કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે દ્વિતીયાષ્ટકે ચતુર્થઃ પ્રપાઠકઃ - ઉપહોમાઃ

ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હ॒રિઃ॒ ઓમ્ ॥

અનુવાકં 1 - ઉપહોમાઃ
જુષ્ટો॒ દમૂ॑ના॒ અતિ॑થિર્દુરો॒ણે । ઇ॒મ-ન્નો॑ ય॒જ્ઞમુપ॑ યાહિ વિ॒દ્વાન્ । વિશ્વા॑ અગ્ને-ઽભિ॒ યુજો॑ વિ॒હત્ય॑ । શ॒ત્રૂ॒ય॒તામાભ॑રા॒ ભોજ॑નાનિ ॥ અગ્ને॒ શર્ધ॑ મહ॒તે સૌભ॑ગાય । તવ॑ દ્યુ॒મ્નાન્યુ॑ત્ત॒માનિ॑ સન્તુ । સ-ઞ્જા᳚સ્પ॒ત્યગ્​મ્ સુ॒યમ॒મા કૃ॑ણુષ્વ । શ॒ત્રૂ॒ય॒તામ॒ભિતિ॑ષ્ઠા॒ મહાગ્​મ્॑સિ ॥ અગ્ને॒ યો નો॒-ઽભિતો॒ જનઃ॑ । વૃકો॒ વારો॒ જિઘાગ્​મ્॑સતિ ॥ 1 ॥

તાગ્​સ્ત્વં-વૃઁ॑ત્રહઞ્જહિ । વસ્વ॒સ્મભ્ય॒-માભ॑ર ॥ અગ્ને॒ યો નો॑-ઽભિ॒દાસ॑તિ । સ॒મા॒નો યશ્ચ॒ નિષ્ટ્યઃ॑ । ઇ॒દ્ધ્મસ્યે॑વ પ્ર॒ક્ષાય॑તઃ । મા તસ્યોચ્છે॑ષિ॒ કિઞ્ચ॒ન ॥ ત્વમિ॑ન્દ્રાભિ॒ભૂર॑સિ । દે॒વો વિજ્ઞા॑તવીર્યઃ । વૃ॒ત્ર॒હા પુ॑રુ॒ચેત॑નઃ ॥ અપ॒ પ્રાચ॑ ઇન્દ્ર॒ વિશ્વાગ્​મ્॑ અ॒મિત્રાન્॑ ॥ 2 ॥

અપાપા॑ચો અભિભૂતે નુદસ્વ । અપોદી॑ચો॒ અપ॑ શૂરધ॒રાચ॑ ઊ॒રૌ । યથા॒ તવ॒ શર્મ॒ન્મદે॑મ ॥ તમિન્દ્રં॑-વાઁજયામસિ । મ॒હે વૃ॒ત્રાય॒ હન્ત॑વે । સ વૃષા॑ વૃષ॒ભો ભુ॑વત્ ॥ યુ॒જે રથ॑-ઙ્ગ॒વેષ॑ણ॒ગ્​મ્॒ હરિ॑ભ્યામ્ । ઉપ॒ બ્રહ્મા॑ણિ જુજુષા॒ણ-મ॑સ્થુઃ । વિબા॑ધિષ્ટા॒સ્ય રોદ॑સી મહિ॒ત્વા । ઇન્દ્રો॑ વૃ॒ત્રાણ્ય॑પ્ર॒તી જ॑ઘ॒ન્વાન્ ॥ 3 ॥

હ॒વ્ય॒વાહ॑-મભિમાતિ॒ષા-ઽહ᳚મ્ । ર॒ક્ષો॒હણ॒-મ્પૃત॑નાસુ જિ॒ષ્ણુમ્ । જ્યોતિ॑ષ્મન્ત॒-ન્દીદ્ય॑ત॒-મ્પુર॑ન્ધિમ્ । અ॒ગ્નિગ્ગ્​ સ્વિ॑ષ્ટ॒કૃત॒મા હુ॑વેમ ॥ સ્વિ॑ષ્ટમગ્ને અ॒ભિ ત-ત્પૃ॑ણાહિ । વિશ્વા॑ દેવ॒ પૃત॑ના અ॒ભિષ્ય । ઉ॒રુ-ન્નઃ॒ પન્થા᳚-મ્પ્રદિ॒શન્વિ ભા॑હિ । જ્યોતિ॑ષ્મદ્ધેહ્ય॒જર॑-ન્ન॒ આયુઃ॑ ॥ ત્વામ॑ગ્ને હ॒વિષ્મ॑ન્તઃ । દે॒વ-મ્મર્તા॑સ ઈડતે ॥ 4 ॥

મન્યે᳚ ત્વા જા॒તવે॑દસમ્ । સ હ॒વ્યા વ॑ક્ષ્યા-ઽનુ॒ષક્ ॥ વિશ્વા॑નિ નો દુ॒ર્ગહા॑ જાતવેદઃ । સિન્ધુ॒-ન્ન ના॒વા દુ॑રિ॒તા-ઽતિ॑પર્​ષિ । અગ્ને॑ અત્રિ॒વ-ન્મન॑સા ગૃણા॒નઃ । અ॒સ્માક॑-મ્બોદ્ધ્યવિ॒તા ત॒નૂના᳚મ્ ॥ પૂ॒ષા ગા અન્વે॑તુ નઃ । પૂ॒ષા ર॑ક્ષ॒ત્વર્વ॑તઃ । પૂ॒ષા વાજગ્​મ્॑ સનોતુ નઃ ॥ પૂ॒ષેમા આશા॒ અનુ॑વેદ॒ સર્વાઃ᳚ ॥ 5 ॥

સો અ॒સ્માગ્​મ્ અભ॑યતમેન નેષત્ । સ્વ॒સ્તિ॒દા અઘૃ॑ણિ॒-સ્સર્વ॑વીરઃ । અપ્ર॑યુચ્છ-ન્પુ॒ર એ॑તુ॒ પ્રજા॒નન્ન્ ॥ ત્વમ॑ગ્ને સ॒પ્રથા॑ અસિ । જુષ્ટો॒ હોતા॒ વરે᳚ણ્યઃ । ત્વયા॑ ય॒જ્ઞં-વિઁત॑ન્વતે ॥ અ॒ગ્ની રક્ષાગ્​મ્॑સિ સેધતિ । શુ॒ક્રશો॑ચિ॒રમ॑ર્ત્યઃ । શુચિઃ॑ પાવ॒ક ઈડ્યઃ॑ ॥ અગ્ને॒ રક્ષા॑ણો॒ અગ્​મ્હ॑સઃ ॥ 6 ॥

પ્રતિ॑ષ્મ દેવ॒ રીષ॑તઃ । તપિ॑ષ્ઠૈર॒જરો॑ દહ ॥ અગ્ને॒ હગ્​મ્સિ॒ ન્ય॑ત્રિણ᳚મ્ । દીદ્ય॒-ન્મર્ત્યે॒ષ્વા । સ્વે ક્ષયે॑ શુચિવ્રત ॥ આ વા॑ત વાહિ ભેષ॒જમ્ । વિ વા॑ત વાહિ॒ યદ્રપઃ॑ । ત્વગ્​મ્હિ વિ॒શ્વ ભે॑ષજઃ । દે॒વાના᳚-ન્દૂ॒ત ઈય॑સે ॥ દ્વાવિ॒મૌ વાતા॑ વાતઃ ॥ 7 ॥

આ સિન્ધો॒રા પ॑રા॒વતઃ॑ । દક્ષ॑-મ્મે અ॒ન્ય આ॒વાતુ॑ । પરા॒-ઽન્યો વા॑તુ॒ યદ્રપઃ॑ ॥ યદ॒દો વા॑ત તે ગૃ॒હે । અ॒મૃત॑સ્ય નિ॒ધિર્​હિ॒તઃ । તતો॑ નો દેહિ જી॒વસે᳚ । તતો॑ નો ધેહિ ભેષ॒જમ્ । તતો॑ નો॒ મહ॒ આવ॑હ ॥ વાત॒ આવા॑તુ ભેષ॒જમ્ । શ॒મ્ભૂ-ર્મ॑યો॒ ભૂર્નો॑ હૃ॒દે ॥ 8 ॥

પ્રણ॒ આયૂગ્​મ્॑ષિ તારિષત્ ॥ ત્વમ॑ગ્ને અ॒યા-ઽસિ॑ । અ॒યા સન્મન॑સા હિ॒તઃ । અ॒યા સનઃઅ॒વ્યમૂ॑હિષે । અ॒યા નો॑ ધેહિ ભેષ॒જમ્ ॥ ઇ॒ષ્ટો અ॒ગ્નિરાહુ॑તઃ । સ્વાહા॑કૃતઃ પિપર્તુ નઃ । સ્વ॒ગા દે॒વેભ્ય॑ ઇ॒દ-ન્નમઃ॑ ॥ કામો॑ ભૂ॒તસ્ય॒ ભવ્ય॑સ્ય । સ॒મ્રાડેકો॒ વિરા॑જતિ ॥ 9 ॥

સ ઇ॒દ-મ્પ્રતિ॑ પપ્રથે । ઋ॒તૂનુ-થ્સૃ॑જતે વ॒શી ॥ કામ॒સ્તદગ્રે॒ સમ॑વર્ત॒તાધિ॑ । મન॑સો॒ રેતઃ॑ પ્રથ॒મં-યઁદાસી᳚ત્ । સ॒તો બન્ધુ॒મસ॑તિ॒ નિર॑વિન્દન્ન્ । હૃ॒દિ પ્ર॒તીષ્યા॑ ક॒વયો॑ મની॒ષા ॥ ત્વયા॑ મન્યો સ॒રથ॑-મારુ॒જન્તઃ॑ । હર્​ષ॑માણાસો ધૃષ॒તા મ॑રુત્વઃ । તિ॒ગ્મેષ॑વ॒ આયુ॑ધા સ॒ગ્​મ્॒શિશા॑નાઃ । ઉપ॒પ્રય॑ન્તિ॒ નરો॑ અ॒ગ્નિરૂ॑પાઃ ॥ 10 ॥

મ॒ન્યુર્ભગો॑ મ॒ન્યુરે॒વાસ॑ દે॒વઃ । મ॒ન્યુર્-હોતા॒ વરુ॑ણો વિ॒શ્વવે॑દાઃ । મ॒ન્યું-વિઁશ॑ ઈડતે દેવ॒યન્તીઃ᳚ । પા॒હિ નો॑ મન્યો॒ તપ॑સા॒ શ્રમે॑ણ ॥ ત્વમ॑ગ્ને વ્રત॒ભૃચ્છુચિઃ॑ । દે॒વાગ્​મ્ આસા॑દયા ઇ॒હ । અગ્ને॑ હ॒વ્યાય॒ વોઢ॑વે ॥ વ્ર॒તા નુ બિભ્ર॑દ્વ્રત॒પા અદા᳚ભ્યઃ । યજા॑ નો દે॒વાગ્​મ્ અ॒જર॑-સ્સુ॒વીરઃ॑ । દધ॒-દ્રત્ના॑નિ સુવિદા॒નો અ॑ગ્ને । ગો॒પા॒ય નો॑ જી॒વસે॑ જાતવેદઃ ॥ 11 ॥
(જિઘાગ્​મ્॑સ - ત્ય॒મિત્રા᳚ - ઞ્જઘ॒ન્વા - ની॑ડતે॒ - સર્વા॒ - અગ્​મ્હ॑સો - વાતો - હૃ॒દે - રા॑જ - ત્ય॒ગ્નિરૂ॑પાઃ - સુવિદા॒નો અ॑ગ્ન॒ એક॑-ઞ્ચ ) (અ. 1)

અનુવાકં 2 - ઉપહોમાઃ
ચક્ષુ॑ષો હેતે॒ મન॑સો હેતે । વાચો॑ હેતે॒ બ્રહ્મ॑ણો હેતે । યો મા॑-ઽઘા॒યુ-ર॑ભિ॒દાસ॑તિ । તમ॑ગ્ને મે॒ન્યા-ઽમે॒નિ-ઙ્કૃ॑ણુ ॥ યો મા॒ ચક્ષુ॑ષા॒ યો મન॑સા । યો વા॒ચા બ્રહ્મ॑ણા ઽઘા॒યુ-ર॑ભિ॒દાસ॑તિ । તયા᳚-ઽગ્ને॒ ત્વ-મ્મે॒ન્યા । અ॒મુમ॑મે॒નિ-ઙ્કૃ॑ણુ ॥ ય-ત્કિઞ્ચા॒સૌ મન॑સા॒ યચ્ચ॑ વા॒ચા । ય॒જ્ઞૈ-ર્જુ॒હોતિ॒ યજુ॑ષા હ॒વિર્ભિઃ॑ ॥ 12 ॥

ત-ન્મૃ॒ત્યુ-ર્નિર્-ઋ॑ત્યા સં​વિઁદા॒નઃ । પુ॒રા-ઽઽદિ॒ષ્ટાદાહુ॑તીરસ્ય હન્તુ ॥ યા॒તુ॒ધાના॒ નિર્-ઋ॑તિ॒રાદુ॒ રક્ષઃ॑ । તે અ॑સ્યઘ્ન॒-ન્ત્વનૃ॑તેન સ॒ત્યમ્ । ઇન્દ્રે॑ષિતા॒ આજ્ય॑મસ્ય મથ્નન્તુ । માત-થ્સમૃ॑દ્ધિ॒ યદ॒સૌ ક॒રોતિ॑ ॥ હન્મિ॑ તે॒-ઽહ-ઙ્કૃ॒તગ્​મ્ હ॒વિઃ । યો મે॑ ઘો॒રમચી॑ કૃતઃ । અપા᳚ઞ્ચૌ ત ઉ॒ભૌ બા॒હૂ । અપ॑નહ્યામ્યા॒સ્ય᳚મ્ ॥ 13 ॥

અપ॑નહ્યામિ તે બા॒હૂ । અપ॑નહ્યામ્યા॒સ્ય᳚મ્ । અ॒ગ્ને-ર્દે॒વસ્ય॒ બ્રહ્મ॑ણા । સર્વ॑-ન્તે-ઽવધિષ-ઙ્કૃ॒તમ્ ॥ પુ॒રા ઽમુષ્ય॑ વષટ્કા॒રાત્ । ય॒જ્ઞ-ન્દે॒વેષુ॑ નસ્કૃધિ । સ્વિ॑ષ્ટમ॒સ્માક॑-મ્ભૂયાત્ । મા-ઽસ્મા-ન્પ્રાપ॒-ન્નરા॑તયઃ ॥ અન્તિ॑ દૂ॒રે સ॒તો અ॑ગ્ને । ભ્રાતૃ॑વ્યસ્યા ઽભિ॒દાસ॑તઃ ॥ 14 ॥

વ॒ષ॒ટ્કા॒રેણ॒ વજ્રે॑ણ । કૃ॒ત્યાગ્​મ્ હ॑ન્મિ કૃ॒તામ॒હમ્ ॥ યો મા॒ નક્ત॒-ન્દિવા॑ સા॒યમ્ । પ્રા॒તશ્ચાહ્નો॑ નિ॒પીય॑તિ । અ॒દ્યા તમિ॑ન્દ્ર॒ વજ્રે॑ણ । ભ્રાતૃ॑વ્ય-મ્પાદયામસિ ॥ ઇન્દ્ર॑સ્ય ગૃ॒હો॑-ઽસિ॒ ત-ન્ત્વા᳚ । પ્રપ॑દ્યે॒ સગુ॒-સ્સાશ્વઃ॑ । સ॒હ યન્મે॒ અસ્તિ॒ તેન॑ ॥ ઈડે॑ અ॒ગ્નિં-વિઁ॑પ॒શ્ચિત᳚મ્ ॥ 15 ॥

ગિ॒રા ય॒જ્ઞસ્ય॒ સાધ॑નમ્ । શ્રુ॒ષ્ટી॒વાન॑-ન્ધિ॒તાવા॑નમ્ ॥ અગ્ને॑ શ॒કેમ॑ તે વ॒યમ્ । યમ॑-ન્દે॒વસ્ય॑ વા॒જિનઃ॑ । અતિ॒ દ્વેષાગ્​મ્॑સિ તરેમ ॥ અવ॑ત-મ્મા॒ સમ॑નસૌ॒ સમો॑કસૌ । સચે॑તસૌ॒ સરે॑તસૌ । ઉ॒ભૌ મામ॑વત-ઞ્જાતવેદસૌ । શિ॒વૌ ભ॑વતમ॒દ્ય નઃ॑ ॥ સ્વ॒ય-ઙ્કૃ॑ણ્વા॒ન-સ્સુ॒ગમપ્ર॑યાવમ્ ॥ 16 ॥

તિ॒ગ્મશૃ॑ઙ્ગો વૃષ॒ભ-શ્શોશુ॑ચાનઃ । પ્ર॒ત્નગ્​મ્ સ॒ધસ્થ॒-મનુ॒પશ્ય॑માનઃ । આ તન્તુ॑મ॒ગ્નિ-ર્દિ॒વ્ય-ન્ત॑તાન ॥ ત્વ-ન્ન॒સ્તન્તુ॑રુ॒ત સેતુ॑રગ્ને । ત્વ-મ્પન્થા॑ ભવસિ દેવ॒યાનઃ॑ । ત્વયા᳚ ઽગ્ને પૃ॒ષ્ઠં-વઁ॒યમારુ॑હેમ । અથા॑ દે॒વૈ-સ્સ॑ધ॒માદ॑-મ્મદેમ ॥ ઉદુ॑ત્ત॒મ-મ્મુ॑મુગ્ધિ નઃ । વિ પાશ॑-મ્મદ્ધ્ય॒મ-ઞ્ચૃ॑ત । અવા॑ધ॒માનિ॑ જી॒વસે᳚ ॥ 17 ॥

વ॒યગ્​મ્ સો॑મ વ્ર॒તે તવ॑ । મન॑સ્ત॒નૂષુ॒ બિભ્ર॑તઃ । પ્ર॒જા વ॑ન્તો અશીમહિ ॥ ઇ॒ન્દ્રા॒ણી દે॒વી સુ॒ભગા॑ સુ॒પત્ની᳚ । ઉદગ્​મ્શે॑ન પતિ॒વિદ્યે॑ જિગાય । ત્રિ॒ગ્​મ્॒શદ॑સ્યા જ॒ઘનં॒-યોઁજ॑નાનિ । ઉ॒પસ્થ॒ ઇન્દ્ર॒ગ્ગ્॒ સ્થવિ॑ર-મ્બિભર્તિ ॥ સેના॑ હ॒ નામ॑ પૃથિ॒વી ધ॑નઞ્જ॒યા । વિ॒શ્વવ્ય॑ચા॒ અદિ॑તિ॒-સ્સૂર્ય॑ત્વક્ । ઇ॒ન્દ્રા॒ણી દે॒વી પ્રા॒સહા॒ દદા॑ના ॥ 18 ॥

સા નો॑ દે॒વી સુ॒હવા॒ શર્મ॑ યચ્છતુ ॥ આ ત્વા॑ ઽહાર્​ષમ॒ન્તર॑ભૂઃ । ધ્રુ॒વસ્તિ॒ષ્ઠાવિ॑ચાચલિઃ । વિશ॑સ્ત્વા॒ સર્વા॑ વાઞ્છન્તુ । મા ત્વ-દ્રા॒ષ્ટ્ર-મધિ॑ભ્રશત્ ॥ ધ્રુ॒વા દ્યૌ-ર્ધ્રુ॒વા પૃ॑થિ॒વી । ધ્રુ॒વં-વિઁશ્વ॑મિ॒દ-ઞ્જગ॑ત્ । ધ્રુ॒વા હ॒ પર્વ॑તા ઇ॒મે । ધ્રુ॒વો રાજા॑ વિ॒શામ॒યમ્ ॥ ઇ॒હૈવૈધિ॒ મા વ્ય॑થિષ્ઠાઃ ॥ 19 ॥

પર્વ॑ત ઇ॒વા વિ॑ચાચલિઃ । ઇન્દ્ર॑ ઇવે॒હ ધ્રુ॒વસ્તિ॑ષ્ઠ । ઇ॒હ રા॒ષ્ટ્ર-મુ॑ધારય ॥ અ॒ભિતિ॑ષ્ઠ પૃતન્ય॒તઃ । અધ॑રે સન્તુ॒ શત્ર॑વઃ । ઇન્દ્ર॑ ઇવ વૃત્ર॒હાતિ॑ષ્ઠ । અ॒પઃ, ક્ષેત્રા॑ણિ સ॒જં​યઁન્ન્॑ ॥ ઇન્દ્ર॑ એણમદીધરત્ । ધ્રુ॒વ-ન્ધ્રુ॒વેણ॑ હ॒વિષા᳚ । તસ્મૈ॑ દે॒વા અધિ॑બ્રવન્ન્ । અ॒ય-ઞ્ચ॒ બ્રહ્મ॑ણ॒સ્પતિઃ॑ ॥ 20 ॥
(હ॒વિર્ભિ॑ - રા॒સ્ય॑ - મભિ॒ દાસ॑તો - વિપ॒શ્ચિત॒ - મપ્ર॑યાવં - જી॒વસે॒ - દદા॑ના - વ્યથિષ્ઠા - બ્રવ॒ન્નેક॑-ઞ્ચ) (અ. 2)

અનુવાકં 3 - ઉપહોમાઃ
જુષ્ટી॑ નરો॒ બ્રહ્મ॑ણા વઃ પિતૃ॒ણામ્ । અક્ષ॑મવ્યય॒-ન્ન કિલા॑ રિષાથ । યચ્છક્વ॑રીષુ બૃહ॒તા રવે॑ણ । ઇન્દ્રે॒ શુષ્મ॒મદ॑ધાથા વસિષ્ઠાઃ ॥ પા॒વ॒કા ન॒-સ્સર॑સ્વતી । વાજે॑ભિ-ર્વા॒જિની॑વતી । ય॒જ્ઞં-વઁ॑ષ્ટુ ધિ॒યા વ॑સુઃ ॥ સર॑સ્વત્ય॒ભિ નો॑ નેષિ॒ વસ્યઃ॑ । મા પ॑સ્ફરીઃ॒ પય॑સા॒ મા ન॒ આ ધ॑ક્ । જુ॒ષસ્વ॑ ન-સ્સ॒ખ્યા॑ વે॒શ્યા॑ ચ ॥ 21 ॥

મા ત્વત્ક્ષેત્રા॒-ણ્યર॑ણાનિ ગન્મ ॥ વૃ॒ઞ્જે હ॒વિર્નમ॑સા બ॒ર્॒હિર॒ગ્નૌ । અયા॑મિ॒ સ્રુગ્ ઘૃ॒તવ॑તી સુવૃ॒ક્તિઃ । અમ્ય॑ક્ષિ॒ સદ્મ॒ સદ॑ને પૃથિ॒વ્યાઃ । અશ્રા॑યિ ય॒જ્ઞ-સ્સૂર્યે॒ ન ચક્ષુઃ॑ ॥ ઇ॒હાર્વાઞ્ચ॒મતિ॑હ્વયે । ઇન્દ્ર॒-ઞ્જૈત્રા॑ય॒ જેત॑વે । અ॒સ્માક॑મસ્તુ॒ કેવ॑લઃ ॥ અ॒ર્વાઞ્ચ॒મિન્દ્ર॑મ॒મુતો॑ હવામહે । યો ગો॒જિ-દ્ધ॑ન॒જિ-દ॑શ્વ॒જિદ્યઃ ॥ 22 ॥

ઇ॒મ-ન્નો॑ ય॒જ્ઞં-વિઁ॑હ॒વે જુ॑ષસ્વ । અ॒સ્ય કુ॑ર્મો હરિવો મે॒દિન॑-ન્ત્વા ॥ અસ॑મૃંષ્ટો જાયસે માતૃ॒વો-શ્શુચિઃ॑ । મ॒ન્દ્રઃ ક॒વિરુદ॑તિષ્ઠો॒ વિવ॑સ્વતઃ । ઘૃ॒તેન॑ ત્વા ઽવર્ધયન્નગ્ન આહુત । ધૂ॒મસ્તે॑ કે॒તુર॑ભવ-દ્દિ॒વિ શ્રિ॒તઃ ॥ અ॒ગ્નિરગ્રે᳚ પ્રથ॒મો દે॒વતા॑નામ્ । સં​યાઁ॑તાના-મુત્ત॒મો વિષ્ણુ॑રાસીત્ । યજ॑માનાય પરિ॒ગૃહ્ય॑ દે॒વાન્ । દી॒ક્ષયે॒દગ્​મ્ હ॒વિરાગ॑ચ્છત-ન્નઃ ॥ 23 ॥

અ॒ગ્નિશ્ચ॑ વિષ્ણો॒ તપ॑ ઉત્ત॒મ-મ્મ॒હઃ । દી॒ક્ષા॒પા॒લેભ્યો॒ વન॑ત॒ગ્​મ્॒ હિ શ॑ક્રા । વિશ્વૈ᳚-ર્દે॒વૈ-ર્ય॒જ્ઞિયૈ᳚-સ્સં​વિઁદા॒નૌ । દી॒ક્ષામ॒સ્મૈ યજ॑માનાય ધત્તમ્ ॥ પ્રત-દ્વિષ્ણુ॑-સ્સ્તવતે વી॒ર્યા॑ય । મૃ॒ગો ન ભી॒મઃ કુ॑ચ॒રો ગિ॑રિ॒ષ્ઠાઃ । યસ્યો॒રુષુ॑ ત્રિ॒ષુ વિ॒ક્રમ॑ણેષુ । અધિ॑ક્ષિ॒યન્તિ॒ ભુવ॑નાનિ॒ વિશ્વા᳚ ॥ નૂ મર્તો॑ દયતે સનિ॒ષ્યન્. યઃ । વિષ્ણ॑વ ઉરુગા॒યાય॒ દાશ॑ત્ ॥ 24 ॥

પ્ર ય-સ્સ॒ત્રાચા॒ મન॑સા॒ યજા॑ તૈ । એ॒તાવ॑ન્ત॒-ન્નર્ય॑મા॒વિવા॑સાત્ ॥ વિચ॑ક્રમે પૃથિ॒વીમે॒ષ એ॒તામ્ । ક્ષેત્રા॑ય॒ વિષ્ણુ॒-ર્મનુ॑ષે દશ॒સ્યન્ન્ । ધ્રુ॒વાસો॑ અસ્ય કી॒રયો॒ જના॑સઃ । ઉ॒રુ॒ક્ષિ॒તિગ્​મ્ સુ॒જનિ॑મા ચકાર ॥ ત્રિર્દે॒વઃ પૃ॑થિ॒વીમે॒ષ એ॒તામ્ । વિચ॑ક્રમે શ॒તર્ચ॑સ-મ્મહિ॒ત્વા । પ્ર વિષ્ણુ॑-રસ્તુ ત॒વસ॒સ્ત વી॑યાન્ । ત્વે॒ષગ્ગ્​ હ્ય॑સ્ય॒ સ્થવિ॑રસ્ય॒ નામ॑ ॥ 25 ॥

હોતા॑ર-ઞ્ચિ॒ત્રર॑થ-મદ્ધ્વ॒રસ્ય॑ । ય॒જ્ઞસ્ય॑ યજ્ઞસ્ય કે॒તુગ્​મ્ રુશ॑ન્તમ્ । પ્રત્ય॑ર્ધિ-ન્દે॒વસ્ય॑ દેવસ્ય મ॒હ્ના । શ્રિ॒યા ત્વ॑-ઽગ્નિમતિ॑થિ॒-ઞ્જના॑નામ્ ॥ આ નો॒ વિશ્વા॑ભિરૂ॒તિભિ॑-સ્સ॒જોષાઃ᳚ । બ્રહ્મ॑ જુષા॒ણો હ॑ર્યશ્વ યાહિ । વરી॑વૃજ॒-થ્સ્થવિ॑રેભિ-સ્સુશિપ્ર । અ॒સ્મે દધ॒-દ્વૃષ॑ણ॒ગ્​મ્॒ શુષ્મ॑મિન્દ્ર ॥ ઇન્દ્ર॑-સ્સુવ॒ર્॒ષા જ॒નય॒ન્નહા॑નિ । જિ॒ગાયો॒શિગ્ભિઃ॒ પૃત॑ના અભિ॒શ્રીઃ ॥ 26 ॥

પ્રારો॑ચય॒ન્મન॑વે કે॒તુમહ્ના᳚મ્ । અવિ॑ન્દ॒જ્જ્યોતિ॑-ર્બૃહ॒તે રણા॑ય ॥ અશ્વિ॑ના॒વવ॑સે॒ નિહ્વ॑યે વામ્ । આ નૂ॒નં-યાઁ॑તગ્​મ્ સુકૃ॒તાય॑ વિપ્રા । પ્રા॒ત॒ર્યુ॒ક્તેન॑ સુ॒વૃતા॒ રથે॑ન । ઉ॒પાગ॑ચ્છત॒મવ॒સા ઽઽગ॑ત-ન્નઃ ॥ અ॒વિ॒ષ્ટ-ન્ધી॒ષ્વશ્વિ॑ના ન આ॒સુ । પ્ર॒જાવ॒-દ્રેતો॒ અહ્ર॑ય-ન્નો અસ્તુ । આવા᳚-ન્તો॒કે તન॑યે॒ તૂતુ॑જાનાઃ । સુ॒રત્ના॑સો દે॒વવી॑તિ-ઙ્ગમેમ ॥ 27 ॥

ત્વગ્​મ્ સો॑મ॒ ક્રતુ॑ભિ-સ્સુ॒ક્રતુ॑ર્ભૂઃ । ત્વ-ન્દક્ષૈ᳚-સ્સુ॒દક્ષો॑ વિ॒શ્વવે॑દાઃ । ત્વં-વૃઁષા॑ વૃષ॒ત્વેભિ॑-ર્મહિ॒ત્વા । દ્યુ॒મ્નેભિ॑-ર્દ્યુ॒મ્ન્ય॑ભવો નૃ॒ચક્ષાઃ᳚ ॥ અષા॑ઢં-યુઁ॒થ્સુ પૃત॑નાસુ॒ પપ્રિ᳚મ્ । સુ॒વ॒ર॒.ષામ॒ફ્સ્વાં-વૃઁ॒જન॑સ્ય ગો॒પામ્ । ભ॒રે॒ષુ॒જાગ્​મ્ સુ॑ક્ષિ॒તિગ્​મ્ સુ॒શ્રવ॑સમ્ । જય॑ન્ત॒-ન્ત્વામનુ॑ મદેમ સોમ ॥ ભવા॑ મિ॒ત્રો ન શેવ્યો॑ ઘૃ॒તાસુ॑તિઃ । વિભૂ॑તદ્યુમ્ન એવ॒યા ઉ॑ સ॒પ્રથાઃ᳚ ॥ 28 ॥

અધા॑ તે વિષ્ણો વિ॒દુષા॑ચિ॒દૃધ્યઃ॑ । સ્તોમો॑ ય॒જ્ઞસ્ય॒ રાદ્ધ્યો॑ હ॒વિષ્મ॑તઃ ॥ યઃ પૂ॒ર્વ્યાય॑ વે॒ધસે॒ નવી॑યસે । સુ॒મજ્જા॑નયે॒ વિષ્ણ॑વે॒ દદા॑શતિ । યો જા॒તમ॒સ્ય મ॑હ॒તો મ॒હિ બ્રવા᳚ત્ । સેદુ॒-શ્શ્રવો॑ભિ-ર્યુ॒જ્ય॑-ઞ્ચિદ॒ભ્ય॑સત્ ॥ તમુ॑ સ્તોતારઃ પૂ॒ર્વ્યં-યઁથા॑ વિ॒દ ઋ॒તસ્ય॑ । ગર્ભગ્​મ્॑ હ॒વિષા॑ પિપર્તન । આ-ઽસ્ય॑ જા॒નન્તો॒ નામ॑ ચિદ્વિવક્તન । બૃ॒હત્તે॑ વિષ્ણો સુમ॒તિ-મ્ભ॑જામહે ॥ 29 ॥

ઇ॒મા ધા॒ના ઘૃ॑ત॒સ્નુવઃ॑ । હરી॑ ઇ॒હોપ॑વક્ષતઃ । ઇન્દ્રગ્​મ્॑ સુ॒ખત॑મે॒ રથે᳚ ॥ એ॒ષ બ્ર॒હ્મા ય ઋ॒ત્વિયઃ॑ । ઇન્દ્રો॒ નામ॑ શ્રુ॒તો ગ॒ણે ॥, પ્ર તે॑ મ॒હે । વિ॒દથે॑ શ॒ગ્​મ્સિષ॒ગ્​મ્॒ હરી᳚ । ય ઋ॒ત્વિયઃ॒ પ્ર તે॑ વન્વે । વ॒નુષો॑ હર્ય॒ત-મ્મદ᳚મ્ । ઇન્દ્રો॒ નામ॑ ઘૃ॒ત-ન્ન યઃ । હરિ॑ભિ॒શ્ચારુ॒ સેચ॑તે । શ્રુ॒તો ગ॒ણ આ ત્વા॑ વિશન્તુ ॥ 30 ॥

હરિ॑વર્પસ॒-ઙ્ગિરઃ॑ ॥ આચ॑ર્​ષણિ॒પ્રા વૃ॑ષ॒ભો જના॑નામ્ । રાજા॑ કૃષ્ટી॒ના-મ્પુ॑રુહૂ॒ત ઇન્દ્રઃ॑ । સ્તુ॒ત-શ્શ્ર॑વ॒સ્યન્નવ॒સોપ॑મ॒દ્રિક્ । યુ॒ક્ત્વા હરી॒ વૃષ॒ણા ઽઽયા᳚હ્ય॒ર્વામ્ ॥ પ્ર ય-થ્સિન્ધ॑વઃ પ્રસ॒વં-યઁદાયન્ન્॑ । આપ॑-સ્સમુ॒દ્રગ્​મ્ ર॒ત્થ્યે॑વ જગ્મુઃ । અત॑શ્ચિ॒દિન્દ્ર॒-સ્સદ॑સો॒ વરી॑યાન્ । યદી॒ગ્​મ્॒ સોમઃ॑ પૃ॒ણાતિ॑ દુ॒ગ્ધો અ॒ગ્​મ્॒શુઃ ॥ હ્વયા॑મસિ॒ ત્વેન્દ્ર॑ યા॒હ્ય॑ર્વામ્ ॥ 31 ॥

અર॑-ન્તે॒ સોમ॑સ્ત॒નુવે॑ ભવાતિ । શત॑ક્રતો મા॒દય॑સ્વા સુ॒તેષુ॑ । પ્રાસ્માગ્​મ્ અ॑વ॒ પૃત॑નાસુ॒ પ્ર યુ॒થ્સુ ॥ ઇન્દ્રા॑ય॒ સોમાઃ᳚ પ્ર॒દિવો॒ વિદા॑નાઃ । ઋ॒ભુ-ર્યેભિ॒-ર્વૃષ॑પર્વા॒-વિહા॑યાઃ । પ્ર॒ય॒મ્યમા॑ણા॒-ન્પ્રતિ॒ ષૂગૃ॑ભાય । ઇન્દ્ર॒ પિબ॒ વૃષ॑ધૂતસ્ય॒ વૃષ્ણઃ॑ ॥ અહે॑ડમાન॒ ઉપ॑યાહિ ય॒જ્ઞમ્ । તુભ્ય॑-મ્પવન્ત॒ ઇન્દ॑વ-સ્સુ॒તાસઃ॑ । ગાવો॒ ન વ॑જ્રિન્-થ્સ્વ॒મોકો॒ અચ્છ॑ ॥ 32 ॥

ઇન્દ્રાગ॑હિ પ્રથ॒મો યજ્ઞિયા॑નામ્ ॥ યા તે॑ કા॒કુ-થ્સુકૃ॑તા॒ યા વરિ॑ષ્ઠા । યયા॒ શશ્વ॒ત્પિબ॑સિ॒ મદ્ધ્વ॑ ઊ॒ર્મિમ્ । તયા॑ પાહિ॒ પ્ર તે॑ અદ્ધ્વ॒ર્યુર॑સ્થાત્ । સ-ન્તે॒ વજ્રો॑ વર્તતામિન્દ્ર ગ॒વ્યુઃ ॥ પ્રા॒ત॒ર્યુજા॒ વિબો॑ધય । અશ્વિ॑ના॒વેહ ગ॑ચ્છતમ્ । અ॒સ્ય સોમ॑સ્ય પી॒તયે᳚ ॥ પ્રા॒ત॒ર્યાવા॑ણા પ્રથ॒મા ય॑જદ્ધ્વમ્ । પુ॒રા ગૃદ્ધ્રા॒દર॑રુષઃ પિબાથઃ । પ્રા॒તર્​હિ ય॒જ્ઞમ॒શ્વિના॒ દધા॑તે । પ્રશગ્​મ્॑ સન્તિ ક॒વયઃ॑ પૂર્વ॒ભાજઃ॑ ॥ પ્રા॒તર્ય॑જદ્ધ્વમ॒શ્વિના॑ હિનોત । ન સા॒યમ॑સ્તિ દેવ॒યા અજુ॑ષ્ટમ્ । ઉ॒તાન્યો અ॒સ્મ-દ્ય॑જતે॒ વિચા॑યઃ । પૂર્વઃ॑ પૂર્વો॒ યજ॑માનો॒ વની॑યાન્ ॥ 33 ॥
(ચા॒ - શ્વ॒જિદ્યો-ગ॑ચ્છત-ન્નો॒ - દાશ॒ન્ - નામા॑ - ભિ॒શ્રી--ર્ ગ॑મેમ - સ॒પ્રથા॑ - ભજામહે - વિશન્તુ - યા॒હ્ય॑ર્વાં - ચ્છ॑ - પિબાથ॒-ષ્ષટ્ચ॑) (અ. 3)

અનુવાકં 4 - ઉપહોમાઃ
ન॒ક્ત॒-ઞ્જા॒તા-ઽસ્યો॑ષધે । રામે॒ કૃષ્ણે॒ અસિ॑ક્નિ ચ । ઇ॒દગ્​મ્ ર॑જનિ રજય । કિ॒લાસ॑-મ્પલિ॒ત-ઞ્ચ॒ યત્ ॥ કિ॒લાસ॑-ઞ્ચ પલિ॒ત-ઞ્ચ॑ । નિરિ॒તો ના॑શયા॒ પૃષ॑ત્ । આ ન॒-સ્સ્વો અ॑શ્નુતાં॒-વઁર્ણઃ॑ । પરા᳚ શ્વે॒તાનિ॑ પાતય ॥ અસિ॑ત-ન્તે નિ॒લય॑નમ્ । આ॒સ્થાન॒મસિ॑ત॒-ન્તવ॑ ॥ 34 ॥

અસિ॑ક્નિયસ્યોષધે । નિરિ॒તો ના॑શયા॒ પૃષ॑ત્ ॥ અ॒સ્થિ॒જસ્ય॑ કિ॒લાસ॑સ્ય । ત॒નૂ॒જસ્ય॑ ચ॒ યત્ત્વ॒ચિ । કૃ॒ત્યયા॑ કૃ॒તસ્ય॒ બ્રહ્મ॑ણા । લક્ષ્મ॑ શ્વે॒તમ॑નીનશમ્ ॥ સરૂ॑પા॒ નામ॑ તે મા॒તા । સરૂ॑પો॒ નામ॑ તે પિ॒તા । સરૂ॑પા ઽસ્યોષધે॒ સા । સરૂ॑પમિ॒દ-ઙ્કૃ॑ધિ ॥ 35 ॥

શુ॒નગ્​મ્ હુ॑વેમ મ॒ઘવા॑ન॒મિન્દ્ર᳚મ્ । અ॒સ્મિન્ભરે॒ નૃત॑મં॒-વાઁજ॑સાતૌ । શૃ॒ણ્વન્ત॑-મુ॒ગ્રમૂ॒તયે॑ સ॒મથ્સુ॑ । ઘ્નન્તં॑-વૃઁ॒ત્રાણિ॑ સ॒જિન્ત॒-ન્ધના॑નામ્ ॥ ધૂ॒નુ॒થ દ્યા-મ્પર્વ॑તાન્દા॒શુષે॒ વસુ॑ । નિ વો॒ વના॑ જિહતે॒ યામ॑નો ભિ॒યા । કો॒પય॑થ પૃથિ॒વી-મ્પૃ॑શ્નિમાતરઃ । યુ॒ધે યદુ॑ગ્રાઃ॒ પૃષ॑તી॒-રયુ॑ગ્ધ્વમ્ ॥ પ્રવે॑પયન્તિ॒ પર્વ॑તાન્ । વિવિ॑ઞ્ચન્તિ॒ વન॒સ્પતીન્॑ ॥ 36 ॥

પ્રોવા॑રત મરુતો દુ॒ર્મદા॑ ઇવ । દેવા॑સ॒-સ્સર્વ॑યા વિ॒શા ॥ પુ॒રુ॒ત્રા હિ સ॒દૃઙ્ઙસિ॑ । વિશો॒ વિશ્વા॒ અનુ॑ પ્ર॒ભુ । સ॒મથ્સુ॑ ત્વા હવામહે ॥ સ॒મથ્સ્વ॒ગ્નિ-મવ॑સે । વા॒જ॒યન્તો॑ હવામહે । વાજે॑ષુ ચિ॒ત્રરા॑ધસમ્ ॥ સઙ્ગ॑ચ્છદ્ધ્વ॒ગ્​મ્॒ સં​વઁ॑દદ્ધ્વમ્ । સં-વોઁ॒ મનાગ્​મ્॑સિ જાનતામ્ ॥ 37 ॥

દે॒વા ભા॒ગં-યઁથા॒ પૂર્વે᳚ । સ॒જા॒ન્ના॒ના ઉ॒પાસ॑ત ॥ સ॒મા॒નો મન્ત્ર॒-સ્સમિ॑તિ-સ્સમા॒ની । સ॒મા॒ન-મ્મન॑-સ્સ॒હ ચિ॒ત્તમે॑ષામ્ । સ॒મા॒ન-ઙ્કેતો॑ અ॒ભિ-સગ્​મ્ર॑ભદ્ધ્વમ્ । સ॒જ્ઞાન્ને॑ન વો હ॒વિષા॑ યજામઃ ॥ સ॒મા॒ની વ॒ આકૂ॑તિઃ । સ॒મા॒ના હૃદ॑યાનિ વઃ । સ॒મા॒નમ॑સ્તુ વો॒ મનઃ॑ । યથા॑ વ॒-સ્સુસ॒હા-ઽસ॑તિ ॥ 38 ॥

સ॒જ્ઞાન્ન॑-ન્ન॒-સ્સ્વૈઃ । સ॒જ્ઞાન્ન॒મર॑ણૈઃ । સ॒જ્ઞાન્ન॑મશ્વિના યુ॒વમ્ । ઇ॒હાસ્માસુ॒ નિય॑ચ્છતમ્ ॥ સ॒જ્ઞાન્ન॑-મ્મે॒ બૃહ॒સ્પતિઃ॑ । સ॒જ્ઞાન્નગ્​મ્॑ સવિ॒તા ક॑રત્ । સ॒જ્ઞાન્ન॑મશ્વિના યુ॒વમ્ । ઇ॒હ મહ્ય॒-ન્નિય॑ચ્છતમ્ ॥ ઉપ॑ચ્છા॒યામિ॑વ॒ ઘૃણેઃ᳚ । અગ॑ન્મ॒ શર્મ॑ તે વ॒યમ્ ॥ 39 ॥

અગ્ને॒ હિર॑ણ્યસન્દૃશઃ ॥ અદ॑બ્ધેભિ-સ્સવિતઃ પા॒યુભિ॒ષ્ટ્વમ્ । શિ॒વેભિ॑ર॒દ્ય પરિ॑પાહિ નો॒ ગય᳚મ્ । હિર॑ણ્યજિહ્વ-સ્સુવિ॒તાય॒ નવ્ય॑સે । રક્ષા॒માકિ॑ર્નો અ॒ઘશગ્​મ્॑સ ઈશત ॥ મદે॑મદે॒ હિ નો॑ દ॒દુઃ । યૂ॒થા ગવા॑મૃજુ॒ક્રતુઃ॑ । સઙ્ગૃ॑ભાય પુ॒રૂ શ॒તા । ઉ॒ભ॒યા હ॒સ્ત્યા વસુ॑ । શિ॒શી॒હિ રા॒ય આભ॑ર ॥ 40 ॥

શિપ્રિ॑ન્ વાજાના-મ્પતે । શચી॑વ॒સ્તવ॑ દ॒ગ્​મ્॒સના᳚ । આ તૂ ન॑ ઇન્દ્ર ભાજય । ગોષ્વશ્વે॑ષુ શુ॒ભ્રુષુ॑ । સ॒હસ્રે॑ષુ તુવીમઘ ॥ ય-દ્દે॑વા દેવ॒ હેડ॑નમ્ । દેવા॑સશ્ચકૃ॒મા વ॒યમ્ । આદિ॑ત્યા॒સ્તસ્મા᳚ન્મા યૂ॒યમ્ । ઋ॒તસ્ય॒ર્તેન॑ મુઞ્ચત ॥ ઋ॒તસ્ય॒ર્તે-ના॑દિત્યાઃ ॥ 41 ॥

યજ॑ત્રા મુ॒ઞ્ચતે॒હ મા᳚ । ય॒જ્ઞૈર્વો॑ યજ્ઞવાહસઃ । આ॒શિક્ષ॑ન્તો॒ ન શે॑કિમ ॥ મેદ॑સ્વતા॒ યજ॑માનાઃ । સ્રુ॒ચા-ઽઽજ્યે॑ન॒ જુહ્વ॑તઃ । અ॒કા॒મા વો॑ વિશ્વે દેવાઃ । શિક્ષ॑ન્તો॒ નોપ॑ શેકિમ ॥ યદિ॒ દિવા॒ યદિ॒ નક્ત᳚મ્ । એન॑ એન॒સ્યો-ઽક॑રત્ । ભૂ॒ત-મ્મા॒ તસ્મા॒દ્ભવ્ય॑-ઞ્ચ ॥ 42 ॥

દ્રુ॒પ॒દાદિ॑વ મુઞ્ચતુ ॥ દ્રુ॒પ॒દાદિ॒વે-ન્મુ॑મુચા॒નઃ । સ્વિ॒ન્ન-સ્સ્ના॒ત્વી મલા॑દિવ । પૂ॒ત-મ્પ॒વિત્રે॑ણે॒ વાજ્ય᳚મ્ । વિશ્વે॑ મુઞ્ચન્તુ॒ મૈન॑સઃ ॥ ઉદ્વ॒ય-ન્તમ॑સ॒સ્પરિ॑ । પશ્ય॑ન્તો॒ જ્યોતિ॒રુત્ત॑રમ્ । દે॒વ-ન્દે॑વ॒ત્રા સૂર્ય᳚મ્ । અગ॑ન્મ॒ જ્યોતિ॑રુત્ત॒મમ્ ॥ 43 ॥
(તવ॑ - કૃધિ॒ - વન॒સ્પતી᳚ - ઞ્જાનતા॒ - મસ॑તિ - વ॒યં - ભ॑રા - દિત્યા - શ્ચ॒ - +નવ॑ ચ) (અ. 4)

અનુવાકં 5 - ઉપહોમાઃ
વૃષા॒ સો અ॒ગ્​મ્॒શુઃ પ॑વતે હ॒વિષ્મા॒ન્-થ્સોમઃ॑ । ઇન્દ્ર॑સ્ય ભા॒ગ ઋ॑ત॒યુ-શ્શ॒તાયુઃ॑ । સ મા॒ વૃષા॑ણં-વૃઁષ॒ભ-ઙ્કૃ॑ણોતુ । પ્રિ॒યં-વિઁ॒શાગ્​મ્ સર્વ॑વીરગ્​મ્ સુ॒વીર᳚મ્ ॥ કસ્ય॒ વૃષા॑ સુ॒તે સચા᳚ । નિ॒યુત્વા᳚ન્ વૃષ॒ભો ર॑ણત્ । વૃ॒ત્ર॒હા સોમ॑પીતયે ॥ યસ્તે॑ શૃઙ્ગ વૃષો નપાત્ । પ્રણ॑પા-ત્કુણ્ડ॒પાય્યઃ॑ । ન્ય॑સ્મિન્દદ્ધ્ર॒ આ મનઃ॑ ॥ 44 ॥

તગ્​મ્ સ॒દ્ધ્રીચી॑રૂ॒તયો॒ વૃષ્ણિ॑યાનિ । પૌગ્ગ્​સ્યા॑નિ નિ॒યુત॑-સ્સશ્ચુ॒રિન્દ્ર᳚મ્ । સ॒મુ॒દ્ર-ન્ન સિન્ધ॑વ ઉ॒ક્થશુ॑ષ્માઃ । ઉ॒રુ॒વ્યચ॑સ॒-ઙ્ગિર॒ આવિ॑શન્તિ ॥ ઇન્દ્રા॑ય॒ ગિરો॒ અનિ॑શિતસર્ગાઃ । અ॒પઃ પ્રૈર॑ય॒ન્-થ્સગ॑રસ્ય બુ॒દ્દધ્નાત્ । યો અક્ષે॑ણેવ ચ॒ક્રિયા॒ શચી॑ભિઃ । વિષ્વ॑ક્ત॒સ્તમ્ભ॑ પૃથિ॒વીમુ॒ત દ્યામ્ ॥ અક્ષો॑દય॒ચ્છવ॑સા॒ ક્ષામ॑ બુ॒દ્ધ્નમ્ । વાર્ણવા॑ત॒સ્તવિ॑ષીભિ॒રિન્દ્રઃ॑ ॥ 45 ॥

દૃ॒ઢાન્યૌ᳚ઘ્નાદુ॒શમા॑ન॒ ઓજઃ॑ । અવા॑ભિનત્ક॒કુભઃ॒ પર્વ॑તાનામ્ ॥ આ નો॑ અગ્ને સુકે॒તુના᳚ । ર॒યિં-વિઁ॒શ્વાયુ॑પોષસમ્ । મા॒ર્ડી॒ક-ન્ધે॑હિ જી॒વસે᳚ ॥ ત્વગ્​મ્ સો॑મ મ॒હે ભગ᳚મ્ । ત્વં-યૂઁન॑ ઋતાય॒તે । દક્ષ॑-ન્દધાસિ જી॒વસે᳚ ॥ રથં॑-યુઁઞ્જતે મ॒રુત॑-શ્શુ॒ભે સ॒ગમ્ । સૂરો॒ ન મિ॑ત્રાવરુણા॒ ગવિ॑ષ્ટિષુ ॥ 46 ॥

રજાગ્​મ્॑સિ ચિ॒ત્રા વિ ચ॑રન્તિ ત॒ન્યવઃ॑ । દિ॒વ-સ્સ॑મ્રાજા॒ પય॑સા ન ઉક્ષતમ્ ॥ વાચ॒ગ્​મ્॒ સુ મિ॑ત્રાવરુણા॒વિરા॑વતીમ્ । પ॒ર્જન્ય॑શ્ચિ॒ત્રાં-વઁ॑દતિ॒ ત્વિષી॑મતીમ્ । અ॒ભ્રા વ॑સત મરુત-સ્સુ મા॒યયા᳚ । દ્યાં-વઁ॑ર્​ષયત-મરુ॒ણામ॑રે॒પસ᳚મ્ ॥ અયુ॑ક્ત સ॒પ્ત શુ॒ન્ધ્યુવઃ॑ । સૂરો॒ રથ॑સ્ય ન॒પ્ત્રિયઃ॑ । તાભિ॑ર્યાતિ॒ સ્વયુ॑ક્તિભિઃ ॥ વહિ॑ષ્ઠેભિર્વિ॒હર॑ન્. યાસિ॒ તન્તુ᳚મ્ ॥ 47 ॥

અ॒વ॒વ્યય॒ન્નસિ॑ત-ન્દેવ॒ વસ્વઃ॑ । દવિ॑દ્ધ્વતો ર॒શ્મય॒-સ્સૂર્ય॑સ્ય । ચર્મે॒વાવા॑ધુ॒સ્તમો॑ અ॒ફ્સ્વ॑ન્તઃ ॥ પ॒ર્જન્યા॑ય॒ પ્રગા॑યત । દિ॒વસ્પુ॒ત્રાય॑ મી॒ઢુષે᳚ । સ નો॑ ય॒વસ॑મિચ્છતુ ॥ અચ્છા॑ વદ ત॒વસ॑-ઙ્ગી॒ર્ભિરા॒ભિઃ । સ્તુ॒હિ પ॒ર્જન્ય॒-ન્નમ॒સા વિ॑વાસ । કનિ॑ક્રદ-દ્વૃષ॒ભો જી॒રદા॑નુઃ । રેતો॑ દધા॒ત્વોષ॑ધીષુ॒ ગર્ભ᳚મ્ ॥ 48 ॥

યો ગર્ભ॒મોષ॑ધીનામ્ । ગવા᳚-ઙ્કૃ॒ણોત્યર્વ॑તામ્ । પ॒ર્જન્યઃ॑ પુરુ॒ષીણા᳚મ્ ॥ તસ્મા॒ ઇદા॒સ્યે॑ હ॒વિઃ । જુ॒હોતા॒ મધુ॑મત્તમમ્ । ઇડા᳚-ન્ન-સ્સં॒​યઁત॑-ઙ્કરત્ ॥ તિ॒સ્રો યદ॑ગ્ને શ॒રદ॒સ્ત્વામિત્ । શુચિ॑-ઙ્ઘૃ॒તેન॒ શુચ॑ય-સ્સપ॒ર્યન્ન્ । નામા॑નિ ચિદ્દધિરે ય॒જ્ઞિયા॑નિ । અસૂ॑દયન્ત ત॒નુવ॒-સ્સુજા॑તાઃ ॥ 49 ॥

ઇન્દ્ર॑શ્ચ ન-શ્શુનાસીરૌ । ઇ॒મં-યઁ॒જ્ઞ-મ્મિ॑મિક્ષતમ્ । ગર્ભ॑-ન્ધત્તગ્ગ્​ સ્વ॒સ્તયે᳚ ॥ યયો॑રિ॒દં-વિઁશ્વ॒-મ્ભુવ॑ન-માવિ॒વેશ॑ । યયો॑રાન॒ન્દો નિહિ॑તો॒ મહ॑શ્ચ । શુના॑સીરાવૃ॒તુભિ॑-સ્સં​વિઁદા॒નૌ । ઇન્દ્ર॑વન્તૌ હ॒વિરિ॒દ-ઞ્જુ॑ષેથામ્ ॥ આ ઘા॒ યે અ॒ગ્નિમિ॑ન્ધ॒તે । સ્તૃ॒ણન્તિ॑ બ॒ર્॒હિરા॑નુ॒ષક્ । યેષા॒મિન્દ્રો॒ યુવા॒ સખા᳚ ॥ અગ્ન॒ ઇન્દ્ર॑શ્ચ મે॒દિના᳚ । હ॒થો વૃ॒ત્રાણ્ય॑પ્ર॒તિ । યુ॒વગ્​મ્ હિ વૃ॑ત્ર॒હન્ત॑મા ॥ યાભ્યા॒ગ્​મ્॒ સુવ॒રજ॑ય॒ન્નગ્ર॑ એ॒વ । યાવા॑તસ્થ॒તુ-ર્ભુવ॑નસ્ય॒ મદ્ધ્યે᳚ । પ્રચ॑ર્​ષ॒ણી વૃ॑ષણા॒ વજ્ર॑બાહૂ । અ॒ગ્ની ઇન્દ્રા॑ વૃત્ર॒હણા॑ હુવે વામ્ ॥ 50 ॥
(મન॒ - ઇન્દ્રો॒ - ગાવિ॑ષ્ટિષુ॒ - તન્તું॒ - ગર્ભ॒ગ્​મ્॒ - સુજા॑તાઃ॒ - સખા॑ સ॒પ્ત ચ॑) (અ. 5)

અનુવાકં 6 - ઉપહોમાઃ
ઉ॒ત નઃ॑ પ્રિ॒યા પ્રિ॒યાસુ॑ । સ॒પ્તસ્વસા॒ સુજુ॑ષ્ટા । સર॑સ્વતી॒ સ્તોમ્યા॑ ઽભૂત્ ॥ ઇ॒મા જુહ્વા॑ના યુ॒ષ્મદા નમો॑ભિઃ । પ્રતિ॒ સ્તોમગ્​મ્॑ સરસ્વતિ જુષસ્વ । તવ॒ શર્મ॑-ન્પ્રિ॒યત॑મે॒ દધા॑નાઃ । ઉપ॑સ્થેયામ શર॒ણ-ન્ન વૃ॒ક્ષમ્ ॥ ત્રીણિ॑ પ॒દા વિચ॑ક્રમે । વિષ્ણુ॑ર્ગો॒પા અદા᳚ભ્યઃ । તતો॒ ધર્મા॑ણિ ધા॒રયન્ન્॑ ॥ 51 ॥

તદ॑સ્ય પ્રિ॒યમ॒ભિ પાથો॑ અશ્યામ્ । નરો॒ યત્ર॑ દેવ॒યવો॒ મદ॑ન્તિ । ઉ॒રુ॒ક્ર॒મસ્ય॒ સ હિ બન્ધુ॑રિ॒ત્થા । વિષ્ણોઃ᳚ પ॒દે પ॑ર॒મે મદ્ધ્વ॒ ઉથ્સઃ॑ ॥ ક્ર॒ત્વા॒ દા અ॑સ્થુ॒ શ્રેષ્ઠઃ॑ । અ॒દ્ય ત્વા॑ વ॒ન્વન્-થ્સુ॒રેક્ણાઃ᳚ । મર્ત॑ આનાશ સુવૃ॒ક્તિમ્ ॥ ઇ॒મા બ્ર॑હ્મ બ્રહ્મવાહ । પ્રિ॒યા ત॒ આ બ॒ર॒ઃઇ-સ્સી॑દ । વી॒હિ સૂ॑ર પુરો॒ડાશ᳚મ્ ॥ 52 ॥

ઉપ॑ ન-સ્સૂ॒નવો॒ ગિરઃ॑ । શૃ॒ણ્વન્ત્વ॒મૃતસ્ય॒ યે । સુ॒મૃ॒ડી॒કા ભ॑વન્તુ નઃ ॥ અ॒દ્યા નો॑ દેવ સવિતઃ । પ્ર॒જાવ॑-થ્સાવી॒-સ્સૌભ॑ગમ્ । પરા॑ દુ॒સ્ષ્વપ્નિ॑યગ્​મ્ સુવ ॥ વિશ્વા॑નિ દેવ સવિતઃ । દુ॒રિ॒તાનિ॒ પરા॑સુવ । ય-દ્ભ॒દ્ર-ન્તન્મ॒ આસુ॑વ ॥ શુચિ॑મ॒ર્કૈ-ર્બૃહ॒સ્પતિ᳚મ્ ॥ 53 ॥

અ॒દ્ધ્વ॒રેષુ॑ નમસ્યત । અ॒ના॒મ્યોજ॒ આચ॑કે ॥ યા ધા॒રય॑ન્ત દે॒વા સુ॒દક્ષા॒ દક્ષ॑પિતારા । અ॒સુ॒ર્યા॑ય॒ પ્રમ॑હસા ॥ સ ઇત્ક્ષેતિ॒ સુધિ॑ત॒ ઓક॑સિ॒ સ્વે । તસ્મા॒ ઇડા॑ પિન્વતે વિશ્વ॒દાની᳚ । તસ્મૈ॒ વિશ॑-સ્સ્વ॒યમે॒વાન॑મન્તિ । યસ્મિ॑-ન્બ્ર॒હ્મા રાજ॑નિ॒ પૂર્વ॒ એતિ॑ ॥ સકૂ॑તિમિન્દ્ર॒ સચ્યુ॑તિમ્ । સચ્યુ॑તિ-ઞ્જ॒ઘન॑ચ્યુતિમ્ ॥ 54 ॥

ક॒નાત્કા॒ભા-ન્ન॒ આભ॑ર । પ્ર॒ય॒ફ્સ્યન્નિ॑વ સ॒ક્થ્યૌ᳚ ॥ વિન॑ ઇન્દ્ર॒ મૃધો॑ જહિ । કની॑ખુનદિવ સા॒પયન્ન્॑ । અ॒ભિ ન॒-સ્સુષ્ટુ॑તિ-ન્નય ॥ પ્ર॒જાપ॑તિ-સ્સ્ત્રિ॒યાં-યઁશઃ॑ । મુ॒ષ્કયો॑રદધા॒-થ્સપ᳚મ્ । કામ॑સ્ય॒ તૃપ્તિ॑માન॒ન્દમ્ । તસ્યા᳚ગ્ને ભાજયે॒હ મા᳚ ॥ મોદઃ॑ પ્રમો॒દ આ॑ન॒ન્દઃ ॥ 55 ॥

મુ॒ષ્કયો॒ર્નિહિ॑ત॒-સ્સપઃ॑ । સૃ॒ત્વેવ॒ કામ॑સ્ય તૃપ્યાણિ । દક્ષિ॑ણાના-મ્પ્રતિગ્ર॒હે ॥ મન॑સશ્ચિ॒ત્ત-માકૂ॑તિમ્ । વા॒ચ-સ્સ॒ત્ય-મ॑શીમહિ । પ॒શૂ॒નાગ્​મ્ રૂ॒પમન્ન॑સ્ય । યશ॒-શ્શ્રી-શ્શ્ર॑યતા॒-મ્મયિ॑ ॥ યથા॒ ઽહમ॒સ્યા અતૃ॑પગ્ગ્​ સ્ત્રિ॒યૈ પુમાન્॑ । યથા॒ સ્ત્રી તૃપ્ય॑તિ પુ॒ગ્​મ્॒સિ પ્રિ॒યે પ્રિ॒યા । એ॒વ-મ્ભગ॑સ્ય તૃપ્યાણિ ॥ 56 ॥

ય॒જ્ઞસ્ય॒ કામ્યઃ॑ પ્રિ॒યઃ ॥ દદા॒મીત્ય॒ગ્નિર્વ॑દતિ । તથેતિ॑ વા॒યુરા॑હ॒ તત્ । હન્તેતિ॑ સ॒ત્ય-ઞ્ચ॒ન્દ્રમાઃ᳚ । આ॒દિ॒ત્ય-સ્સ॒ત્યમોમિતિ॑ ॥ આપ॒સ્ત-થ્સ॒ત્યમાભ॑રન્ન્ । યશો॑ ય॒જ્ઞસ્ય॒ દક્ષિ॑ણામ્ । અ॒સૌ મે॒ કામ॒-સ્સમૃ॑દ્ધ્યતામ્ ॥ ન હિ સ્પશ॒મવિ॑દ-ન્ન॒ન્યમ॒સ્માત્ । વૈ॒શ્વા॒ન॒રા-ત્પુ॑ર એ॒તાર॑મ॒ગ્નેઃ ॥ 57 ॥

અથે॑મમન્થન્ન॒મૃત॒મમૂ॑રાઃ । વૈ॒શ્વા॒ન॒ર-ઙ્ક્ષે᳚ત્ર॒જિત્યા॑ય દે॒વાઃ ॥ યેષા॑મિ॒મે પૂર્વે॒ અર્મા॑સ॒ આસન્ન્॑ । અ॒યૂ॒પા-સ્સદ્મ॒ વિભૃ॑તા પુ॒રૂણિ॑ । વૈશ્વા॑નર॒ ત્વયા॒ તે નુ॒ત્તાઃ । પૃ॒થિ॒વી-મ॒ન્યામ॒ભિત॑સ્થુ॒-ર્જના॑સઃ ॥ પૃ॒થિ॒વી-મ્મા॒તર॑-મ્મ॒હીમ્ । અ॒ન્તરિ॑ક્ષ॒-મુપ॑બ્રુવે । બૃ॒હ॒તીમૂ॒તયે॒ દિવ᳚મ્ ॥ વિશ્વ॑-મ્બિભર્તિ પૃથિ॒વી ॥ 58 ॥

અ॒ન્તરિ॑ક્ષં॒-વિઁપ॑પ્રથે । દુ॒હે દ્યૌ-ર્બૃ॑હ॒તી પયઃ॑ ॥ ન તા ન॑શન્તિ॒ ન દ॑ભાતિ॒ તસ્ક॑રઃ । નૈના॑ અમિ॒ત્રો વ્યથિ॒રાદ॑ધર્​ષતિ । દે॒વાગ્​શ્ચ॒ યાભિ॒-ર્યજ॑તે॒ દદા॑તિ ચ । જ્યોગિત્તાભિ॑-સ્સચતે॒ ગોપ॑તિ-સ્સ॒હ ॥ ન તા અર્વા॑ રે॒ણુક॑કાટો અશ્નુતે । ન સગ્ગ્॑ સ્કૃત॒ત્ર-મુપ॑યન્તિ॒ તા અ॒ભિ । ઉ॒રુ॒ગા॒યમભ॑ય॒-ન્તસ્ય॒ તા અનુ॑ । ગાવો॒ મર્ત્ય॑સ્ય॒ વિચ॑રન્તિ॒ યજ્વ॑નઃ ॥ 59 ॥

રાત્રી॒ વ્ય॑ખ્યદાય॒તી । પુ॒રુ॒ત્રા દે॒વ્ય॑ક્ષભિઃ॑ । વિશ્વા॒ અધિ॒ શ્રિયો॑-ઽધિત ॥ ઉપ॑ તે॒ ગા ઇ॒વાક॑રમ્ । વૃ॒ણી॒ષ્વ દુ॑હિત-ર્દિવઃ । રાત્રી॒ સ્તોમ॒-ન્ન જિ॒ગ્યુષી᳚ ॥ દે॒વીં-વાઁચ॑મજનયન્ત દે॒વાઃ । તાં-વિઁ॒શ્વરૂ॑પાઃ પ॒શવો॑ વદન્તિ । સા નો॑ મ॒ન્દ્રેષ॒મૂર્જ॒-ન્દુહા॑ના । ધે॒નુર્વાગ॒સ્માનુપ॒ સુષ્ટુ॒તૈતુ॑ ॥ 60 ॥

ય-દ્વાગ્વદ॑ન્ત્ય-વિચેત॒નાનિ॑ । રાષ્ટ્રી॑ દે॒વાના᳚-ન્નિષ॒સાદ॑ મ॒ન્દ્રા । ચત॑સ્ર॒ ઊર્જ॑-ન્દુદુહે॒ પયાગ્​મ્॑સિ । ક્વ॑ સ્વિ દસ્યાઃ પર॒મ-ઞ્જ॑ગામ ॥ ગૌ॒રી મિ॑માય સલિ॒લાનિ॒ તક્ષ॑તી । એક॑પદી દ્વિ॒પદી॒ સા ચતુ॑ષ્પદી । અ॒ષ્ટાપ॑દી॒ નવ॑પદી બભૂ॒વુષી᳚ । સ॒હસ્રા᳚ક્ષરા પર॒મે વ્યો॑મન્ન્ ॥ તસ્યાગ્​મ્॑ સમુ॒દ્રા અધિ॒ વિ ક્ષ॑રન્તિ । તેન॑ જીવન્તિ પ્ર॒દિશ॒શ્ચત॑સ્રઃ ॥ 61 ॥

તતઃ॑, ક્ષરત્ય॒ક્ષર᳚મ્ । ત-દ્વિશ્વ॒-મુપ॑જીવતિ ॥ ઇન્દ્રા॒ સૂરા॑ જ॒નય॑ન્-વિ॒શ્વક॑ર્મા । મ॒રુત્વાગ્​મ્॑ અસ્તુ ગ॒ણવા᳚ન્-થ્સજા॒તવાન્॑ । અ॒સ્ય સ્નુ॒ષા-શ્વશુ॑રસ્ય॒ પ્રશિ॑ષ્ટિમ્ । સ॒પત્ના॒ વાચ॒-મ્મન॑સા॒ ઉપા॑સતામ્ ॥ ઇન્દ્ર॒-સ્સૂરો॑ અતર॒-દ્રજાગ્​મ્॑સિ । સ્નુ॒ષા સ॒પત્ના॒-શ્શ્વશુ॑રો॒-ઽયમ॑સ્તુ । અ॒યગ્​મ્ શત્રૂ᳚ઞ્જયતુ॒ જર્​હૃ॑ષાણઃ । અ॒યં-વાઁજ॑-ઞ્જયતુ॒ વાજ॑સાતૌ ॥ અ॒ગ્નિઃ, ક્ષ॑ત્ર॒ભૃદનિ॑ભૃષ્ટ॒મોજઃ॑ । સ॒હ॒સ્રિયો॑ દીપ્યતા॒-મપ્ર॑યુચ્છન્ન્ । વિ॒ભ્રાજ॑માન-સ્સમિધા॒ન ઉ॒ગ્રઃ । આ-ઽન્તરિ॑ક્ષમરુહ॒દ-ગ॒ન્દ્યામ્ ॥ 62 ॥
(ધા॒રય॑ન્ - પુરો॒ડાશં॒ - બૃહ॒સ્પતિં॑ - જ॒ઘન॑ચ્યુતિ - માન॒ન્દો - ભગ॑સ્ય તૃપ્યા - ણ્ય॒ગ્નેઃ - પૃ॑થિ॒વી - યજ્વ॑ન - એતુ - પ્ર॒દિશ॒શ્ચત॑સ્રો॒ - વાજ॑સાતૌ ચ॒ત્વારિ॑ ચ) (અ. 6)

અનુવાકં 7 - ઉપહોમાઃ
વૃષા᳚ ઽસ્ય॒ગ્​મ્॒શુ-ર્વૃ॑ષ॒ભાય॑ ગૃહ્યસે । વૃષા॒-ઽયમુ॒ગ્રો નૃ॒ચક્ષ॑સે । દિ॒વ્યઃ ક॑ર્મ॒ણ્યો॑ હિ॒તો બૃ॒હન્નામ॑ । વૃ॒ષ॒ભસ્ય॒ યા ક॒કુત્ ॥ વિ॒ષૂ॒વાન્. વિ॑ષ્ણો ભવતુ । અ॒યં-યોઁ મા॑મ॒કો વૃષા᳚ । અથો॒ ઇન્દ્ર॑ ઇવ દે॒વેભ્યઃ॑ । વિબ્ર॑વીતુ॒ જને᳚ભ્યઃ ॥ આયુ॑ષ્મન્તં॒-વઁર્ચ॑સ્વન્તમ્ । અથો॒ અધિ॑પતિં-વિઁ॒શામ્ ॥ 63 ॥

અ॒સ્યાઃ પૃ॑થિ॒વ્યા અદ્ધ્ય॑ક્ષમ્ । ઇ॒મમિ॑ન્દ્ર વૃષ॒ભ-ઙ્કૃ॑ણુ ॥ ય-સ્સુ॒શૃઙ્ગ॑-સ્સુવૃષ॒ભઃ । ક॒લ્યાણો॒ દ્રોણ॒ આહિ॑તઃ । કાર્​ષી॑વલપ્રગાણેન । વૃ॒ષ॒ભેણ॑ યજામહે ॥ વૃ॒ષ॒ભેણ॒ યજ॑માનાઃ । અક્રૂ॑રેણેવ સ॒ર્પિષા᳚ । મૃધ॑શ્ચ॒ સર્વા॒ ઇન્દ્રે॑ણ । પૃત॑નાશ્ચ જયામસિ ॥ 64 ॥

યસ્યા॒યમૃ॑ષ॒ભો હ॒વિઃ । ઇન્દ્રા॑ય પરિણી॒યતે᳚ । જયા॑તિ॒ શત્રુ॑મા॒યન્ત᳚મ્ । અથો॑ હન્તિ પૃતન્ય॒તઃ ॥ નૃ॒ણામહ॑ પ્ર॒ણીરસ॑ત્ । અગ્ર॑ ઉદ્ભિન્દ॒તામ॑સત્ ॥ ઇન્દ્ર॒ શુષ્મ॑-ન્ત॒નુવા॒ મેર॑યસ્વ । ની॒ચા વિશ્વા॑ અ॒ભિતિ॑ષ્ઠા॒ભિમા॑તીઃ । નિ શૃ॑ણીહ્યાબા॒ધં-યોઁ નો॒ અસ્તિ॑ । ઉ॒રુ-ન્નો॑ લો॒ક-ઙ્કૃ॑ણુહિ જીરદાનો ॥ 65 ॥

પ્રેહ્ય॒ભિપ્રેહિ॒ પ્રભ॑રા॒ સહ॑સ્વ । મા વિવે॑નો॒ વિ શૃ॑ણુષ્વા॒ જને॑ષુ । ઉદી॑ડિ॒તો વૃ॑ષભ॒ તિષ્ઠ॒ શુષ્મૈઃ᳚ । ઇન્દ્ર॒ શત્રૂ᳚-ન્પુ॒રો અ॒સ્માક॑ યુદ્ધ્ય ॥ અગ્ને॒ જેતા॒ ત્વ-ઞ્જ॑ય । શત્રૂ᳚ન્-થ્સહસ॒ ઓજ॑સા । વિ શત્રૂ॒ન્॒. વિમૃધો॑ નુદ ॥ એ॒ત-ન્તે॒ સ્તોમ॑-ન્તુવિજાત॒ વિપ્રઃ॑ । રથ॒-ન્ન ધીર॒-સ્સ્વપા॑ અતક્ષમ્ । યદીદ॑ગ્ને॒ પ્રતિ॒ ત્વ-ન્દે॑વ॒ હર્યાઃ᳚ ॥ 66 ॥

સુવ॑ર્વતીર॒પ એ॑ના જયેમ ॥ યો ઘૃ॒તેના॒ભિમા॑નિતઃ । ઇન્દ્ર॒ જૈત્રા॑ય જજ્ઞિષે । સ ન॒-સ્સઙ્કા॑સુ પારય । પૃ॒ત॒ના॒સાહ્યે॑ષુ ચ ॥ ઇન્દ્રો॑ જિગાય પૃથિ॒વીમ્ । અ॒ન્તરિ॑ક્ષ॒ગ્​મ્॒ સુવ॑ર્મ॒હત્ । વૃ॒ત્ર॒હા પુ॑રુ॒ચેત॑નઃ ॥ ઇન્દ્રો॑ જિગાય॒ સહ॑સા॒ સહાગ્​મ્॑સિ । ઇન્દ્રો॑ જિગાય॒ પૃત॑નાનિ॒ વિશ્વા᳚ ॥ 67 ॥

ઇન્દ્રો॑ જા॒તો વિ પુરો॑ રુરોજ । સ નઃ॑ પર॒સ્પા વરિ॑વઃ કૃણોતુ ॥ અ॒ય-ઙ્કૃ॒ત્નુરગૃ॑ભીતઃ । વિ॒શ્વ॒જિ-દુ॒દ્ભિદિ-થ્સોમઃ॑ । ઋષિ॒-ર્વિપ્રઃ॒ કાવ્યે॑ન ॥ વા॒યુર॑ગ્રે॒ગા ય॑જ્ઞ॒પ્રીઃ । સા॒ક-ઙ્ગ॒ન્મન॑સા ય॒જ્ઞમ્ । શિ॒વો નિ॒યુદ્ભિ॑-શ્શિ॒વાભિઃ॑ ॥ વાયો॑ શુ॒ક્રો અ॑યામિ તે । મદ્ધ્વો॒ અગ્ર॒-ન્દિવિ॑ષ્ટિષુ ॥ 68 ॥

આયા॑ હિ॒ સોમ॑પીતયે । સ્વા॒રુ॒હો દે॑વ નિ॒યુત્વ॑તા ॥ ઇ॒મમિ॑ન્દ્ર વર્ધય ક્ષ॒ત્રિયા॑ણામ્ । અ॒યં-વિઁ॒શાં-વિઁ॒શ્પતિ॑રસ્તુ॒ રાજા᳚ । અ॒સ્મા ઇ॑ન્દ્ર॒ મહિ॒ વર્ચાગ્​મ્॑સિ ધેહિ । અ॒વ॒ર્ચસ॑-ઙ્કૃણુહિ॒ શત્રુ॑મસ્ય ॥ ઇ॒મમાભ॑જ॒ ગ્રામે॒ અશ્વે॑ષુ॒ ગોષુ॑ । નિર॒મુ-મ્ભ॑જ॒ યો॑-ઽમિત્રો॑ અસ્ય । વર્​ષ્મ॑ન્ ક્ષ॒ત્રસ્ય॑ ક॒કુભિ॑ શ્રયસ્વ । તતો॑ ન ઉ॒ગ્રો વિભ॑જા॒ વસૂ॑નિ ॥ 69 ॥

અ॒સ્મે દ્યા॑વાપૃથિવી॒ ભૂરિ॑ વા॒મમ્ । સ-ન્દુ॑હાથા-ઙ્ઘર્મ॒દુઘે॑વ ધે॒નુઃ । અ॒યગ્​મ્ રાજા᳚ પ્રિ॒ય ઇન્દ્ર॑સ્ય ભૂયાત્ । પ્રિ॒યો ગવા॒મોષ॑ધીના-મુ॒તાપામ્ ॥ યુ॒નજ્મિ॑ ત ઉત્ત॒રાવ॑ન્ત॒-મિન્દ્ર᳚મ્ । યેન॒ જયા॑સિ॒ ન પરા॒જયા॑સૈ । સ ત્વા॑ ઽકરેકવૃષ॒ભગ્ગ્​ સ્વાના᳚મ્ । અથો॑ રાજન્નુત્ત॒મ-મ્મા॑ન॒વાના᳚મ્ ॥ ઉત્ત॑ર॒સ્ત્વમધ॑રે તે સ॒પત્નાઃ᳚ । એક॑વૃષા॒ ઇન્દ્ર॑સખા જિગી॒વાન્ ॥ 70 ॥

વિશ્વા॒ આશાઃ॒ પૃત॑ના-સ્સ॒જં​યઁ॒ઞ્જયન્ન્॑ । અ॒ભિતિ॑ષ્ઠ શત્રૂય॒ત-સ્સ॑હસ્વ ॥ તુભ્ય॑-મ્ભરન્તિ ક્ષિ॒તયો॑ યવિષ્ઠ । બ॒લિમ॑ગ્ને॒ અન્તિ॑ ત॒ ઓત દૂ॒રાત્ । આ ભન્દિ॑ષ્ઠસ્ય સુમ॒તિ-ઞ્ચિ॑કિદ્ધિ । બૃ॒હત્તે॑ અગ્ને॒ મહિ॒ શર્મ॑ ભ॒દ્રમ્ ॥ યો દે॒હ્યો અન॑મયદ્વધ॒સ્નૈઃ । યો અર્ય॑પત્ની-રુ॒ષસ॑શ્ચ॒કાર॑ । સ નિ॒રુદ્ધ્યા॒ નહુ॑ષો ય॒હ્વો અ॒ગ્નિઃ । વિશ॑શ્ચક્રે બલિ॒હૃત॒-સ્સહો॑ભિઃ ॥ 71 ॥

પ્ર સ॒દ્યો અ॑ગ્ને॒ અત્ય᳚ષ્ય॒ન્યાન્ । આ॒વિર્યસ્મૈ॒ ચારુ॑તરો બ॒ભૂથ॑ । ઈ॒ડેન્યો॑ વપુ॒ષ્યો॑ વિ॒ભાવા᳚ । પ્રિ॒યો વિ॒શામતિ॑થિ॒-ર્માનુ॑ષીણામ્ ॥ બ્રહ્મ॑ જ્યેષ્ઠા વી॒ર્યા॑ સમ્ભૃ॑તાનિ । બ્રહ્માગ્રે॒ જ્યેષ્ઠ॒-ન્દિવ॒માત॑તાન । ઋ॒તસ્ય॒ બ્રહ્મ॑ પ્રથ॒મોત જ॑જ્ઞે । તેના॑ર્​હતિ॒ બ્રહ્મ॑ણા॒ સ્પર્ધિ॑તુ॒-ઙ્કઃ ॥ બ્રહ્મ॒ સ્રુચો॑ ઘૃ॒તવ॑તીઃ । બ્રહ્મ॑ણા॒ સ્વર॑વો મિ॒તાઃ ॥ 72 ॥

બ્રહ્મ॑ ય॒જ્ઞસ્ય॒ તન્ત॑વઃ । ઋ॒ત્વિજો॒ યે હ॑વિ॒ષ્કૃતઃ॑ ॥ શૃઙ્ગા॑ણી॒વેચ્છૃ॒ઙ્ગિણા॒ગ્​મ્॒ સન્દ॑દૃશ્રિરે । ચ॒ષાલ॑વન્ત॒-સ્સ્વર॑વઃ પૃથિ॒વ્યામ્ । તે દે॒વાસ॒-સ્સ્વર॑વસ્તસ્થિ॒વાગ્​મ્સઃ॑ । નમ॒-સ્સખિ॑ભ્ય-સ્સ॒ન્નાન્મા ઽવ॑ગાત ॥ અ॒ભિ॒ભૂર॒ગ્નિર॑તર॒-દ્રજાગ્​મ્॑સિ । સ્પૃધો॑ વિ॒હત્ય॒ પૃત॑ના અભિ॒શ્રીઃ । જુ॒ષા॒ણો મ॒ આહુ॑તિ-મ્મા મહિષ્ટ । હ॒ત્વા સ॒પત્ના॒ન્॒. વરિ॑વસ્કરન્નઃ ॥ ઈશા॑ન-ન્ત્વા॒ ભુવ॑નાના-મભિ॒શ્રિય᳚મ્ । સ્તૌમ્ય॑ગ્ન ઉરુ॒કૃતગ્​મ્॑ સુ॒વીર᳚મ્ । હ॒વિ-ર્જુ॑ષા॒ણ-સ્સ॒પત્નાગ્​મ્॑ અભિ॒ભૂર॑સિ । જ॒હિ શત્રૂ॒ગ્​મ્॒રપ॒ મૃધો॑ નુદસ્વ ॥ 73 ॥
(વિ॒શાં - જ॑યામસિ - જીરદાનો॒ - હર્યા॒ - વિશ્વા॒ - દિવિ॑ષ્ટિષુ॒ - વસૂ॑નિ - જિગી॒વાન્થ્ - સહો॑ભિ--ર્ મિ॒તા - ન॑ શ્ચ॒ત્વારિ॑ ચ) (અ. 7)

અનુવાકં 8 - ઉપહોમાઃ
સ પ્ર॑ત્ન॒વન્નવી॑યસા । અગ્ને᳚ દ્યુ॒મ્નેન॑ સં॒​યઁતા᳚ । બૃ॒હ-ત્તતન્થ ભા॒નુના᳚ ॥ નવ॒-ન્નુ સ્તોમ॑મ॒ગ્નયે᳚ । દિ॒વ-શ્શ્યે॒નાય॑ જીજનમ્ । વસોઃ᳚ કુ॒વિદ્વ॒નાતિ॑ નઃ ॥ સ્વા॒રુ॒હા યસ્ય॒ શ્રિયો॑ દૃ॒શે । ર॒યિર્વી॒રવ॑તો યથા । અગ્રે॑ ય॒જ્ઞસ્ય॒ ચેત॑તઃ ॥ અદા᳚ભ્યઃ પુર એ॒તા ॥ 74 ॥

અ॒ગ્નિર્વિ॒શા-મ્માનુ॑ષીણામ્ । તૂર્ણી॒ રથ॒-સ્સદા॒ નવઃ॑ ॥ નવ॒ગ્​મ્॒ સોમા॑ય વા॒જિને᳚ । આજ્ય॒-મ્પય॑સો-ઽજનિ । જુષ્ટ॒ગ્​મ્॒ શુચિ॑તમં॒-વઁસુ॑ ॥ નવગ્​મ્॑ સોમ જુષસ્વ નઃ । પી॒યૂષ॑સ્યે॒હ તૃ॑પ્ણુહિ । યસ્તે॑ ભા॒ગ ઋ॒તાવ॒યમ્ ॥ નવ॑સ્ય સોમ તે વ॒યમ્ । આ સુ॑મ॒તિં-વૃઁ॑ણીમહે ॥ 75 ॥

સ નો॑ રાસ્વ સહ॒સ્રિણઃ॑ ॥ નવગ્​મ્॑ હ॒વિર્જુ॑ષસ્વ નઃ । ઋ॒તુભિ॑-સ્સોમ॒ ભૂત॑મમ્ । તદ॒ઙ્ગ પ્રતિ॑હર્ય નઃ । રાજન᳚-થ્સોમ સ્વ॒સ્તયે᳚ ॥ નવ॒ગ્ગ્॒ સ્તોમ॒-ન્નવગ્​મ્॑ હ॒વિઃ । ઇ॒ન્દ્રા॒ગ્નિભ્યા॒-ન્નિવે॑દય । તજ્જુ॑ષેતા॒ગ્​મ્॒ સચે॑તસા ॥ શુચિ॒-ન્નુ સ્તોમ॒-ન્નવ॑જાતમ॒દ્ય । ઇન્દ્રા᳚ગ્ની વૃત્રહણા જુ॒ષેથા᳚મ્ ॥ 76 ॥

ઉ॒ભા હિ વાગ્​મ્॑ સુ॒હવા॒ જોહ॑વીમિ । તા વાજગ્​મ્॑ સ॒દ્ય ઉ॑શ॒તે ધેષ્ઠા᳚ ॥ અ॒ગ્નિરિન્દ્રો॒ નવ॑સ્ય નઃ । અ॒સ્ય હ॒વ્યસ્ય॑ તૃપ્યતામ્ । ઇ॒હ દે॒વૌ સ॑હ॒સ્રિણૌ᳚ ॥ ય॒જ્ઞ-ન્ન॒ આ હિ ગચ્છ॑તામ્ । વસુ॑મન્તગ્​મ્ સુવ॒ર્વિદ᳚મ્ । અ॒સ્ય હ॒વ્યસ્ય॑ તૃપ્યતામ્ । અ॒ગ્નિરિન્દ્રો॒ નવ॑સ્ય નઃ ॥ વિશ્વા᳚-ન્દે॒વાગ્​ સ્ત॑ર્પયત ॥ 77 ॥

હ॒વિષો॒-ઽસ્ય નવ॑સ્ય નઃ । સુ॒વ॒ર્વિદો॒ હિ જ॑જ્ઞિ॒રે ॥ એદ-મ્બ॒ર્॒હિ-સ્સુ॒ષ્ટરી॑મા॒ નવે॑ન । અ॒યં-યઁ॒જ્ઞો યજ॑માનસ્ય ભા॒ગઃ । અ॒ય-મ્બ॑ભૂવ॒ ભુવ॑નસ્ય॒ ગર્ભઃ॑ । વિશ્વે॑ દે॒વા ઇ॒દમ॒દ્યાગ॑મિષ્ઠાઃ ॥ ઇ॒મે નુ દ્યાવા॑પૃથિ॒વી સ॒મીચી᳚ । ત॒ન્વા॒ને ય॒જ્ઞ-મ્પુ॑રુ॒પેશ॑સ-ન્ધિ॒યા । આ-ઽસ્મૈ॑ પૃણીતા॒-મ્ભુવ॑નાનિ॒ વિશ્વા᳚ । પ્ર॒જા-મ્પુષ્ટિ॑મ॒મૃત॒-ન્નવે॑ન ॥ 78 ॥

ઇ॒મે ધે॒નૂ અ॒મૃતં॒-યેઁ દુ॒હાતે᳚ । પય॑સ્વ-ત્યુત્ત॒રામે॑તુ॒ પુષ્ટિઃ॑ । ઇ॒મં-યઁ॒જ્ઞ-ઞ્જુ॒ષમા॑ણે॒ નવે॑ન । સ॒મીચી॒ દ્યાવા॑પૃથિ॒વી ઘૃ॒તાચી᳚ ॥ યવિ॑ષ્ઠો હવ્ય॒વાહ॑નઃ । ચિ॒ત્રભા॑નુ-ર્ઘૃ॒તાસુ॑તિઃ । નવ॑જાતો॒ વિરો॑ચસે । અગ્ને॒ તત્તે॑ મહિત્વ॒નમ્ ॥ ત્વમ॑ગ્ને દે॒વતા᳚ભ્યઃ । ભા॒ગે દે॑વ॒ ન મી॑યસે ॥ 79 ॥

સ એ॑ના વિ॒દ્વાન્. ય॑ક્ષ્યસિ । નવ॒ગ્ગ્॒ સ્તોમ॑-ઞ્જુષસ્વ નઃ ॥ અ॒ગ્નિઃ પ્ર॑થ॒મઃ પ્રાશ્ઞા॑તુ । સ હિ વેદ॒ યથા॑ હ॒વિઃ । શિ॒વા અ॒સ્મભ્ય॒-મોષ॑ધીઃ । કૃ॒ણોતુ॑ વિ॒શ્વચ॑ર્​ષણિઃ ॥ ભ॒દ્રાન્ન॒-શ્શ્રેય॒-સ્સમ॑નૈષ્ટ દેવાઃ । ત્વયા॑-ઽવ॒સેન॒ સમ॑શીમહિ ત્વા । સ નો॑ મયો॒ભૂઃ પિ॑તો॒ આવિ॑શસ્વ । શ-ન્તો॒કાય॑ ત॒નુવે᳚ સ્યો॒નઃ ॥ એ॒તમુ॒ ત્ય-મ્મધુ॑ના॒ સં​યુઁ॑તં॒-યઁવ᳚મ્ । સર॑સ્વત્યા॒ અધિ॑મ॒નાવ॑ચર્કૃષુઃ । ઇન્દ્ર॑ આસી॒-થ્સીર॑પતિ-શ્શ॒તક્ર॑તુઃ । કી॒નાશા॑ આસ-ન્મ॒રુત॑-સ્સુ॒દાન॑વઃ ॥ 80 ॥
(પુ॒ર॒ એ॒તા - વૃ॑ણીમહે - જુ॒ષેથા᳚ન્-તર્પય-તા॒મૃત॒-ન્નવે॑ન-મીયસે-સ્યો॒ન શ્ચ॒ત્વારિ॑ ચ) (અ. 8)

(જુષ્ટ॒ - શ્ચક્ષુ॑ષો॒ - જુષ્ટી॑ નરો - નક્ત-ઞ્જા॒તા - વૃષા॒ સ - ઉ॒ત નો॒ - વૃષા᳚-ઽસ્ય॒ગ્​મ્॒શુઃ - સ પ્ર॑ત્ન॒વદ॒ષ્ટૌ)

(જુષ્ટો॑ - મ॒ન્યુ-ર્ભગો॒ - જુષ્ટી॑ નરો॒ - હરિ॑વર્પસ॒-ઙ્ગિરઃ॒ - શિપ્રિ॑ન્ વાજાના - મુ॒ત નો॒ - ય-દ્વાગ્વદ॑ન્તી॒ - વિશ્વા॒ આશા॒ અશી॑તિઃ )

(જુષ્ટઃ॑ - સુ॒દાન॑વઃ )

॥ હરિઃ॑ ઓમ્ ।

॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે દ્વિતીયાષ્ટકે ચતુર્થઃ પ્રપાઠક-સ્સમાપ્તઃ ॥