કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે દ્વિતીયાષ્ટકે પ્રથમઃ પ્રપાઠકઃ - અગ્નિહોત્રબ્રાહ્મણમ્

ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હ॒રિઃ॒ ઓમ્ ॥

અનુવાકં 1 - અગ્નિહોત્રસ્યોપોદ્ધાતઃ
અઙ્ગિ॑રસો॒ વૈ સ॒ત્રમા॑સત । તેષા॒-મ્પૃશ્નિ॑-ર્ઘર્મ॒ધુગા॑સીત્ । સર્જી॒ષેણા॑જીવત્ । તે᳚-ઽબ્રુવન્ન્ । કસ્મૈ॒ નુ સ॒ત્રમા᳚સ્મહે । યે᳚-ઽસ્યા ઓષ॑ધી॒ર્ન જ॒નયા॑મ॒ ઇતિ॑ । તે દિ॒વો વૃષ્ટિ॑-મસૃજન્ત । યાવ॑ન્ત-સ્સ્તો॒કા અ॒વાપ॑દ્યન્ત । તાવ॑તી॒રોષ॑ધયો ઽજાયન્ત ॥ તા જા॒તાઃ પિ॒તરો॑ વિ॒ષેણા॑લિમ્પન્ન્ ॥ 1 ॥

તાસા᳚-ઞ્જ॒ગ્ધ્વા રુપ્ય॒ન્ત્યૈત્ । તે᳚-ઽબ્રુવન્ન્ । ક ઇ॒દમિ॒ત્થ-મ॑ક॒રિતિ॑ । વ॒ય-મ્ભા॑ગ॒ધેય॑-મિ॒ચ્છમા॑ના॒ ઇતિ॑ પિ॒તરો᳚-ઽબ્રુવન્ન્ । કિં-વોઁ॑ ભાગ॒ધેય॒મિતિ॑ । અ॒ગ્નિ॒હો॒ત્ર એ॒વ નો-ઽપ્ય॒સ્ત્વિત્ય॑-બ્રુવન્ન્ । તેભ્ય॑ એ॒ત-દ્ભા॑ગ॒ધેય॒-મ્પ્રાય॑ચ્છન્ન્ । યદ્ધુ॒ત્વા નિ॒માર્​ષ્ટિ॑ । તતો॒ વૈ ત ઓષ॑ધીર-સ્વદયન્ન્ ॥ ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ 2 ॥

સ્વદ॑ન્તે-ઽસ્મા॒ ઓષ॑ધયઃ । તે વ॒થ્સમુ॒-પાવા॑સૃજન્ન્ । ઇ॒દ-ન્નો॑ હ॒વ્ય-મ્પ્રદા॑પ॒યેતિ॑ । સો᳚-ઽબ્રવી॒દ્વરં॑-વૃઁણૈ । દશ॑ મા॒ રાત્રી᳚ર્જા॒ત-ન્ન દો॑હન્ન્ । આ॒સ॒ઙ્ગ॒વ-મ્મા॒ત્રા સ॒હ ચ॑રા॒ણીતિ॑ । તસ્મા᳚-દ્વ॒થ્સ-ઞ્જા॒ત-ન્દશ॒ રાત્રી॒ર્ન દુ॑હન્તિ । આ॒સ॒ઙ્ગ॒વ-મ્મા॒ત્રા સ॒હ ચર॑તિ । વારે॑વૃત॒ગ્ગ્॒હ્ય॑સ્ય । તસ્મા᳚-દ્વ॒થ્સગ્​મ્ સગ્​મ્॑સૃષ્ટધ॒યગ્​મ્ રુ॒દ્રો ઘાતુ॑કઃ । અતિ॒ હિ સ॒ન્ધા-ન્ધય॑તિ ॥ 3 ॥
(અ॒લિ॒મ્પ॒ન્ - વેદ॒ - ઘાતુ॑ક॒ એક॑-ઞ્ચ) (અ. 1)

અનુવાકં 2 - અગ્નિહોત્રનિરૂપણમ્
પ્ર॒જાપ॑તિ-ર॒ગ્નિ-મ॑સૃજત । ત-મ્પ્ર॒જા અન્વ॑સૃજ્યન્ત । તમ॑ભા॒ગ ઉપા᳚સ્ત । સો᳚-ઽસ્ય પ્ર॒જાભિ॒-રપા᳚ક્રામત્ । તમ॑વ॒રુરુ॑-થ્સમા॒નો-ઽન્વૈ᳚ત્ । તમ॑વ॒રુધ॒-ન્નાશ॑ક્નોત્ । સ તપો॑ ઽતપ્યત । સો᳚-ઽગ્નિ-રુપા॑રમ॒તાતા॑પિ॒ વૈ સ્ય પ્ર॒જાપ॑તિ॒રિતિ॑ । સ ર॒રાટા॒દુદ॑મૃષ્ટ ॥ 4 ॥

ત-દ્ઘૃ॒તમ॑ભવત્ । તસ્મા॒દ્યસ્ય॑ દક્ષિણ॒તઃ કેશા॒ ઉન્મૃ॑ષ્ટાઃ । તા-ઞ્જ્યે᳚ષ્ઠલ॒ક્ષ્મી પ્રા॑જાપ॒ત્યેત્યા॑હુઃ । ય-દ્ર॒રાટા॑દુ॒દમૃ॑ષ્ટ । તસ્મા᳚-દ્ર॒રાટે॒ કેશા॒ ન સ॑ન્તિ । તદ॒ગ્નૌ પ્રાગૃ॑હ્ણાત્ । તદ્વ્ય॑ચિકિ॒થ્સત્ । જુ॒હવા॒ની(3) મા હૌ॒ષા(3)મિતિ॑ । ત-દ્વિ॑ચિકિ॒થ્સાયૈ॒ જન્મ॑ ॥ ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વાન્. વિ॑ચિ॒કિથ્સ॑તિ ॥ 5 ॥

વસી॑ય એ॒વ ચે॑તયતે ॥ તં-વાઁગ॒ભ્ય॑વદ-જ્જુ॒હુધીતિ॑ । સો᳚-ઽબ્રવીત્ । કસ્ત્વમ॒સીતિ॑ । સ્વૈવ તે॒ વાગિત્ય॑બ્રવીત્ । સો॑-ઽજુહો॒-થ્સ્વાહેતિ॑ । તથ્સ્વા॑હાકા॒રસ્ય॒ જન્મ॑ ॥ ય એ॒વગ્ગ્​ સ્વા॑હાકા॒રસ્ય॒ જન્મ॒ વેદ॑ । ક॒રોતિ॑ સ્વાહાકા॒રેણ॑ વી॒ર્ય᳚મ્ ॥ યસ્યૈ॒વં-વિઁ॒દુષ॑-સ્સ્વાહાકા॒રેણ॒ જુહ્વ॑તિ ॥ 6 ॥

ભોગા॑યૈ॒વાસ્ય॑ હુ॒ત-મ્ભ॑વતિ ॥ તસ્યા॒ આહુ॑ત્યૈ॒ પુરુ॑ષ-મસૃજત । દ્વિ॒તીય॑-મજુહોત્ । સો-ઽશ્વ॑-મસૃજત । તૃ॒તીય॑-મજુહોત્ । સ ગા॑મસૃજત । ચ॒તુ॒ર્થ-મ॑જુહોત્ । સો-ઽવિ॑મસૃજત । પ॒ઞ્ચ॒મ-મ॑જુહોત્ । સો॑-ઽજામ॑સૃજત ॥ 7 ॥

સો᳚-ઽગ્નિ-ર॑બિભેત્ । આહુ॑તીભિ॒ર્વૈ મા᳚-ઽઽપ્નો॒તીતિ॑ । સ પ્ર॒જાપ॑તિ॒-મ્પુનઃ॒ પ્રાવિ॑શત્ । ત-મ્પ્ર॒જાપ॑તિ-રબ્રવીત્ । જાય॒સ્વેતિ॑ । સો᳚-ઽબ્રવીત્ । કિ-મ્ભા॑ગ॒ધેય॑મ॒ભિ જ॑નિષ્ય॒ ઇતિ॑ । તુભ્ય॑મે॒વેદગ્​મ્ હૂ॑યાતા॒ ઇત્ય॑બ્રવીત્ । સ એ॒ત-દ્ભા॑ગ॒ધેય॑મ॒ભ્ય॑જાયત । યદ॑ગ્નિહો॒ત્રમ્ ॥ 8 ॥

તસ્મા॑દગ્નિહો॒ત્ર-મુ॑ચ્યતે ॥ તદ્ધૂ॒યમા॑ન-માદિ॒ત્યો᳚-ઽબ્રવીત્ । મા હૌ॑ષીઃ । ઉ॒ભયો॒ર્વૈ-ના॑વે॒તદિતિ॑ । સો᳚-ઽગ્નિ-ર॑બ્રવીત્ । ક॒થ-ન્નૌ॑ હોષ્ય॒ન્તીતિ॑ । સા॒યમે॒વ તુભ્ય॑-ઞ્જુ॒હવન્ન્॑ । પ્રા॒તર્મહ્ય॒-મિત્ય॑બ્રવીત્ । તસ્મા॑દ॒ગ્નયે॑ સા॒યગ્​મ્ હૂ॑યતે । સૂર્યા॑ય પ્રા॒તઃ ॥ 9 ॥

આ॒ગ્ને॒યી વૈ રાત્રિઃ॑ । ઐ॒ન્દ્રમહઃ॑ । યદનુ॑દિતે॒ સૂર્યે᳚ પ્રા॒તર્જુ॑હુ॒યાત્ । ઉ॒ભય॑મે॒વાગ્ને॒યગ્ગ્​ સ્યા᳚ત્ । ઉદિ॑તે॒ સૂર્યે᳚ પ્રા॒તર્જુ॑હોતિ । તથા॒-ઽગ્નયે॑ સા॒યગ્​મ્ હૂ॑યતે । સૂર્યા॑ય પ્રા॒તઃ ॥ રાત્રિં॒-વાઁ અનુ॑ પ્ર॒જાઃ પ્ર જા॑યન્તે । અહ્ના॒ પ્રતિ॑ તિષ્ઠન્તિ । યથ્સા॒ય-ઞ્જુ॒હોતિ॑ ॥ 10 ॥

પ્રૈવ તેન॑ જાયતે । ઉદિ॑તે॒ સૂર્યે᳚ પ્રા॒ત-ર્જુ॑હોતિ । પ્રત્યે॒વ તેન॑ તિષ્ઠતિ ॥ પ્ર॒જાપ॑તિર-કામયત॒ પ્રજા॑યે॒યેતિ॑ । સ એ॒તદ॑ગ્નિહો॒ત્ર-મ્મિ॑થુ॒ન-મ॑પશ્યત્ । તદુદિ॑તે॒ સૂર્યે॑-ઽજુહોત્ । યજુ॑ષા॒ ઽન્યત્ । તૂ॒ષ્ણીમ॒ન્યત્ । તતો॒ વૈ સ પ્રાજા॑યત । યસ્યૈ॒વં-વિઁ॒દુષ॒ ઉદિ॑તે॒ સૂર્યે᳚-ઽગ્નિહો॒ત્ર-ઞ્જુહ્વ॑તિ ॥ 11 ॥

પ્રૈવ જા॑યતે । અથો॒ યથા॒ દિવા᳚ પ્રજા॒નન્નેતિ॑ । તા॒દૃગે॒વ તત્ ॥ અથો॒ ખલ્વા॑હુઃ । યસ્ય॒ વૈ દ્વૌ પુણ્યૌ॑ ગૃ॒હે વસ॑તઃ । યસ્તયો॑ર॒ન્યગ્​મ્ રા॒ધય॑ત્ય॒ન્ય-ન્ન । ઉ॒ભૌ વાવ સ તાવૃ॑ચ્છ॒તીતિ॑ । અ॒ગ્નિં-વાઁવાદિ॒ત્ય-સ્સા॒ય-મ્પ્રવિ॑શતિ । તસ્મા॑દ॒ગ્નિર્દૂ॒રાન્નક્ત॑-ન્દદૃશે ।
ઉ॒ભે હિ તેજ॑સી સ॒પન્દ્યે॑તે ॥ 12 ॥

ઉ॒દ્યન્તં॒-વાઁવાદિ॒ત્ય-મ॒ગ્નિરનુ॑ સ॒મારો॑હતિ । તસ્મા᳚દ્ધૂ॒મ એ॒વાગ્નેર્દિવા॑ દદૃશે । યદ॒ગ્નયે॑ સા॒ય-ઞ્જુ॑હુ॒યાત્ । આ સૂર્યા॑ય વૃશ્ચ્યેત । યથ્સૂર્યા॑ય પ્રા॒ત-ર્જુ॑હુ॒યાત્ । આ-ઽગ્નયે॑ વૃશ્ચ્યેત । દે॒વતા᳚ભ્ય-સ્સ॒મદ॑-ન્દદ્ધ્યાત્ । અ॒ગ્નિર્જ્યોતિ॒-ર્જ્યોતિ॒-સ્સૂર્ય॒-સ્સ્વાહેત્યે॒વ સા॒યગ્​મ્ હો॑ત॒વ્ય᳚મ્ । સૂર્યો॒ જ્યોતિ॒-ર્જ્યોતિ॑ર॒ગ્નિ-સ્સ્વાહેતિ॑ પ્રા॒તઃ । તથો॒ભાભ્યાગ્​મ્॑ સા॒યગ્​મ્ હૂ॑યતે ॥ 13 ॥

ઉ॒ભાભ્યા᳚-મ્પ્રા॒તઃ । ન દે॒વતા᳚ભ્ય-સ્સ॒મદ॑-ન્દધાતિ ॥ અ॒ગ્નિર્જ્યોતિ॒રિત્યા॑હ । અ॒ગ્નિર્વૈ રે॑તો॒ધાઃ ॥ પ્ર॒જા જ્યોતિ॒રિત્યા॑હ । પ્ર॒જા એ॒વાસ્મૈ॒ પ્ર જ॑નયતિ ॥ સૂર્યો॒ જ્યોતિ॒રિત્યા॑હ । પ્ર॒જાસ્વે॒વ પ્રજા॑તાસુ॒ રેતો॑ દધાતિ ॥ જ્યોતિ॑ર॒ગ્નિ-સ્સ્વાહેત્યા॑હ । પ્ર॒જા એ॒વ પ્રજા॑તા અ॒સ્યા-મ્પ્રતિ॑ષ્ઠાપયતિ ॥ 14 ॥

તૂ॒ષ્ણીમુત્ત॑રા॒-માહુ॑તિ-ઞ્જુહોતિ । મિ॒થુ॒ન॒ત્વાય॒ પ્રજા᳚ત્યૈ ॥ યદુદિ॑તે॒ સૂર્યે᳚ પ્રા॒ત-ર્જુ॑હુ॒યાત્ । યથા-ઽતિ॑થયે॒ પ્રદ્રુ॑તાય શૂ॒ન્યાયા॑વસ॒થા-યા॑હા॒ર્યગ્​મ્॑ હર॑ન્તિ । તા॒દૃગે॒વ તત્ ।
ક્વાહ॒ તત॒સ્ત-દ્ભવ॒તીત્યા॑હુઃ । યથ્સ ન વેદ॑ । યસ્મૈ॒ તદ્ધર॒ન્તીતિ॑ । તસ્મા॒-દ્યદૌ॑ષ॒સ-ઞ્જુ॒હોતિ॑ । તદે॒વ સ॑પ્ર॒ન્તિ । અથો॒ યથા॒ પ્રાર્થ॑મૌષ॒સ-મ્પ॑રિ॒ વેવે᳚ષ્ટિ । તા॒દૃગે॒વ તત્ ॥ 15 ॥
(અ॒મૃ॒ષ્ટ॒ - વિ॒ચિ॒કિથ્સ॑તિ॒ - જુહ્વ॑ - ત્ય॒જામ॑સૃજ - તાગ્નિહો॒ત્રગ્​મ્ - સૂર્યા॑ય પ્રા॒ત--ર્ જુ॒હોતિ॒ - જુહ્વ॑તિ - સ॒મ્પદ્યે॑તે - હૂયતે - સ્થાપયતિ - સમ્પ્ર॒તિ દ્વે ચ॑) (અ. 2)

અનુવાકં 3 - ઉપયોક્ષ્યમાણસ્ય હવિષ-સ્સંસ્કારઃ
રુ॒દ્રો વા એ॒ષઃ । યદ॒ગ્નિઃ । પત્ની᳚ સ્થા॒લી । યન્મદ્ધ્યે॒-ઽગ્ને-ર॑ધિ॒શ્રયે᳚ત્ । રુ॒દ્રાય॒ પત્ની॒મપિ॑ દદ્ધ્યાત્ । પ્ર॒માયુ॑કા સ્યાત્ । ઉદી॒ચો-ઽઙ્ગા॑રાન્નિ॒રૂહ્યાધિ॑ શ્રયતિ । પત્નિ॑યૈ ગોપી॒થાય॑ ॥ વ્ય॑ન્તાન્ કરોતિ । તથા॒ પત્ન્ય-પ્ર॑માયુકા ભવતિ ॥ 16 ॥

ઘ॒ર્મો વા એ॒ષો-ઽશા᳚ન્તઃ । અહ॑રહઃ॒ પ્રવૃ॑જ્યતે । યદ॑ગ્નિહો॒ત્રમ્ । પ્રતિ॑ષિઞ્ચે-ત્પ॒શુકા॑મસ્ય । શા॒ન્તમિ॑વ॒ હિ પ॑શ॒વ્ય᳚મ્ ॥ ન પ્રતિ॑ષિઞ્ચે-દ્બ્રહ્મવર્ચ॒સકા॑મસ્ય । સમિ॑દ્ધમિવ॒ હિ બ્ર॑હ્મવર્ચ॒સમ્ ॥ અથો॒ ખલુ॑ । પ્ર॒તિ॒ષિચ્ય॑મે॒વ । યત્-પ્ર॑તિષિ॒ઞ્ચતિ॑ ॥ 17 ॥

તત્-પ॑શ॒વ્ય᳚મ્ । યજ્જુ॒હોતિ॑ । તદ્બ્ર॑હ્મવર્ચ॒સિ । ઉ॒ભય॑મે॒વાકઃ॑ ॥ પ્રચ્યુ॑તં॒-વાઁ એ॒તદ॒સ્મા-લ્લો॒કાત્ । અગ॑ત-ન્દેવલો॒કમ્ । યચ્છૃ॒તગ્​મ્ હ॒વિરન॑ભિઘારિતમ્ । અ॒ભિદ્યો॑તયતિ । અ॒ભ્યે॑વૈન॑દ્ઘારયતિ । અથો॑ દેવ॒ત્રૈવૈન॑-દ્ગમયતિ ॥ 18 ॥

પર્ય॑ગ્નિ કરોતિ । રક્ષ॑સા॒-મપ॑હત્યૈ ॥ ત્રિઃ પર્ય॑ગ્નિ કરોતિ । ત્ર્યા॑વૃ॒દ્ધિ ય॒જ્ઞઃ । અથો॑ મેદ્ધ્ય॒ત્વાય॑ ॥ યત્-પ્રા॒ચીન॑-મુદ્વા॒સયે᳚ત્ । યજ॑માનગ્​મ્ શુ॒ચા ઽર્પ॑યેત્ । ય-દ્દ॑ક્ષિ॒ણા । પિ॒તૃ॒દે॒વ॒ત્યગ્ગ્॑ સ્યાત્ । યત્-પ્ર॒ત્યક્ ॥ 19 ॥

પત્નીગ્​મ્॑ શુ॒ચા ઽર્પ॑યેત્ । ઉ॒દી॒ચીન॒-મુદ્વા॑સયતિ । એ॒ષા વૈ દે॑વમનુ॒ષ્યાણાગ્​મ્॑ શા॒ન્તા દિક્ । તામે॒વૈન॒દનૂ-દ્વા॑સયતિ॒ શાન્ત્યૈ᳚ ॥ વર્ત્મ॑ કરોતિ । ય॒જ્ઞસ્ય॒ સન્ત॑ત્યૈ ॥ નિષ્ટ॑પતિ । ઉપૈ॒વ તથ્સ્તૃ॑ણાતિ ॥ ચ॒તુરુન્ન॑યતિ । ચતુ॑ષ્પાદઃ પ॒શવઃ॑ ॥ 20 ॥

પ॒શૂને॒વા-વ॑રુન્ધે ॥ સર્વા᳚ન્-પૂ॒ર્ણાનુન્ન॑યતિ । સર્વે॒ હિ પુણ્યા॑ રા॒દ્ધાઃ ॥ અ॒નૂચ॒ ઉન્ન॑યતિ । પ્ર॒જાયા॑ અનૂચીન॒ત્વાય॑ । અ॒નૂચ્યે॒વાસ્ય॑ પ્ર॒જા ઽર્ધુ॑કા ભવતિ ॥ સ-મ્મૃ॑શતિ॒ વ્યાવૃ॑ત્ત્યૈ ॥ નાહો᳚ષ્ય॒ન્નુપ॑ સાદયેત્ । યદહો᳚ષ્યન્નુપ સા॒દયે᳚ત્ । યથા॒ ઽન્યસ્મા॑ ઉપનિ॒ધાય॑ ॥ 21 ॥

અ॒ન્યસ્મૈ᳚ પ્ર॒યચ્છ॑તિ । તા॒દૃગે॒વ તત્ । આ-ઽસ્મૈ॑ વૃશ્ચ્યેત । યદે॒વ ગાર્​હ॑પત્યે-ઽધિ॒શ્રય॑તિ । તેન॒ ગાર્​હ॑પત્ય-મ્પ્રીણાતિ ॥ અ॒ગ્નિર॑બિભેત્ । આહુ॑તયો॒ મા-ઽત્યે᳚ષ્ય॒ન્તીતિ॑ । સ એ॒તાગ્​મ્ સ॒મિધ॑-મપશ્યત્ । તામા-ઽધ॑ત્ત । તતો॒ વા અ॒ગ્નાવાહુ॑તયો-ઽદ્ધ્રિયન્ત ॥ 22 ॥

યદે॑નગ્​મ્ સ॒મય॑ચ્છત્ । તથ્સ॒મિધ॑-સ્સમિ॒ત્ત્વમ્ । સ॒મિધ॒માદ॑ધાતિ । સમે॒વૈનં॑-યઁચ્છતિ । આહુ॑તીના॒-ન્ધૃત્યૈ᳚ । અથો॑ અગ્નિહો॒ત્રમે॒વેદ્ધ્મવ॑ત્-કરોતિ । આહુ॑તીના॒-મ્પ્રતિ॑ષ્ઠિત્યૈ ॥ બ્ર॒હ્મ॒વા॒દિનો॑ વદન્તિ । યદેકાગ્​મ્॑ સ॒મિધ॑મા॒ધાય॒ દ્વે આહુ॑તી જુ॒હોતિ॑ । અથ॒ કસ્યાગ્​મ્॑ સ॒મિધિ॑ દ્વિ॒તીયા॒-માહુ॑તિ-ઞ્જુહો॒તીતિ॑ ॥ 23 ॥

ય-દ્દ્વે સ॒મિધા॑વાદ॒દ્ધ્યાત્ । ભ્રાતૃ॑વ્યમસ્મૈ જનયેત્ । એકાગ્​મ્॑ સ॒મિધ॑મા॒ધાય॑ । યજુ॑ષા॒ ઽન્યામાહુ॑તિ-ઞ્જુહોતિ । ઉ॒ભે એ॒વ સ॒મિદ્વ॑તી॒ આહુ॑તી જુહોતિ । નાસ્મૈ॒ ભ્રાતૃ॑વ્ય-ઞ્જનયતિ ॥ આદી᳚પ્તાયા-ઞ્જુહોતિ । સમિ॑દ્ધમિવ॒ હિ બ્ર॑હ્મવર્ચ॒સમ્ । અથો॒ યથા-ઽતિ॑થિ॒-ઞ્જ્યોતિ॑ષ્કૃ॒ત્વા પ॑રિ॒વેવે᳚ષ્ટિ । તા॒દૃગે॒વ તત્ ॥ ચ॒તુરુન્ન॑યતિ । દ્વિર્જુ॑હોતિ । તસ્મા᳚-દ્દ્વિ॒પા-ચ્ચતુ॑ષ્પાદમત્તિ । અથો᳚ દ્વિ॒પદ્યે॒વ ચતુ॑ષ્પદઃ॒ પ્રતિ॑ષ્ઠાપયતિ ॥ 24 ॥
(ભ॒વ॒તિ॒ - પ્ર॒તિ॒ષિ॒ઞ્ચતિ॑ - ગમયતિ - પ્ર॒ત્યક્ - પ॒શવ॑ - ઉપનિ॒ધા - યા᳚દ્ઘ્રિય॒ન્ - તેતિ॒ - તચ્ચ॒ત્વારિ॑ ચ) (અ. 3)

અનુવાકં 4 - ઉપયુક્તસ્ય હવિષ-સ્સંસ્કારઃ
ઉ॒ત્ત॒રાવ॑તીં॒-વૈઁ દે॒વા આહુ॑તિ॒મજુ॑હવુઃ । અવા॑ચી॒મસુ॑રાઃ । તતો॑ દે॒વા અભ॑વન્ન્ । પરા-ઽસુ॑રાઃ । ય-ઙ્કા॒મયે॑ત॒ વસી॑યાન્-થ્સ્યા॒દિતિ॑ । કની॑ય॒સ્તસ્ય॒ પૂર્વગ્​મ્॑ હુ॒ત્વા । ઉત્ત॑ર॒-મ્ભૂયો॑ જુહુયાત્ । એ॒ષા વા ઉ॑ત્ત॒રાવ॒ત્યાહુ॑તિઃ । તા-ન્દે॒વા અ॑જુહવુઃ । તત॒સ્તે॑-ઽભવન્ન્ ॥ 25 ॥

યસ્યૈ॒વ-ઞ્જુહ્વ॑તિ । ભવ॑ત્યે॒વ ॥ ય-ઙ્કા॒મયે॑ત॒ પાપી॑યાન્-થ્સ્યા॒દિતિ॑ । ભૂય॒સ્તસ્ય॒ પૂર્વગ્​મ્॑ હુ॒ત્વા । ઉત્ત॑ર॒-ઙ્કની॑યો જુહુયાત્ । એ॒ષા વા અવા॒ચ્યાહુ॑તિઃ । તામસુ॑રા અજુહવુઃ । તત॒સ્તે પરા॑-ઽભવન્ન્ । યસ્યૈ॒વ-ઞ્જુહ્વ॑તિ । પરૈ॒વ ભ॑વતિ ॥ 26 ॥

હુ॒ત્વોપ॑ સાદય॒ત્યજા॑મિત્વાય । અથો॒ વ્યાવૃ॑ત્ત્યૈ ॥ ગાર્​હ॑પત્ય॒-મ્પ્રતી᳚ક્ષતે । અન॑નુદ્ધ્યાયિન-મે॒વૈન॑-ઙ્કરોતિ ॥ અ॒ગ્નિ॒હો॒ત્રસ્ય॒ વૈ સ્થા॒ણુર॑સ્તિ । તં-યઁ ઋ॒ચ્છેત્ । ય॒જ્ઞ॒સ્થા॒ણુમૃ॑ચ્છેત્ । એ॒ષ વા અ॑ગ્નિહો॒ત્રસ્ય॑ સ્થા॒ણુઃ । યત્-પૂર્વા-ઽઽહુ॑તિઃ । તાં-યઁદુત્ત॑રયા॒-ઽભિ જુ॑હુ॒યાત્ ॥ 27 ॥

ય॒જ્ઞ॒સ્થા॒ણુ-મૃ॑ચ્છેત્ । અ॒તિ॒હાય॒ પૂર્વા॒માહુ॑તિ-ઞ્જુહોતિ । ય॒જ્ઞ॒સ્થા॒ણુમે॒વ પરિ॑ વૃણક્તિ । અથો॒ ભ્રાતૃ॑વ્યમે॒વાપ્ત્વા ઽતિ॑ક્રામતિ ॥ અ॒વા॒ચીનગ્​મ્॑ સા॒યમુપ॑ માર્​ષ્ટિ । રેત॑ એ॒વ ત-દ્દ॑ધાતિ । ઊ॒ર્ધ્વ-મ્પ્રા॒તઃ । પ્ર જ॑નયત્યે॒વ તત્ ॥ બ્ર॒હ્મ॒વા॒દિનો॑ વદન્તિ । ચ॒તુરુન્ન॑યતિ ॥ 28 ॥

દ્વિર્જુ॑હોતિ । અથ॒ ક્વ॑ દ્વે આહુ॑તી ભવત॒ ઇતિ॑ । અ॒ગ્નૌ વૈ᳚શ્વાન॒ર ઇતિ॑ બ્રૂયાત્ । એ॒ષ વા અ॒ગ્નિર્વૈ᳚શ્વાન॒રઃ । યદ્બ્રા᳚હ્મ॒ણઃ । હુ॒ત્વા દ્વિઃ પ્રાશ્ઞા॑તિ । અ॒ગ્નાવે॒વ વૈ᳚શ્વાન॒રે દ્વે આહુ॑તી જુહોતિ ॥ દ્વિર્જુ॒હોતિ॑ । દ્વિર્નિમા᳚ર્​ષ્ટિ । દ્વિઃ પ્રાશ્ઞા॑તિ ॥ 29 ॥

ષટ્-થ્સમ્પ॑દ્યન્તે । ષડ્વા ઋ॒તવઃ॑ । ઋ॒તૂને॒વ પ્રી॑ણાતિ । બ્ર॒હ્મ॒વા॒દિનો॑ વદન્તિ । કિ॒-ન્દે॒વ॒ત્ય॑-મગ્નિહો॒ત્રમિતિ॑ । વૈ॒શ્વ॒દે॒વમિતિ॑ બ્રૂયાત્ । ય-દ્યજુ॑ષા જુ॒હોતિ॑ । તદૈ᳚ન્દ્રા॒ગ્નમ્ । યત્-તૂ॒ષ્ણીમ્ । તત્-પ્રા॑જાપ॒ત્યમ્ ॥ 30 ॥

યન્નિ॒માર્​ષ્ટિ॑ । તદોષ॑ધીનામ્ । યદ્દ્વિ॒તીય᳚મ્ । તત્-પિ॑તૃ॒ણામ્ । યત્-પ્રાશ્ઞા॑તિ । ત-દ્ગર્ભા॑ણામ્ । તસ્મા॒-દ્ગર્ભા॒ અન॑શ્નન્તો વર્ધન્તે । યદા॒ચામ॑તિ । તન્મ॑નુ॒ષ્યા॑ણામ્ ॥ ઉદ॑મ્પર્યા॒વૃત્યાચા॑મતિ ॥ 31 ॥

આ॒ત્મનો॑ ગોપી॒થાય॑ ॥ નિર્ણે॑નેક્તિ॒ શુદ્ધ્યૈ᳚ ॥ નિષ્ટ॑પતિ સ્વ॒ગાકૃ॑ત્યૈ । ઉ-દ્દિ॑શતિ । સ॒પ્ત॒ર્॒ષીને॒વ પ્રી॑ણાતિ ॥ દ॒ક્ષિ॒ણા પ॒ર્યાવ॑ર્તતે । સ્વમે॒વ વી॒ર્ય॑મનુ॑ પ॒ર્યાવ॑ર્તતે । તસ્મા॒-દ્દક્ષિ॒ણો-ઽર્ધ॑ આ॒ત્મનો॑ વી॒ર્યા॑વત્તરઃ । અથો॑ આદિ॒ત્યસ્યૈ॒વાવૃત॒મનુ॑ પ॒ર્યાવ॑ર્તતે ॥ હુ॒ત્વોપ॒ સમિ॑ન્ધે ॥ 32 ॥

બ્ર॒હ્મ॒વ॒ર્ચ॒સસ્ય॒ સમિ॑દ્ધ્યૈ ॥ ન બ॒ર॒ઃઇરનુ॒ પ્ર હ॑રેત્ । અસગ્ગ્॑સ્થિતો॒ વા એ॒ષ ય॒જ્ઞઃ । યદ॑ગ્નિહો॒ત્રમ્ । યદ॑નુ પ્ર॒હરે᳚ત્ । ય॒જ્ઞં-વિઁચ્છિ॑ન્દ્યાત્ । તસ્મા॒ન્નાનુ॑ પ્ર॒હૃત્ય᳚મ્ । ય॒જ્ઞસ્ય॒ સન્ત॑ત્યૈ ॥ અ॒પો નિ ન॑યતિ । અ॒વ॒ભૃ॒થસ્યૈ॒વ રૂ॒પમ॑કઃ ॥ 33 ॥
(અ॒ભ॒વ॒ન્ - ભ॒વ॒તિ॒ - જુ॒હુ॒યાન્ - ન॑યતિ - માર્​ષ્ટિ॒ દ્વિઃ પ્રાશ્ઞા॑તિ - પ્રાજાપ॒ત્ય - માચા॑મતી - ન્ધે - ઽકઃ) (અ. 4)

અનુવાકં 5 - કામ્યાનિ હોમદ્રવ્યાણિ
બ્ર॒હ્મ॒વા॒દિનો॑ વદન્તિ । અ॒ગ્નિ॒હો॒ત્રપ્રા॑યણા ય॒જ્ઞાઃ । કિ-મ્પ્રા॑યણ-મગ્નિહો॒ત્રમિતિ॑ । વ॒થ્સો વા અ॑ગ્નિહો॒ત્રસ્ય॒ પ્રાય॑ણમ્ । અ॒ગ્નિ॒હો॒ત્રં-યઁજ્ઞાના᳚મ્ ॥ તસ્ય॑ પૃથિ॒વી સદઃ॑ । અ॒ન્તરિ॑ક્ષ॒-માગ્ની᳚દ્ધ્રમ્ । દ્યૌર્-હ॑વિ॒ર્ધાન᳚મ્ । દિ॒વ્યા આપઃ॒ પ્રોક્ષ॑ણયઃ । ઓષ॑ધયો બ॒ર॒ઃઇઃ ॥ 34 ॥
વન॒સ્પત॑ય ઇ॒દ્ધ્મઃ । દિશઃ॑ પરિ॒ધયઃ॑ । આ॒દિ॒ત્યો યૂપઃ॑ । યજ॑માનઃ પ॒શુઃ । સ॒મુ॒દ્રો॑-ઽવભૃ॒થઃ । સં॒​વઁ॒થ્સ॒ર-સ્સ્વ॑ગાકા॒રઃ । તસ્મા॒દાહિ॑તાગ્ને॒-સ્સર્વ॑મે॒વ બ॑ર્​હિ॒ષ્ય॑-ન્દ॒ત્ત-મ્ભ॑વતિ । ય-થ્સા॒ય-ઞ્જુ॒હોતિ॑ । રાત્રિ॑મે॒વ તેન॑ દક્ષિ॒ણ્યા᳚-ઙ્કુરુતે । યત્-પ્રા॒તઃ ॥ 35 ॥

અહ॑રે॒વ તેન॑ દક્ષિ॒ણ્ય॑-ઙ્કુરુતે । યત્-તતો॒ દદા॑તિ । સા દક્ષિ॑ણા ॥ યાવ॑ન્તો॒ વૈ દે॒વા અહુ॑ત॒માદન્ન્॑ । તે પરા॑-ઽભવન્ન્ । ત એ॒તદ॑ગ્નિહો॒ત્રગ્​મ્ સર્વ॑સ્યૈ॒વ સ॑મવ॒દાયા॑જુહવુઃ । તસ્મા॑દાહુઃ । અ॒ગ્નિ॒હો॒ત્રં-વૈઁ દે॒વા ગૃ॒હાણા॒-ન્નિષ્કૃ॑તિ-મપશ્ય॒ન્નિતિ॑ । ય-થ્સા॒ય-ઞ્જુ॒હોતિ॑ । રાત્રિ॑યા એ॒વ તદ્ધુ॒તાદ્યા॑ય ॥ 36 ॥

યજ॑માન॒સ્યા-પ॑રાભાવાય । યત્-પ્રા॒તઃ । અહ્ન॑ એ॒વ તદ્ધુ॒તાદ્યા॑ય । યજ॑માન॒સ્યા-પ॑રાભાવાય । યત્-તતો॒-ઽશ્નાતિ॑ । હુ॒તમે॒વ તત્ ॥ દ્વયોઃ॒ પય॑સા જુહુયાત્-પ॒શુકા॑મસ્ય । એ॒તદ્વા અ॑ગ્નિહો॒ત્ર-મ્મિ॑થુ॒નમ્ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । પ્ર પ્ર॒જયા॑ પ॒શુભિ॑-ર્મિથુ॒નૈ-ર્જા॑યતે ॥ 37 ॥

ઇ॒મામે॒વ પૂર્વ॑યા દુ॒હે । અ॒મૂમુત્ત॑રયા । અ॒ધિ॒શ્રિત્યોત્ત॑ર॒મા ન॑યતિ । યોના॑વે॒વ ત-દ્રેત॑-સ્સિઞ્ચતિ પ્ર॒જન॑ને ॥ આજ્યે॑ન જુહુયા॒ત્-તેજ॑સ્કામસ્ય । તેજો॒ વા આજ્ય᳚મ્ । તે॒જ॒સ્વ્યે॑વ ભ॑વતિ । પય॑સા પ॒શુકા॑મસ્ય । એ॒તદ્વૈ પ॑શૂ॒નાગ્​મ્ રૂ॒પમ્ । રૂ॒પેણૈ॒વાસ્મૈ॑ પ॒શૂનવ॑ રુન્ધે ॥ 38 ॥

પ॒શુ॒માને॒વ ભ॑વતિ । દ॒દ્ધ્નેન્દ્રિ॒ય કા॑મસ્ય । ઇ॒ન્દ્રિ॒યં-વૈઁ દધિ॑ । ઇ॒ન્દ્રિ॒યા॒વ્યે॑વ ભ॑વતિ । ય॒વા॒ગ્વા᳚ ગ્રામ॑કામસ્યૌષ॒ધા વૈ મ॑નુ॒ષ્યાઃ᳚ । ભા॒ગ॒ધેયે॑નૈ॒વાસ્મૈ॑ સજા॒તાનવ॑-રુન્ધે । ગ્રા॒મ્યે॑વ ભ॑વતિ ॥
અય॑જ્ઞો॒ વા એ॒ષઃ । યો॑સા॒મા ॥ 39 ॥

ચ॒તુરુન્ન॑યતિ । ચતુ॑રક્ષરગ્​મ્ રથન્ત॒રમ્ । ર॒થ॒ન્ત॒રસ્યૈ॒ષ વર્ણઃ॑ । ઉ॒પરી॑વ હરતિ । અ॒ન્તરિ॑ક્ષં-વાઁમદે॒વ્યમ્ । વા॒મ॒દે॒વ્યસ્યૈ॒ષ વર્ણઃ॑ । દ્વિર્જુ॑હોતિ । દ્વ્ય॑ક્ષર-મ્બૃ॒હત્ । બૃ॒હ॒ત એ॒ષ વર્ણઃ॑ । અ॒ગ્નિ॒હો॒ત્રમે॒વ ત-થ્સામ॑ન્વત્-કરોતિ ॥ 40 ॥

યો વા અ॑ગ્નિહો॒ત્રસ્યો॑પ॒સદો॒ વેદ॑ । ઉપૈ॑નમુપ॒સદો॑ નમન્તિ । વિ॒ન્દત॑ ઉપસ॒ત્તાર᳚મ્ । ઉ॒ન્નીયોપ॑ સાદયતિ । પૃ॒થિ॒વીમે॒વ પ્રી॑ણાતિ । હો॒ષ્યન્નુપ॑ સાદયતિ । અ॒ન્તરિ॑ક્ષમે॒વ પ્રી॑ણાતિ । હુ॒ત્વોપ॑ સાદયતિ । દિવ॑મે॒વ પ્રી॑ણાતિ । એ॒તા વા અ॑ગ્નિહો॒ત્રસ્યો॑પ॒સદઃ॑ ॥ 41 ॥

ય એ॒વં-વેઁદ॑ । ઉપૈ॑ન-મુપ॒સદો॑ નમન્તિ । વિ॒ન્દત॑ ઉપસ॒ત્તાર᳚મ્ ॥ યો વા અ॑ગ્નિહો॒ત્રસ્યાશ્રા॑વિત-મ્પ્ર॒ત્યાશ્રા॑વિત॒ગ્​મ્॒ હોતા॑ર-મ્બ્ર॒હ્માણં॑-વઁષટ્કા॒રં-વેઁદ॑ । તસ્ય॒ ત્વે॑વ હુ॒તમ્ । પ્રા॒ણો વા અ॑ગ્નિહો॒ત્રસ્યાશ્રા॑વિતમ્ । અ॒પા॒નઃ પ્ર॒ત્યાશ્રા॑વિતમ્ । મનો॒ હોતા᳚ । ચક્ષુ॑-ર્બ્ર॒હ્મા । નિ॒મે॒ષો વ॑ષટ્કા॒રઃ ॥ 42 ॥

ય એ॒વં-વેઁદ॑ । તસ્ય॒ ત્વે॑વ હુ॒તમ્ ॥ સા॒યં॒-યાઁવા॑નશ્ચ॒ વૈ દે॒વાઃ પ્રા॑ત॒ર્યાવા॑ણશ્ચા-ગ્નિહો॒ત્રિણો॑ ગૃ॒હમાગ॑ચ્છન્તિ । તાન્. યન્ન ત॒ર્પયે᳚ત્ । પ્ર॒જયા᳚-ઽસ્ય પ॒શુભિ॒ર્વિ તિ॑ષ્ઠેરન્ન્ । યત્ત॒ર્પયે᳚ત્ । તૃ॒પ્તા એ॑ન-મ્પ્ર॒જયા॑ પ॒શુભિ॑સ્તર્પયેયુઃ ॥ સ॒જૂર્દે॒વૈ-સ્સા॒યં-યાઁવ॑ભિ॒રિતિ॑ સા॒યગ્​મ્ સ-મ્મૃ॑શતિ । સ॒જૂર્દે॒વૈઃ પ્રા॒તર્યાવ॑ભિ॒રિતિ॑ પ્રા॒તઃ । યે ચૈ॒વ દે॒વા-સ્સા॑યં॒-યાઁવા॑નો॒ યે ચ॑ પ્રાત॒ર્યાવા॑ણઃ ॥ 43 ॥

તાને॒વોભયાગ્॑ સ્તર્પયતિ । ત એ॑ન-ન્તૃ॒પ્તાઃ પ્ર॒જયા॑ પ॒શુભિ॑ સ્તર્પયન્તિ ॥ અ॒રુ॒ણો હ॑ સ્મા॒હૌપ॑વેશિઃ । અ॒ગ્નિ॒હો॒ત્ર એ॒વાહગ્​મ્ સા॒ય-મ્પ્રા॑ત॒ર્વજ્ર॒-મ્ભ્રાતૃ॑વ્યેભ્યઃ॒ પ્ર હ॑રામિ । તસ્મા॒-ન્મત્પાપી॑યાગ્​મ્સો॒ ભ્રાતૃ॑વ્યા॒ ઇતિ॑ । ચ॒તુરુન્ન॑યતિ । દ્વિર્જુ॑હોતિ । સ॒મિ-થ્સ॑પ્ત॒મી । સ॒પ્તપ॑દા॒ શક્વ॑રી । શા॒ક્વ॒રો વજ્રઃ॑ । અ॒ગ્નિ॒હો॒ત્ર એ॒વ તથ્સા॒ય-મ્પ્રા॑ત॒ર્વજ્રં॒-યઁજ॑માનો॒ ભ્રાતૃ॑વ્યાય॒ પ્ર હ॑રતિ । ભવ॑ત્યા॒ત્મના᳚ । પરા᳚-ઽસ્ય॒ ભ્રાતૃ॑વ્યો ભવતિ ॥ 44 ॥
(બ॒ર્॒હિઃ - પ્રા॒ત--ર્ હુ॒તાદ્યા॑ય - જાયતે - રુન્ધે - ઽસા॒મા - ક॑રો - ત્યે॒તા વા અ॑ગ્નિહો॒ત્રસ્યો॑ પ॒સદો॑ - વષટ્કા॒ર - શ્ચ॑ પ્રાત॒ર્યાવા॑ણો॒ - વજ્ર॒સ્ત્રીણિ॑ ચ) (અ. 5)

અનુવાકં 6 - અભ્યુદ્દ્રવણમ્, હોમાભાવપ્રતીકારશ્ચ
પ્ર॒જાપ॑તિ-રકામય-તાત્મ॒ન્ વન્મે॑ જાયે॒તેતિ॑ । સો॑-ઽજુહોત્ । તસ્યા᳚ત્મ॒ન્ વદ॑જાયત । અ॒ગ્નિ-ર્વા॒યુરા॑-દિ॒ત્યઃ । તે᳚-ઽબ્રુવન્ન્ । પ્ર॒જાપ॑તિ-રહૌષી-દાત્મ॒ન્-વન્મે॑ જાયે॒તેતિ॑ । તસ્ય॑ વ॒યમ॑જનિષ્મહિ । જાય॑તા-ન્ન આત્મ॒ન્-વદિતિ॒ તે॑-ઽજુહવુઃ । પ્રા॒ણાના॑મ॒ગ્નિઃ । ત॒નુવૈ॑ વા॒યુઃ ॥ 45 ॥

ચક્ષુ॑ષ આદિ॒ત્યઃ । તેષાગ્​મ્॑ હુ॒તાદ॑જાયત॒ ગૌરે॒વ ॥ તસ્યૈ॒ પય॑સિ॒ વ્યાય॑ચ્છન્ત । મમ॑ હુ॒તાદ॑જનિ॒ મમેતિ॑ । તે પ્ર॒જાપ॑તિ-મ્પ્ર॒શ્નમા॑યન્ન્ । સ આ॑દિ॒ત્યો᳚-ઽગ્નિ-મ॑બ્રવીત્ । ય॒ત॒રો નૌ॒ જયા᳚ત્ । તન્નૌ॑ સ॒હાસ॒દિતિ॑ । કસ્યૈ કો-ઽહૌ॑ષી॒દિતિ॑ પ્ર॒જાપ॑તિ-રબ્રવી॒ત્-કસ્યૈ ક॒ ઇતિ॑ । પ્રા॒ણાના॑મ॒હમિત્ય॒ગ્નિઃ ॥ 46 ॥

ત॒નુવા॑ અ॒હમિતિ॑ વા॒યુઃ । ચક્ષુ॑ષો॒-ઽહમિત્યા॑દિ॒ત્યઃ । ય એ॒વ પ્રા॒ણાના॒મહૌ॑ષીત્ । તસ્ય॑ હુ॒તાદ॑જ॒નીતિ॑ । અ॒ગ્નેર્-હુ॒તાદ॑જ॒નીતિ॑ । તદ॑ગ્નિહો॒ત્રસ્યા᳚-ગ્નિહોત્ર॒ત્વમ્ । ગૌર્વા અ॑ગ્નિહો॒ત્રમ્ । ય એ॒વં-વેઁદ॒ ગૌર॑ગ્નિહો॒ત્રમિતિ॑ । પ્રા॒ણા॒પા॒નાભ્યા॑-મે॒વાગ્નિગ્​મ્ સમ॑ર્ધયતિ । અવ્ય॑ર્ધુકઃ પ્રાણાપા॒નાભ્યા᳚-મ્ભવતિ ॥ 47 ॥

ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ તૌ વા॒યુર॑બ્રવીત્ । અનુ॒ મા ભ॑જત॒મિતિ॑ । યદે॒વ ગાર્​હ॑પત્યે-ઽધિ॒શ્રિત્યા॑-હવ॒નીય॑-મ॒ભ્યુ॑દ્દ્રવાન્॑ । તેન॒ ત્વા-મ્પ્રી॑ણા॒નિત્ય॑-બ્રૂતામ્ । તસ્મા॒-દ્ય-દ્ગાર્​હ॑પત્યે-ઽધિ॒-શ્રિત્યા॑હવ॒નીય॑-મ॒ભ્યુ॑દ્દ્રવ॑તિ । વા॒યુમે॒વ તેન॑ પ્રીણાતિ ॥ પ્ર॒જાપ॑તિ-ર્દે॒વતા᳚-સ્સૃ॒જમા॑નઃ । અ॒ગ્નિમે॒વ દે॒વતા॑ના-મ્પ્રથ॒મ-મ॑સૃજત । સો᳚-ઽન્યદા॑લ॒મ્-ભ્ય॑મવિ॑ત્ત્વા ॥ 48 ॥

પ્ર॒જાપ॑તિમ॒ભિ પ॒ર્યાવ॑ર્તત । સ મૃ॒ત્યો-ર॑બિભેત્ । સો॑-ઽમુમા॑દિ॒ત્ય-મા॒ત્મનો॒ નિર॑મિમીત । તગ્​મ્હુ॒ત્વા પરા᳚મ્પ॒ર્યાવ॑ર્તત । તતો॒ વૈ સ મૃ॒ત્યુમપા॑જયત્ । અપ॑ મૃ॒ત્યુ-ઞ્જ॑યતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ તસ્મા॒-દ્યસ્યૈ॒વં-વિઁ॒દુષઃ॑ । ઉ॒તૈકા॒હમુ॒ત દ્વ્ય॒હ-ન્ન જુહ્વ॑તિ । હુ॒તમે॒વાસ્ય॑ ભવતિ । અ॒સૌ હ્યા॑દિ॒ત્યો᳚-ઽગ્નિહો॒ત્રમ્ ॥ 49 ॥
(ત॒નુવૈ॑ વા॒યુ - ર॒ગ્નિ--ર્ ભ॑વ॒ - ત્યવિ॑ત્ત્વા - ભવ॒ત્યેક॑-ઞ્ચ) (અ. 6)

અનુવાકં 7 - હવિષ-સ્સર્વદેવતાસમ્બન્ધેન પ્રશંસા
રૌ॒દ્ર-ઙ્ગવિ॑ । વા॒ય॒વ્ય॑-મુપ॑સૃષ્ટમ્ । આ॒શ્વિ॒ન-ન્દુ॒હ્યમા॑નમ્ । સૌ॒મ્ય-ન્દુ॒ગ્ધમ્ । વા॒રુ॒ણમધિ॑શ્રિતમ્ । વૈ॒શ્વ॒દે॒વા ભિ॒ન્દવઃ॑ । પૌ॒ષ્ણમુદ॑ન્તમ્ । સા॒ર॒સ્વ॒તં-વિઁ॒ષ્યન્દ॑માનમ્ । મૈ॒ત્રગ્​મ્ શરઃ॑ । ધા॒તુરુદ્વા॑સિતમ્ । બૃહ॒સ્પતે॒રુન્ની॑તમ્ । સ॒વિ॒તુઃ પ્રક્રા᳚ન્તમ્ । દ્યા॒વા॒પૃ॒થિ॒વ્યગ્ગ્॑ હ્રિ॒યમા॑ણમ્ । ઐ॒ન્દ્રા॒ગ્ન-મુપ॑સન્નમ્ । અ॒ગ્નેઃ પૂર્વા ઽઽહુ॑તિઃ । પ્ર॒જાપ॑તે॒-રુત્ત॑રા । ઐ॒ન્દ્રગ્​મ્ હુ॒તમ્ ॥ 50 ॥
(ઉદ્વા॑સિતગ્​મ્ સ॒પ્ત ચ॑) (અ. 7)

અનુવાકં 8 - દોહનપ્રકારો-ઽગ્નિહોત્રહોત્રશ્ચ
દ॒ક્ષિ॒ણ॒ત ઉપ॑ સૃજતિ । પિ॒તૃ॒લો॒કમે॒વ તેન॑ જયતિ ॥ પ્રાચી॒માવ॑ર્તયતિ । દે॒વ॒લો॒કમે॒વ તેન॑ જયતિ । ઉદી॑ચીમા॒વૃત્ય॑ દોગ્ધિ । મ॒નુ॒ષ્ય॒લો॒કમે॒વ તેન॑ જયતિ ॥ પૂર્વૌ॑ દુહ્યાજ્જ્યે॒ષ્ઠસ્ય॑ જ્યૈષ્ઠિને॒યસ્ય॑ । યો વા॑ ગ॒તશ્રી॒-સ્સ્યાત્ । અપ॑રૌ દુહ્યાત્-કનિ॒ષ્ઠસ્ય॑ કાનિષ્ઠિને॒યસ્ય॑ । યો વા॒ બુભૂ॑ષેત્ ॥ 51 ॥

ન સ-મ્મૃ॑શતિ । પા॒પ॒વ॒સ્ય॒સસ્ય॒ વ્યાવૃ॑ત્ત્યૈ ॥ વા॒ય॒વ્યં॑-વાઁ એ॒તદુપ॑સૃષ્ટમ્ । આ॒શ્વિ॒ન-ન્દુ॒હ્યમા॑નમ્ । મૈ॒ત્ર-ન્દુ॒ગ્ધમ્ । અ॒ર્ય॒મ્ણ ઉ॑દ્વા॒સ્યમા॑નમ્ । ત્વા॒ષ્ટ્ર-મુ॑ન્ની॒યમા॑નમ્ । બૃહ॒સ્પતે॒-રુન્ની॑તમ્ । સ॒વિ॒તુઃ પ્રક્રા᳚ન્તમ્ । દ્યા॒વા॒પૃ॒થિ॒વ્યગ્ગ્॑ હ્રિ॒યમા॑ણમ્ ॥ 52 ॥

ઐ॒ન્દ્રા॒ગ્નમુપ॑ સાદિતમ્ । સર્વા᳚ભ્યો॒ વા એ॒ષ દે॒વતા᳚ભ્યો જુહોતિ । યો᳚-ઽગ્નિહો॒ત્ર-ઞ્જુ॒હોતિ॑ ॥ યથા॒ ખલુ॒ વૈ ધે॒નુ-ન્તી॒ર્થે ત॒ર્પય॑તિ । એ॒વમ॑ગ્નિહો॒ત્રી યજ॑માન-ન્તર્પયતિ । તૃપ્ય॑તિ પ્ર॒જયા॑ પ॒શુભિઃ॑ । પ્રસુ॑વ॒ર્ગં-લોઁ॒ક-ઞ્જા॑નાતિ । પશ્ય॑તિ પુ॒ત્રમ્ । પશ્ય॑તિ॒ પૌત્ર᳚મ્ । પ્ર પ્ર॒જયા॑ પ॒શુભિ॑-ર્મિથુ॒નૈ-ર્જા॑યતે । યસ્યૈ॒વં-વિઁ॒દુષો᳚-ઽગ્નિહો॒ત્ર-ઞ્જુહ્વ॑તિ । ય ઉ॑ ચૈન દે॒વં-વેઁદ॑ ॥ 53 ॥
(બભૂ॑ષે- દ્ધ્રિ॒યમા॑ણં - જાયતે॒ દ્વે ચ॑) (અ. 8)

અનુવાકં 9 - અગ્નિહોત્રસ્યાસંસૃષ્ટહોમમન્ત્રૌ
ત્રયો॒ વૈ પ્રૈ॑યમે॒ધા આ॑સન્ન્ । તેષા॒-ન્ત્રિરેકો᳚-ઽગ્નિહો॒ત્ર-મ॑જુહોત્ । દ્વિરેકઃ॑ । સ॒કૃદેકઃ॑ । તેષાં॒-યઁસ્ત્રિરજુ॑હોત્ । સ ઋ॒ચા-ઽજુ॑હોત્ । યો દ્વિઃ । સ યજુ॑ષા । ય-સ્સ॒કૃત્ । સ તૂ॒ષ્ણીમ્ ॥ 54 ॥

યશ્ચ॒ યજુ॒ષા ઽજુ॑હો॒દ્યશ્ચ॑ તૂ॒ષ્ણીમ્ । તાવુ॒ભાવા᳚ર્ધ્નુતામ્ । તસ્મા॒-દ્યજુ॒ષા ઽઽહુ॑તિઃ॒ પૂર્વા॑ હોત॒વ્યા᳚ । તૂ॒ષ્ણીમુત્ત॑રા । ઉ॒ભે એ॒વર્ધી અવ॑રુન્ધે । અ॒ગ્નિ-ર્જ્યોતિ॒-ર્જ્યોતિ॑ર॒ગ્નિ-સ્સ્વાહેતિ॑ સા॒ય-ઞ્જુ॑હોતિ । રેત॑ એ॒વ ત-દ્દ॑ધાતિ । સૂર્યો॒ જ્યોતિ॒-ર્જ્યોતિ॒-સ્સૂર્ય॒-સ્સ્વાહેતિ॑ પ્રા॒તઃ । રેત॑ એ॒વ હિ॒ત-મ્પ્ર જ॑નયતિ ॥ રેતો॒ વા એ॒તસ્ય॑ હિ॒ત-ન્ન પ્ર જા॑યતે ॥ 55 ॥

યસ્યા᳚ગ્નિહો॒ત્રમહુ॑ત॒ગ્​મ્॒ સૂર્યો॒-ઽભ્યુ॑દેતિ॑ । ય-દ્યન્તે॒ સ્યાત્ । ઉ॒ન્નીય॒ પ્રાંઉ॒દાદ્ર॑વેત્ । સ ઉ॑પ॒સાદ્યાતમિ॑તો-રાસીત । સ ય॒દા તામ્યે᳚ત્ । અથ॒ ભૂ-સ્સ્વાહેતિ॑ જુહુયાત્ । પ્ર॒જાપ॑તિ॒ર્વૈ ભૂ॒તઃ । તમે॒વો-પા॑સરત્ । સ એ॒વૈન॒-ન્તત॒ ઉન્ન॑યતિ । નાર્તિ॒માર્ચ્છ॑તિ॒ યજ॑માનઃ ॥ 56 ॥
(તૂ॒ષ્ણીં - જા॑યતે॒ - યજ॑માનઃ) (અ. 9)

અનુવાકં 10 - વહ્નેરવસ્થાવિશેષાનુસારેણ હોમઃ
યદ॒ગ્નિ-મુ॒દ્ધર॑તિ । વસ॑વ॒સ્તર્​હ્ય॒ગ્નિઃ । તસ્મિ॒ન્॒. યસ્ય॒ તથા॑વિધે॒ જુહ્વ॑તિ । વસુ॑ષ્વે॒વાસ્યા᳚ગ્નિહો॒ત્રગ્​મ્ હુ॒ત-મ્ભ॑વતિ ॥ નિહિ॑તો ધૂપા॒યઞ્છે॑તે । રુ॒દ્રાસ્તહ્ય॒ર્ગ્નિઃ । તસ્મિ॒ન્.॒ યસ્ય॒ તથા॑વિધે॒ જુહ્વ॑તિ । રુ॒દ્રેષ્વે॒વાસ્યા᳚ગ્નિહો॒ત્રગ્​મ્ હુ॒ત-મ્ભ॑વતિ ॥ પ્ર॒થ॒મમિ॒દ્ધ્મમ॒ર્ચિરા લ॑ભતે । આ॒દિ॒ત્યાસ્તર્​હ્ય॒ગ્નિઃ ॥ 57 ॥

તસ્મિ॒ન્॒. યસ્ય॒ તથા॑વિધે॒ જુહ્વ॑તિ । આ॒દિ॒ત્યેષ્વે॒વાસ્યા᳚ગ્નિહો॒ત્રગ્​મ્ હુ॒ત-મ્ભ॑વતિ ॥ સર્વ॑ એ॒વ સ॑ર્વ॒શ ઇ॒દ્ધ્મ આદી᳚પ્તો ભવતિ । વિશ્વે॑ દે॒વાસ્તહ્ય॒ર્ગ્નિઃ । તસ્મિ॒ન્॒. યસ્ય॒ તથા॑વિધે॒ જુહ્વ॑તિ । વિશ્વે᳚ષ્વે॒વાસ્ય॑ દે॒વેષ્વ॑ગ્નિહો॒ત્રગ્​મ્ હુ॒ત-મ્ભ॑વતિ ॥ નિ॒ત॒રામ॒ર્ચિરુ॒પાવૈ॑તિ લોહિ॒નીકે॑વ ભવતિ । ઇન્દ્ર॒સ્તર્​હ્ય॒ગ્નિઃ । તસ્મિ॒ન્॒. યસ્ય॒ તથા॑વિધે॒ જુહ્વ॑તિ । ઇન્દ્ર॑ એ॒વાસ્યા᳚ગ્નિહો॒ત્રગ્​મ્ હુ॒ત-મ્ભ॑વતિ ॥ 58 ॥

અઙ્ગા॑રા ભવન્તિ । તેભ્યો-ઽઙ્ગા॑રેભ્યો॒-ઽર્ચિરુદે॑તિ । પ્ર॒જાપ॑તિ॒સ્તર્​હ્ય॒ગ્નિઃ । તસ્મિ॒ન્॒. યસ્ય॒ તથા॑વિધે॒ જુહ્વ॑તિ । પ્ર॒જાપ॑તાવે॒વાસ્યા᳚ગ્નિહો॒ત્રગ્​મ્ હુ॒ત-મ્ભ॑વતિ ॥ શરો-ઽઙ્ગા॑રા॒ અદ્ધ્યૂ॑હન્તે । બ્રહ્મ॒-તર્​હ્ય॒ગ્નિઃ । તસ્મિ॒ન્.॒ યસ્ય॒ તથા॑વિધે॒ જુહ્વ॑તિ । બ્રહ્મ॑ન્ને॒વાસ્યા᳚ગ્નિહો॒ત્રગ્​મ્ હુ॒ત-મ્ભ॑વતિ ॥ વસુ॑ષુ રુ॒દ્રેષ્વા॑દિ॒ત્યેષુ॒ વિશ્વે॑ષુ દે॒વેષુ॑ । ઇન્દ્રે᳚ પ્ર॒જાપ॑તૌ॒ બ્રહ્મન્ન્॑ । અપ॑રિવર્ગમે॒વાસ્યૈ॒તાસુ॑ દે॒વતા॑સુ હુ॒ત-મ્ભ॑વતિ । યસ્યૈ॒વં-વિઁ॒દુષો᳚-ઽગ્નિહો॒ત્ર-ઞ્જુહ્વ॑તિ । ય ઉ॑ ચૈન દે॒વં-વેઁદ॑ ॥ 59 ॥
(આ॒દિ॒ત્યાસ્તર્​હ્ય॒ગ્નિ--ર્ ઇન્દ્ર॑ એ॒વાસ્યા᳚ગ્નિહો॒ત્રગ્​મ્ હુ॒ત-મ્ભ॑વતિ - દે॒વેષુ॑ ચ॒ત્વારિ॑ ચ) (અ. 10)

(યદ॒ગ્નિ-ન્નિહિ॑તઃ પ્રથ॒મગ્​મ્ સર્વ॑ એ॒વ નિ॑ત॒રામઙ્ગા॑રા॒-શ્શરો-ઽઙ્ગા॑રા॒
બ્રહ્મ॒વસુ॑ષ્વ॒ષ્ટૌ)

અનુવાકં 11 - કાલભેદેન સમન્ત્રક-મ્પરિષેચનમ્
ઋ॒ત-ન્ત્વા॑ સ॒ત્યેન॒ પરિ॑ષિઞ્ચા॒મીતિ॑ સા॒ય-મ્પરિ॑ષિઞ્ચતિ । સ॒ત્ય-ન્ત્વ॒ર્તેન॒ પરિ॑ષિઞ્ચા॒મીતિ॑ પ્રા॒તઃ । અ॒ગ્નિર્વા ઋ॒તમ્ । અ॒સાવા॑દિ॒ત્ય-સ્સ॒ત્યમ્ । અ॒ગ્નિમે॒વ તદા॑દિ॒ત્યેન॑ સા॒ય-મ્પરિ॑ષિઞ્ચતિ । અ॒ગ્નિના॑ ઽઽદિ॒ત્ય-મ્પ્રા॒તસ્સઃ । યાવ॑દહોરા॒ત્રે ભવ॑તઃ । તાવ॑દસ્ય લો॒કસ્ય॑ । નાર્તિ॒ર્ન રિષ્ટિઃ॑ । નાન્તો॒ ન પ॑ર્ય॒ન્તો᳚-ઽસ્તિ । યસ્યૈ॒વં-વિઁ॒દુષો᳚-ઽગ્નિહો॒ત્ર-ઞ્જુહ્વ॑તિ । ય ઉ॑ ચૈન દે॒વં-વેઁદ॑ ॥ 60 ॥
(અ॒સ્તિ॒ દ્વે ચ॑) (અ. 11)

(અઙ્ગિ॑રસઃ - પ્ર॒જાપ॑તિર॒ગ્નિગ્​મ્ - રુ॒દ્ર - ઉ॑ત્ત॒રાવ॑તીં - બ્રહ્મવા॒દિનો᳚ ઽગ્નિહો॒ત્રપ્રા॑યણા ય॒જ્ઞાઃ - પ્ર॒જાપ॑તિરકામયતાત્મ॒ન્વ-દ્- રૌ॒દ્ર-ઙ્ગવિ॑ -દક્ષિણ॒ત - સ્ત્રયો॒ વૈ - યદ॒ગ્નિ - મૃ॒ત-ન્ત્વા॑ સ॒ત્યેનૈકા॑દશ)

(અઙ્ગિ॑રસઃ॒ - પ્રૈવ તેન॑ - પ॒શૂને॒વ - યન્નિ॒માર્​ષ્ટિ॒ - યો વા અ॑ગ્નિહો॒ત્રસ્યો॑પ॒સદો॑ - દક્ષિણ॒ત-ષ્ષ॑ષ્ટિઃ )

(અઙ્ગિ॑રસો॒ - ય ઉ॑ ચૈન દે॒વં-વેઁદ॑)

॥ હરિઃ॑ ઓમ્ ॥

॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે દ્વિતીયાષ્ટકે પ્રથમઃ પ્રપાઠક-સ્સમાપ્તઃ ॥