કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે પ્રથમાષ્ટકે દ્વિતીયઃ પ્રપાઠકઃ - ગવામયનબ્રાહ્મણં

ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હ॒રિઃ॒ ઓમ્ ॥

અનુવાકં 1 - આધાનમન્ત્રાઃ પૂર્વપ્રપાઠકશેષભૂતાઃ

ઉ॒દ્ધ॒ન્યમા॑ન-મ॒સ્યા અ॑મે॒દ્ધ્યમ્ । અપ॑ પા॒પ્માનં॒-યઁજ॑માનસ્ય હન્તુ । શિ॒વા ન॑-સ્સન્તુ પ્ર॒દિશ॒શ્ચત॑સ્રઃ । શ-ન્નો॑ મા॒તા પૃ॑થિ॒વી તોક॑સાતા ॥ શ-ન્નો॑ દે॒વીર॒ભિષ્ટ॑યે । આપો॑ ભવન્તુ પી॒તયે᳚ । શં-યોઁર॒ભિ સ્ર॑વન્તુ નઃ ॥ વૈ॒શ્વા॒ન॒રસ્ય॑ રૂ॒પમ્ । પૃ॒થિ॒વ્યા-મ્પ॑રિ॒સ્રસા᳚ । સ્યો॒ન-માવિ॑શન્તુ નઃ ॥ 1 ॥

યદિ॒દ-ન્દિ॒વો યદ॒દઃ પૃ॑થિ॒વ્યાઃ । સ॒જ॒ઞ્જ્ઞા॒ને રોદ॑સી સમ્બભૂ॒વતુઃ॑ । ઊષા᳚ન્ કૃ॒ષ્ણમ॑વતુ કૃ॒ષ્ણમૂષાઃ᳚ । ઇ॒હોભયો᳚-ર્ય॒જ્ઞિય॒-માગ॑મિષ્ઠાઃ ॥ ઊ॒તીઃ કુ॑ર્વા॒ણો ય-ત્પૃ॑થિ॒વીમચ॑રઃ । ગુ॒હા॒કાર॑-માખુરૂ॒પ-મ્પ્ર॒તીત્ય॑ । ત-ત્તે॒ ન્ય॑ક્તમિ॒હ સ॒ભંર॑ન્તઃ । શ॒ત-ઞ્જી॑વેમ શ॒રદ॒-સ્સવી॑રાઃ ॥ ઊર્જ॑-મ્પૃથિ॒વ્યા રસ॑-મા॒ભર॑ન્તઃ । શ॒ત-ઞ્જી॑વેમ શ॒રદઃ॑ પુરૂ॒ચીઃ ॥ 2 ॥

વ॒મ્રીભિ॒-રનુ॑વિત્ત॒-ઙ્ગુહા॑સુ । શ્રોત્ર॑-ન્ત ઉ॒ર્વ્યબ॑ધિરા ભવામઃ ॥ પ્ર॒જાપ॑તિ સૃષ્ટાના-મ્પ્ર॒જાના᳚મ્ । ક્ષુ॒ધોપ॑હત્યૈ સુવિ॒ત-ન્નો॑ અસ્તુ । ઉપ॒પ્રભિ॑ન્ન॒મિષ॒-મૂર્જ॑-મ્પ્ર॒જાભ્યઃ॑ । સૂદ॑-ઙ્ગૃ॒હેભ્યો॒ રસ॒માભ॑રામિ ॥ યસ્ય॑ રૂ॒પ-મ્બિભ્ર॑દિ॒મા-મવિ॑ન્દત્ । ગુહા॒ પ્રવિ॑ષ્ટાગ્​મ્ સરિ॒રસ્ય॒ મદ્ધ્યે᳚ । તસ્યે॒દં-વિઁહ॑ત-મા॒ભર॑ન્તઃ । અછ॑મ્બટ્કારમ॒સ્યાં-વિઁ॑ધેમ ॥ 3 ॥

ય-ત્પ॒ર્યપ॑શ્ય-થ્સરિ॒રસ્ય॒ મદ્ધ્યે᳚ । ઉ॒ર્વીમપ॑શ્ય॒-જ્જગ॑તઃ પ્રતિ॒ષ્ઠામ્ । ત-ત્પુષ્ક॑રસ્યા॒યત॑ના॒દ્ધિ જા॒તમ્ । પ॒ર્ણ-મ્પૃ॑થિ॒વ્યાઃ પ્રથ॑નગ્​મ્ હરામિ ॥ યાભિ॒રદૃગ્​મ્॑હ॒જ્જગ॑તઃ પ્રતિ॒ષ્ઠામ્ । ઉ॒ર્વીમિ॒માં-વિઁ॑શ્વજ॒નસ્ય॑ ભ॒ર્ત્રીમ્ । તા ન॑-શ્શિ॒વા-શ્શર્ક॑રા-સ્સન્તુ॒ સર્વાઃ᳚ ॥ અ॒ગ્ને રેત॑શ્ચ॒ન્દ્રગ્​મ્ હિર॑ણ્યમ્ । અ॒દ્ભ્ય-સ્સમ્ભૂ॑ત-મ॒મૃત॑-મ્પ્ર॒જાસુ॑ । ત-થ્સ॒ભંર॑ન્નુત્તર॒તો નિ॒ધાય॑ ॥ 4 ॥

અ॒તિ॒ પ્ર॒યચ્છ॒-ન્દુરિ॑તિ-ન્તરેયમ્ ॥ અશ્વો॑ રૂ॒પ-ઙ્કૃ॒ત્વા યદ॑શ્વ॒ત્થે ઽતિ॑ષ્ઠઃ । સં॒​વઁ॒થ્સ॒ર-ન્દે॒વેભ્યો॑ નિ॒લાય॑ । તત્તે॒ ન્ય॑ક્તમિ॒હ સ॒ભંર॑ન્તઃ । શ॒ત-ઞ્જી॑વેમ શ॒રદ॒-સ્સવી॑રાઃ ॥ ઊ॒ર્જઃ પૃ॑થિ॒વ્યા અદ્ધ્યુત્થિ॑તો-ઽસિ । વન॑સ્પતે શ॒તવ॑લ્​શો॒ વિરો॑હ । ત્વયા॑ વ॒યમિષ॒મૂર્જ॒-મ્મદ॑ન્તઃ । રા॒યસ્પોષે॑ણ॒ સમિ॒ષા મ॑દેમ ॥ ગા॒ય॒ત્રિ॒યા હ્રિ॒યમા॑ણસ્ય॒ યત્તે᳚ ॥ 5 ॥

પ॒ર્ણમપ॑ત-ત્તૃ॒તીય॑સ્યૈ દિ॒વો-ઽધિ॑ । સો॑-ઽય-મ્પ॒ર્ણ-સ્સો॑મપ॒ર્ણાદ્ધિ જા॒તઃ । તતો॑ હરામિ સોમપી॒થસ્યાવ॑-રુદ્ધ્યૈ । દે॒વાના᳚-મ્બ્રહ્મવા॒દં-વઁદ॑તાં॒-યઁત્ । ઉ॒પાશૃ॑ણો-સ્સુ॒શ્રવા॒ વૈ શ્રુ॒તો॑-ઽસિ । તતો॒ મામાવિ॑શતુ બ્રહ્મવર્ચ॒સમ્ । ત-થ્સ॒ભંર॒ગ્ગ્॒ સ્તદવ॑રુન્ધીય સા॒ક્ષાત્ ॥ યયા॑ તે સૃ॒ષ્ટસ્યા॒ગ્નેઃ । હે॒તિમશ॑મય-ત્પ્ર॒જાપ॑તિઃ । તામિ॒મામ પ્ર॑દાહાય ॥ 6 ॥

શ॒મીગ્​મ્ શાન્ત્યૈ॑ હરામ્ય॒હમ્ ॥ યત્તે॑ સૃ॒ષ્ટસ્ય॑ ય॒તઃ । વિક॑ઙ્કત॒-મ્ભા આ᳚ર્છજ્જાતવેદઃ । તયા॑ ભા॒સા સમ્મિ॑તઃ । ઉ॒રુ-ન્નો॑ લો॒કમનુ॒ પ્રભા॑હિ ॥ યત્તે॑ તા॒ન્તસ્ય॒ હૃદ॑ય॒માચ્છિ॑ન્દન્ જાતવેદઃ । મ॒રુતો॒-ઽદ્ભિસ્ત॑મયિ॒ત્વા । એ॒તત્તે॒ તદ॑શ॒ને-સ્સમ્ભ॑રામિ । સાત્મા॑ અગ્ને॒ સહૃ॑દયો ભવે॒હ ॥ ચિત્રિ॑યાદશ્વ॒ત્થા-થ્સમ્ભૃ॑તા બૃહ॒ત્યઃ॑ ॥ 7 ॥

શરી॑રમ॒ભિ સગ્ગ્​ સ્કૃ॑તા-સ્સ્થ । પ્ર॒જાપ॑તિના યજ્ઞમુ॒ખેન॒ સમ્મિ॑તાઃ । તિ॒સ્રસ્ ત્રિ॒વૃદ્ભિ॑-ર્મિથુ॒નાઃ પ્રજા᳚ત્યૈ ॥ અ॒શ્વ॒ત્થા-દ્ધ॑વ્યવા॒હા-દ્ધિ જા॒તામ્ । અ॒ગ્ને સ્ત॒નૂં-યઁ॒જ્ઞિયા॒ગ્​મ્॒ સમ્ભ॑રામિ । શા॒ન્તયો॑નિગ્​મ્ શમીગ॒ર્ભમ્ । અ॒ગ્નયે॒ પ્રજ॑નયિ॒તવે᳚ ॥ યો અ॑શ્વ॒ત્થ-શ્શ॑મીગ॒ર્ભઃ । આ॒રુ॒રોહ॒ ત્વે સચા᳚ । ત-ન્તે॑ હરામિ॒ બ્રહ્મ॑ણા ॥ 8 ॥

ય॒જ્ઞિયૈઃ᳚ કે॒તુભિ॑-સ્સ॒હ ॥ ય-ન્ત્વા॑ સ॒મભ॑રન્-જાતવેદઃ । ય॒થા॒ શ॒રી॒ર-મ્ભૂ॒તેષુ॒ ન્ય॑ક્તમ્ । સ સમ્ભૃ॑ત-સ્સીદ શિ॒વઃ પ્ર॒જાભ્યઃ॑ । ઉ॒રુ-ન્નો॑ લો॒કમનુ॑નેષિ વિ॒દ્વાન્ ॥ પ્ર વે॒ધસે॑ ક॒વયે॒ મેદ્ધ્યા॑ય । વચો॑ વ॒ન્દારુ॑ વૃષ॒ભાય॒ વૃષ્ણે᳚ । યતો॑ ભ॒યમભ॑ય॒-ન્તન્નો॑ અસ્તુ । અવ॑ દે॒વાન્. ય॑જે॒ હેડ્યાન્॑ ॥ સ॒મિધા॒-ઽગ્નિ-ન્દુ॑વસ્યત ॥ 9 ॥

ઘૃ॒તૈ-ર્બો॑ધય॒તાતિ॑થિમ્ । આ-ઽસ્મિ॑ન્. હ॒વ્યા જુ॑હોતન ॥ ઉપ॑ ત્વા-ઽગ્ને હ॒વિષ્મ॑તીઃ । ઘૃ॒તાચી᳚ર્યન્તુ હર્યત । જુ॒ષસ્વ॑ સ॒મિધો॒ મમ॑ ॥ ત-ન્ત્વા॑ સ॒મિદ્ભિ॑રઙ્ગિરઃ । ઘૃ॒તેન॑ વર્ધયામસિ । બૃ॒હચ્છો॑ચા યવિષ્ઠ્ય ॥ સ॒મિ॒દ્ધ્યમા॑નઃ પ્રથ॒મો નુ ધર્મઃ॑ । સમ॒ક્તુભિ॑રજ્યતે વિ॒શ્વવા॑રઃ ॥ 10 ॥

શો॒ચિષ્કે॑શો ઘૃ॒તનિ॑ર્ણિક્-પાવ॒કઃ । સુ॒ય॒જ્ઞો અ॒ગ્નિ-ર્ય॒જથા॑ય દે॒વાન્ ॥ ઘૃ॒તપ્ર॑તીકો ઘૃ॒તયો॑નિર॒ગ્નિઃ । ઘૃ॒તૈ-સ્સમિ॑દ્ધો ઘૃ॒તમ॒સ્યાન્ન᳚મ્ । ઘૃ॒ત॒પ્રુષ॑સ્ત્વા સ॒રિતો॑ વહન્તિ । ઘૃ॒ત-મ્પિબન્᳚-થ્સુ॒યજા॑ યક્ષિ દે॒વાન્ ॥ આ॒યુ॒ર્દા અ॑ગ્ને હ॒વિષો॑ જુષા॒ણઃ । ઘૃ॒ત પ્ર॑તીકો ઘૃ॒તયો॑નિરેધિ । ઘૃ॒ત-મ્પી॒ત્વા મધુ॒ચારુ॒ ગવ્ય᳚મ્ । પિ॒તેવ॑ પુ॒ત્રમ॒ભિ ર॑ક્ષતાદિ॒મમ્ ॥ 11 ॥

ત્વામ॑ગ્ને સમિધા॒નં-યઁ॑વિષ્ઠ । દે॒વા દૂ॒ત-ઞ્ચ॑ક્રિરે હવ્ય॒વાહ᳚મ્ । ઉ॒રુ॒જ્રય॑સ-ઙ્ઘૃ॒તયો॑નિ॒-માહુ॑તમ્ । ત્વે॒ષ-ઞ્ચક્ષુ॑ર્દધિરે ચોદ॒યન્વ॑તિ ॥ ત્વામ॑ગ્ને પ્ર॒દિવ॒ આહુ॑ત-ઙ્ઘૃ॒તેન॑ । સુ॒મ્ના॒યવ॑-સ્સુષ॒મિધા॒ સમી॑ધિરે । સ વા॑વૃધા॒ન ઓષ॑ધીભિરુક્ષિ॒તઃ । ઉ॒રુજ્રયાગ્​મ્॑સિ॒ પાર્થિ॑વા॒ વિતિ॑ષ્ઠસે ॥ ઘૃ॒ત પ્ર॑તીકં-વઁ ઋ॒તસ્ય॑ ધૂ॒ર્॒ષદ᳚મ્ (ધૂર્॒ષદ᳚મ્) । અ॒ગ્નિ-મ્મિ॒ત્રન્ન સ॑મિધા॒ન ઋ॑ઞ્જતે ॥ 12 ॥

ઇન્ધા॑નો અ॒ક્રો વિ॒દથે॑ષુ॒ દીદ્ય॑ત્ । શુ॒ક્રવ॑ર્ણા॒મુદુ॑ નો યગ્​મ્સતે॒ ધિય᳚મ્ ॥ પ્ર॒જા અ॑ગ્ને॒ સં​વાઁ॑સય । આશા᳚શ્ચ પ॒શુભિ॑-સ્સ॒હ । રા॒ષ્ટ્રાણ્ય॑સ્મા॒ આધે॑હિ । યાન્યાસ᳚ન્-થ્સવિ॒તુ-સ્સ॒વે ॥ મ॒હી વિ॒શ્પત્ની॒ સદ॑ને ઋ॒તસ્ય॑ । અ॒ર્વાચી॒ એત॑-ન્ધરુણે રયી॒ણામ્ । અ॒ન્તર્વ॑ત્ની॒ જન્ય॑-ઞ્જા॒તવે॑દસમ્ । અ॒દ્ધ્વ॒રાણા᳚-ઞ્જનયથઃ પુરો॒ગામ્ ॥ 13 ॥

આરો॑હત-ન્દ॒શત॒ગ્​મ્॒ શક્વ॑રી॒-ર્મમ॑ । ઋ॒તેના᳚ગ્ન॒ આયુ॑ષા॒ વર્ચ॑સા સ॒હ । જ્યોગ્ જીવ॑ન્ત॒ ઉત્ત॑રામુત્તરા॒ગ્​મ્॒ સમા᳚મ્ । દર્​શ॑મ॒હ-મ્પૂ॒ર્ણમા॑સં-યઁ॒જ્ઞં-યઁથા॒ યજૈ᳚ ॥ ઋત્વિ॑યવતી સ્થો અ॒ગ્નિરે॑તસૌ । ગર્ભ॑-ન્દધાથા॒-ન્તે વા॑મ॒હ-ન્દ॑દે । ત-થ્સ॒ત્યં-યઁ-દ્વી॒ર-મ્બિ॑ભૃથઃ । વી॒ર-ઞ્જ॑નયિ॒ષ્યથઃ॑ । તે મ-ત્પ્રા॒તઃ પ્રજ॑નિષ્યેથે । તે મા॒ પ્રજા॑તે॒ પ્રજ॑નયિ॒ષ્યથઃ॑ ॥ 14 ॥

પ્ર॒જયા॑ પ॒શુભિ॑-ર્બ્રહ્મવર્ચ॒સેન॑ સુવ॒ર્ગે લો॒કે ॥ અનૃ॑તા-થ્સ॒ત્યમુપૈ॑મિ । મા॒નુ॒ષા-દ્દૈવ્ય॒-મુપૈ॑મિ । દૈવીં॒-વાઁચં॑-યઁચ્છામિ ॥ શલ્કૈ॑ર॒ગ્નિમિ॑ન્ધા॒નઃ । ઉ॒ભૌ લો॒કૌ સ॑નેમ॒હમ્ । ઉ॒ભયો᳚-ર્લો॒કયોર્॑. ઋ॒દ્ધ્વા । અતિ॑ મૃ॒ત્યુ-ન્ત॑રામ્ય॒હમ્ ॥ જાત॑વેદો॒ ભુવ॑નસ્ય॒ રેતઃ॑ । ઇ॒હ સિ॑ઞ્ચ॒ તપ॑સો॒ યજ્જ॑નિ॒ષ્યતે᳚ ॥ 15 ॥

અ॒ગ્નિમ॑શ્વ॒ત્થાદધિ॑ હવ્ય॒વાહ᳚મ્ । શ॒મી॒ગ॒ર્ભા-જ્જ॒નય॒ન॒.યો મ॑યો॒ ભૂઃ ॥ અ॒ય-ન્તે॒ યોનિ॑ર્-ઋ॒ત્વિયઃ॑ । યતો॑ જા॒તો અરો॑ચથાઃ । ત-ઞ્જા॒નન્ન॑ગ્ન॒ આરો॑હ । અથા॑ નો વર્ધયા ર॒યિમ્ ॥ અપે॑ત॒ વીત॒ વિ ચ॑ સર્પ॒તાતઃ॑ । યે-ઽત્ર॒ સ્થ પુ॑રા॒ણા યે ચ॒ નૂત॑નાઃ । અદા॑દિ॒દં-યઁ॒મો॑-ઽવ॒સાન॑-મ્પૃથિ॒વ્યાઃ । અક્ર॑ન્નિ॒મ-મ્પિ॒તરો॑ લો॒કમ॑સ્મૈ ॥ 16 ॥

અ॒ગ્નેર્ભસ્મા᳚સ્ય॒ગ્નેઃ પુરી॑ષમસિ ॥ સ॒જ્ઞાન્ન॑મસિ કામ॒ધર॑ણમ્ । મયિ॑ તે કામ॒ધર॑ણ-મ્ભૂયાત્ ॥ સં-વઁ॑-સ્સૃજામિ॒ હૃદ॑યાનિ । સગ્​મ્ સૃ॑ષ્ટ॒-મ્મનો॑ અસ્તુ વઃ । સગ્​મ્ સૃ॑ષ્ટઃ પ્રા॒ણો અ॑સ્તુ વઃ ॥ સં-યાઁ વઃ॑ પ્રિ॒યાસ્ત॒નુવઃ॑ । સમ્પ્રિ॒યા હૃદ॑યાનિ વઃ । આ॒ત્મા વો॑ અસ્તુ॒ સમ્પ્રિ॑યઃ । સમ્પ્રિ॑યા-સ્ત॒નુવો॒ મમ॑ ॥ 17 ॥

કલ્પે॑તા॒-ન્દ્યાવા॑પૃથિ॒વી । કલ્પ॑ન્તા॒માપ॒ ઓષ॑ધીઃ । કલ્પ॑ન્તામ॒ગ્નયઃ॒ પૃથ॑ક્ । મમ॒ જ્યૈષ્ઠ્યા॑ય॒ સવ્ર॑તાઃ ॥ યે᳚-ઽગ્નય॒-સ્સમ॑નસઃ । અ॒ન્ત॒રા દ્યાવા॑પૃથિ॒વી । વાસ॑ન્તિકાવૃ॒તૂ અ॒ભિ કલ્પ॑માનાઃ । ઇન્દ્ર॑મિવ દે॒વા અ॒ભિ સં​વિઁ॑શન્તુ ॥ દિ॒વસ્ત્વા॑ વી॒ર્યે॑ણ । પૃ॒થિ॒વ્યૈ-મ॑હિ॒મ્ના ॥ 18 ॥

અ॒ન્તરિ॑ક્ષસ્ય॒ પોષે॑ણ । સ॒ર્વપ॑શુ॒-માદ॑ધે ॥ અજી॑જન-ન્ન॒મૃત॒-મ્મર્ત્યા॑સઃ । અ॒સ્રે॒માણ॑-ન્ત॒રણિં॑-વીઁ॒ડુજ॑મ્ભમ્ । દશ॒ સ્વસા॑રો અ॒ગ્રુવ॑-સ્સમી॒ચીઃ । પુમાગ્​મ્॑સ-ઞ્જા॒તમ॒ભિ સગ્​મ્ર॑ભન્તામ્ ॥ પ્ર॒જાપ॑તેસ્ત્વા પ્રા॒ણેનાભિ॒ પ્રાણિ॑મિ । પૂ॒ષ્ણઃ પોષે॑ણ॒ મહ્ય᳚મ્ । દી॒ર્ઘા॒યુ॒ત્વાય॑ શ॒તશા॑રદાય । શ॒તગ્​મ્ શ॒રદ્ભ્ય॒ આયુ॑ષે॒ વર્ચ॑સે ॥ 19 ॥

જી॒વાત્વૈ પુણ્યા॑ય ॥ અ॒હ-ન્ત્વદ॑સ્મિ॒ મદ॑સિ॒ ત્વમે॒તત્ । મમા॑સિ॒ યોનિ॒સ્તવ॒ યોનિ॑રસ્મિ । મમૈ॒વ સન્વહ॑ હ॒વ્યાન્ય॑ગ્ને । પુ॒ત્રઃ પિ॒ત્રે લો॑ક॒કૃ-જ્જા॑તવેદઃ ॥ પ્રા॒ણે ત્વા॒ ઽમૃત॒માદ॑ધામિ । અ॒ન્ના॒દમ॒ન્નાદ્યા॑ય । ગો॒પ્તાર॒-ઙ્ગુપ્ત્યૈ᳚ ॥ સુ॒ગા॒ર્॒હ॒પ॒ત્યો વિ॒દહ॒ન્નરા॑તીઃ । ઉ॒ષસ॒-શ્શ્રેય॑સી-શ્શ્રેયસી॒-ર્દધ॑ત્ ॥ 20 ॥

અગ્ને॑ સ॒પત્નાગ્​મ્॑ અપ॒ બાધ॑માનઃ । રા॒યસ્પોષ॒-મિષ॒મૂર્જ॑-મ॒સ્માસુ॑ ધેહિ ॥ ઇ॒મા ઉ॒ મામુપ॑તિષ્ઠન્તુ॒ રાયઃ॑ । આ॒ભિઃ પ્ર॒જાભિ॑રિ॒હ સં-વઁ॑સેય । ઇ॒હો ઇડા॑ તિષ્ઠતુ વિશ્વરૂ॒પી । મદ્ધ્યે॒ વસો᳚-ર્દીદિહિ જાતવેદઃ ॥ ઓજ॑સે॒ બલા॑ય॒ ત્વોદ્ય॑ચ્છે । વૃષ॑ણે॒ શુષ્મા॒યાયુ॑ષે॒ વર્ચ॑સે । સ॒પ॒ત્ન॒તૂર॑સિ વૃત્ર॒તૂઃ । યસ્તે॑ દે॒વેષુ॑ મહિ॒મા સુ॑વ॒ર્ગઃ ॥ 21 ॥

યસ્ત॑ આ॒ત્મા પ॒શુષુ॒ પ્રવિ॑ષ્ટઃ । પુષ્ટિ॒ર્યા તે॑ મનુ॒ષ્યે॑ષુ પપ્ર॒થે । તયા॑ નો અગ્ને જુ॒ષમા॑ણ॒ એહિ॑ ॥ દિ॒વઃ પૃ॑થિ॒વ્યાઃ પર્ય॒ન્તરિ॑ક્ષાત્ । વાતા᳚-ત્પ॒શુભ્યો॒ અદ્ધ્યોષ॑ધીભ્યઃ । યત્ર॑યત્ર જાતવેદ-સ્સ-મ્બ॒ભૂથ॑ । તતો॑ નો અગ્ને જુ॒ષમા॑ણ॒ એહિ॑ ॥ પ્રાચી॒મનુ॑ પ્ર॒દિશ॒-મ્પ્રેહિ॑ વિ॒દ્વાન્ । અ॒ગ્નેર॑ગ્ને પુ॒રો અ॑ગ્નિ-ર્ભવે॒હ । વિશ્વા॒ આશા॒ દીદ્યા॑નો॒ વિ ભા॑હિ ॥ 22 ॥

ઊર્જ॑-ન્નો ધેહિ દ્વિ॒પદે॒ ચતુ॑ષ્પદે ॥ અન્વ॒ગ્નિરુ॒ષસા॒-મગ્ર॑-મખ્યત્ । અન્વહા॑નિ પ્રથ॒મો જા॒તવે॑દાઃ । અનુ॒ સૂર્ય॑સ્ય પુરુ॒ત્રા ચ॑ ર॒શ્મીન્ । અનુ॒ દ્યાવા॑પૃથિ॒વી આત॑તાન ॥ વિક્ર॑મસ્વ મ॒હાગ્​મ્ અ॑સિ । વે॒દિ॒ષ-ન્માનુ॑ષેભ્યઃ । ત્રિ॒ષુ લો॒કેષુ॑ જાગૃહિ ॥ યદિ॒દ-ન્દિ॒વો યદ॒દઃ પૃ॑થિ॒વ્યાઃ । સં॒-વિઁ॒દા॒ને રોદ॑સી સ-મ્બભૂ॒વતુઃ॑ ॥ 23 ॥

તયોઃ᳚ પૃ॒ષ્ઠે સી॑દતુ જા॒તવે॑દાઃ । શ॒ભૂંઃ પ્ર॒જાભ્ય॑-સ્ત॒નુવે᳚ સ્યો॒નઃ ॥ પ્રા॒ણ-ન્ત્વા॒-ઽમૃત॒ આદ॑ધામિ । અ॒ન્ના॒દમ॒ન્નાદ્યા॑ય । ગો॒પ્તાર॒-ઙ્ગુપ્ત્યૈ᳚ । યત્તે॑ શુક્ર શુ॒ક્રં-વઁર્ચ॑-શ્શુ॒ક્રા ત॒નૂઃ । શુ॒ક્ર-ઞ્જ્યોતિ॒-રજ॑સ્રમ્ । તેન॑ મે દીદિહિ॒ તેન॒ ત્વા-ઽઽદ॑ધે । અ॒ગ્નિના᳚-ઽઽગ્ને॒ બ્રહ્મ॑ણા । આ॒ન॒શે વ્યા॑નશે॒ સર્વ॒માયુ॒-ર્વ્યા॑નશે ॥ 24 ॥

નર્ય॑ પ્ર॒જા-મ્મે॑ ગોપાય । અ॒મૃ॒ત॒ત્વાય॑ જી॒વસે᳚ । જા॒તા-ઞ્જ॑નિ॒ષ્યમા॑ણા-ઞ્ચ । અ॒મૃતે॑ સ॒ત્યે પ્રતિ॑ષ્ઠિતામ્ ॥ અથ॑ર્વ પિ॒તુ-મ્મે॑ ગોપાય । રસ॒મન્ન॑મિ॒હાયુ॑ષે । અદ॑બ્ધા॒યો-ઽશી॑તતનો । અવિ॑ષ-ન્નઃ પિ॒તુ-ઙ્કૃ॑ણુ ॥ શગ્ગ્​સ્ય॑ પ॒શૂ-ન્મે॑ ગોપાય । દ્વિ॒પાદો॒ યે ચતુ॑ષ્પદઃ ॥ 25 ॥

અ॒ષ્ટાશ॑ફાશ્ચ॒ ય ઇ॒હાગ્ને᳚ । યે ચૈક॑શફા આશુ॒ગાઃ ॥ સપ્ર॑થ સ॒ભા-મ્મે॑ ગોપાય । યે ચ॒ સભ્યા᳚-સ્સભા॒સદઃ॑ । તાનિ॑ન્દ્રિ॒યાવ॑તઃ કુરુ । સર્વ॒માયુ॒-રુપા॑સતામ્ ॥ અહે॑બુદ્ધ્નિય॒ મન્ત્ર॑-મ્મે ગોપાય । યમૃષ॑યસ્ત્રૈવિ॒દા વિ॒દુઃ । ઋચ॒-સ્સામા॑નિ॒ યજૂગ્​મ્॑ષિ । સા હિ શ્રીર॒મૃતા॑ સ॒તામ્ ॥ 26 ॥

ચતુ॑-શ્શિખણ્ડા યુવ॒તિ-સ્સુ॒પેશાઃ᳚ । ઘૃ॒તપ્ર॑તીકા॒ ભુવ॑નસ્ય॒ મદ્ધ્યે᳚ । મ॒ર્મૃ॒જ્યમા॑ના મહ॒તે સૌભ॑ગાય । મહ્ય॑-ન્ધુક્ષ્વ॒ યજ॑માનાય॒ કામાન્॑ ॥ ઇ॒હૈવ સન્તત્ર॑ સ॒તો વો॑ અગ્નયઃ । પ્રા॒ણેન॑ વા॒ચા મન॑સા બિભર્મિ । તિ॒રો મા॒ સન્ત॒માયુ॒ર્મા પ્રહા॑સીત્ । જ્યોતિ॑ષા વો વૈશ્વાન॒રે-ણોપ॑તિષ્ઠે ॥ પ॒ઞ્ચ॒ધા-ઽગ્નીન્-વ્ય॑ક્રામત્ । વિ॒રાટ્-થ્સૃ॒ષ્ટા પ્ર॒જાપ॑તેઃ । ઊ॒ર્ધ્વા-ઽઽરો॑હ-દ્રોહિ॒ણી । યોનિ॑ર॒ગ્નેઃ પ્રતિ॑ષ્ઠિતિઃ ॥ 27 ॥
(વિ॒શ॒ન્તુ॒ નઃ॒ - પુ॒રુ॒ચી--ર્ વિ॑ધેમ - નિ॒ધાય॒ - ય-ત્તે - ઽપ્ર॑દાહાય - બૃહ॒ત્યો᳚ - બ્રહ્મ॑ણા - દુવસ્યત - વિ॒શ્વવા॑ર - ઇ॒મ - મૃ॑ઞ્જતે - પુરો॒ગાં - પ્રજ॑નયિ॒ષ્યથો॑ - જનિ॒ષ્યતે᳚-ઽ - સ્મૈ॒ - મમ॑ - મહિ॒મ્ના - વર્ચ॑સે॒ - દધ॑થ્ - સુવ॒ર્ગા - ભા॑હિ - સમ્બભૂ॒વતુ॒ - રાયુ॒-ર્વ્યા॑નશે॒ - ચતુ॑ષ્પદઃ - સ॒તાં - પ્ર॒જાપ॑તે॒-ર્દ્વે ચ॑) (અ. 1)

અનુવાકં 2 - વિષૂવન્નામક-મ્મુખ્યમહ, તદુભયપાર્​શ્વવર્તીનિ ચત્વાર્યહાનિ ચોચ્યન્તે
નવૈ॒તાન્યહા॑નિ ભવન્તિ । નવ॒ વૈ સુ॑વ॒ર્ગા લો॒કાઃ । યદે॒તાન્યહા᳚-ન્યુપ॒યન્તિ॑ । ન॒વસ્વે॒વ ત-થ્સુ॑વ॒ર્ગેષુ॑ લો॒કેષુ॑ સ॒ત્રિણઃ॑ પ્રતિ॒તિષ્ઠ॑ન્તો યન્તિ ॥ અ॒ગ્નિ॒ષ્ટો॒માઃ પર॑-સ્સામાનઃ કા॒ર્યા॑ ઇત્યા॑હુઃ । અ॒ગ્નિ॒ષ્ટો॒મસ॑મિન્ત-સ્સુવ॒ર્ગો લો॒ક ઇતિ॑ । દ્વાદ॑શા-ગ્નિષ્ટો॒મસ્ય॑ સ્તો॒ત્રાણિ॑ । દ્વાદ॑શ॒ માસા᳚-સ્સં​વઁથ્સ॒રઃ ॥ ત-ત્તન્ન સૂર્ક્ષ્ય᳚મ્ । ઉ॒ક્થ્યા॑ એ॒વ સ॑પ્તદ॒શાઃ પર॑-સ્સામાનઃ કા॒ર્યાઃ᳚ ॥ 28 ॥

પ॒શવો॒ વા ઉ॒ક્થાનિ॑ । પ॒શૂ॒નામવ॑-રુદ્ધ્યૈ ॥ વિ॒શ્વ॒જિ॒દ॒ભિ॒જિતા॑-વગ્નિષ્ટો॒મૌ ॥ ઉ॒ક્થ્યા᳚-સ્સપ્તદ॒શાઃ પર॑-સ્સામાનઃ । તે સગ્ગ્​સ્તુ॑તા વિ॒રાજ॑મ॒ભિ સમ્પ॑દ્યન્તે । દ્વે ચર્ચા॒વતિ॑ રિચ્યેતે । એક॑યા॒ ગૌરતિ॑રિક્તઃ । એક॒યા-ઽઽયુ॑રૂ॒નઃ । સુ॒વ॒ર્ગો વૈ લો॒કો જ્યોતિઃ॑ । ઊર્ગ્ વિ॒રાટ્ ॥ 29 ॥

સુ॒વ॒ર્ગમે॒વ તેન॑ લો॒કમ॒ભિ જ॑યન્તિ ॥ ય-ત્પર॒ગ્​મ્॒ રાથ॑ન્તરમ્ । ત-ત્પ્ર॑થ॒મે-ઽહ॑ન્-કા॒ર્ય᳚મ્ । બૃ॒હ-દ્દ્વિ॒તીયે᳚ । વૈ॒રૂ॒પ-ન્તૃ॒તીયે᳚ । વૈ॒રા॒જ-ઞ્ચ॑તુ॒ર્થે । શા॒ક્વ॒ર-મ્પ॑ઞ્ચ॒મે । રૈ॒વ॒તગ્​મ્ ષ॒ષ્ઠે । તદુ॑ પૃ॒ષ્ઠેભ્યો॒ નય॑ન્તિ ॥ સ॒તન્ન॑ય એ॒તે ગ્રહા॑ ગૃહ્યન્તે ॥ 30 ॥

અ॒તિ॒ગ્રા॒હ્યાઃ᳚ પર॑-સ્સામસુ । ઇ॒માને॒વૈતૈ-ર્લો॒કાન્-થ્સન્ત॑ન્વન્તિ ॥ મિ॒થુ॒ના એ॒તે ગ્રહા॑ ગૃહ્યન્તે । અ॒તિ॒ગ્રા॒હ્યાઃ᳚ પર॑-સ્સામસુ । મિ॒થુ॒નમે॒વ તૈ-ર્યજ॑માના॒ અવ॑રુન્ધતે ॥ બૃ॒હ-ત્પૃ॒ષ્ઠ-મ્ભ॑વતિ । બૃ॒હ-દ્વૈ સુ॑વ॒ર્ગો લો॒કઃ । બૃ॒હ॒તૈવ સુ॑વ॒ર્ગં-લોઁ॒કં-યઁ॑ન્તિ ॥ ત્ર॒ય॒સ્ત્રિ॒ગ્​મ્॒શિ નામ॒ સામ॑ । માદ્ધ્ય॑ન્દિને॒ પવ॑માને ભવતિ ॥ 31 ॥

ત્રય॑સ્ત્રિગ્​મ્શ॒દ્વૈ દે॒વતાઃ᳚ । દે॒વતા॑ એ॒વાવ॑રુન્ધતે ॥ યે વા ઇ॒તઃ પરા᳚ઞ્ચગ્​મ્ સં​વઁથ્સ॒ર-મુ॑પ॒ યન્તિ॑ । ન હૈ॑ન॒-ન્તે સ્વ॒સ્તિ સમ॑શ્ઞુવતે । અથ॒ યે॑-ઽમુતો॒-ઽર્વાઞ્ચ॑મુપ॒ યન્તિ॑ । તે હૈ॑નગ્ગ્​ સ્વ॒સ્તિ સમ॑શ્ઞુવતે । એ॒તદ્વા અ॒મુતો॒-ઽર્વાઞ્ચ॒મુપ॑ યન્તિ । યદે॒વમ્ । યો હ॒ ખલુ॒ વાવ પ્ર॒જાપ॑તિઃ । સ ઉ॑ વે॒વેન્દ્રઃ॑ । તદુ॑ દે॒વેભ્યો॒ નય॑ન્તિ ॥ 32 ॥
(કા॒ર્યા॑-વિ॒રાડ્ - ગૃ॑હ્યન્તે॒ - પવ॑માને ભવ॒તી - ન્દ્ર॒ એકં॑ ચ) (અ. 2)

અનુવાકં 3 - વિષુવદ્દિને-ઽતિગ્રાહ્યવિશેષાઃ
સન્ત॑તિ॒ર્વા એ॒તે ગ્રહાઃ᳚ । ય-ત્પર॑-સ્સામાનઃ । વિ॒ષૂ॒વાન્-દિ॑વાકી॒ર્ત્ય᳚મ્ । યથા॒ શાલા॑યૈ॒ પક્ષ॑સી । એ॒વગ્​મ્ સં॑​વઁથ્સ॒રસ્ય॒ પક્ષ॑સી । યદે॒તેન ગૃ॒હ્યેરન્ન્॑ । વિષૂ॑ચી સં​વઁથ્સ॒રસ્ય॒ પક્ષ॑સી॒ વ્યવ॑સ્રગ્​મ્ સેયાતામ્ । આર્તિ॒માર્ચ્છે॑યુઃ । યદે॒તે ગૃ॒હ્યન્તે᳚ । યથા॒ શાલા॑યૈ॒ પક્ષ॑સી મદ્ધ્ય॒મં​વઁ॒ગ્​મ્॒શમ॒ભિ સ॑મા॒યચ્છ॑તિ ॥ 33 ॥

એ॒વગ્​મ્ સં॑​વઁથ્સ॒રસ્ય॒ પક્ષ॑સી દિવાકી॒ર્ત્ય॑મ॒ભિ સન્ત॑ન્વન્તિ । નાર્તિ॒માર્ચ્છ॑ન્તિ ॥ એ॒ક॒વિ॒ગ્​મ્॒શ-મહ॑ર્ભવતિ । શુ॒ક્રાગ્રા॒ ગ્રહા॑ ગૃહ્યન્તે । પ્રત્યુત્ત॑બ્ધ્યૈ સય॒ત્વાય॑ ॥ સૌ॒ર્ય॑ એ॒તદહઃ॑ પ॒શુરાલ॑ભ્યતે । સૌ॒ર્યો॑-ઽતિગ્રા॒હ્યો॑ ગૃહ્યતે । અહ॑રે॒વ રૂ॒પેણ॒ સમ॑ર્ધયન્તિ । અથો॒ અહ્ન॑ એ॒વૈષ બ॒લિર્-હ્રિ॑યતે ॥ સ॒પ્તૈ-તદહ॑રતિ-ગ્રા॒હ્યા॑ ગૃહ્યન્તે ॥ 34 ॥

સ॒પ્ત વૈ શી॑ર્​ષ॒ણ્યાઃ᳚ પ્રા॒ણાઃ । અ॒સાવા॑દિ॒ત્ય-શ્શિરઃ॑ પ્ર॒જાના᳚મ્ । શી॒ર્॒ષન્ને॒વ પ્ર॒જાના᳚-મ્પ્રા॒ણા-ન્દ॑ધાતિ । તસ્મા᳚થ્સ॒પ્ત શી॒ર્॒ષ-ન્પ્રા॒ણાઃ ॥ ઇન્દ્રો॑ વૃ॒ત્રગ્​મ્ હ॒ત્વા । અસુ॑રા-ન્પરા॒ભાવ્ય॑ । સ ઇ॒માઁલ્લો॒કા-ન॒ભ્ય॑જયત્ । તસ્યા॒સૌ લો॒કો-ઽન॑ભિજિત આસીત્ । તં-વિઁ॒શ્વક॑ર્મા ભૂ॒ત્વા-ઽભ્ય॑જયત્ । ય-દ્વૈ᳚શ્વકર્મ॒ણો ગૃ॒હ્યતે᳚ ॥ 35 ॥

સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્યા॒-ભિજિ॑ત્યૈ ॥ પ્ર વા એ॒તે᳚-ઽસ્મા-લ્લો॒કા-ચ્ચ્ય॑વન્તે । યે વૈ᳚શ્વકર્મ॒ણ-ઙ્ગૃ॒હ્ણતે᳚ । આ॒દિ॒ત્યશ્શ્વો ગૃ॑હ્યતે । ઇ॒યં-વાઁ અદિ॑તિઃ । અ॒સ્યામે॒વ પ્રતિ॑તિષ્ઠન્તિ ॥ અ॒ન્યો᳚ન્યો ગૃહ્યેતે । વિશ્વા᳚ન્યે॒વાન્યેન॒ કર્મા॑ણિ કુર્વા॒ણા ય॑ન્તિ । અ॒સ્યામ॒ન્યેન॒ પ્રતિ॑ તિષ્ઠન્તિ ॥ તાવા-ઽપ॑રા॒ર્ધા-થ્સં॑​વઁથ્સ॒રસ્યા॒-ન્યો᳚ન્યો ગૃહ્યેતે ॥ તાવુ॒ભૌ સ॒હ મ॑હાવ્ર॒તે ગૃ॑હ્યેતે । ય॒જ્ઞસ્યૈ॒વાન્ત॑-ઙ્ગ॒ત્વા । ઉ॒ભયો᳚-ર્લો॒કયોઃ॒ પ્રતિ॑ તિષ્ઠન્તિ ॥ અ॒ર્ક્ય॑મુ॒ક્થ-મ્ભ॑વતિ ।
અ॒ન્નાદ્ય॒સ્યા-વ॑રુદ્ધ્યૈ ॥ 36 ॥
(સ॒મા॒યચ્છ॑ - ત્યતિગ્રા॒હ્યા॑ ગૃહ્યન્તે - ગૃ॒હ્યતે॑ - સં​વઁથ્સ॒રસ્થા॒ન્યો᳚ન્યો ગૃહ્યેતે॒ પઞ્ચ॑ ચ ) (અ. 3)

અનુવાકં 4 - તસ્મિન્નેવ દિને દિવાકીર્ત્યનામાનિ સામાનિ
એ॒ક॒વિ॒ગ્​મ્॒શ એ॒ષ ભ॑વતિ । એ॒તેન॒ વૈ દે॒વા એ॑કવિ॒ગ્​મ્॒શેન॑ । આ॒દિ॒ત્યમિ॒ત ઉ॑ત્ત॒મગ્​મ્ સુ॑વ॒ર્ગં-લોઁ॒ક-મારો॑હયન્ન્ । સ વા એ॒ષ ઇ॒ત એ॑કવિ॒ગ્​મ્॒શઃ । તસ્ય॒ દશા॒વસ્તા॒દહા॑નિ । દશ॑ પ॒રસ્તા᳚ત્ । સ વા એ॒ષ વિ॒રાજ્યુ॑ભ॒યતઃ॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિતઃ । વિ॒રાજિ॒ હિ વા એ॒ષ ઉ॑ભ॒યતઃ॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિતઃ । તસ્મા॑દન્ત॒રેમૌ લો॒કૌ યન્ન્ । સર્વે॑ષુ સુવ॒ર્ગેષુ॑ લો॒કે-ષ્વ॑ભિ॒તપ॑ન્નેતિ ॥ 37 ॥

દે॒વા વા આ॑દિ॒ત્યસ્ય॑ સુવ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॑ । પરા॑ચો-ઽતિપા॒દાદ॑બિભયુઃ । ત-ઞ્છન્દો॑ભિરદૃગ્​મ્ હ॒ન્ધૃત્યૈ᳚ । દે॒વા વા આ॑દિ॒ત્યસ્ય॑ સુવ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॑ । અવા॑ચો-ઽવપા॒દાદ॑બિભયુઃ । ત-મ્પ॒ઞ્ચભી॑ ર॒શ્મિભિ॒-રુદ॑વયન્ન્ । તસ્મા॑દેકવિ॒ગ્​મ્॒શે ઽહ॒-ન્પઞ્ચ॑ દિવાકી॒ર્ત્યા॑નિ ક્રિયન્તે । ર॒શ્મયો॒ વૈ દિ॑વાકી॒ર્ત્યા॑નિ ॥ યે ગા॑ય॒ત્રે । તે ગા॑ય॒ત્રીષૂત્ત॑રયોઃ॒ પવ॑માનયોઃ ॥ 38 ॥

મ॒હાદિ॑વાકીર્ત્ય॒ગ્​મ્॒ હોતુઃ॑ પૃ॒ષ્ઠમ્ । વિ॒ક॒ર્ણ-મ્બ્ર॑હ્મસા॒મમ્ । ભા॒સો᳚-ઽગ્નિષ્ટો॒મઃ ॥ અથૈ॒તાનિ॒ પરા॑ણિ । પરૈ॒ર્વૈ દે॒વા આ॑દિ॒ત્યગ્​મ્ સુ॑વ॒ર્ગં-લોઁ॒કમ॑પારયન્ન્ । યદપા॑રયન્ન્ । ત-ત્પરા॑ણા-મ્પર॒ત્વમ્ । પા॒રય॑ન્ત્યેન॒-મ્પરા॑ણિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । અથૈ॒તાનિ॒ સ્પરા॑ણિ । સ્પરૈ॒ર્વૈ દે॒વા આ॑દિ॒ત્યગ્​મ્ સુ॑વ॒ર્ગં-લોઁ॒કમ॑સ્પારયન્ન્ । યદસ્પા॑રયન્ન્ । ત-થ્સ્પરા॑ણાગ્​ સ્પર॒ત્વમ્ । સ્પા॒રય॑ન્ત્યેન॒ગ્ગ્॒ સ્પરા॑ણિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ 39 ॥
(એ॒તિ॒-પવ॑માનયોઃ॒-સ્પરા॑ણી॒ પઞ્ચ॑ ચ) (અ. 4)

અનુવાકં 5 - પશવઃ વૈષ્ણવાદ્યા નવ
અપ્ર॑તિષ્ઠાં॒-વાઁ એ॒તે ગ॑ચ્છન્તિ । યેષાગ્​મ્॑ સં​વઁથ્સ॒રે-ઽના॒પ્તે-ઽથ॑ । એ॒કા॒દ॒શિન્યા॒પ્યતે᳚ ॥ વૈ॒ષ્ણ॒વં-વાઁ॑મ॒ન-માલ॑ભન્તે । ય॒જ્ઞો વૈ વિષ્ણુઃ॑ । ય॒જ્ઞમે॒વાલ॑ભન્તે॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિત્યૈ । ઐ॒ન્દ્રા॒ગ્ન-માલ॑ભન્તે । ઇ॒ન્દ્રા॒ગ્ની વૈ દે॒વાના॒-મયા॑તયામાનૌ । યે એ॒વ દે॒વતે॒ અયા॑તયામ્ની । તે એ॒વાલ॑ભન્તે ॥ 40 ॥

વૈ॒શ્વ॒દે॒વ-માલ॑ભન્તે । દે॒વતા॑ એ॒વાવ॑-રુન્ધતે । દ્યા॒વા॒પૃ॒થિ॒વ્યા᳚-ન્ધે॒નુ-માલ॑ભન્તે । દ્યાવા॑પૃથિ॒વ્યોરે॒વ પ્રતિ॑ તિષ્ઠન્તિ । વા॒ય॒વ્યં॑-વઁ॒થ્સમાલ॑ભન્તે । વા॒યુરે॒વૈભ્યો॑ યથા-ઽઽયત॒ના-દ્દે॒વતા॒ અવ॑રુન્ધે । આ॒દિ॒ત્યામવિં॑-વઁ॒શા-માલ॑ભન્તે । ઇ॒યં-વાઁ અદિ॑તિઃ । અ॒સ્યામે॒વ પ્રતિ॑ તિષ્ઠન્તિ । મૈ॒ત્રા॒વ॒રુ॒ણી-માલ॑ભન્તે ॥ 41 ॥

મિ॒ત્રેણૈ॒વ ય॒જ્ઞસ્ય॒ સ્વિ॑ષ્ટગ્​મ્ શમયન્તિ । વરુ॑ણેન॒ દુરિ॑ષ્ટમ્ । પ્રા॒જા॒પ॒ત્ય-ન્તૂ॑પ॒ર-મ્મ॑હાવ્ર॒ત આલ॑ભન્તે । પ્રા॒જા॒પ॒ત્યો॑-ઽતિગ્રા॒હ્યો॑ ગૃહ્યતે । અહ॑રે॒વ રૂ॒પેણ॒ સમ॑ર્ધયન્તિ । અથો॒ અહ્ન॑ એ॒વૈષ બ॒લિર્-હ્રિ॑યતે । આ॒ગ્ને॒યમાલ॑ભન્તે॒ પ્રતિ॒ પ્રજ્ઞા᳚ત્યૈ ॥ અ॒જ॒પે॒ત્વાન્. વા એ॒તે પૂર્વૈ॒ર્માસૈ॒ર-વ॑રુન્ધતે । યદે॒તે ગ॒વ્યાઃ પ॒શવ॑ આલ॒ભ્યન્તે᳚ । ઉ॒ભયે॑ષા-મ્પશૂ॒ના-મવ॑રુદ્ધ્યૈ ॥ 42 ॥

યદતિ॑રિક્તા-મેકાદ॒શિની॑-મા॒લભે॑રન્ન્ । અપ્રિ॑ય॒-મ્ભ્રાતૃ॑વ્ય-મ॒ભ્યતિ॑રિચ્યેત । ય-દ્દ્વૌદ્વૌ॑ પ॒શૂ સ॒મસ્યે॑યુઃ । કની॑ય॒ આયુઃ॑ કુર્વીરન્ન્ । યદે॒તે બ્રાહ્મ॑ણવન્તઃ પ॒શવ॑ આલ॒ભ્યન્તે᳚ । નાપ્રિ॑ય॒-મ્ભ્રાતૃ॑વ્ય-મ॒ભ્ય॑તિ॒રિચ્ય॑તે । ન કની॑ય॒ આયુઃ॑ કુર્વતે ॥ 43 ॥
(તે-એ॒વાલ॑ભન્તે-મૈત્રાવરુ॒ણીમાલ॑ભ॒ન્તે-ઽવ॑રુદ્ધ્યૈ-+સ॒પ્ત ચ॑) (અ. 5)

અનુવાકં 6 - મહાવ્રતમ્
પ્ર॒જાપ॑તિઃ પ્ર॒જા-સ્સૃ॒ષ્ટ્વા વૃ॒ત્તો॑-ઽશયત્ । ત-ન્દે॒વા ભૂ॒તાના॒ગ્​મ્॒ રસ॒-ન્તેજ॑-સ્સ॒ભૃન્ત્ય॑ । તેનૈ॑નમભિષજ્યન્ન્ । મ॒હાન॑વવ॒ર્તીતિ॑ । ત-ન્મ॑હાવ્ર॒તસ્ય॑ મહાવ્રત॒ત્વમ્ । મ॒હ-દ્વ્ર॒તમિતિ॑ । ત-ન્મ॑હાવ્ર॒તસ્ય॑ મહાવ્રત॒ત્વમ્ । મ॒હ॒તો વ્ર॒તમિતિ॑ । ત-ન્મ॑હાવ્ર॒તસ્ય॑ મહાવ્રત॒ત્વમ્ ॥ પ॒ઞ્ચ॒વિ॒ગ્​મ્॒શ-સ્સ્તોમો॑ ભવતિ ॥ 44 ॥

ચતુ॑ર્વિગ્​મ્શ-ત્યર્ધમાસ-સ્સં​વઁથ્સ॒રઃ । ય-દ્વા એ॒તસ્મિન્᳚-થ્સં​વઁથ્સ॒રે ઽધિ॒પ્રાજા॑યત । તદન્ન॑-મ્પઞ્ચવિ॒ગ્​મ્॒શ-મ॑ભવત્ ॥ મ॒દ્ધ્ય॒તઃ ક્રિ॑યતે । મ॒દ્ધ્ય॒તો હ્યન્ન॑મશિ॒ત-ન્ધિ॒નોતિ॑ । અથો॑ મદ્ધ્ય॒ત એ॒વ પ્ર॒જાના॒મૂર્ગ્ધી॑યતે ॥ અથ॒ યદ્વા ઇ॒દમ॑ન્ત॒તઃ ક્રિ॒યતે᳚ । તસ્મા॑દુદ॒ન્તે પ્ર॒જા-સ્સમે॑ધન્તે । અ॒ન્ત॒તઃ ક્રિ॑યતે પ્ર॒જન॑નાયૈ॒વ ॥ ત્રિ॒વૃચ્છિરો॑ ભવતિ ॥ 45 ॥

ત્રે॒ધા॒ વિ॒હિ॒તગ્​મ્ હિ શિરઃ॑ । લોમ॑ છ॒વીરસ્થિ॑ ॥ પરા॑ચા સ્તુવન્તિ । તસ્મા॒-ત્ત-થ્સ॒દૃગે॒વ । ન મેદ્ય॒તો-ઽનુ॑ મેદ્યતિ । ન કૃશ્ય॒તો-ઽનુ॑ કૃશ્યતિ ॥ પ॒ઞ્ચ॒દ॒શો᳚-ઽન્યઃ પ॒ક્ષો ભ॑વતિ । સ॒પ્ત॒દ॒શો᳚-ઽન્યઃ । તસ્મા॒-દ્વયાગ્॑સ્ય-ન્યત॒રમ॒ર્ધમ॒ભિ પ॒ર્યાવ॑ર્તન્તે । અ॒ન્ય॒ત॒રતો॒ હિ ત-દ્ગરી॑યઃ ક્રિ॒યતે᳚ ॥ 46 ॥

પ॒ઞ્ચ॒વિ॒ગ્​મ્॒શ આ॒ત્મા ભ॑વતિ । તસ્મા᳚-ન્મદ્ધ્ય॒તઃ પ॒શવો॒ વરિ॑ષ્ઠાઃ ॥ એ॒ક॒વિ॒ગ્​મ્॒શ-મ્પુચ્છ᳚મ્ । દ્વિ॒પદા॑સુ સ્તુવન્તિ॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિત્યૈ ॥ સર્વે॑ણ સ॒હ સ્તુ॑વન્તિ । સર્વે॑ણ॒ હ્યા᳚ત્મના᳚-ઽઽત્મ॒ન્વી । સ॒હોત્પત॑ન્તિ ॥ એકૈ॑કા॒-મુચ્છિગ્​મ્॑ષન્તિ । આ॒ત્મન્ન્. હ્યઙ્ગા॑નિ બ॒દ્ધાનિ॑ ॥ ન વા એ॒તેન॒ સર્વઃ॒ પુરુ॑ષઃ ॥ 47 ॥

યદિ॒ત ઇ॑તો॒ લોમા॑નિ દ॒તો ન॒ખાન્ । પ॒રિ॒માદઃ॑ ક્રિયન્તે । તાન્યે॒વ તેન॒ પ્રત્યુ॑પ્યન્તે ॥ ઔદુ॑મ્બર॒સ્તલ્પો॑ ભવતિ । ઊર્ગ્વા અન્ન॑મુદુ॒મ્બરઃ॑ । ઊ॒ર્જ એ॒વાન્નાદ્ય॒સ્યા-વ॑રુદ્ધ્યૈ ॥ યસ્ય॑ તલ્પ॒સદ્ય॒-મન॑ભિજિત॒ગ્ગ્॒ સ્યાત્ । સ દે॒વાના॒ગ્​મ્॒ સામ્ય॑ક્ષે । ત॒લ્પ॒સદ્ય॑-મ॒ભિજ॑યા॒નીતિ॒ તલ્પ॑મા॒-રુહ્યો-દ્ગા॑યેત્ । ત॒લ્પ॒સદ્ય॑-મે॒વાભિજ॑યતિ ॥ 48 ॥

યસ્ય॑ તલ્પ॒સદ્ય॑-મ॒ભિજિ॑ત॒ગ્ગ્॒ સ્યાત્ । સ દે॒વાના॒ગ્​મ્॒ સામ્ય॑ક્ષે । ત॒લ્પ॒સદ્ય॒-મ્મા પરા॑જે॒ષીતિ॒ તલ્પ॑-મા॒રુહ્યો-દ્ગા॑યેત્ । ન ત॑લ્પ॒સદ્ય॒-મ્પરા॑જયતે ॥ પ્લે॒ઙ્ખે શગ્​મ્॑સતિ । મહો॒ વૈ પ્લે॒ઙ્ખઃ । મહ॑સ એ॒વાન્નાદ્ય॒સ્યા-વ॑રુદ્ધ્યૈ ॥ દે॒વા॒સુ॒રા-સ્સં​યઁ॑ત્તા આસન્ન્ । ત આ॑દિ॒ત્યે વ્યાય॑ચ્છન્ત । ત-ન્દે॒વા-સ્સમ॑જયન્ન્ ॥ 49 ॥

બ્રા॒હ્મ॒ણશ્ચ॑ શૂ॒દ્રશ્ચ॑ ચર્મક॒ર્તે વ્યાય॑ચ્છેતે । દૈવ્યો॒ વૈ વર્ણો᳚ બ્રાહ્મ॒ણઃ । અ॒સ॒ર્ય॑-શ્શૂ॒દ્રઃ । ઇ॒મે॑-ઽરા-થ્સુરિ॒મે સુ॑ભૂ॒ત-મ॑ક્ર॒-ન્નિત્ય॑ન્યત॒રો બ્રૂ॑યાત્ । ઇ॒મ ઉ॑દ્વાસીકા॒રિણ॑ ઇ॒મે દુ॑ર્ભૂ॒ત-મ॑ક્ર॒ન્નિત્ય॑ન્યત॒રઃ । યદે॒વૈષાગ્​મ્॑ સુકૃ॒તં-યાઁ રાદ્ધિઃ॑ । તદ॑ન્યત॒રો॑-ઽભિશ્રી॑ણાતિ । યદે॒વૈષા᳚-ન્દુષ્કૃ॒તં-યાઁ-ઽરા᳚દ્ધિઃ । તદ॑ન્યત॒રો-ઽપ॑હન્તિ । બ્રા॒હ્મ॒ણ-સ્સ-ઞ્જ॑યતિ । અ॒મુમે॒વાદિ॒ત્ય-મ્ભ્રાતૃ॑વ્યસ્ય॒ સં​વિઁ॑ન્દન્તે ॥ 50 ॥
(ભ॒વ॒તિ॒ - ભ॒વ॒તિ॒ - ક્રિ॒યતે॒ - પુરુ॑ષો - જયત્ય - જય - ઞ્જય॒ત્યેક॑-ઞ્ચ) (અ. 6)

(ઉ॒દ્ધ્ય॒ન્યમા॑નં॒ - નવૈ॒તાનિ॒ - સન્ત॑તિ - રેકવિ॒ગ્​મ્॒શ એ॒ષો - ઽપ્ર॑તિષ્ઠાં - પ્ર॒જાપ॑તિ-ર્વૃ॒ત્ત-ષ્ષટ્ )

(ઉ॒દ્ધ॒ન્યમા॑નગ્​મ્ - શો॒ચિષ્કે॒શો - ઽગ્ને॑ સ॒પત્ના॑ - નતિગ્રા॒હ્યા॑ - વૈશ્વદે॒વમાલ॑ભન્તે પઞ્ચા॒શત્ )

(ઉ॒દ્ધ॒ન્યમા॑ન॒ગ્​મ્॒ - સં​વિઁ॑ન્દન્તે )

॥ હરિઃ॑ ઓમ્ ॥

॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે પ્રથમાષ્ટકે દ્વિદીયઃ પ્રપાઠક-સ્સમાપ્તઃ ॥