍ṣa ē̠vēdagṃ sarva̎m । ya-dbhū̠taṃ yachcha̠ bhavya̎m ।
u̠tāmṛ̍ta̠tvasyēśā̍naḥ । yadannē̍nāti̠rōha̍ti ॥ ē̠tāvā̍nasya mahi̠mā । atō̠ jyāyāg̍ścha̠ pūru̍ṣaḥ ॥ 33 ॥
pādō̎-'sya̠ viśvā̍ bhū̠tāni̍ । tri̠pāda̍syā̠mṛta̍-ndi̠vi ॥
tri̠pādū̠rdhva udai̠tpuru̍ṣaḥ । pādō̎-'syē̠hābha̍vā̠-tpuna̍ḥ । tatō̠ viṣva̠ṃ vya̍krāmat । sā̠śa̠nā̠na̠śa̠nē a̠bhi ॥ tasmā̎-dvi̠rāḍa̍jāyata । vi̠rājō̠ adhi̠ pūru̍ṣaḥ ।
sa jā̠tō atya̍richyata । pa̠śchā-dbhūmi̠mathō̍ pu̠raḥ ॥ 34 ॥
yatpuru̍ṣēṇa ha̠viṣā̎ । dē̠vā ya̠jñamata̍nvata । va̠sa̠ntō a̍syāsī̠dājya̎m । grī̠ṣma i̠ddhma-śśa̠raddha̠viḥ ॥ sa̠ptāsyā̍sa-npari̠dhaya̍ḥ ।
tri-ssa̠pta sa̠midha̍ḥ kṛ̠tāḥ । dē̠vā ya-dya̠jña-nta̍nvā̠nāḥ । aba̍ddhna̠-npuru̍ṣa-mpa̠śum ॥ taṃ ya̠jña-mba̠r̠hiṣi̠ praukṣann̍ ।
puru̍ṣa-ñjā̠tama̍gra̠taḥ ॥ 35 ॥
tēna̍ dē̠vā aya̍janta । sā̠ddhyā ṛṣa̍yaścha̠ yē ॥
tasmā̎-dya̠jñā-thsa̍rva̠huta̍ḥ । sambhṛ̍ta-mpṛṣadā̠jyam । pa̠śūgstāgścha̍krē vāya̠vyān̍ ।
ā̠ra̠ṇyā-ngrā̠myāścha̠ yē ॥ tasmā̎-dya̠jñā-thsa̍rva̠huta̍ḥ । ṛcha̠-ssāmā̍ni jajñirē । Chandāgṃ̍si jajñirē̠ tasmā̎t । yaju̠-stasmā̍dajāyata ॥ 36 ॥
tasmā̠daśvā̍ ajāyanta । yē kē chō̍bha̠yāda̍taḥ । gāvō̍ ha jajñirē̠ tasmā̎t । tasmā̎ jjā̠tā a̍jā̠vaya̍ḥ ॥ ya-tpuru̍ṣa̠ṃ vya̍dadhuḥ । ka̠ti̠dhā vya̍kalpayann । mukha̠-ṅkima̍sya̠ kau bā̠hū । kāvū̠rū pādā̍vuchyētē ॥
brā̠hma̠ṇō̎-'sya̠ mukha̍māsīt । bā̠hū rā̍ja̠nya̍ḥ kṛ̠taḥ ॥ 37 ॥
ū̠rū tada̍sya̠ ya-dvaiśya̍ḥ । pa̠dbhyāgṃ śū̠drō a̍jāyata ॥ cha̠ndramā̠ mana̍sō jā̠taḥ । chakṣō̠-ssūryō̍ ajāyata ।
mukhā̠dindra̍śchā̠gniścha̍ । prā̠ṇā-dvā̠yura̍jāyata ॥ nābhyā̍ āsīda̠ntari̍kṣam । śī̠rṣṇō dyau-ssama̍vartata । pa̠dbhyā-mbhūmi̠-rdiśa̠-śśrōtrā̎t ।
tathā̍ lō̠kāgṃ a̍kalpayann ॥ 38 ॥
vēdā̠hamē̠ta-mpuru̍ṣa-mma̠hānta̎m । ā̠di̠tyava̍rṇa̠-ntama̍sa̠stu pā̠rē । sarvā̍ṇi rū̠pāṇi̍ vi̠chitya̠ dhīra̍ḥ । nāmā̍ni kṛ̠tvā-'bhi̠vada̠n̠. yadāstē̎ ॥
dhā̠tā pu̠rastā̠dyamu̍dāja̠hāra̍ । śa̠kraḥ pravi̠dvā-npra̠diśa̠śchata̍sraḥ । tamē̠vaṃ vi̠dvāna̠mṛta̍ i̠ha bha̍vati । nānyaḥ panthā̠ aya̍nāya vidyatē ॥
ya̠jñēna̍ ya̠jñama̍yajanta dē̠vāḥ । tāni̠ dharmā̍ṇi pratha̠mānyā̍sann । tē ha̠ nāka̍-mmahi̠māna̍-ssachantē । yatra̠ pūrvē̍ sā̠ddhyā-ssanti̍ dē̠vāḥ ॥ 39 ॥
(puru̍ṣaḥ - pu̠rō̎ - 'gra̠tō̍ - 'jāyata - kṛ̠tō̍ - 'kalpayan - nāsa̠-ndvē cha̍) (a. 12)
(jyāyā̠nadhi̠ pūru̍ṣaḥ) (a̠nyatra̠ puru̍ṣaḥ )
anuvākaṃ 13
a̠dbhya-ssambhū̍taḥ pṛthi̠vyai rasā̎chcha । vi̠śvaka̍rmaṇa̠-ssama̍varta̠tādhi̍ ।
tasya̠ tvaṣṭā̍ vi̠dadha̍-drū̠pamē̍ti । ta-tpuru̍ṣasya̠ viśva̠mājā̍na̠magrē̎ ॥ vēdā̠hamē̠ta-mpuru̍ṣa-mma̠hānta̎m । ā̠di̠tyava̍rṇa̠-ntama̍sa̠ḥ para̍stāt ।
tamē̠vaṃ vi̠dvāna̠mṛta̍ i̠ha bha̍vati । nānyaḥ panthā̍ vidya̠tē-'ya̍nāya ॥ pra̠jāpa̍tiścharati̠ garbhē̍ a̠ntaḥ । a̠jāya̍mānō bahu̠dhā vijā̍yatē ॥ 40 ॥
tasya̠ dhīrā̠ḥ pari̍jānanti̠ yōni̎m । marī̍chīnā-mpa̠dami̍chChanti vē̠dhasa̍ḥ ॥ yō dē̠vēbhya̠ āta̍pati । yō dē̠vānā̎-mpu̠rōhi̍taḥ । pūrvō̠ yō dē̠vēbhyō̍ jā̠taḥ । namō̍ ru̠chāya̠ brāhma̍yē ॥ rucha̍-mbrā̠hma-ñja̠naya̍ntaḥ । dē̠vā agrē̠ tada̍bruvann ।
yastvai̠va-mbrā̎hma̠ṇō vi̠dyāt । tasya̍ dē̠vā asa̠nvaśē̎ ॥ hrīścha̍ tē la̠kṣmīścha̠ patnyau̎ । a̠hō̠rā̠trē pā̠rśvē । nakṣa̍trāṇi rū̠pam । a̠śvinau̠ vyātta̎m । i̠ṣṭa-mma̍niṣāṇa । a̠mu-mma̍niṣāṇa । sarva̍-mmaniṣāṇa ॥ 41 ॥
(jā̠ya̠tē̠ - vaśē̍ sa̠pta cha̍) (a. 13)
anuvākaṃ 14
bha̠rtā sa-nbhri̠yamā̍ṇō bibharti । ēkō̍ dē̠vō ba̍hu̠dhā nivi̍ṣṭaḥ । ya̠dā bhā̠ra-nta̠ndraya̍tē̠ sa bhartu̎m । ni̠dhāya̍ bhā̠ra-mpuna̠rasta̍mēti ॥
tamē̠va mṛ̠tyuma̠mṛta̠-ntamā̍huḥ । ta-mbha̠rtāra̠-ntamu̍ gō̠ptāra̍māhuḥ । sa bhṛ̠tō bhri̠yamā̍ṇō bibharti । ya ē̍na̠ṃ vēda̍ sa̠tyēna̠ bhartu̎m ॥ sa̠dyō jā̠tamu̠ta ja̍hātyē̠ṣaḥ । u̠tō jara̍nta̠-nna ja̍hā̠tyēka̎m ॥ 42 ॥
u̠tō ba̠hūnēka̠maha̍rjahāra । ata̍ndrō dē̠va-ssada̍mē̠va prārtha̍ḥ ॥ yastadvēda̠ yata̍ āba̠bhūva̍ । sa̠ndhā-ñcha̠ yāgṃ sa̍nda̠dhē brahma̍ṇai̠ṣaḥ ।
rama̍tē̠ tasmi̍nnu̠ta jī̠rṇē śayā̍nē । naina̍-ñjahā̠tyaha̍ssu pū̠rvyēṣu̍ ॥ tvāmāpō̠ anu̠ sarvā̎ścharanti jāna̠tīḥ । va̠thsa-mpaya̍sā punā̠nāḥ ।
tvama̠gnigṃ ha̍vya̠vāha̠gṃ̠ sami̎mthsē ।
tva-mbha̠rtā mā̍ta̠riśvā̎ pra̠jānā̎m ॥ 43 ॥
tvaṃ ya̠jñastvamu̍ vē̠vāsi̠ sōma̍ḥ । tava̍ dē̠vā hava̠māya̍nti̠ sarvē̎ । tvamēkō̍-'si ba̠hūnanu̠pravi̍ṣṭaḥ । nama̍stē astu su̠havō̍ ma ēdhi ॥
namō̍ vāmastu śṛṇu̠tagṃ hava̍-mmē । prāṇā̍pānāvaji̠ragṃ sa̠chaṃra̍ntau ।
hvayā̍mi vā̠-mbrahma̍ṇā tū̠rtamēta̎m । yō mā-ndvēṣṭi̠ ta-ñja̍hi taṃ yuvānā ॥
prāṇā̍pānau saṃvidā̠nau ja̍hitam ।
a̠muṣyāsu̍nā̠ mā saṅga̍sāthām ॥ 44 ॥
ta-mmē̍ dēvā̠ brahma̍ṇā saṃvidā̠nau ।
va̠dhāya̍ datta̠-ntama̠hagṃ ha̍nāmi ॥ asa̍jjajāna sa̠ta āba̍bhūva । yaṃ ya̍-ñja̠jāna̠ sa u̍ gō̠pō a̍sya ।
ya̠dā bhā̠ra-nta̠ndraya̍tē̠ sa bhartu̎m । pa̠rāsya̍ bhā̠ra-mpuna̠rasta̍mēti ॥
tadvai tva-mprā̠ṇō a̍bhavaḥ । ma̠hānbhōga̍ḥ pra̠jāpa̍tēḥ । bhuja̍ḥ kari̠ṣyamā̍ṇaḥ । yaddē̠vānprāṇa̍yō̠ nava̍ ॥ 45 ॥
(ēka̍ṃ - pra̠jānā̎m - gasāthā̠ṃ - nava̍ ) (a. 14)
anuvākaṃ 15
hari̠gṃ̠ hara̍nta̠manu̍yanti dē̠vāḥ । viśva̠syēśā̍naṃ vṛṣa̠bha-mma̍tī̠nām । brahma̠ sarū̍pa̠manu̍ mē̠damāgā̎t । aya̍na̠-mmā viva̍dhī̠-rvikra̍masva ॥
māchChi̍dō mṛtyō̠ mā va̍dhīḥ । mā mē̠ bala̠ṃ vivṛ̍hō̠ mā pramō̍ṣīḥ । pra̠jā-mmā mē̍ rīriṣa̠ āyu̍rugra । nṛ̠chakṣa̍sa-ntvā ha̠viṣā̍ vidhēma ॥
sa̠dyaścha̍kamā̠nāya̍ । pra̠vē̠pā̠nāya̍ mṛ̠tyavē̎ ॥ 46 ॥
prāsmā̠ āśā̍ aśṛṇvann । kāmē̍nājanaya̠-npuna̍ḥ ॥
kāmē̍na mē̠ kāma̠ āgā̎t । hṛda̍yā̠dddhṛda̍ya-mmṛ̠tyōḥ । yada̠mīṣā̍ma̠daḥ pri̠yam । tadaitūpa̠ māma̠bhi ॥ para̍-mmṛtyō̠ anu̠ parē̍hi̠ panthā̎m । yastē̠ sva ita̍rō dēva̠yānā̎t । chakṣu̍ṣmatē śṛṇva̠tē tē̎ bravīmi । mā na̍ḥ pra̠jāgṃ rī̍riṣō̠ mōta vī̠rān ॥
pra pū̠rvya-mmana̍sā̠ vanda̍mānaḥ । nādha̍mānō vṛṣa̠bha-ñcha̍rṣaṇī̠nām । yaḥ pra̠jānā̍mēka̠rāṇmānu̍ṣīṇām ।
mṛ̠tyuṃ ya̍jē prathama̠jāmṛ̠tasya̍ ॥ 47 ॥
(mṛ̠tyavē̍ - vī̠rāgścha̠tvāri̍ cha) (a. 15)
anuvākaṃ 16
ta̠raṇi̍-rvi̠śvada̍rśatō jyōti̠ṣkṛda̍si sūrya । viśva̠mābhā̍si rōcha̠nam ।
u̠pa̠yā̠magṛ̍hītō-'si̠ sūryā̍ya tvā̠ bhrāja̍svata ē̠ṣa tē̠ yōni̠-ssūryā̍ya tvā̠ bhrāja̍svatē ॥ 48 ॥
anuvākaṃ 17
ā pyā̍yasva madintama̠ sōma̠ viśvā̍bhirū̠tibhi̍ḥ ।
bhavā̍ na-ssa̠pratha̍stamaḥ ॥ 49 ॥
anuvākaṃ 18
ī̠yuṣṭē yē pūrva̍tarā̠mapa̍śyan vyu̠chChantī̍mu̠ṣasa̠-mmartyā̍saḥ ।
a̠smābhi̍rū̠ nu pra̍ti̠chakṣyā̍-'bhū̠dō tē ya̍nti̠ yē a̍pa̠rīṣu̠ paśyān̍ ॥ 50 ॥
anuvākaṃ 19
jyōti̍ṣmatī-ntvā sādayāmi jyōti̠ṣkṛta̍-ntvā sādayāmi jyōti̠rvida̍-ntvā sādayāmi̠ bhāsva̍tī-ntvā sādayāmi̠ jvala̍ntī-ntvā sādayāmi malmalā̠bhava̍ntī-ntvā sādayāmi̠ dīpya̍mānā-ntvā sādayāmi̠ rōcha̍mānāṃ
tvā sādayā̠myaja̍srā-ntvā sādayāmi bṛ̠hajjyō̍tiṣa-ntvā sādayāmi bō̠dhaya̍ntī-ntvā sādayāmi̠ jāgra̍tī-ntvā sādayāmi ॥ 51 ॥
anuvākaṃ 20
pra̠yā̠sāya̠ svāhā̍-''yā̠sāya̠ svāhā̍ viyā̠sāya̠ svāhā̍ saṃyā̠sāya̠ svāhō̎dyā̠sāya̠ svāhā̍-'vayā̠sāya̠ svāhā̍ śu̠chē svāhā̠ śōkā̍ya̠ svāhā̍ tapya̠tvai svāhā̠ tapa̍tē̠ svāhā̎ brahmaha̠tyāyai̠ svāhā̠ sarva̍smai̠ svāhā̎ ॥ 52 ॥
anuvākaṃ 21
chi̠ttagṃ sa̍ntā̠nēna̍ bhavaṃ ya̠knā ru̠dra-ntani̍mnā paśu̠patigg̍ sthūlahṛda̠yēnā̠gnigṃ hṛda̍yēna ru̠draṃ lōhi̍tēna śa̠rva-mmata̍snābhyāṃ
mahādē̠vama̠ntaḥ pā̎rśvēnauṣiṣṭha̠hanagṃ̍ śiṅgīnikō̠śyā̎bhyām ॥ 53 ॥
(chitti̍ḥ - pṛthi̠ - vya̍gni̠ḥ - sūrya̍-ntē̠ chakṣu̍--r ma̠hāha̍vi̠r̠ hōtā̠ - vāghōtā̎ - brāhma̠ṇa ēka̍hōtā̠ - 'gniryaju̍rbhi̠ḥ - sēnēndra̍sya - dē̠vasya̍ - su̠varṇa̍-ṅgha̠rmagṃ - sa̠hasra̍śīrṣā̠- 'dbhyō - bha̠rtā -
hari̍ṃ - ta̠raṇi̠ - rāpyā̍ya - svē̠yuṣṭē yē - jyōti̍ṣmatīṃ - prayā̠sāya̍ - chi̠tta mēka̍vigṃśatiḥ)
(chitti̍ - ra̠gniryaju̍rbhi - ra̠ntaḥ pravi̍ṣṭaḥ - pra̠jāpa̍ti̠ - stasya̠ dhīrā̠ - jyōti̍ṣmatī̠-ntripa̍ñchā̠śat )
( chitti̍ḥ - śiṅgīnikō̠śyā̎bhyāṃ )
॥ hari̍ḥ ōm ॥
॥ kṛṣṇa yajurvēdīya taittirīya āraṇyakē tṛtīyaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ॥