કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે દ્વિતીયાષ્ટકે પઞ્ચમઃ પ્રપાઠકઃ - ઉપહોમશેષઃ

ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હ॒રિઃ॒ ઓમ્ ॥

2.5.1 ઉપહોમાઃ
પ્રા॒ણો ર॑ક્ષતિ॒ વિશ્વ॒મેજ॑ત્ । ઇર્યો॑ ભૂ॒ત્વા બ॑હુ॒ધા બ॒હૂનિ॑ । સ ઇથ્સર્વં॒-વ્યાઁ॑નશે ॥ યો દે॒વો દે॒વેષુ॑ વિ॒ભૂર॒ન્તઃ । આવૃ॑દૂ॒દા-ત્ક્ષેત્રિય॑દ્ધ્વ॒ગદ્વૃષા᳚ । તમિ-ત્પ્રા॒ણ-મ્મન॒સો પ॑શિક્ષત । અગ્ર॑-ન્દે॒વાના॑-મિ॒દમ॑ત્તુ નો હ॒વિઃ ॥ મન॑સ॒શ્ચિત્તે॒દમ્ । ભૂ॒ત-મ્ભવ્ય॑-ઞ્ચ ગુપ્યતે । તદ્ધિ દે॒વેષ્વ॑ગ્રિ॒યમ્ ॥ 1 ॥

આ ન॑ એતુ પુરશ્ચ॒રમ્ । સ॒હ દે॒વૈરિ॒મગ્​મ્ હવ᳚મ્ । મન॒-શ્શ્રેય॑સિ શ્રેયસિ । કર્મ॑ન્. ય॒જ્ઞપ॑તિ॒-ન્દધ॑ત્ ॥ જુ॒ષતા᳚-મ્મે॒ વાગિ॒દગ્​મ્ હ॒વિઃ । વિ॒રાડ્દે॒વી પુ॒રોહિ॑તા । હ॒વ્ય॒વાડન॑ પાયિની ॥ યયા॑ રૂ॒પાણિ॑ બહુ॒ધા વદ॑ન્તિ । પેશાગ્​મ્॑સિ દે॒વાઃ પ॑ર॒મે જ॒નિત્રે᳚ । સાનો॑ વિ॒રાડન॑પસ્ફુરન્તી ॥ 2 ॥

વાગ્દે॒વી જુ॑ષતામિ॒દગ્​મ્ હ॒વિઃ ॥ ચક્ષુ॑-ર્દે॒વાના॒-ઞ્જ્યોતિ॑ર॒મૃતે॒ ન્ય॑ક્તમ્ । અ॒સ્ય વિ॒જ્ઞાના॑ય બહુ॒ધા નિધી॑યતે । તસ્ય॑ સુ॒મ્ન-મ॑શીમહિ । મા નો॑ હાસી-દ્વિચક્ષ॒ણમ્ ॥ આયુ॒રિન્નઃ॒ પ્રતી᳚ર્યતામ્ । અન॑ન્ધા॒-શ્ચક્ષુ॑ષા વ॒યમ્ । જી॒વા જ્યોતિ॑રશીમહિ । સુવ॒ર્જ્યોતિ॑-રુ॒તામૃત᳚મ્ ॥ શ્રોત્રે॑ણ ભ॒દ્ર મુ॒ત શૃ॑ણ્વન્તિ સ॒ત્યમ્ । શ્રોત્રે॑ણ॒ વાચ॑-મ્બહુ॒ધોદ્ય મા॑નામ્ । શ્રોત્રે॑ણ॒ મોદ॑શ્ચ॒ મહ॑શ્ચ શ્રૂયતે । શ્રોત્રે॑ણ॒ સર્વા॒ દિશ॒ આશૃ॑ણોમિ ॥ યેન॒ પ્રાચ્યા॑ ઉ॒ત દ॑ક્ષિ॒ણા । પ્ર॒તીચ્યૈ॑ દિ॒શ-શ્શૃ॒ણ્વન્ત્યુ॑ત્ત॒રાત્ । તદિચ્છ્રોત્ર॑-મ્બહુ॒ધોદ્યમા॑નમ્ । અ॒રાન્ન ને॒મિઃ પરિ॒ સર્વ॑-મ્બભૂવ ॥ 3 ॥
(અ॒ગ્રિ॒ - યમન॑પસ્ફુરન્તી - સ॒ત્યગ્​મ્ સ॒પ્ત ચ॑) (અ. 1)

2.5.2 ઉપહોમાઃ
ઉ॒દેહિ॑ વાજિ॒ન્યો અ॑સ્ય॒ફ્સ્વ॑ન્તઃ । ઇ॒દગ્​મ્ રા॒ષ્ટ્રમાવિ॑શ સૂ॒નૃતા॑વત્ । યો રોહિ॑તો॒ વિશ્વ॑મિ॒દ-ઞ્જ॒જાન॑ । સ નો॑ રા॒ષ્ટ્રેષુ॒ સુધિ॑તાન્દધાતુ ॥ રોહગ્​મ્॑ રોહ॒ગ્​મ્॒ રોહિ॑ત॒ આરુ॑રોહ । પ્ર॒જાભિ॒ર્વૃદ્ધિ॑-ઞ્જ॒નુષા॑મુ॒પસ્થ᳚મ્ । તાભિ॒-સ્સગ્​મ્ર॑બ્ધો અવિદ॒થ્ષડુ॒ર્વીઃ । ગા॒તુ-મ્પ્ર॒પશ્ય॑ન્નિ॒હ રા॒ષ્ટ્રમાહાઃ᳚ ॥ આહા॑ર્​ષી-દ્રા॒ષ્ટ્રમિ॒હ રોહિ॑તઃ । મૃધો॒ વ્યા᳚સ્થ॒દભ॑ય-ન્નો અસ્તુ ॥ 4 ॥

અ॒સ્મભ્ય॑-ન્દ્યાવાપૃથિવી॒ શક્વ॑રીભિઃ । રા॒ષ્ટ્ર-ન્દુ॑હાથામિ॒હ રે॒વતી॑ભિઃ ॥ વિમ॑મર્​શ॒ રોહિ॑તો વિ॒શ્વરૂ॑પઃ । સ॒મા॒ચ॒ક્રા॒ણઃ પ્ર॒રુહો॒ રુહ॑શ્ચ । દિવ॑ગ॒ન્ત્વાય॑ મહ॒તા મ॑હિ॒મ્ના । વિ નો॑ રા॒ષ્ટ્રમુ॑નત્તુ॒ પય॑સા॒ સ્વેન॑ ॥ યાસ્તે॒ વિશ॒સ્તપ॑સા સમ્બભૂ॒વુઃ । ગા॒ય॒ત્રં-વઁ॒થ્સમનુ॒ તાસ્ત॒ આગુઃ॑ । તાસ્ત્વા વિ॑શન્તુ॒ મહ॑સા॒ સ્વેન॑ । સ-મ્મા॑તા પુ॒ત્રો અ॒ભ્યે॑તુ॒ રોહિ॑તઃ ॥ 5 ॥

યૂ॒યમુ॑ગ્રા મરુતઃ પૃશ્નિમાતરઃ । ઇન્દ્રે॑ણ સ॒યુજા॒ પ્રમૃ॑ણીથ॒ શત્રૂન્॑ । આ વો॒ રોહિ॑તો અશૃણોદભિદ્યવઃ । ત્રિસ॑પ્તાસો મરુત-સ્સ્વાદુસમ્મુદઃ ॥ રોહિ॑તો॒ દ્યાવા॑પૃથિ॒વી જ॑જાન । તસ્મિ॒ગ્ગ્॒સ્તન્તુ॑-મ્પરમે॒ષ્ઠી ત॑તાન । તસ્મિ॑ઞ્છિશ્રિયે અ॒જ એક॑પાત્ । અદૃગ્​મ્॑ હ॒દ્દ્યાવા॑પૃથિ॒વી બલે॑ન ॥ રોહિ॑તો॒ દ્યાવા॑પૃથિ॒વી અ॑દૃગ્​મ્હત્ । તેન॒ સુવ॑-સ્સ્તભિ॒ત-ન્તેન॒ નાકઃ॑ ॥ 6 ॥

સો અ॒ન્તરિ॑ક્ષે॒ રજ॑સો વિ॒માનઃ॑ । તેન॑ દે॒વા-સ્સુવ॒રન્વ॑વિન્દન્ન્ ॥ સુ॒શેવ॑-ન્ત્વા ભા॒નવો॑ દીદિ॒વાગ્​મ્સ᳚મ્ । સમ॑ગ્રાસો જુ॒હ્વો॑ જાતવેદઃ । ઉ॒ક્ષન્તિ॑ ત્વા વા॒જિન॒મા ઘૃ॒તેન॑ । સગ્​મ્સ॑મગ્ને યુવસે॒ ભોજ॑નાનિ ॥ અગ્ને॒ શર્ધ॑ મહ॒તે સૌભ॑ગાય । તવ॑ દ્યુ॒મ્ના-ન્યુ॑ત્ત॒માનિ॑ સન્તુ । સ-ઞ્જા᳚સ્પ॒ત્યગ્​મ્ સુ॒યમ॒માકૃ॑ણુષ્વ । શ॒ત્રૂ॒ય॒તામ॒ભિતિ॑ષ્ઠા॒ મહા॑સિ ॥ 7 ॥
(અ॒- સ્ત્વે॒તુ॒ રોહિ॑તો॒ - નાકો॒ - મહાગ્​મ્॑સિ) (અ. 2)

2.5.3 ઉપહોમાઃ
પુન॑ર્ન॒ ઇન્દ્રો॑ મ॒ઘવા॑ દદાતુ । ધના॑નિ શ॒ક્રો ઘન્ય॑-સ્સુ॒રાધાઃ᳚ । અ॒ર્વા॒ચીન॑-ઙ્કૃણુતાં-યાઁચિ॒તો મનઃ॑ । શ્રુ॒ષ્ટી નો॑ અ॒સ્ય હ॒વિષો॑ જુષા॒ણઃ ॥ યાનિ॑ નો જિ॒ન-ન્ધના॑નિ । જ॒હર્થ॑ શૂર મ॒ન્યુના᳚ । ઇન્દ્રાનુ॑વિન્દ ન॒સ્તાનિ॑ । અ॒નેન॑ હ॒વિષા॒ પુનઃ॑ ॥ ઇન્દ્ર॒ આશા᳚ભ્યઃ॒ પરિ॑ । સર્વા॒ભ્યો-ઽભ॑ય-ઙ્કરત્ ॥ 8 ॥

જેતા॒ શત્રૂ॒ન્॒. વિચ॑ર્​ષણિઃ ॥ આકૂ᳚ત્યૈ ત્વા॒ કામા॑ય ત્વા સ॒મૃધે᳚ ત્વા । પુ॒રો દ॑ધે અમૃત॒ત્વાય॑ જી॒વસે᳚ ॥ આકૂ॑તિમ॒સ્યાવ॑સે । કામ॑મસ્ય॒ સમૃ॑દ્ધ્યૈ । ઇન્દ્ર॑સ્ય યુઞ્જતે॒ ધિયઃ॑ ॥ આકૂ॑તિ-ન્દે॒વી-મ્મન॑સઃ પુ॒રો દ॑ધે । ય॒જ્ઞસ્ય॑ મા॒તા સુ॒હવા॑ મે અસ્તુ । યદિ॒ચ્છામિ॒ મન॑સા॒ સકા॑મઃ । વિ॒દેય॑મેન॒દ્ધૃદ॑યે॒ નિવિ॑ષ્ટમ્ ॥ 9 ॥

સેદ॒ગ્નિર॒ગ્નીગ્​મ્ રત્યે᳚ત્ય॒ન્યાન્ । યત્ર॑ વા॒જી તન॑યો વી॒ડુપા॑ણિઃ । સ॒હસ્ર॑પાથા અ॒ક્ષરા॑ સ॒મેતિ॑ ॥ આશા॑ના-ન્ત્વા ઽઽશાપા॒લેભ્યઃ॑ । ચ॒તુર્ભ્યો॑ અ॒મૃતે᳚ભ્યઃ । ઇ॒દ-મ્ભૂ॒તસ્યાદ્ધ્ય॑ક્ષેભ્યઃ । વિ॒ધેમ॑ હ॒વિષા॑ વ॒યમ્ ॥ વિશ્વા॒ આશા॒ મધુ॑ના॒ સગ્​મ્સૃ॑જામિ । અ॒ન॒મી॒વા આપ॒ ઓષ॑ધયો ભવન્તુ । અ॒યં-યઁજ॑માનો॒ મૃધો॒ વ્ય॑સ્યતામ્ ॥ 10 ॥

અગૃ॑ભીતાઃ પ॒શવ॑-સ્સન્તુ॒ સર્વે᳚ ॥ અ॒ગ્નિ-સ્સોમો॒ વરુ॑ણો મિ॒ત્ર ઇન્દ્રઃ॑ । બૃહ॒સ્પતિ॑-સ્સવિ॒તા ય-સ્સ॑હ॒સ્રી । પૂ॒ષા નો॒ ગોભિ॒રવ॑સા॒ સર॑સ્વતી । ત્વષ્ટા॑ રૂ॒પાણિ॒ સમ॑નક્તુ ય॒જ્ઞૈઃ ॥ ત્વષ્ટા॑ રૂ॒પાણિ॒ દધ॑તી॒ સર॑સ્વતી । પૂ॒ષા ભગગ્​મ્॑ સવિ॒તા નો॑ દદાતુ । બૃહ॒સ્પતિ॒-ર્દદ॒દિન્દ્ર॑-સ્સ॒હસ્ર᳚મ્ । મિ॒ત્રો દા॒તા વરુ॑ણ॒-સ્સોમો॑ અ॒ગ્નિઃ ॥ 11 ॥
(ક॒ર॒ન્ - નિવિ॑ષ્ટ - મસ્યતાં॒ - +નવ॑ ચ) (અ. 3)

2.5.4 ઉપહોમાઃ
આ નો॑ ભર॒ ભગ॑મિન્દ્ર દ્યુ॒મન્ત᳚મ્ । નિ તે॑ દે॒ષ્ણસ્ય॑ ધીમહિ પ્રરે॒કે । ઉ॒ર્વ ઇ॑વ પપ્રથે॒ કામો॑ અ॒સ્મે । તમાપૃ॑ણા વસુપતે॒ વસૂ॑નામ્ ॥ ઇ॒મ-ઙ્કામ॑-મ્મન્દયા॒ ગોભિ॒રશ્વૈઃ᳚ । ચ॒ન્દ્રવ॑તા॒ રાધ॑સા પ॒પ્રથ॑શ્ચ । સુ॒વ॒ર્યવો॑ મ॒તિભિ॒સ્તુભ્યં॒-વિઁપ્રાઃ᳚ । ઇન્દ્રા॑ય॒ વાહઃ॑ કુશિ॒કાસો॑ અક્રન્ન્ ॥ ઇન્દ્ર॑સ્ય॒ નુ વી॒ર્યા॑ણિ॒ પ્રવો॑ચમ્ । યાનિ॑ ચ॒કાર॑ પ્રથ॒માનિ॑ વ॒જ્રી ॥ 12 ॥

અહ॒-ન્નહિ॒મન્વ॒પસ્ત॑તર્દ । પ્ર વ॒ક્ષણા॑ અભિન॒-ત્પર્વ॑તાનામ્ ॥ અહ॒ન્નહિ॒-મ્પર્વ॑તે શિશ્રિયા॒ણમ્ । ત્વષ્ટા᳚-ઽસ્મૈ॒ વજ્રગ્ગ્॑ સ્વ॒ર્ય॑-ન્તતક્ષ । વા॒શ્રા ઇ॑વ ધે॒નવ॒-સ્સ્યન્દ॑માનાઃ । અઞ્જ॑-સ્સમુ॒દ્ર-મવ॑જગ્મુ॒રાપઃ॑ ॥ વૃ॒ષા॒યમા॑ણો-ઽવૃણીત॒ સોમ᳚મ્ । ત્રિક॑દ્રુકેષ્વ-પિબ-થ્સુ॒તસ્ય॑ । આ સાય॑ક-મ્મ॒ઘવા॑ દત્ત॒ વજ્ર᳚મ્ । અહ॑ન્નેન-મ્પ્રથમ॒જા મહી॑નામ્ ॥ 13 ॥

યદિન્દ્રાહ॑ન્-પ્રથમ॒જા મહી॑નામ્ । આન્મા॒યિના॒મમિ॑નાઃ॒ પ્રોત મા॒યાઃ । આ-થ્સૂર્ય॑-ઞ્જ॒નય॒-ન્દ્યામુ॒ષાસ᳚મ્ । તા॒દીક્ના॒ શત્રૂ॒ન્ન કિલા॑વિવિથ્સે ॥ અહ॑ન્ વૃ॒ત્રં-વૃઁ॑ત્ર॒તરં॒-વ્યઁગ્​મ્સ᳚મ્ । ઇન્દ્રો॒ વજ્રે॑ણ મહ॒તા વ॒ધેન॑ । સ્કન્ધાગ્​મ્॑સીવ॒ કુલિ॑શેના॒ વિવૃ॑ક્ણા । અહિ॑-શ્શયત ઉપ॒પૃક્-પૃ॑થિ॒વ્યામ્ ॥ અ॒યો॒દ્ધ્યેવ દુ॒ર્મદ॒ આ હિ જુ॒હ્વે । મ॒હા॒વી॒ર-ન્તુ॑ વિબા॒ધ-મૃ॑જી॒ષમ્ ॥ 14 ॥

નાતા॑રીરસ્ય॒ સમૃ॑તિં-વઁ॒ધાના᳚મ્ । સગ્​મ્ રુ॒જાનાઃ᳚ પિપિષ॒ ઇન્દ્ર॑શત્રુઃ ॥ વિશ્વો॒ વિહા॑યા અર॒તિઃ । વસુ॑ર્દધે॒ હસ્તે॒ દક્ષિ॑ણે । ત॒રણિ॒ર્ન શિ॑શ્રથત્ । શ્ર॒વ॒સ્ય॑યા॒ ન શિ॑શ્રથત્ । વિશ્વ॑સ્મા॒ ઇદિ॑ષુદ્ધ્ય॒સે । દે॒વ॒ત્રા હ॒વ્યમૂહિ॑ષે । વિશ્વ॑સ્મા॒ ઇથ્સુ॒કૃતે॒ વાર॑મૃણ્વતિ । અ॒ગ્નિ-ર્દ્વારા॒ વ્યૃ॑ણ્વતિ ॥ 15 ॥

ઉદુ॒જ્જિહા॑નો અ॒ભિ કામ॑મી॒રયન્ન્॑ । પ્ર॒પૃ॒ઞ્ચન્ વિશ્વા॒ ભુવ॑નાનિ પૂ॒ર્વથા᳚ । આ કે॒તુના॒ સુષ॑મિદ્ધો॒ યજિ॑ષ્ઠઃ । કામ॑-ન્નો અગ્ને અ॒ભિહ॑ર્ય દિ॒ગ્ભ્યઃ ॥ જુ॒ષા॒ણો હ॒વ્યમ॒મૃતે॑ષુ દૂ॒ઢ્યઃ॑ । આ નો॑ ર॒યિ-મ્બ॑હુ॒લા-ઙ્ગોમ॑તી॒મિષ᳚મ્ । નિધે॑હિ॒ યક્ષ॑દ॒મૃતે॑ષુ॒ ભૂષન્ન્॑ ॥ અશ્વિ॑ના ય॒જ્ઞમાગ॑તમ્ । દા॒શુષઃ॒ પુરુ॑દગ્​મ્સસા । પૂ॒ષા ર॑ક્ષતુ નો ર॒યિમ્ ॥ 16 ॥

ઇ॒મં-યઁ॒જ્ઞમ॒શ્વિના॑ વ॒ર્ધય॑ન્તા । ઇ॒મૌ ર॒યિં-યઁજ॑માનાય ધત્તમ્ । ઇ॒મૌ પ॒શૂ-ન્ર॑ક્ષતાં-વિઁ॒શ્વતો॑ નઃ । પૂ॒ષા નઃ॑ પાતુ॒ સદ॒મ-પ્ર॑યુચ્છન્ન્ ॥ પ્ર તે॑ મ॒હે સ॑રસ્વતિ । સુભ॑ગે॒ વાજિ॑નીવતિ । સ॒ત્ય॒વાચે॑ ભરે મ॒તિમ્ ॥ ઇ॒દ-ન્તે॑ હ॒વ્ય-ઙ્ઘૃ॒તવ॑-થ્સરસ્વતિ । સ॒ત્ય॒વાચે॒ પ્રભ॑રેમા હ॒વીગ્​મ્ષિ॑ । ઇ॒માનિ॑ તે દુરિ॒તા સૌભ॑ગાનિ । તેભિ॑ર્વ॒યગ્​મ્ સુ॒ભગા॑સ-સ્સ્યામ ॥ 17 ॥
(વ॒જ્ - ય્રહી॑ના - મૃજી॒ષં - ઁવ્યૃ॑ણ્વતિ - રક્ષતુ નો ર॒યિગ્​મ્ - સૌભ॑ગા॒ન્યેક॑-ઞ્ચ) (અ. 4)

2.5.5 ઉપહોમાઃ
ય॒જ્ઞો રા॒યો ય॒જ્ઞ ઈ॑શે॒ વસૂ॑નામ્ । ય॒જ્ઞ-સ્સ॒સ્યાના॑મુ॒ત સુ॑ક્ષિતી॒નામ્ । ય॒જ્ઞ ઇ॒ષ્ટઃ પૂ॒ર્વચિ॑ત્તિ-ન્દધાતુ । ય॒જ્ઞો બ્ર॑હ્મ॒ણ્વાગ્​મ્ અપ્યે॑તુ દે॒વાન્ ॥ અ॒યં-યઁ॒જ્ઞો વ॑ર્ધતા॒-ઙ્ગોભિ॒રશ્વૈઃ᳚ । ઇ॒યં-વેઁદિ॑-સ્સ્વપ॒ત્યા સુ॒વીરા᳚ । ઇ॒દ-મ્બ॒ર્॒હિરતિ॑ બ॒ર॒ઃઈગ્​ષ્ય॒ન્યા । ઇ॒મં-યઁ॒જ્ઞં-વિઁશ્વે॑ અવન્તુ દે॒વાઃ ॥ ભગ॑ એ॒વ ભગ॑વાગ્​મ્ અસ્તુ દેવાઃ । તેન॑ વ॒ય-મ્ભગ॑વન્ત-સ્સ્યામ ॥ 18 ॥

ત-ન્ત્વા॑ ભગ॒ સર્વ॒ ઇજ્જો॑હવીમિ । સ નો॑ ભગ પુર એ॒તા ભ॑વે॒હ ॥ ભગ॒ પ્રણે॑ત॒-ર્ભગ॒ સત્ય॑રાધઃ । ભગે॒મા-ન્ધિય॒મુદ॑વ॒ દદ॑ન્નઃ । ભગ॒ પ્રણો॑ જનય॒ ગોભિ॒રશ્વૈઃ᳚ । ભગ॒ પ્ર નૃભિ॑-ર્નૃ॒વન્ત॑-સ્સ્યામ ॥ શશ્વ॑તી॒-સ્સમા॒ ઉપ॑યન્તિ લો॒કાઃ । શશ્વ॑તી॒-સ્સમા॒ ઉપ॑ય॒ન્ત્યાપઃ॑ । ઇ॒ષ્ટ-મ્પૂ॒ર્તગ્​મ્ શશ્વ॑તીના॒ગ્​મ્॒ સમા॑નાગ્​મ્ શાશ્વ॒તેન॑ । હ॒વિષે॒ષ્ટ્વા ઽન॒ન્તં-લોઁ॒ક-મ્પર॒મારુ॑રોહ ॥ 19 ॥

ઇ॒યમે॒વ સા યા પ્ર॑થ॒મા વ્યૌચ્છ॑ત્ । સા રૂ॒પાણિ॑ કુરુતે॒ પઞ્ચ॑ દે॒વી ॥ દ્વે સ્વસા॑રૌ વયત॒સ્તન્ત્ર॑મે॒તત્ । સ॒ના॒તનં॒-વિઁત॑ત॒ગ્​મ્॒ ષણ્મ॑યૂખમ્ । અવા॒ન્યાગ્​ સ્તન્તૂ᳚ન્ કિ॒રતો॑ ધ॒ત્તો અ॒ન્યાન્ । નાવ॑પૃ॒જ્યાતે॒ ન ગ॑માતે॒ અન્ત᳚મ્ ॥ આ વો॑ યન્તૂદવા॒હાસો॑ અ॒દ્ય । વૃષ્ટિં॒-યેઁ વિશ્વે॑ મ॒રુતો॑ જુ॒નન્તિ॑ । અ॒યં-યોઁ અ॒ગ્નિ-ર્મ॑રુત॒-સ્સમિ॑દ્ધઃ । એ॒ત-ઞ્જુ॑ષદ્ધ્વ-ઙ્કવયો યુવાનઃ ॥ 20 ॥

ધા॒રા॒વ॒રા મ॒રુતો॑ ધૃ॒ષ્ણુવો॑જસઃ । મૃ॒ગા ન ભી॒માસ્ત॑વિ॒ષેભિ॑-રૂ॒ર્મિભિઃ॑ । અ॒ગ્નયો॒ ન શુ॑શુચા॒ના ઋ॑જી॒ષિણઃ॑ । ભ્રુમિ॒-ન્ધમ॑ન્ત॒ ઉપ॒ ગા અ॑વૃણ્વત ॥ વિચ॑ક્રમે પૃથિ॒વીમે॒ષ એ॒તામ્ । ક્ષેત્રા॑ય॒ વિષ્ણુ॒-ર્મનુ॑ષે દશ॒સ્યન્ન્ । ધ્રુ॒વાસો॑ અસ્ય કી॒રયો॒ જના॑સઃ । ઉ॒રુ॒ક્ષિ॒તિગ્​મ્ સુ॒જનિ॑મા ચકાર ॥, ત્રિર્દે॒વઃ પૃ॑થિ॒વીમે॒ષ એ॒તામ્ । વિચ॑ક્રમે શ॒તર્ચ॑સ-મ્મહિ॒ત્વા । પ્ર વિષ્ણુ॑-રસ્તુ ત॒વસ॒સ્ત વી॑યાન્ । ત્વે॒ષગ્ગ્​ હ્ય॑સ્ય॒ સ્થવિ॑રસ્ય॒ નામ॑ ॥॥ આવે॒ધસ॒-ન્નીલ॑પૃષ્ઠ-મ્બૃ॒હન્ત᳚મ્ । બૃહ॒સ્પતિ॒ગ્​મ્॒ સદ॑ને સાદયદ્ધ્વમ્ । સા॒દદ્યો॑નિ॒-ન્દમ॒ આદી॑દિ॒વાગ્​મ્સ᳚મ્ । હિર॑ણ્યવર્ણમરુ॒ષગ્​મ્ સ॑પેમ ॥ સ હિ શુચિ॑-શ્શ॒તપ॑ત્ર॒-સ્સ શુ॒ન્ધ્યૂઃ ॥ 21 ॥

હિર॑ણ્યવાશીરિષિ॒ર-સ્સુ॑વ॒ર॒.ષાઃ । બૃહ॒સ્પતિ॒-સ્સ સ્વા॑વે॒શ ઋ॒ષ્વાઃ । પૂ॒રૂ સખિ॑ભ્ય આ સુ॒તિ-ઙ્ક॑રિષ્ઠઃ ॥ પૂષ॒ગ્ગ્॒સ્તવ॑ વ્ર॒તે વ॒યમ્ । ન રિ॑ષ્યેમ ક॒દા ચ॒ન । સ્તો॒તાર॑સ્ત ઇ॒હ સ્મ॑સિ ॥ યાસ્તે॑ પૂષ॒ન્નાવો॑ અ॒ન્ત-સ્સ॑મુ॒દ્રે । હિ॒ર॒ણ્યયી॑ર॒ન્તરિ॑ક્ષે॒ ચર॑ન્તિ । યાભિ॑ર્યાસિ દૂ॒ત્યાગ્​મ્ સૂર્ય॑સ્ય । કામે॑ન કૃ॒ત-શ્શ્રવ॑ ઇ॒ચ્છમા॑નઃ ॥ 22 ॥

અર॑ણ્યા॒ન્યર॑ણ્યાન્ય॒સૌ । યા પ્રેવ॒ નશ્ય॑સિ । ક॒થા ગ્રામ॒-ન્ન પૃ॑ચ્છસિ । ન ત્વા॒ ભીરિ॑વ વિન્દતી(3) ॥ વૃ॒ષા॒ર॒વાય॒ વદ॑તે । યદુ॒પાવ॑તિ ચિચ્ચિ॒કઃ । આ॒ઘા॒ટીભિ॑રિવ ધા॒વયન્ન્॑ । અ॒ર॒ણ્યા॒નિ-ર્મ॑હીયતે ॥ ઉ॒ત ગાવ॑ ઇવાદન્ન્ । ઉ॒તો વેશ્મે॑વ દૃશ્યતે ॥ 23 ॥

ઉ॒તો અ॑રણ્યા॒નિ-સ્સા॒યમ્ । શ॒ક॒ટીરિ॑વ સર્જતિ ॥ ગામ॒ઙ્ગૈષ॒ આહ્વ॑યતિ । દાર્વ॒ઙ્ગૈષ॒ ઉપા॑વધીત્ । વસ॑ન્નરણ્યા॒ન્યાગ્​મ્ સા॒યમ્ । અક્રુ॑ક્ષ॒દિતિ॑ મન્યતે ॥ ન વા અ॑રણ્યા॒નિર્​હ॑ન્તિ । અ॒ન્યશ્ચેન્નાભિ॒ગચ્છ॑તિ । સ્વા॒દોઃ ફલ॑સ્ય જ॒ગ્ધ્વા । યત્ર॒ કામ॒-ન્નિપ॑દ્યતે ॥ આઞ્જ॑નગન્ધીગ્​મ્ સુર॒ભીમ્ । બ॒હ્વ॒ન્નામકૃ॑ષીવલામ્ । પ્રાહ-મ્મૃ॒ગાણા᳚-મ્મા॒તર᳚મ્ । અ॒ર॒ણ્યા॒નીમ॑શગ્​મ્-સિષમ્ ॥ 24 ॥
(સ્યા॒મ॒ - રુ॒રો॒હ॒ - યુ॒વા॒નઃ॒ - શુ॒ન્ધ્ - યૂરિ॒ચ્છમા॑નો - દૃશ્યતે॒ - નિપ॑દ્યતે ચ॒ત્વારિ॑ ચ) (અ. 5)

2.5.6 ઉપહોમાઃ
વાર્ત્ર॑હત્યાય॒ શવ॑સે । પૃ॒ત॒ના॒-સાહ્યા॑ય ચ । ઇન્દ્ર॒ત્વા-ઽઽવ॑ર્તયામસિ ॥ સુ॒બ્રહ્મા॑ણં-વીઁ॒રવ॑ન્ત-મ્બૃ॒હન્ત᳚મ્ । ઉ॒રુ-ઙ્ગ॑ભી॒ર-મ્પૃ॒થુબુ॑દ્ધ્નમિન્દ્ર । શ્રુ॒તર્​ષિ॑-મુ॒ગ્રમ॑ભિ-માતિ॒ષાહ᳚મ્ । અ॒સ્મભ્ય॑-ઞ્ચિ॒ત્રં-વૃઁષ॑ણગ્​મ્ ર॒યિ-ન્દાઃ᳚ ॥ ક્ષે॒ત્રિ॒યૈ ત્વા॒ નિર્-ઋ॑ત્યૈ ત્વા । દ્રુ॒હો મુ॑ઞ્ચામિ॒ વરુ॑ણસ્ય॒ પાશા᳚ત્ । અ॒ના॒ગસ॒-મ્બ્રહ્મ॑ણે ત્વા કરોમિ ॥ 25 ॥

શિ॒વે તે॒ દ્યાવા॑પૃથિ॒વી ઉ॒ભે ઇ॒મે ॥ શ-ન્તે॑ અ॒ગ્નિ-સ્સ॒હાદ્ભિર॑સ્તુ । શ-ન્દ્યાવા॑પૃથિ॒વી સ॒હૌષ॑ધીભિઃ । શમ॒ન્તરિ॑ક્ષગ્​મ્ સ॒હ વાતે॑ન તે । શ-ન્તે॒ ચત॑સ્રઃ પ્ર॒દિશો॑ ભવન્તુ ॥ યા દૈવી॒શ્ચત॑સ્રઃ પ્ર॒દિશઃ॑ । વાત॑પત્નીર॒ભિ સૂર્યો॑ વિચ॒ષ્ટે । તાસા᳚-ન્ત્વા જ॒રસ॒ આદ॑ધામિ । પ્ર યક્ષ્મ॑ એતુ॒ નિર્-ઋ॑તિ-મ્પરા॒ચૈઃ ॥ અમો॑ચિ॒ યક્ષ્મા᳚-દ્દુરિ॒તા-દવ॑ર્ત્યૈ ॥ 26 ॥

દ્રુ॒હઃ પાશા॒ન્નિર્-ઋ॑ત્યૈ॒ ચોદ॑મોચિ । અહા॒ અવ॑ર્તિ॒મવિ॑દ-થ્સ્યો॒નમ્ । અપ્ય॑ભૂ-દ્ભ॒દ્રે સુ॑કૃ॒તસ્ય॑ લો॒કે ॥ સૂર્ય॑મૃ॒ત-ન્તમ॑સો॒ ગ્રાહ્યા॒ યત્ । દે॒વા અમુ॑ઞ્ચ॒-ન્નસૃ॑જ॒ન્વ્યે॑નસઃ । એ॒વમ॒હમિ॒મ-ઙ્ક્ષે᳚ત્રિ॒યાજ્જા॑મિશ॒ગ્​મ્॒સાત્ । દ્રુ॒હો મુ॑ઞ્ચામિ॒ વરુ॑ણસ્ય॒ પાશા᳚ત્ ॥ બૃહ॑સ્પતે યુ॒વમિન્દ્ર॑શ્ચ॒ વસ્વઃ॑ । દિ॒વ્યસ્યે॑શાથે ઉ॒ત પાર્થિ॑વસ્ય । ધ॒ત્તગ્​મ્ ર॒યિગ્ગ્​ સ્તુ॑વ॒તે કી॒રયે॑ ચિત્ ॥ 27 ॥

યૂ॒ય-મ્પા॑ત સ્વ॒સ્તિભિ॒-સ્સદા॑ નઃ ॥ દે॒વા॒યુધ॒મિન્દ્ર॒માજોહુ॑વાનાઃ । વિ॒શ્વા॒વૃધ॑મ॒ભિ યે રક્ષ॑માણાઃ । યેન॑ હ॒તા દી॒ર્ઘમદ્ધ્વા॑ન॒માયન્ન્॑ । અ॒ન॒ન્તમર્થ॒મનિ॑વર્-થ્સ્યમાનાઃ ॥ યત્તે॑ સુજાતે હિ॒મવ॑થ્સુ ભેષ॒જમ્ । મ॒યો॒ભૂ-શ્શન્ત॑મા॒ યદ્ધૃ॒દો-ઽસિ॑ । તતો॑ નો દેહિ સીબલે ॥ અ॒દો ગિ॒રિભ્યો॒ અધિ॒ યત્પ્ર॒ધાવ॑સિ । સ॒ગ્​મ્॒શોભ॑માના ક॒ન્યે॑વ શુભ્રે ॥ 28 ॥

તા-ન્ત્વા॒ મુદ્ગ॑લા હ॒વિષા॑ વર્ધયન્તિ । સા ન॑-સ્સીબલે ર॒યિમાભા॑જયે॒હ ॥ પૂર્વ॑-ન્દેવા॒ અપ॑રેણા-નુ॒પશ્ય॒ઞ્જન્મ॑ભિઃ । જન્મા॒ન્યવ॑રૈઃ॒ પરા॑ણિ । વેદા॑નિ દેવા અ॒યમ॒સ્મીતિ॒ મામ્ । અ॒હગ્​મ્ હિ॒ત્વા શરી॑ર-ઞ્જ॒રસઃ॑ પ॒રસ્તા᳚ત્ ॥ પ્રા॒ણા॒પા॒નૌ ચક્ષુ॒-શ્શ્રોત્ર᳚મ્ । વાચ॒-મ્મન॑સિ॒ સમ્ભૃ॑તામ્ । હિ॒ત્વા શરી॑ર-ઞ્જ॒રસઃ॑ પ॒રસ્તા᳚ત્ । આ ભૂતિ॒-મ્ભૂતિં॑-વઁ॒યમ॑શ્નવામહૈ ॥ ઇ॒મા એ॒વ તા ઉ॒ષસો॒ યાઃ પ્ર॑થ॒મા વ્યૌચ્છન્ન્॑ । તા દે॒વ્યઃ॑ કુર્વતે॒ પઞ્ચ॑ રૂ॒પા । શશ્વ॑તી॒ર્નાવ॑પૃજ્યન્તિ । ન ગ॑મ॒ન્ત્યન્ત᳚મ્ ॥ 29 ॥
(ક॒રો॒ - મ્યવ॑ર્ત્યૈ - ચિ - ચ્છુભ્રે - ઽશ્નવામહૈ ચ॒ત્વારિ॑ ચ) (અ. 6)

2.5.7 ઉપહોમાઃ
વસૂ॑ના॒-ન્ત્વા-ઽઽધી॑તેન । રુ॒દ્રાણા॑મૂ॒ર્મ્યા । આ॒દિ॒ત્યાના॒-ન્તેજ॑સા । વિશ્વે॑ષા-ન્દે॒વાના॒-ઙ્ક્રતુ॑ના । મ॒રુતા॒મેમ્ના॑ જુહોમિ॒ સ્વાહા᳚ ॥ અ॒ભિભૂ॑તિ-ર॒હમાગ॑મમ્ । ઇન્દ્ર॑સખા સ્વા॒યુધઃ॑ । આસ્વાશા॑સુ દુ॒ષ્ષહઃ॑ ॥ ઇ॒દં-વઁર્ચો॑ અ॒ગ્નિના॑ દ॒ત્તમાગા᳚ત્ । યશો॒ ભર્ગ॒-સ્સહ॒ ઓજો॒ બલ॑-ઞ્ચ ॥ 30 ॥

દી॒ર્ઘા॒યુ॒ત્વાય॑ શ॒તશા॑રદાય । પ્રતિ॑ગૃભ્ણામિ મહ॒તે વી॒ર્યા॑ય ॥ આયુ॑રસિ વિ॒શ્વાયુ॑રસિ । સ॒ર્વાયુ॑રસિ॒ સર્વ॒માયુ॑રસિ । સર્વ॑-મ્મ॒ આયુ॑ર્ભૂયાત્ । સર્વ॒માયુ॑ર્ગેષમ્ ॥ ભૂર્ભુવ॒-સ્સુવઃ॑ ॥ અ॒ગ્નિ-ર્ધર્મે॑ણાન્ના॒દઃ । મૃ॒ત્યુ-ર્ધર્મે॒ણાન્ન॑પતિઃ । બ્રહ્મ॑ ક્ષ॒ત્રગ્ગ્​ સ્વાહા᳚ ॥ 31 ॥

પ્ર॒જાપ॑તિઃ પ્રણે॒તા । બૃહ॒સ્પતિઃ॑ પુર એ॒તા । ય॒મઃ પન્થાઃ᳚ । ચ॒ન્દ્રમાઃ᳚ પુનર॒સુ-સ્સ્વાહા᳚ ॥ અ॒ગ્નિર॑ન્ના॒દો-ઽન્ન॑પતિઃ । અ॒ન્નાદ્ય॑મ॒સ્મિન્. ય॒જ્ઞે યજ॑માનાય દદાતુ॒ સ્વાહા᳚ ॥ સોમો॒ રાજા॒ રાજ॑પતિઃ । રા॒જ્યમ॒સ્મિન્. ય॒જ્ઞે યજ॑માનાય દદાતુ॒ સ્વાહા᳚ ॥ વરુ॑ણ-સ્સ॒મ્રા-ટ્થ્સ॒મ્રાટ્પ॑તિઃ । સામ્રા᳚જ્યમ॒સ્મિન્. ય॒જ્ઞે યજ॑માનાય દદાતુ॒ સ્વાહા᳚ ॥ 32 ॥

મિ॒ત્રઃ, ક્ષ॒ત્ર-ઙ્ક્ષ॒ત્રપ॑તિઃ । ક્ષ॒ત્રમ॒સ્મિન્. ય॒જ્ઞે યજ॑માનાય દદાતુ॒ સ્વાહા᳚ ॥ ઇન્દ્રો॒ બલ॒-મ્બલ॑પતિઃ । બલ॑મ॒સ્મિન્. ય॒જ્ઞે યજ॑માનાય દદાતુ॒ સ્વાહા᳚ ॥ બૃહ॒સ્પતિ॒-ર્બ્રહ્મ॒ બ્રહ્મ॑પતિઃ । બ્રહ્મા॒સ્મિન્. ય॒જ્ઞે યજ॑માનાય દદાતુ॒ સ્વાહા᳚ ॥ સ॒વિ॒તા રા॒ષ્ટ્રગ્​મ્ રા॒ષ્ટ્રપ॑તિઃ । રા॒ષ્ટ્રમ॒સ્મિન્. ય॒જ્ઞે યજ॑માનાય દદાતુ॒ સ્વાહા᳚ ॥ પૂ॒ષા વિ॒શાં-વિઁટ્પ॑તિઃ । વિશ॑મ॒સ્મિન્. ય॒જ્ઞે યજ॑માનાય દદાતુ॒ સ્વાહા᳚ ॥ સર॑સ્વતી॒ પુષ્ટિઃ॒ પુષ્ટિ॑પત્ની । પુષ્ટિ॑મ॒સ્મિન્. ય॒જ્ઞે યજ॑માનાય દદાતુ॒ સ્વાહા᳚ ॥ ત્વષ્ટા॑ પશૂ॒ના-મ્મિ॑થુ॒નાનાગ્​મ્॑ રૂપ॒કૃ-દ્રૂ॒પપ॑તિઃ । રૂ॒પેણા॒સ્મિન્. ય॒જ્ઞે યજ॑માનાય પ॒શૂ-ન્દ॑દાતુ॒ સ્વાહા᳚ ॥ 33 ॥
(ચ - સ્વાહા॒ - સામ્રા᳚જ્યમ॒સ્મિન્. ય॒જ્ઞે યજ॑માનાય દદાતુ॒ સ્વાહા॒ - વિશ॑મ॒સ્મિન્. ય॒જ્ઞે યજ॑માનાય દદાતુ॒ સ્વાહા॑ ચ॒ત્વારિ॑ ચ) (અ. 7)

(અ॒ગ્નિ-સ્સોમો॒ વરુ॑ણો મિ॒ત્ર ઇન્દ્રો॒ બૃહ॒સ્પતિ॑-સ્સવિ॒તા પૂ॒ષા સરસ્વતી॒ ત્વષ્ટા॒ દશ॑)

2.5.8 ઉપહોમાઃ
સ ઈ᳚-મ્પાહિ॒ ય ઋ॑જી॒ષી તરુ॑ત્રઃ । ય-શ્શિપ્ર॑વાન્ વૃષ॒ભો યો મ॑તી॒નામ્ । યો ગો᳚ત્ર॒ભિ-દ્વ॑જ્ર॒ભૃદ્યો હ॑રિ॒ષ્ઠાઃ । સ ઇ॑ન્દ્ર ચિ॒ત્રાગ્​મ્ અ॒ભિતૃ॑ન્ધિ॒ વાજાન્॑ ॥ આ તે॒ શુષ્મો॑ વૃષ॒ભ એ॑તુ પ॒શ્ચાત્ । ઓત્ત॒રાદ॑ધ॒રાગા પુ॒રસ્તા᳚ત્ । આ વિ॒શ્વતો॑ અ॒ભિ સમે᳚ત્વ॒ર્વામ્ । ઇન્દ્ર॑ દ્યુ॒મ્નગ્​મ્ સુવ॑ર્વદ્ધેહ્ય॒સ્મે ॥ પ્રોષ્વ॑સ્મૈ પુરોર॒થમ્ । ઇન્દ્રા॑ય શૂ॒ષમ॑ર્ચત ॥ 34 ॥

અ॒ભીકે॑ ચિદુ લોક॒કૃત્ । સ॒ઙ્ગે સ॒મથ્સુ॑ વૃત્ર॒હા । અ॒સ્માક॑-મ્બોધિ ચોદિ॒તા । નભ॑ન્તા-મન્ય॒કેષા᳚મ્ । જ્યા॒કા અધિ॒ ધન્વ॑સુ ॥ ઇન્દ્રં॑-વઁ॒યગ્​મ્ શુ॑ના॒સીર᳚મ્ । અ॒સ્મિન્. ય॒જ્ઞે હ॑વામહે । આવાજૈ॒રુપ॑ નો ગમત્ ॥ ઇન્દ્રા॑ય॒ શુના॒સીરા॑ય । સ્રુ॒ચા જુ॑હુત નો હ॒વિઃ ॥ 35 ॥

જુ॒ષતા॒-મ્પ્રતિ॒ મેધિ॑રઃ ॥ પ્ર હ॒વ્યાનિ॑ ઘૃ॒તવ॑ન્ત્યસ્મૈ । હર્ય॑શ્વાય ભરતા સ॒જોષાઃ᳚ । ઇન્દ્ર॒ર્તુભિ॒-ર્બ્રહ્મ॑ણા વાવૃધા॒નઃ । શુ॒ના॒સી॒રી હ॒વિરિ॒દ-ઞ્જુ॑ષસ્વ ॥ વય॑-સ્સુપ॒ર્ણા ઉપ॑સેદુ॒રિન્દ્ર᳚મ્ । પ્રિ॒યમે॑ધા॒ ઋષ॑યો॒ નાધ॑માનાઃ । અપ॑ ધ્વા॒ન્તમૂ᳚ર્ણુ॒હિ પૂ॒ર્ધિ ચક્ષુઃ॑ । મુ॒મુ॒ગ્ધ્ય॑સ્મા-ન્નિ॒ધયે॑વ બ॒દ્ધાન્ ॥ બૃ॒હદિન્દ્રા॑ય ગાયત ॥ 36 ॥

મરુ॑તો વૃત્ર॒હન્ત॑મમ્ । યેન॒ જ્યોતિ॒-રજ॑નયન્નૃતા॒વૃધઃ॑ । દે॒વ-ન્દે॒વાય॒ જાગૃ॑વિ ॥ કા મિ॒હૈકાઃ॒ ક ઇ॒મે પ॑ત॒ઙ્ગાઃ । મા॒ન્થા॒લાઃ કુલિ॒ પરિ॑ મા પતન્તિ । અના॑વૃતૈના॒ન્-પ્રધ॑મન્તુ દે॒વાઃ । સૌપ॑ર્ણ॒-ઞ્ચક્ષુ॑સ્ત॒નુવા॑ વિદેય ॥ એ॒વા વ॑ન્દસ્વ॒ વરુ॑ણ-મ્બૃ॒હન્ત᳚મ્ । ન॒મ॒સ્યા ધીર॑મ॒મૃત॑સ્ય ગો॒પામ્ । સ ન॒-શ્શર્મ॑ ત્રિ॒વરૂ॑થં॒-વિઁયગ્​મ્॑સત્ ॥ 37 ॥

યૂ॒ય-મ્પા॑ત સ્વ॒સ્તિભિ॒-સ્સદા॑ નઃ ॥ નાકે॑ સુપ॒ર્ણમુપ॒ યત્-પત॑ન્તમ્ । હૃ॒દા વેન॑ન્તો અ॒ભ્યચ॑ક્ષત ત્વા । હિર॑ણ્યપક્ષં॒-વઁરુ॑ણસ્ય દૂ॒તમ્ । ય॒મસ્ય॒ યોનૌ॑ શકુ॒ન-મ્ભુ॑ર॒ણ્યુમ્ ॥ શ-ન્નો॑ દે॒વીર॒ભિષ્ટ॑યે । આપો॑ ભવન્તુ પી॒તયે᳚ । શં-યોઁર॒ભિસ્ર॑વન્તુ નઃ ॥ ઈશા॑ના॒ વાર્યા॑ણામ્ । ક્ષય॑ન્તી-શ્ચર્​ષણી॒નામ્ ॥ 38 ॥

અ॒પો યા॑ચામિ ભેષ॒જમ્ ॥ અ॒ફ્સુ મે॒ સોમો॑ અબ્રવીત્ । અ॒ન્ત-ર્વિશ્વા॑નિ ભેષ॒જા । અ॒ગ્નિ-ઞ્ચ॑ વિ॒શ્વશ॑મ્ભુવમ્ । આપ॑શ્ચ વિ॒શ્વભે॑ષજીઃ ॥ યદ॒ફ્સુ તે॑ સરસ્વતિ । ગોષ્વશ્વે॑ષુ॒ યન્મધુ॑ । તેન॑ મે વાજિનીવતિ । મુખ॑મઙ્ગ્ધિ સરસ્વતિ ॥ યા સર॑સ્વતી વૈશમ્ભ॒લ્યા ॥ 39 ॥

તસ્યા᳚-મ્મે રાસ્વ । તસ્યા᳚સ્તે ભક્ષીય । તસ્યા᳚સ્તે ભૂયિષ્ઠ॒ભાજો॑ ભૂયાસ્મ ॥ અ॒હ-ન્ત્વદ॑સ્મિ॒ મદ॑સિ॒ ત્વમે॒તત્ । મમા॑સિ॒ યોનિ॒સ્તવ॒ યોનિ॑રસ્મિ । મમે॒વ સન્વહ॑ હ॒વ્યાન્ય॑ગ્ને । પુ॒ત્રઃ પિ॒ત્રે લો॑ક॒કૃજ્જા॑તવેદઃ ॥ ઇ॒હૈવ સન્તત્ર॒ સન્ત॑-ન્ત્વા ઽગ્ને । પ્રા॒ણેન॑ વા॒ચા મન॑સા બિભર્મિ । તિ॒રો મા॒ સન્ત॒માયુ॒ર્મા પ્રહા॑સીત્ ॥ 40 ॥

જ્યોતિ॑ષા ત્વા વૈશ્વાન॒રેણોપ॑તિષ્ઠે ॥ અ॒ય-ન્તે॒ યોનિ॑ર્-ઋ॒ત્વિયઃ॑ । યતો॑ જા॒તો અરો॑ચથાઃ । ત-ઞ્જા॒નન્ન॑ગ્ન॒ આરો॑હ । અથા॑ નો વર્ધયા ર॒યિમ્ ॥ યા તે॑ અગ્ને ય॒જ્ઞિયા॑ ત॒નૂસ્તયે-હ્યારો॑હા॒ત્મા-ઽઽત્માન᳚મ્ । અચ્છા॒ વસૂ॑નિ કૃ॒ણ્વન્ન॒સ્મે નર્યા॑ પુ॒રૂણિ॑ । ય॒જ્ઞો ભૂ॒ત્વા ય॒જ્ઞમાસી॑દ॒ સ્વાં-યોઁનિ᳚મ્ । જાત॑વેદો॒ ભુવ॒ આજાય॑માન॒-સ્સક્ષ॑ય॒ એહિ॑ ॥ ઉ॒પાવ॑રોહ જાતવેદઃ॒ પુન॒સ્ત્વમ્ ॥ 41 ॥

દે॒વેભ્યો॑ હ॒વ્યં-વઁ॑હ નઃ પ્રજા॒નન્ન્ । આયુઃ॑ પ્ર॒જાગ્​મ્ ર॒યિમ॒સ્માસુ॑ ધેહિ । અજ॑સ્રો દીદિહિ નો દુરો॒ણે ॥ તમિન્દ્ર॑-ઞ્જોહવીમિ મ॒ઘવા॑નમુ॒ગ્રમ્ । સ॒ત્રાદધા॑ન॒-મપ્ર॑તિષ્કુત॒ગ્​મ્॒ શવાગ્​મ્॑સિ । મગ્​મ્હિ॑ષ્ઠો ગી॒ર્ભિરા ચ॑ ય॒જ્ઞિયો॑ ઽવ॒વર્ત॑ત્ । રા॒યે નો॒ વિશ્વા॑ સુ॒પથા॑ કૃણોતુ વ॒જ્રી ॥ ત્રિક॑દ્રુકેષુ મહિ॒ષો યવા॑શિર-ન્તુવિ॒શુષ્મ॑સ્તૃ॒પત્ । સોમ॑મપિબ॒-દ્વિષ્ણુ॑ના સુ॒તં-યઁથાવ॑શત્ । સ ઈ᳚-મ્મમાદ॒ મહિ॒ કર્મ॒ કર્ત॑વે મ॒હામુ॒રુમ્ ॥ 42 ॥

સૈનગ્​મ્॑ સશ્ચ-દ્દે॒વ-ન્દે॒વ-સ્સ॒ત્યમિન્દુગ્​મ્॑ સ॒ત્ય ઇન્દ્રઃ॑ ॥ વિ॒દદ્યતી॑ સ॒રમા॑ રુ॒ગ્ણમદ્રેઃ᳚ । મહિ॒ પાથઃ॑ પૂ॒ર્વ્યગ્​મ્ સ॒દ્ધ્રિય॑ક્કઃ । અગ્ર॑-ન્નય-થ્સુ॒પદ્યક્ષ॑રાણામ્ । અચ્છા॒ રવ॑-મ્પ્રથ॒મા જા॑ન॒તી ગા᳚ત્ ॥ વિ॒દ-દ્ગવ્યગ્​મ્॑ સ॒રમા॑ દૃ॒ઢમૂ॒ર્વમ્ । યેના॒ નુક॒-મ્માનુ॑ષી॒ ભોજ॑તે॒ વિટ્ । આ યે વિશ્વા᳚ સ્વપ॒ત્યાનિ॑ ચ॒ક્રુઃ । કૃ॒ણ્વા॒નાસો॑ અમૃત॒ત્વાય॑ ગા॒તુમ્ ॥ ત્વ-ન્નૃભિ॑ર્નૃપતે દે॒વહૂ॑તૌ ॥ 43 ॥

ભૂરી॑ણિ વૃ॒ત્વા હ॑ર્યશ્વ હગ્​મ્સિ । ત્વ-ન્નિદ॑સ્યુ॒-ઞ્ચુમુ॑રિમ્ । ધુનિ॒-ઞ્ચાસ્વા॑પયો દ॒ભીત॑યે સુ॒હન્તુ॑ ॥ એ॒વા પા॑હિ પ્ર॒ત્નથા॒ મન્દ॑તુ ત્વા । શ્રુ॒ધિ બ્રહ્મ॑ વાવૃધસ્વો॒ત ગી॒ર્ભિઃ । આ॒વિ-સ્સૂર્ય॑-ઙ્કૃણુ॒હિ પી॒પિહી॒ષઃ । જ॒હિ શત્રૂગ્​મ્॑ર॒ભિ ગા ઇ॑ન્દ્ર તૃન્ધિ ॥ અગ્ને॒ બાધ॑સ્વ॒ વિમૃધો॑ નુદસ્વ । અપામી॑વા॒ અપ॒ રક્ષાગ્​મ્॑સિ સેધ । અ॒સ્મા-થ્સ॑મુ॒દ્રા-દ્બૃ॑હ॒તો દિ॒વો નઃ॑ ॥ 44 ॥

અ॒પા-મ્ભૂ॒માન॒મુપ॑ ન-સ્સૃજે॒હ ॥ યજ્ઞ॒ પ્રતિ॑તિષ્ઠ સુમ॒તૌ સુ॒શેવા॒ આ ત્વા᳚ । વસૂ॑નિ પુરુ॒ધા વિ॑શન્તુ । દી॒ર્ઘમાયુ॒-ર્યજ॑માનાય કૃ॒ણ્વન્ન્ । અથા॒મૃતે॑ન જરિ॒તાર॑મઙ્ગ્ધિ ॥ ઇન્દ્ર॑-શ્શુ॒નાવ॒-દ્વિત॑નોતિ॒ સીર᳚મ્ । સં॒​વઁ॒થ્સ॒રસ્ય॑ પ્રતિ॒માણ॑મે॒તત્ । અ॒ર્કસ્ય॒ જ્યોતિ॒સ્તદિદા॑સ॒ જ્યેષ્ઠ᳚મ્ । સં॒​વઁ॒થ્સ॒રગ્​મ્ શુ॒નવ॒થ્સીર॑મે॒તત્ ॥ ઇન્દ્ર॑સ્ય॒ રાધઃ॒ પ્રય॑ત-મ્પુ॒રુ ત્મના᳚ । તદ॑ર્કરૂ॒પં-વિઁ॒મિમા॑નમેતિ । દ્વાદ॑શારે॒ પ્રતિ॑તિષ્ઠ॒તી-દ્વૃષા᳚ ॥ અ॒શ્વા॒યન્તો॑ ગ॒વ્યન્તો॑ વા॒જય॑ન્તઃ । હવા॑મહે॒ ત્વોપ॑ગન્ત॒ વા ઉ॑ । આ॒ભૂષ॑ન્તસ્ત્વા સુમ॒તૌ નવા॑યામ્ । વ॒યમિ॑ન્દ્ર ત્વા શુ॒નગ્​મ્ હુ॑વેમ ॥ 45 ॥
(અ॒ર્ચ॒ત॒ - હ॒વિ--ર્ ગા॑યત - યગ્​મ્સચ્ - ચર્​ષણી॒નાં - ઁવૈ॑શમ્ભ॒લ્યા - હા॑સી॒ત્ - ત્વ - મુ॒રું - દે॒વહૂ॑તૌ - નઃ॒ - ત્મના॒ ષટ્ ચ॑) (અ. 8)

(પ્રા॒ણ - ઉ॒દેહિ॒ - પુન॑ર્ન॒ - આ નો॑ ભર - ય॒જ્ઞો રા॒યો - વાર્ત્ર॑હત્યાય॒ - વસૂ॑ના॒ગ્​મ્॒ - સ ઈ॑-મ્પાહ્ય॒ ષ્ટૌ)

(પ્રા॒ણો ર॑ક્ષ॒ - ત્યગૃ॑ભીતા - ધારાવ॒રા મ॒રુતો॑ - દીર્ઘાયુ॒ત્વાય॒ - જ્યોતિ॑ષા ત્વા॒ પઞ્ચ॑ચત્વારિગ્​મ્શત્ )

(પ્રા॒ણઃ - શુ॒નગ્​મ્ હુ॑વેમ)

॥ હરિઃ॑ ઓમ્ ॥

॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે દ્વિતીયાષ્ટકે પઞ્ચમઃ પ્રપાઠક-સ્સમાપ્તઃ ॥