കൃഷ്ണ യജുർവേദീയ തൈത്തിരീയ ആരണ്യകേ തൃതീയഃ പ്രപാഠകഃ - ചാതുര്ഹോത്രചയനമ്
ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,
ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹ॒രിഃ॒ ഓമ് ॥
അനുവാകം 1
ചിത്തി॒-സ്സ്രുക് । ചി॒ത്തമാജ്യ᳚മ് । വാഗ്വേദിഃ॑ । ആധീ॑ത-മ്ബ॒ര്॒ഹിഃ ।
കേതോ॑ അ॒ഗ്നിഃ । വിജ്ഞാ॑തമ॒ഗ്നിഃ । വാക്പ॑തി॒ര്॒ഹോതാ᳚ । മന॑ ഉപവ॒ക്താ । പ്രാ॒ണോ ഹ॒വിഃ । സാമാ᳚ദ്ധ്വ॒ര്യുഃ ॥ വാച॑സ്പതേ വിധേ നാമന്ന് । വി॒ധേമ॑ തേ॒ നാമ॑ । വി॒ധേസ്ത്വ-മ॒സ്മാക॒-ന്നാമ॑ । വാ॒ചസ്പതി॒-സ്സോമ॑-മ്പിബതു । ആ-ഽസ്മാസു॑ നൃ॒മ്ണ-ന്ധാ॒ഥ്സ്വാഹാ᳚ ॥ 1 ॥
(അ॒ദ്ധ്വ॒ര്യുഃ പഞ്ച ച) (അ. 1)
അനുവാകം 2
പൃ॒ഥി॒വീ ഹോതാ᳚ । ദ്യൌര॑ദ്ധ്വ॒ര്യുഃ । രു॒ദ്രോ᳚-ഽഗ്നീത് । ബൃഹ॒സ്പതി॑രുപവ॒ക്താ ॥ വാച॑സ്പതേ വാ॒ചോ വീ॒ര്യേ॑ണ । സമ്ഭൃ॑തത-മേ॒നായ॑ക്ഷ്യസേ । യജ॑മാനായ॒ വാര്യ᳚മ് ।
ആ സുവ॒സ്കര॑സ്മൈ । വാ॒ചസ്പതി॒-സ്സോമ॑-മ്പിബതി ।
ജ॒ജന॒ദിന്ദ്ര॑മിന്ദ്രി॒യായ॒ സ്വാഹാ᳚ ॥ 2 ॥
(പൃ॒ഥി॒വീ ഹോതാ॒ ദശ॑) (അ. 2)
അനുവാകം 3
അ॒ഗ്നിര്-ഹോതാ᳚ । അ॒ശ്വിനാ᳚-ഽദ്ധ്വ॒ര്യൂ । ത്വഷ്ടാ॒-ഽഗ്നീത് । മി॒ത്ര ഉ॑പവ॒ക്താ ॥ സോമ॒-സ്സോമ॑സ്യ പുരോ॒ഗാഃ । ശു॒ക്ര-ശ്ശു॒ക്രസ്യ॑ പുരോ॒ഗാഃ । ശ്രാ॒താസ്ത॑ ഇന്ദ്ര॒ സോമാഃ᳚ । വാതാ॑പേര്-ഹവന॒ശ്രുത॒-സ്സ്വാഹാ᳚ ॥ 3 ॥
(അ॒ഗ്നിര്-ഹോതാ॒-ഽഷ്ടൌ) (അ. 3)
അനുവാകം 4
സൂര്യ॑-ന്തേ॒ ചക്ഷുഃ॑ । വാത॑-മ്പ്രാ॒ണഃ ।
ദ്യാ-മ്പൃ॒ഷ്ഠമ് । അ॒ന്തരി॑ക്ഷമാ॒ത്മാ ।
അങ്ഗൈ᳚-ര്യ॒ജ്ഞമ് । പൃ॒ഥി॒വീഗ്മ് ശരീ॑രൈഃ ॥ വാച॑സ്പ॒തേ-ഽച്ഛി॑ദ്രയാ വാ॒ചാ । അച്ഛി॑ദ്രയാ ജു॒ഹ്വാ᳚ । ദി॒വി ദേ॑വാ॒വൃധ॒ഗ്മ്॒ ഹോത്രാ॒ മേര॑യസ്വ॒ സ്വാഹാ᳚ ॥ 4 ॥
(സൂര്യ॑-ന്തേ॒ നവ॑) (അ. 4)
അനുവാകം 5
മ॒ഹാഹ॑വി॒ര്॒ ഹോതാ᳚ । സ॒ത്യഹ॑വിരദ്ധ്വ॒ര്യുഃ । അച്യു॑തപാജാ അ॒ഗ്നീത് । അച്യു॑തമനാ ഉപവ॒ക്താ । അ॒നാ॒ധൃ॒ഷ്യശ്ചാ᳚ പ്രതിധൃ॒ഷ്യശ്ച॑ യ॒ജ്ഞസ്യാ॑ഭിഗ॒രൌ । അ॒യാസ്യ॑ ഉദ്ഗാ॒താ ॥ വാച॑സ്പതേ ഹൃദ്വിധേ നാമന്ന് । വി॒ധേമ॑ തേ॒ നാമ॑ ।
വി॒ധേസ്ത്വമ॒സ്മാക॒-ന്നാമ॑ । വാ॒ചസ്പതി॒-സ്സോമ॑മപാത് । മാ ദൈവ്യ॒സ്തന്തു॒-ശ്ഛേദി॒ മാ മ॑നു॒ഷ്യഃ॑ । നമോ॑ ദി॒വേ । നമഃ॑ പൃഥി॒വ്യൈ സ്വാഹാ᳚ ॥ 5 ॥
(അ॒പാ॒-ത്ത്രീണി॑ ച) (അ. 5)
അനുവാകം 6
വാഘോതാ᳚ । ദീ॒ക്ഷാ പത്നീ᳚ । വാതോ᳚-ഽദ്ധ്വ॒ര്യുഃ । ആപോ॑-ഽഭിഗ॒രഃ । മനോ॑ ഹ॒വിഃ । തപ॑സി ജുഹോമി ॥
ഭൂര്ഭുവ॒സ്സുവഃ॑ । ബ്രഹ്മ॑ സ്വയ॒മ്ഭു ।
ബ്രഹ്മ॑ണേ സ്വയ॒മ്ഭുവേ॒ സ്വാഹാ᳚ ॥ 6 ॥
(വാഘോതാ॒ നവ॑) (അ. 6)
അനുവാകം 7
ബ്രാ॒ഹ്മ॒ണ ഏക॑ഹോതാ । സ യ॒ജ്ഞഃ । സ മേ॑ ദദാതു പ്ര॒ജാ-മ്പ॒ശൂ-ന്പുഷ്ടിം॒-യഁശഃ॑ । യ॒ജ്ഞശ്ച॑ മേ ഭൂയാത് ॥ അ॒ഗ്നി-ര്ദ്വിഹോ॑താ । സ ഭ॒ര്താ । സ മേ॑ ദദാതു പ്ര॒ജാ-മ്പ॒ശൂ-ന്പുഷ്ടിം॒-യഁശഃ॑ । ഭ॒ര്താ ച॑ മേ ഭൂയാത് ॥
പൃ॒ഥി॒വീ ത്രിഹോ॑താ । സ പ്ര॑തി॒ഷ്ഠാ ॥ 7 ॥
സ മേ॑ ദദാതു പ്ര॒ജാ-മ്പ॒ശൂ-ന്പുഷ്ടിം॒-യഁശഃ॑ । പ്ര॒തി॒ഷ്ഠാ ച॑ മേ ഭൂയാത് ॥ അ॒ന്തരി॑ക്ഷ॒-ഞ്ചതു॑ര്ഹോതാ । സ വി॒ഷ്ഠാഃ । സ മേ॑ ദദാതു പ്ര॒ജാ-മ്പ॒ശൂ-ന്പുഷ്ടിം॒-യഁശഃ॑ । വി॒ഷ്ഠാശ്ച॑ മേ ഭൂയാത് ॥
വാ॒യുഃ പഞ്ച॑ഹോതാ । സ പ്രാ॒ണഃ ।
സ മേ॑ ദദാതു പ്ര॒ജാ-മ്പ॒ശൂ-ന്പുഷ്ടിം॒-യഁശഃ॑ । പ്രാ॒ണശ്ച॑ മേ ഭൂയാത് ॥ 8 ॥
ച॒ന്ദ്രമാ॒-ഷ്ഷഡ്ഢോ॑താ । സ ഋ॒തൂന് ക॑ല്പയാതി ।
സ മേ॑ ദദാതു പ്ര॒ജാ-മ്പ॒ശൂ-ന്പുഷ്ടിം॒-യഁശഃ॑ । ഋ॒തവ॑ശ്ച മേ കല്പന്താമ് ॥ അന്നഗ്മ്॑ സ॒പ്തഹോ॑താ । സ പ്രാ॒ണസ്യ॑ പ്രാ॒ണഃ । സ മേ॑ ദദാതു പ്ര॒ജാ-മ്പ॒ശൂ-ന്പുഷ്ടിം॒-യഁശഃ॑ । പ്രാ॒ണസ്യ॑ ച മേ പ്രാ॒ണോ ഭൂ॑യാത് ॥ ദ്യൌര॒ഷ്ടഹോ॑താ । സോ॑-ഽനാധൃ॒ഷ്യഃ ॥ 9 ॥
സ മേ॑ ദദാതു പ്ര॒ജാ-മ്പ॒ശൂ-ന്പുഷ്ടിം॒-യഁശഃ॑ । അ॒നാ॒ധൃ॒ഷ്യശ്ച॑ ഭൂയാസമ് ॥
ആ॒ദി॒ത്യോ നവ॑ഹോതാ । സ തേ॑ജ॒സ്വീ ।
സ മേ॑ ദദാതു പ്ര॒ജാ-മ്പ॒ശൂ-ന്പുഷ്ടിം॒-യഁശഃ॑ । തേ॒ജ॒സ്വീ ച॑ ഭൂയാസമ് ॥ പ്ര॒ജാപ॑തി॒-ര്ദശ॑ഹോതാ । സ ഇ॒ദഗ്മ് സർവ᳚മ് । സ മേ॑ ദദാതു പ്ര॒ജാ-മ്പ॒ശൂ-ന്പുഷ്ടിം॒-യഁശഃ॑ । സർവ॑-ഞ്ച മേ ഭൂയാത് ॥ 10 ॥
(പ്ര॒തി॒ഷ്ഠാ-പ്രാ॒ണശ്ച॑ മേ ഭൂയാ-ദനാധൃ॒ഷ്യഃ-സർവ॑-ഞ്ച മേ ഭൂയാത്) (അ. 7)
(ബ്രാ॒ഹ്മ॒ണോ യ॒ജ്ഞോ᳚-ഽഗ്നിര്ഭ॒ര്താ പൃ॑ഥി॒വീ പ്ര॑തി॒ഷ്ഠാ-ഽന്തരി॑ക്ഷം-വിഁ॒ഷ്ഠാ വാ॒യുഃ
പ്രാ॒ണശ്ച॒ന്ദ്രമാ॑ ഋ॒തൂനന്ന॒ഗ്മ്॒ സ പ്രാ॒ണസ്യ॑ പ്രാ॒ണോ ദ്യൌര॑നാധൃ॒ഷ്യ ആ॑ദി॒ത്യഃ
സ തേ॑ജ॒സ്വീ പ്ര॒ജാപ॑തി॒-സ്സ ഇ॒ദഗ്മ് സർവ॒ഗ്മ്॒ സർവ॑-ഞ്ച മേ ഭൂയാത്)
അനുവാകം 8
അ॒ഗ്നി-ര്യജു॑ര്ഭിഃ । സ॒വി॒താ സ്തോമൈഃ᳚ । ഇന്ദ്ര॑ ഉക്ഥാമ॒ദൈഃ ।
മി॒ത്രാവരു॑ണാവാ॒ശിഷാ᳚ । അങ്ഗി॑രസോ॒ ധിഷ്ണി॑യൈര॒ഗ്നിഭിഃ॑ । മ॒രുത॑-സ്സദോഹവിര്ധാ॒നാഭ്യാ᳚മ് । ആപഃ॒ പ്രോക്ഷ॑ണീഭിഃ ।
ഓഷ॑ധയോ ബ॒ര്॒ഹിഷാ᳚ । അദി॑തി॒ർവേദ്യാ᳚ । സോമോ॑ ദീ॒ക്ഷയാ᳚ ॥ 11 ॥
ത്വഷ്ടേ॒ദ്ധ്മേന॑ । വിഷ്ണു॑-ര്യ॒ജ്ഞേന॑ । വസ॑വ॒ ആജ്യേ॑ന । ആ॒ദി॒ത്യാ ദക്ഷി॑ണാഭിഃ । വിശ്വേ॑ ദേ॒വാ ഊ॒ര്ജാ ।
പൂ॒ഷാ സ്വ॑ഗാകാ॒രേണ॑ । ബൃഹ॒സ്പതിഃ॑ പുരോ॒ധയാ᳚ ।
പ്ര॒ജാപ॑തിരുദ്ഗീ॒ഥേന॑ । അ॒ന്തരി॑ക്ഷ-മ്പ॒വിത്രേ॑ണ । വാ॒യുഃ പാത്രൈഃ᳚ । അ॒ഹഗ്ഗ് ശ്ര॒ദ്ധയാ᳚ ॥ 12 ॥
(ദീ॒ക്ഷയാ॒ - പാത്രൈ॒രേക॑-ഞ്ച) (അ. 8)
അനുവാകം 9
സേനേന്ദ്ര॑സ്യ । ധേനാ॒ ബൃഹ॒സ്പതേഃ᳚ । പ॒ത്ഥ്യാ॑ പൂ॒ഷ്ണഃ । വാഗ്വാ॒യോഃ । ദീ॒ക്ഷാ സോമ॑സ്യ । പൃ॒ഥി॒വ്യ॑ഗ്നേഃ । വസൂ॑നാ-ങ്ഗായ॒ത്രീ । രു॒ദ്രാണാ᳚-ന്ത്രി॒ഷ്ടുക് । ആ॒ദി॒ത്യാനാ॒-ഞ്ജഗ॑തീ । വിഷ്ണോ॑രനു॒ഷ്ടുക് ॥ 13 ॥
വരു॑ണസ്യ വി॒രാട് । യ॒ജ്ഞസ്യ॑ പ॒ങ്ക്തിഃ । പ്ര॒ജാപ॑തേ॒രനു॑മതിഃ । മി॒ത്രസ്യ॑ ശ്ര॒ദ്ധാ । സ॒വി॒തുഃ പ്രസൂ॑തിഃ । സൂര്യ॑സ്യ॒ മരീ॑ചിഃ । ച॒ന്ദ്രമ॑സോ രോഹി॒ണീ । ഋഷീ॑ണാമരുന്ധ॒തീ । പ॒ര്ജന്യ॑സ്യ വി॒ദ്യുത് ।
ചത॑സ്രോ॒ ദിശഃ॑ । ചത॑സ്രോ-ഽവാന്തരദി॒ശാഃ । അഹ॑ശ്ച॒ രാത്രി॑ശ്ച । കൃ॒ഷിശ്ച॒ വൃഷ്ടി॑ശ്ച ।
ത്വിഷി॒ശ്ചാപ॑ചിതിശ്ച । ആപ॒ശ്ചൌഷ॑ധയശ്ച ।
ഊര്ക്ച॑ സൂ॒നൃതാ॑ ച ദേ॒വാനാ॒-മ്പത്ന॑യഃ ॥ 14 ॥
(അ॒നു॒ഷ്ടുഗ് - ദിശ॒-ഷ്ഷട്ച॑) (അ. 9)
അനുവാകം 10
ദേ॒വസ്യ॑ ത്വാ സവി॒തുഃ പ്ര॑സ॒വേ । അ॒ശ്വിനോ᳚-ര്ബാ॒ഹുഭ്യാ᳚മ് ।
പൂ॒ഷ്ണോ ഹസ്താ᳚ഭ്യാ॒-മ്പ്രതി॑ഗൃഹ്ണാമി ।
രാജാ᳚ ത്വാ॒ വരു॑ണോ നയതു ദേവി ദക്ഷിണേ॒-ഽഗ്നയേ॒ ഹിര॑ണ്യമ് । തേനാ॑മൃത॒ത്വമ॑ശ്യാമ് । വയോ॑ ദാ॒ത്രേ । മയോ॒ മഹ്യ॑മസ്തു പ്രതിഗ്രഹീ॒ത്രേ । ക ഇ॒ദ-ങ്കസ്മാ॑ അദാത് । കാമഃ॒ കാമാ॑യ । കാമോ॑ ദാ॒താ ॥ 15 ॥
കാമഃ॑ പ്രതിഗ്രഹീ॒താ । കാമഗ്മ്॑ സമു॒ദ്രമാവി॑ശ । കാമേ॑ന ത്വാ॒ പ്രതി॑ഗൃഹ്ണാമി ।
കാമൈ॒തത്തേ᳚ । ഏ॒ഷാ തേ॑ കാമ॒ ദക്ഷി॑ണാ । ഉ॒ത്താ॒നസ്ത്വാ᳚-ഽഽങ്ഗീര॒സഃ പ്രതി॑ഗൃഹ്ണാതു ।
സോമാ॑യ॒ വാസഃ॑ । രു॒ദ്രായ॒ ഗാമ് । വരു॑ണാ॒യാശ്വ᳚മ് ।
പ്ര॒ജാപ॑തയേ॒ പുരു॑ഷമ് ॥ 16 ॥
മന॑വേ॒ തല്പ᳚മ് । ത്വഷ്ട്രേ॒-ഽജാമ് । പൂ॒ഷ്ണേ-ഽവി᳚മ് । നിര്-ഋ॑ത്യാ അശ്വതരഗര്ദ॒ഭൌ । ഹി॒മവ॑തോ ഹ॒സ്തിന᳚മ് । ഗ॒ന്ധ॒ർവാ॒-ഫ്സ॒രാഭ്യഃ॑-സ്രഗലങ്കര॒ണേ ।
വിശ്വേ᳚ഭ്യോ ദേ॒വേഭ്യോ॑ ധാ॒ന്യമ് । വാ॒ചേ-ഽന്ന᳚മ് । ബ്രഹ്മ॑ണ ഓദ॒നമ് । സ॒മു॒ദ്രായാപഃ॑ ॥ 17 ॥
ഉ॒ത്താ॒നായാ᳚ങ്ഗീര॒സായാനഃ॑ । വൈ॒ശ്വാ॒ന॒രായ॒ രഥ᳚മ് ॥
വൈ॒ശ്വാ॒ന॒രഃ പ്ര॒ത്നഥാ॒ നാക॒മാരു॑ഹത് ।
ദി॒വഃ പൃ॒ഷ്ഠ-മ്ഭന്ദ॑മാന-സ്സു॒മന്മ॑ഭിഃ ।
സ പൂ᳚ർവ॒വജ്ജ॒നയ॑ജ്ജ॒ന്തവേ॒ ധന᳚മ് । സ॒മാ॒നമ॑ജ്മാ॒ പരി॑യാതി॒ ജാഗൃ॑വിഃ ॥
രാജാ᳚ ത്വാ॒ വരു॑ണോ നയതു ദേവി ദക്ഷിണേ വൈശ്വാന॒രായ॒ രഥ᳚മ് । തേനാ॑മൃത॒ത്വമ॑ശ്യാമ് । വയോ॑ ദാ॒ത്രേ ।
മയോ॒ മഹ്യ॑മസ്തു പ്രതിഗ്രഹീ॒ത്രേ ॥ 18 ॥
ക ഇ॒ദ-ങ്കസ്മാ॑ അദാത് । കാമഃ॒ കാമാ॑യ । കാമോ॑ ദാ॒താ ।
കാമഃ॑ പ്രതിഗ്രഹീ॒താ । കാമഗ്മ്॑ സമു॒ദ്രമാവി॑ശ । കാമേ॑ന ത്വാ॒ പ്രതി॑ഗൃഹ്ണാമി । കാമൈ॒തത്തേ᳚ । ഏ॒ഷാ തേ॑ കാമ॒ ദക്ഷി॑ണാ । ഉ॒ത്താ॒നസ്ത്വാ᳚-ഽഽങ്ഗീര॒സഃ പ്രതി॑ഗൃഹ്ണാതു ॥ 19 ॥
(ദാ॒താ - പുരു॑ഷ॒ - മാപഃ॑ - പ്രതിഗ്രഹീ॒ത്രേ - +നവ॑ ച) (അ. 10)
അനുവാകം 11
സു॒വര്ണ॑-ങ്ഘ॒ര്മ-മ്പരി॑വേദ വേ॒നമ് । ഇന്ദ്ര॑സ്യാ॒ത്മാന॑-ന്ദശ॒ധാ ചര॑ന്തമ് ।
അ॒ന്ത-സ്സ॑മു॒ദ്രേ മന॑സാ॒ ചര॑ന്തമ് । ബ്രഹ്മാ-ഽന്വ॑വിന്ദ॒-ദ്ദശ॑ഹോതാര॒മര്ണേ᳚ ।
അ॒ന്തഃ പ്രവി॑ഷ്ട-ശ്ശാ॒സ്താ ജനാ॑നാമ് । ഏക॒-സ്സന്ബ॑ഹു॒ധാ വി॑ചാരഃ । ശ॒തഗ്മ് ശു॒ക്രാണി॒ യത്രൈക॒-മ്ഭവ॑ന്തി । സർവേ॒ വേദാ॒ യത്രൈക॒-മ്ഭവ॑ന്തി । സർവേ॒ ഹോതാ॑രോ॒ യത്രൈക॒-മ്ഭവ॑ന്തി । സ॒ മാന॑സീന ആ॒ത്മാ ജനാ॑നാമ് ॥ 20 ॥
അ॒ന്തഃ പ്രവി॑ഷ്ട-ശ്ശാ॒സ്താ ജനാ॑നാ॒ഗ്മ്॒ സർവാ᳚ത്മാ ।
സർവാഃ᳚ പ്ര॒ജാ യത്രൈക॒-മ്ഭവ॑ന്തി । ചതു॑ര്ഹോതാരോ॒ യത്ര॑ സ॒മ്പദ॒-ങ്ഗച്ഛ॑ന്തി ദേ॒വൈഃ । സ॒ മാന॑സീന ആ॒ത്മാ ജനാ॑നാമ് ॥ ബ്രഹ്മേന്ദ്ര॑മ॒ഗ്നി-ഞ്ജഗ॑തഃ പ്രതി॒ഷ്ഠാമ് ।
ദി॒വ ആ॒ത്മാനഗ്മ്॑ സവി॒താര॒-മ്ബൃഹ॒സ്പതി᳚മ് ।
ചതു॑ര്ഹോതാര-മ്പ്ര॒ദിശോ-ഽനു॑ ക്ല॒പ്തമ് । വാ॒ചോ വീ॒ര്യ॑-ന്തപ॒സാ-ഽന്വ॑വിന്ദത് ॥ അ॒ന്തഃ പ്രവി॑ഷ്ട-ങ്ക॒ര്താര॑മേ॒തമ് ।
ത്വഷ്ടാ॑രഗ്മ് രൂ॒പാണി॑ വികു॒ർവന്തം॑-വിഁപ॒ശ്ചിമ് ॥ 21 ॥
അ॒മൃത॑സ്യ പ്രാ॒ണം-യഁ॒ജ്ഞമേ॒തമ് ।
ചതു॑ര്ഹോതൃണാമാ॒ത്മാന॑-ങ്ക॒വയോ॒ നിചി॑ക്യുഃ ॥
അ॒ന്തഃ പ്രവി॑ഷ്ട-ങ്ക॒ര്താര॑മേ॒തമ് ।
ദേ॒വാനാ॒-മ്ബന്ധു॒ നിഹി॑ത॒-ങ്ഗുഹാ॑സു ।
അ॒മൃതേ॑ന ക്ല॒പ്തം-യഁ॒ജ്ഞമേ॒തമ് ।
ചതു॑ര്ഹോതൃണാമാ॒ത്മാന॑-ങ്ക॒വയോ॒ നിചി॑ക്യുഃ ॥
ശ॒ത-ന്നി॒യുതഃ॒ പരി॑വേദ॒ വിശ്വാ॑ വി॒ശ്വവാ॑രഃ । വിശ്വ॑മി॒ദം-വൃഁ ॑ണാതി ।
ഇന്ദ്ര॑സ്യാ॒ത്മാ നിഹി॑തഃ॒ പഞ്ച॑ഹോതാ ।
അ॒മൃത॑-ന്ദേ॒വാനാ॒മായുഃ॑ പ്ര॒ജാനാ᳚മ് ॥ 22 ॥
ഇന്ദ്ര॒ഗ്മ്॒ രാജാ॑നഗ്മ് സവി॒താര॑മേ॒തമ് । വാ॒യോരാ॒ത്മാന॑-ങ്ക॒വയോ॒ നിചി॑ക്യുഃ ।
ര॒ശ്മിഗ്മ് ര॑ശ്മീ॒നാ-മ്മദ്ധ്യേ॒ തപ॑ന്തമ് । ഋ॒തസ്യ॑ പ॒ദേ ക॒വയോ॒ നിപാ᳚ന്തി ॥ യ ആ᳚ണ്ഡകോ॒ശേ ഭുവ॑ന-മ്ബി॒ഭര്തി॑ । അനി॑ര്ഭിണ്ണ॒-സ്സന്നഥ॑ ലോ॒കാന്. വി॒ചഷ്ടേ᳚ ।
യസ്യാ᳚ണ്ഡകോ॒ശഗ്മ് ശുഷ്മ॑മാ॒ഹുഃ പ്രാ॒ണമുല്ബ᳚മ് ।
തേന॑ ക്ലൃ॒പ്തോ॑-ഽമൃതേ॑നാ॒ഹമ॑സ്മി ॥ സു॒വര്ണ॒-ങ്കോശ॒ഗ്മ്॒ രജ॑സാ॒ പരീ॑വൃതമ് ।
ദേ॒വാനാം᳚-വഁസു॒ധാനീം᳚-വിഁ॒രാജ᳚മ് ॥ 23 ॥
അ॒മൃത॑സ്യ പൂ॒ര്ണാന്താമു॑ ക॒ലാം-വിഁച॑ക്ഷതേ ।
പാദ॒ഗ്മ്॒ ഷഡ്ഢോ॑തു॒ര്ന കിലാ॑വി വിഥ്സേ ॥ യേന॒ര്തവഃ॑ പഞ്ച॒ധോത ക്ല॒പ്താഃ । ഉ॒ത വാ॑ ഷ॒ഡ്ധാ മന॒സോത ക്ലൃ॒പ്താഃ । തഗ്മ് ഷഡ്ഢോ॑താരമൃ॒തുഭിഃ॒ കല്പ॑മാനമ് । ഋ॒തസ്യ॑ പ॒ദേ ക॒വയോ॒ നിപാ᳚ന്തി ॥ അ॒ന്തഃ പ്രവി॑ഷ്ട-ങ്ക॒ര്താര॑മേ॒തമ് । അ॒ന്തശ്ച॒ന്ദ്രമ॑സി॒ മന॑സാ॒ ചര॑ന്തമ് । സ॒ഹൈവ സന്ത॒-ന്ന വിജാ॑നന്തി ദേ॒വാഃ ।
ഇന്ദ്ര॑സ്യാ॒ത്മാനഗ്മ്॑ ശത॒ധാ ചര॑ന്തമ് ॥ 24 ॥
ഇന്ദ്രോ॒ രാജാ॒ ജഗ॑തോ॒ യ ഈശേ᳚ । സ॒പ്തഹോ॑താ സപ്ത॒ധാ വിക്ലൃ॑പ്തഃ ॥ പരേ॑ണ॒ തന്തു॑-മ്പരിഷി॒ച്യമാ॑നമ് । അ॒ന്തരാ॑ദി॒ത്യേ മന॑സാ॒ ചര॑ന്തമ് । ദേ॒വാനാ॒ഗ്മ്॒ ഹൃദ॑യ॒-മ്ബ്രഹ്മാ-ഽന്വ॑വിന്ദത് ॥ ബ്രഹ്മൈ॒തദ്ബ്രഹ്മ॑ണ॒ ഉജ്ജ॑ഭാര । അ॒ര്കഗ്ഗ് ശ്ചോത॑ന്തഗ്മ് സരി॒രസ്യ॒ മദ്ധ്യേ᳚ ॥ ആ യസ്മിന്᳚-ഥ്സ॒പ്ത പേര॑വഃ । മേഹ॑ന്തി ബഹു॒ലാഗ് ശ്രിയ᳚മ് । ബ॒ഹ്വ॒ശ്വാമി॑ന്ദ്ര॒ ഗോമ॑തീമ് ॥ 25 ॥
അച്യു॑താ-മ്ബഹു॒ലാഗ് ശ്രിയ᳚മ് । സ ഹരി॑ർവസു॒വിത്ത॑മഃ ।
പേ॒രുരിന്ദ്രാ॑യ പിന്വതേ ॥ ബ॒ഹ്വ॒ശ്വാമി॑ന്ദ്ര॒ ഗോമ॑തീമ് । അച്യു॑താ-മ്ബഹു॒ലാഗ് ശ്രിയ᳚മ് । മഹ്യ॒മിന്ദ്രോ॒ നിയ॑ച്ഛതു ॥ ശ॒തഗ്മ് ശ॒താ അ॑സ്യ യു॒ക്താ ഹരീ॑ണാമ് ।
അ॒ർവാംആ യാ॑തു॒ വസു॑ഭീ ര॒ശ്മിരിന്ദ്രഃ॑ । പ്രമഗ്മ്ഹ॑മാണോ ബഹു॒ലാഗ് ശ്രിയ᳚മ് ।
ര॒ശ്മിരിന്ദ്ര॑-സ്സവി॒താ മേ॒ നിയ॑ച്ഛതു ॥ 26 ॥
ഘൃ॒ത-ന്തേജോ॒ മധു॑മദിന്ദ്രി॒യമ് । മയ്യ॒യമ॒ഗ്നിര്ദ॑ധാതു ॥ ഹരിഃ॑ പത॒ങ്ഗഃ പ॑ട॒രീ സു॑പ॒ര്ണഃ । ദി॒വി॒ക്ഷയോ॒ നഭ॑സാ॒ യ ഏതി॑ ।
സ ന॒ ഇന്ദ്രഃ॑ കാമവ॒ര-ന്ദ॑ദാതു ॥ പഞ്ചാ॑ര-ഞ്ച॒ക്ര-മ്പരി॑വര്തതേ പൃ॒ഥു । ഹിര॑ണ്യജ്യോതി-സ്സരി॒രസ്യ॒ മദ്ധ്യേ᳚ । അജ॑സ്ര॒-ഞ്ജ്യോതി॒ര്നഭ॑സാ॒ സര്പ॑ദേതി ।
സ ന॒ ഇന്ദ്രഃ॑ കാമവ॒ര-ന്ദ॑ദാതു ॥
സ॒പ്ത യു॑ഞ്ജന്തി॒ രഥ॒മേക॑ചക്രമ് ॥ 27 ॥
ഏകോ॒ അശ്വോ॑ വഹതി സപ്തനാ॒മാ । ത്രി॒നാഭി॑ ച॒ക്രമ॒ജര॒മന॑ർവമ് । യേനേ॒മാ വിശ്വാ॒ ഭുവ॑നാനി തസ്ഥുഃ ॥ ഭ॒ദ്ര-മ്പശ്യ॑ന്ത॒ ഉപ॑സേദു॒രഗ്രേ᳚ ।
തപോ॑ ദീ॒ക്ഷാമൃഷ॑യ-സ്സുവ॒ർവിദഃ॑ । തതഃ॑, ക്ഷ॒ത്ര-മ്ബല॒മോജ॑ശ്ച ജാ॒തമ് । തദ॒സ്മൈ ദേ॒വാ അ॒ഭി സ-ന്ന॑മന്തു ॥ ശ്വേ॒തഗ്മ് ര॒ശ്മി-മ്ബോ॑ഭു॒ജ്യമാ॑നമ് ।
അ॒പാ-ന്നേ॒താര॒-മ്ഭുവ॑നസ്യ ഗോ॒പാമ് ।
ഇന്ദ്ര॒-ന്നിചി॑ക്യുഃ പര॒മേ വ്യോ॑മന്ന് ॥ 28 ॥
രോഹി॑ണീഃ പിങ്ഗ॒ലാ ഏക॑രൂപാഃ । ക്ഷര॑ന്തീഃ പിങ്ഗ॒ലാ ഏക॑രൂപാഃ । ശ॒തഗ്മ് സ॒ഹസ്രാ॑ണി പ്ര॒യുതാ॑നി॒ നാവ്യാ॑നാമ് ॥ അ॒യം-യഁശ്ശ്വേ॒തോ ര॒ശ്മിഃ । പരി॒ സർവ॑മി॒ദ-ഞ്ജഗ॑ത് । പ്ര॒ജാ-മ്പ॒ശൂ-ന്ധനാ॑നി । അ॒സ്മാക॑-ന്ദദാതു ॥
ശ്വേ॒തോ ര॒ശ്മിഃ പരി॒ സർവ॑-മ്ബഭൂവ । സുവ॒ന്മഹ്യ॑-മ്പ॒ശൂന്. വി॒ശ്വരൂ॑പാന് ॥ പ॒ത॒ങ്ഗമ॒ക്തമസു॑രസ്യ മാ॒യയാ᳚ ॥ 29 ॥
ഹൃ॒ദാ പ॑ശ്യന്തി॒ മന॑സാ മനീ॒ഷിണഃ॑ । സ॒മു॒ദ്രേ അ॒ന്തഃ ക॒വയോ॒ വിച॑ക്ഷതേ । മരീ॑ചീനാ-മ്പ॒ദമി॑ച്ഛന്തി വേ॒ധസഃ॑ ॥ പ॒ത॒ങ്ഗോ വാച॒-മ്മന॑സാ ബിഭര്തി ।
താ-ങ്ഗ॑ന്ധ॒ർവോ॑-ഽവദ॒-ദ്ഗര്ഭേ॑ അ॒ന്തഃ । താ-ന്ദ്യോത॑മാനാഗ് സ്വ॒ര്യ॑-മ്മനീ॒ഷാമ് ।
ഋ॒തസ്യ॑ പ॒ദേ ക॒വയോ॒ നിപാ᳚ന്തി ॥ യേ ഗ്രാ॒മ്യാഃ പ॒ശവോ॑ വി॒ശ്വരൂ॑പാഃ । വിരൂ॑പാ॒-സ്സന്തോ॑ ബഹു॒ധൈക॑രൂപാഃ । അ॒ഗ്നിസ്താഗ്മ് അഗ്രേ॒ പ്രമു॑മോക്തു ദേ॒വഃ ॥ 30 ॥
പ്ര॒ജാപ॑തിഃ പ്ര॒ജയാ॑ സംവിഁദാ॒നഃ ॥ വീ॒തഗ്ഗ് സ്തു॑കേസ്തുകേ । യു॒വമ॒സ്മാസു॒ നിയ॑ച്ഛതമ് । പ്രപ്ര॑ യ॒ജ്ഞപ॑തി-ന്തിര ॥ യേ ഗ്രാ॒മ്യാഃ പ॒ശവോ॑ വി॒ശ്വരൂ॑പാഃ । വിരൂ॑പാ॒-സ്സന്തോ॑ ബഹു॒ധൈക॑രൂപാഃ ।
തേഷാഗ്മ്॑ സപ്താ॒നാമി॒ഹ രന്തി॑രസ്തു ।
രാ॒യസ്പോഷാ॑യ സുപ്രജാ॒സ്ത്വായ॑ സു॒വീര്യാ॑യ ॥
യ ആ॑ര॒ണ്യാഃ പ॒ശവോ॑ വി॒ശ്വരൂ॑പാഃ ।
വിരൂ॑പാ॒-സ്സന്തോ॑ ബഹു॒ധൈക॑രൂപാഃ ॥ 31 ॥
വാ॒യുസ്താഗ്മ് അഗ്രേ॒ പ്രമു॑മോക്തു ദേ॒വഃ । പ്ര॒ജാപ॑തിഃ പ്ര॒ജയാ॑ സംവിഁദാ॒നഃ ॥ ഇഡാ॑യൈ സൃ॒പ്ത-ങ്ഘൃ॒തവ॑ച്ചരാച॒രമ് । ദേ॒വാ അന്വ॑വിന്ദ॒ന്ഗുഹാ॑ ഹി॒തമ് ॥
യ ആ॑ര॒ണ്യാഃ പ॒ശവോ॑ വി॒ശ്വരൂ॑പാഃ । വിരൂ॑പാ॒-സ്സന്തോ॑ ബഹു॒ധൈക॑രൂപാഃ । തേഷാഗ്മ്॑ സപ്താ॒നാമി॒ഹ രന്തി॑രസ്തു ।
രാ॒യസ്പോഷാ॑യ സുപ്രജാ॒സ്ത്വായ॑ സു॒വീര്യാ॑യ ॥ 32 ॥
(ആ॒ത്മാ ജനാ॑നാം - ഁവികു॒ർവന്തം॑-വിഁപ॒ശ്വിം - പ്ര॒ജാനാം᳚ - ഁവസു॒ധാനീം᳚
ഁവി॒രാജം॒ - ചര॑ന്തം॒ - ഗോമ॑തീം - മേ॒ നിയ॑ച്ഛ॒ - ത്വേക॑ചക്രം॒ - ഁവ്യോ॑മന് - മാ॒യയാ॑ - ദേ॒വ - ഏക॑രൂപാ - +അ॒ഷ്ടൌ ച॑) (അ. 11)
അനുവാകം 12
സ॒ഹസ്ര॑ശീര്ഷാ॒ പുരു॑ഷഃ । സ॒ഹ॒സ്രാ॒ക്ഷ-സ്സ॒ഹസ്ര॑പാത് । സ ഭൂമിം॑-വിഁ॒ശ്വതോ॑ വൃ॒ത്വാ । അത്യ॑തിഷ്ഠ-ദ്ദശാങ്ഗു॒ലമ് ॥ പുരു॑ഷ ഏ॒വേദഗ്മ് സർവ᳚മ് । യ-ദ്ഭൂ॒തം-യഁച്ച॒ ഭവ്യ᳚മ് ।
ഉ॒താമൃ॑ത॒ത്വസ്യേശാ॑നഃ । യദന്നേ॑നാതി॒രോഹ॑തി ॥ ഏ॒താവാ॑നസ്യ മഹി॒മാ । അതോ॒ ജ്യായാഗ്॑ശ്ച॒ പൂരു॑ഷഃ ॥ 33 ॥
പാദോ᳚-ഽസ്യ॒ വിശ്വാ॑ ഭൂ॒താനി॑ । ത്രി॒പാദ॑സ്യാ॒മൃത॑-ന്ദി॒വി ॥
ത്രി॒പാദൂ॒ര്ധ്വ ഉദൈ॒ത്പുരു॑ഷഃ । പാദോ᳚-ഽസ്യേ॒ഹാഭ॑വാ॒-ത്പുനഃ॑ । തതോ॒ വിഷ്വം॒-വ്യഁ ॑ക്രാമത് । സാ॒ശ॒നാ॒ന॒ശ॒നേ അ॒ഭി ॥ തസ്മാ᳚-ദ്വി॒രാഡ॑ജായത । വി॒രാജോ॒ അധി॒ പൂരു॑ഷഃ ।
സ ജാ॒തോ അത്യ॑രിച്യത । പ॒ശ്ചാ-ദ്ഭൂമി॒മഥോ॑ പു॒രഃ ॥ 34 ॥
യത്പുരു॑ഷേണ ഹ॒വിഷാ᳚ । ദേ॒വാ യ॒ജ്ഞമത॑ന്വത । വ॒സ॒ന്തോ അ॑സ്യാസീ॒ദാജ്യ᳚മ് । ഗ്രീ॒ഷ്മ ഇ॒ദ്ധ്മ-ശ്ശ॒രദ്ധ॒വിഃ ॥ സ॒പ്താസ്യാ॑സ-ന്പരി॒ധയഃ॑ ।
ത്രി-സ്സ॒പ്ത സ॒മിധഃ॑ കൃ॒താഃ । ദേ॒വാ യ-ദ്യ॒ജ്ഞ-ന്ത॑ന്വാ॒നാഃ । അബ॑ദ്ധ്ന॒-ന്പുരു॑ഷ-മ്പ॒ശുമ് ॥ തം-യഁ॒ജ്ഞ-മ്ബ॒ര്॒ഹിഷി॒ പ്രൌക്ഷന്ന്॑ ।
പുരു॑ഷ-ഞ്ജാ॒തമ॑ഗ്ര॒തഃ ॥ 35 ॥
തേന॑ ദേ॒വാ അയ॑ജന്ത । സാ॒ദ്ധ്യാ ഋഷ॑യശ്ച॒ യേ ॥
തസ്മാ᳚-ദ്യ॒ജ്ഞാ-ഥ്സ॑ർവ॒ഹുതഃ॑ । സമ്ഭൃ॑ത-മ്പൃഷദാ॒ജ്യമ് । പ॒ശൂഗ്സ്താഗ്ശ്ച॑ക്രേ വായ॒വ്യാന്॑ ।
ആ॒ര॒ണ്യാ-ന്ഗ്രാ॒മ്യാശ്ച॒ യേ ॥ തസ്മാ᳚-ദ്യ॒ജ്ഞാ-ഥ്സ॑ർവ॒ഹുതഃ॑ । ഋച॒-സ്സാമാ॑നി ജജ്ഞിരേ । ഛന്ദാഗ്മ്॑സി ജജ്ഞിരേ॒ തസ്മാ᳚ത് । യജു॒-സ്തസ്മാ॑ദജായത ॥ 36 ॥
തസ്മാ॒ദശ്വാ॑ അജായന്ത । യേ കേ ചോ॑ഭ॒യാദ॑തഃ । ഗാവോ॑ ഹ ജജ്ഞിരേ॒ തസ്മാ᳚ത് । തസ്മാ᳚ ജ്ജാ॒താ അ॑ജാ॒വയഃ॑ ॥ യ-ത്പുരു॑ഷം॒-വ്യഁ ॑ദധുഃ । ക॒തി॒ധാ വ്യ॑കല്പയന്ന് । മുഖ॒-ങ്കിമ॑സ്യ॒ കൌ ബാ॒ഹൂ । കാവൂ॒രൂ പാദാ॑വുച്യേതേ ॥
ബ്രാ॒ഹ്മ॒ണോ᳚-ഽസ്യ॒ മുഖ॑മാസീത് । ബാ॒ഹൂ രാ॑ജ॒ന്യഃ॑ കൃ॒തഃ ॥ 37 ॥
ഊ॒രൂ തദ॑സ്യ॒ യ-ദ്വൈശ്യഃ॑ । പ॒ദ്ഭ്യാഗ്മ് ശൂ॒ദ്രോ അ॑ജായത ॥ ച॒ന്ദ്രമാ॒ മന॑സോ ജാ॒തഃ । ചക്ഷോ॒-സ്സൂര്യോ॑ അജായത ।
മുഖാ॒ദിന്ദ്ര॑ശ്ചാ॒ഗ്നിശ്ച॑ । പ്രാ॒ണാ-ദ്വാ॒യുര॑ജായത ॥ നാഭ്യാ॑ ആസീദ॒ന്തരി॑ക്ഷമ് । ശീ॒ര്ഷ്ണോ ദ്യൌ-സ്സമ॑വര്തത । പ॒ദ്ഭ്യാ-മ്ഭൂമി॒-ര്ദിശ॒-ശ്ശ്രോത്രാ᳚ത് ।
തഥാ॑ ലോ॒കാഗ്മ് അ॑കല്പയന്ന് ॥ 38 ॥
വേദാ॒ഹമേ॒ത-മ്പുരു॑ഷ-മ്മ॒ഹാന്ത᳚മ് । ആ॒ദി॒ത്യവ॑ര്ണ॒-ന്തമ॑സ॒സ്തു പാ॒രേ । സർവാ॑ണി രൂ॒പാണി॑ വി॒ചിത്യ॒ ധീരഃ॑ । നാമാ॑നി കൃ॒ത്വാ-ഽഭി॒വദ॒ന്॒. യദാസ്തേ᳚ ॥
ധാ॒താ പു॒രസ്താ॒ദ്യമു॑ദാജ॒ഹാര॑ । ശ॒ക്രഃ പ്രവി॒ദ്വാ-ന്പ്ര॒ദിശ॒ശ്ചത॑സ്രഃ । തമേ॒വം-വിഁ॒ദ്വാന॒മൃത॑ ഇ॒ഹ ഭ॑വതി । നാന്യഃ പന്ഥാ॒ അയ॑നായ വിദ്യതേ ॥
യ॒ജ്ഞേന॑ യ॒ജ്ഞമ॑യജന്ത ദേ॒വാഃ । താനി॒ ധര്മാ॑ണി പ്രഥ॒മാന്യാ॑സന്ന് । തേ ഹ॒ നാക॑-മ്മഹി॒മാന॑-സ്സചന്തേ । യത്ര॒ പൂർവേ॑ സാ॒ദ്ധ്യാ-സ്സന്തി॑ ദേ॒വാഃ ॥ 39 ॥
(പുരു॑ഷഃ - പു॒രോ᳚ - ഽഗ്ര॒തോ॑ - ഽജായത - കൃ॒തോ॑ - ഽകല്പയന് - നാസ॒-ന്ദ്വേ ച॑) (അ. 12)
(ജ്യായാ॒നധി॒ പൂരു॑ഷഃ) (അ॒ന്യത്ര॒ പുരു॑ഷഃ )
അനുവാകം 13
അ॒ദ്ഭ്യ-സ്സമ്ഭൂ॑തഃ പൃഥി॒വ്യൈ രസാ᳚ച്ച । വി॒ശ്വക॑ര്മണ॒-സ്സമ॑വര്ത॒താധി॑ ।
തസ്യ॒ ത്വഷ്ടാ॑ വി॒ദധ॑-ദ്രൂ॒പമേ॑തി । ത-ത്പുരു॑ഷസ്യ॒ വിശ്വ॒മാജാ॑ന॒മഗ്രേ᳚ ॥ വേദാ॒ഹമേ॒ത-മ്പുരു॑ഷ-മ്മ॒ഹാന്ത᳚മ് । ആ॒ദി॒ത്യവ॑ര്ണ॒-ന്തമ॑സഃ॒ പര॑സ്താത് ।
തമേ॒വം-വിഁ॒ദ്വാന॒മൃത॑ ഇ॒ഹ ഭ॑വതി । നാന്യഃ പന്ഥാ॑ വിദ്യ॒തേ-ഽയ॑നായ ॥ പ്ര॒ജാപ॑തിശ്ചരതി॒ ഗര്ഭേ॑ അ॒ന്തഃ । അ॒ജായ॑മാനോ ബഹു॒ധാ വിജാ॑യതേ ॥ 40 ॥
തസ്യ॒ ധീരാഃ॒ പരി॑ജാനന്തി॒ യോനി᳚മ് । മരീ॑ചീനാ-മ്പ॒ദമി॑ച്ഛന്തി വേ॒ധസഃ॑ ॥ യോ ദേ॒വേഭ്യ॒ ആത॑പതി । യോ ദേ॒വാനാ᳚-മ്പു॒രോഹി॑തഃ । പൂർവോ॒ യോ ദേ॒വേഭ്യോ॑ ജാ॒തഃ । നമോ॑ രു॒ചായ॒ ബ്രാഹ്മ॑യേ ॥ രുച॑-മ്ബ്രാ॒ഹ്മ-ഞ്ജ॒നയ॑ന്തഃ । ദേ॒വാ അഗ്രേ॒ തദ॑ബ്രുവന്ന് ।
യസ്ത്വൈ॒വ-മ്ബ്രാ᳚ഹ്മ॒ണോ വി॒ദ്യാത് । തസ്യ॑ ദേ॒വാ അസ॒ന്വശേ᳚ ॥ ഹ്രീശ്ച॑ തേ ല॒ക്ഷ്മീശ്ച॒ പത്ന്യൌ᳚ । അ॒ഹോ॒രാ॒ത്രേ പാ॒ര്ശ്വേ । നക്ഷ॑ത്രാണി രൂ॒പമ് । അ॒ശ്വിനൌ॒ വ്യാത്ത᳚മ് । ഇ॒ഷ്ട-മ്മ॑നിഷാണ । അ॒മു-മ്മ॑നിഷാണ । സർവ॑-മ്മനിഷാണ ॥ 41 ॥
(ജാ॒യ॒തേ॒ - വശേ॑ സ॒പ്ത ച॑) (അ. 13)
അനുവാകം 14
ഭ॒ര്താ സ-ന്ഭ്രി॒യമാ॑ണോ ബിഭര്തി । ഏകോ॑ ദേ॒വോ ബ॑ഹു॒ധാ നിവി॑ഷ്ടഃ । യ॒ദാ ഭാ॒ര-ന്ത॒ന്ദ്രയ॑തേ॒ സ ഭര്തു᳚മ് । നി॒ധായ॑ ഭാ॒ര-മ്പുന॒രസ്ത॑മേതി ॥
തമേ॒വ മൃ॒ത്യുമ॒മൃത॒-ന്തമാ॑ഹുഃ । ത-മ്ഭ॒ര്താര॒-ന്തമു॑ ഗോ॒പ്താര॑മാഹുഃ । സ ഭൃ॒തോ ഭ്രി॒യമാ॑ണോ ബിഭര്തി । യ ഏ॑നം॒-വേഁദ॑ സ॒ത്യേന॒ ഭര്തു᳚മ് ॥ സ॒ദ്യോ ജാ॒തമു॒ത ജ॑ഹാത്യേ॒ഷഃ । ഉ॒തോ ജര॑ന്ത॒-ന്ന ജ॑ഹാ॒ത്യേക᳚മ് ॥ 42 ॥
ഉ॒തോ ബ॒ഹൂനേക॒മഹ॑ര്ജഹാര । അത॑ന്ദ്രോ ദേ॒വ-സ്സദ॑മേ॒വ പ്രാര്ഥഃ॑ ॥ യസ്തദ്വേദ॒ യത॑ ആബ॒ഭൂവ॑ । സ॒ന്ധാ-ഞ്ച॒ യാഗ്മ് സ॑ന്ദ॒ധേ ബ്രഹ്മ॑ണൈ॒ഷഃ ।
രമ॑തേ॒ തസ്മി॑ന്നു॒ത ജീ॒ര്ണേ ശയാ॑നേ । നൈന॑-ഞ്ജഹാ॒ത്യഹ॑സ്സു പൂ॒ർവ്യേഷു॑ ॥ ത്വാമാപോ॒ അനു॒ സർവാ᳚ശ്ചരന്തി ജാന॒തീഃ । വ॒ഥ്സ-മ്പയ॑സാ പുനാ॒നാഃ ।
ത്വമ॒ഗ്നിഗ്മ് ഹ॑വ്യ॒വാഹ॒ഗ്മ്॒ സമി᳚ന്ഥ്സേ ।
ത്വ-മ്ഭ॒ര്താ മാ॑ത॒രിശ്വാ᳚ പ്ര॒ജാനാ᳚മ് ॥ 43 ॥
ത്വം-യഁ॒ജ്ഞസ്ത്വമു॑ വേ॒വാസി॒ സോമഃ॑ । തവ॑ ദേ॒വാ ഹവ॒മായ॑ന്തി॒ സർവേ᳚ । ത്വമേകോ॑-ഽസി ബ॒ഹൂനനു॒പ്രവി॑ഷ്ടഃ । നമ॑സ്തേ അസ്തു സു॒ഹവോ॑ മ ഏധി ॥
നമോ॑ വാമസ്തു ശൃണു॒തഗ്മ് ഹവ॑-മ്മേ । പ്രാണാ॑പാനാവജി॒രഗ്മ് സ॒ചംര॑ന്തൌ ।
ഹ്വയാ॑മി വാ॒-മ്ബ്രഹ്മ॑ണാ തൂ॒ര്തമേത᳚മ് । യോ മാ-ന്ദ്വേഷ്ടി॒ ത-ഞ്ജ॑ഹി തം-യുഁവാനാ ॥
പ്രാണാ॑പാനൌ സംവിഁദാ॒നൌ ജ॑ഹിതമ് ।
അ॒മുഷ്യാസു॑നാ॒ മാ സങ്ഗ॑സാഥാമ് ॥ 44 ॥
ത-മ്മേ॑ ദേവാ॒ ബ്രഹ്മ॑ണാ സംവിഁദാ॒നൌ ।
വ॒ധായ॑ ദത്ത॒-ന്തമ॒ഹഗ്മ് ഹ॑നാമി ॥ അസ॑ജ്ജജാന സ॒ത ആബ॑ഭൂവ । യം-യഁ ॑-ഞ്ജ॒ജാന॒ സ ഉ॑ ഗോ॒പോ അ॑സ്യ ।
യ॒ദാ ഭാ॒ര-ന്ത॒ന്ദ്രയ॑തേ॒ സ ഭര്തു᳚മ് । പ॒രാസ്യ॑ ഭാ॒ര-മ്പുന॒രസ്ത॑മേതി ॥
തദ്വൈ ത്വ-മ്പ്രാ॒ണോ അ॑ഭവഃ । മ॒ഹാന്ഭോഗഃ॑ പ്ര॒ജാപ॑തേഃ । ഭുജഃ॑ കരി॒ഷ്യമാ॑ണഃ । യദ്ദേ॒വാന്പ്രാണ॑യോ॒ നവ॑ ॥ 45 ॥
(ഏകം॑ - പ്ര॒ജാനാം᳚ - ഗസാഥാം॒ - നവ॑ ) (അ. 14)
അനുവാകം 15
ഹരി॒ഗ്മ്॒ ഹര॑ന്ത॒മനു॑യന്തി ദേ॒വാഃ । വിശ്വ॒സ്യേശാ॑നം-വൃഁഷ॒ഭ-മ്മ॑തീ॒നാമ് । ബ്രഹ്മ॒ സരൂ॑പ॒മനു॑ മേ॒ദമാഗാ᳚ത് । അയ॑ന॒-മ്മാ വിവ॑ധീ॒-ർവിക്ര॑മസ്വ ॥
മാച്ഛി॑ദോ മൃത്യോ॒ മാ വ॑ധീഃ । മാ മേ॒ ബലം॒-വിഁവൃ॑ഹോ॒ മാ പ്രമോ॑ഷീഃ । പ്ര॒ജാ-മ്മാ മേ॑ രീരിഷ॒ ആയു॑രുഗ്ര । നൃ॒ചക്ഷ॑സ-ന്ത്വാ ഹ॒വിഷാ॑ വിധേമ ॥
സ॒ദ്യശ്ച॑കമാ॒നായ॑ । പ്ര॒വേ॒പാ॒നായ॑ മൃ॒ത്യവേ᳚ ॥ 46 ॥
പ്രാസ്മാ॒ ആശാ॑ അശൃണ്വന്ന് । കാമേ॑നാജനയ॒-ന്പുനഃ॑ ॥
കാമേ॑ന മേ॒ കാമ॒ ആഗാ᳚ത് । ഹൃദ॑യാ॒ദ്ദ്ധൃദ॑യ-മ്മൃ॒ത്യോഃ । യദ॒മീഷാ॑മ॒ദഃ പ്രി॒യമ് । തദൈതൂപ॒ മാമ॒ഭി ॥ പര॑-മ്മൃത്യോ॒ അനു॒ പരേ॑ഹി॒ പന്ഥാ᳚മ് । യസ്തേ॒ സ്വ ഇത॑രോ ദേവ॒യാനാ᳚ത് । ചക്ഷു॑ഷ്മതേ ശൃണ്വ॒തേ തേ᳚ ബ്രവീമി । മാ നഃ॑ പ്ര॒ജാഗ്മ് രീ॑രിഷോ॒ മോത വീ॒രാന് ॥
പ്ര പൂ॒ർവ്യ-മ്മന॑സാ॒ വന്ദ॑മാനഃ । നാധ॑മാനോ വൃഷ॒ഭ-ഞ്ച॑ര്ഷണീ॒നാമ് । യഃ പ്ര॒ജാനാ॑മേക॒രാണ്മാനു॑ഷീണാമ് ।
മൃ॒ത്യും-യഁ ॑ജേ പ്രഥമ॒ജാമൃ॒തസ്യ॑ ॥ 47 ॥
(മൃ॒ത്യവേ॑ - വീ॒രാഗ്ശ്ച॒ത്വാരി॑ ച) (അ. 15)
അനുവാകം 16
ത॒രണി॑-ർവി॒ശ്വദ॑ര്ശതോ ജ്യോതി॒ഷ്കൃദ॑സി സൂര്യ । വിശ്വ॒മാഭാ॑സി രോച॒നമ് ।
ഉ॒പ॒യാ॒മഗൃ॑ഹീതോ-ഽസി॒ സൂര്യാ॑യ ത്വാ॒ ഭ്രാജ॑സ്വത ഏ॒ഷ തേ॒ യോനി॒-സ്സൂര്യാ॑യ ത്വാ॒ ഭ്രാജ॑സ്വതേ ॥ 48 ॥
അനുവാകം 17
ആ പ്യാ॑യസ്വ മദിന്തമ॒ സോമ॒ വിശ്വാ॑ഭിരൂ॒തിഭിഃ॑ ।
ഭവാ॑ ന-സ്സ॒പ്രഥ॑സ്തമഃ ॥ 49 ॥
അനുവാകം 18
ഈ॒യുഷ്ടേ യേ പൂർവ॑തരാ॒മപ॑ശ്യന് വ്യു॒ച്ഛന്തീ॑മു॒ഷസ॒-മ്മര്ത്യാ॑സഃ ।
അ॒സ്മാഭി॑രൂ॒ നു പ്ര॑തി॒ചക്ഷ്യാ॑-ഽഭൂ॒ദോ തേ യ॑ന്തി॒ യേ അ॑പ॒രീഷു॒ പശ്യാന്॑ ॥ 50 ॥
അനുവാകം 19
ജ്യോതി॑ഷ്മതീ-ന്ത്വാ സാദയാമി ജ്യോതി॒ഷ്കൃത॑-ന്ത്വാ സാദയാമി ജ്യോതി॒ർവിദ॑-ന്ത്വാ സാദയാമി॒ ഭാസ്വ॑തീ-ന്ത്വാ സാദയാമി॒ ജ്വല॑ന്തീ-ന്ത്വാ സാദയാമി മല്മലാ॒ഭവ॑ന്തീ-ന്ത്വാ സാദയാമി॒ ദീപ്യ॑മാനാ-ന്ത്വാ സാദയാമി॒ രോച॑മാനാം
ത്വാ സാദയാ॒മ്യജ॑സ്രാ-ന്ത്വാ സാദയാമി ബൃ॒ഹജ്ജ്യോ॑തിഷ-ന്ത്വാ സാദയാമി ബോ॒ധയ॑ന്തീ-ന്ത്വാ സാദയാമി॒ ജാഗ്ര॑തീ-ന്ത്വാ സാദയാമി ॥ 51 ॥
അനുവാകം 20
പ്ര॒യാ॒സായ॒ സ്വാഹാ॑-ഽഽയാ॒സായ॒ സ്വാഹാ॑ വിയാ॒സായ॒ സ്വാഹാ॑ സംയാഁ॒സായ॒ സ്വാഹോ᳚ദ്യാ॒സായ॒ സ്വാഹാ॑-ഽവയാ॒സായ॒ സ്വാഹാ॑ ശു॒ചേ സ്വാഹാ॒ ശോകാ॑യ॒ സ്വാഹാ॑ തപ്യ॒ത്വൈ സ്വാഹാ॒ തപ॑തേ॒ സ്വാഹാ᳚ ബ്രഹ്മഹ॒ത്യായൈ॒ സ്വാഹാ॒ സർവ॑സ്മൈ॒ സ്വാഹാ᳚ ॥ 52 ॥
അനുവാകം 21
ചി॒ത്തഗ്മ് സ॑ന്താ॒നേന॑ ഭവം-യഁ॒ക്നാ രു॒ദ്ര-ന്തനി॑മ്നാ പശു॒പതിഗ്ഗ്॑ സ്ഥൂലഹൃദ॒യേനാ॒ഗ്നിഗ്മ് ഹൃദ॑യേന രു॒ദ്രം-ലോഁഹി॑തേന ശ॒ർവ-മ്മത॑സ്നാഭ്യാം
മഹാദേ॒വമ॒ന്തഃ പാ᳚ര്ശ്വേനൌഷിഷ്ഠ॒ഹനഗ്മ്॑ ശിങ്ഗീനികോ॒ശ്യാ᳚ഭ്യാമ് ॥ 53 ॥
(ചിത്തിഃ॑ - പൃഥി॒ - വ്യ॑ഗ്നിഃ॒ - സൂര്യ॑-ന്തേ॒ ചക്ഷു॑--ര് മ॒ഹാഹ॑വി॒ര്॒ ഹോതാ॒ - വാഘോതാ᳚ - ബ്രാഹ്മ॒ണ ഏക॑ഹോതാ॒ - ഽഗ്നിര്യജു॑ര്ഭിഃ॒ - സേനേന്ദ്ര॑സ്യ - ദേ॒വസ്യ॑ - സു॒വര്ണ॑-ങ്ഘ॒ര്മഗ്മ് - സ॒ഹസ്ര॑ശീര്ഷാ॒- ഽദ്ഭ്യോ - ഭ॒ര്താ -
ഹരിം॑ - ത॒രണി॒ - രാപ്യാ॑യ - സ്വേ॒യുഷ്ടേ യേ - ജ്യോതി॑ഷ്മതീം - പ്രയാ॒സായ॑ - ചി॒ത്ത മേക॑വിഗ്മ്ശതിഃ)
(ചിത്തി॑ - ര॒ഗ്നിര്യജു॑ര്ഭി - ര॒ന്തഃ പ്രവി॑ഷ്ടഃ - പ്ര॒ജാപ॑തി॒ - സ്തസ്യ॒ ധീരാ॒ - ജ്യോതി॑ഷ്മതീ॒-ന്ത്രിപ॑ഞ്ചാ॒ശത് )
( ചിത്തിഃ॑ - ശിങ്ഗീനികോ॒ശ്യാ᳚ഭ്യാം )
॥ ഹരിഃ॑ ഓമ് ॥
॥ കൃഷ്ണ യജുർവേദീയ തൈത്തിരീയ ആരണ്യകേ തൃതീയഃ പ്രപാഠക-സ്സമാപ്തഃ ॥
