કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય આરણ્યકે દ્વિતીયઃ પ્રપાઠકઃ - સ્વાધ્યાયબ્રાહ્મણં

ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હ॒રિઃ॒ ઓમ્ ॥

અનુવાકં 1
સહ॒ વૈ દે॒વાના॒-ઞ્ચાસુ॑રાણા-ઞ્ચ ય॒જ્ઞૌ પ્રત॑તાવાસ્તાં-વઁ॒યગ્ગ્​ સ્વ॒ર્ગં-લોઁ॒કમે᳚ષ્યામો વ॒યમે᳚ષ્યામ॒ ઇતિ॒ તે-ઽસુ॑રા-સ્સ॒ન્નહ્ય॒ સહ॑સૈ॒વાચ॑ર-ન્બ્રહ્મ॒ચર્યે॑ણ॒ તપ॑સૈવ દે॒વાસ્તે-ઽસુ॑રા અમુહ્ય॒ગ્ગ્॒સ્તે ન પ્રાજા॑ન॒ગ્ગ્॒સ્તે પરા॑ભવ॒ન્તે ન સ્વ॒ર્ગં-લોઁ॒કમા॑ય॒ન્, પ્રસૃ॑તેન॒ વૈ ય॒જ્ઞેન॑ દે॒વા-સ્સ્વ॒ર્ગં-લોઁ॒કમા॑ય॒-ન્ન પ્રસૃ॑તે॒નાસુ॑રા॒-ન્પરા॑-ઽભાવય॒ન્ ,પ્રસૃ॑તો હ॒ વૈ ય॑જ્ઞોપવી॒તિનો॑ ય॒જ્ઞો-ઽપ્ર॑સૃ॒તો-ઽનુ॑પવી॒તિનો॒ યત્કિઞ્ચ॑ બ્રાહ્મ॒ણો ય॑જ્ઞોપવી॒ત્યધી॑તે॒ યજ॑ત એ॒વ ત-ત્તસ્મા᳚-દ્યજ્ઞોપવી॒ત્યે॑વાધી॑યીત યા॒જયે॒-દ્યજે॑ત વા ય॒જ્ઞસ્ય॒ પ્રસૃ॑ત્યા॒ , અજિ॑નં॒-વાઁસો॑ વા દક્ષિણ॒ત ઉ॑પ॒વીય॒ દક્ષિ॑ણ-મ્બા॒હુમુદ્ધ॑ર॒તે-ઽવ॑ ધત્તે સ॒વ્યમિતિ॑ યજ્ઞોપવી॒તમે॒તદે॒વ વિપ॑રીત-મ્પ્રાચીનાવી॒તગ્​મ્ સં॒​વીઁત॑-મ્માનુ॒ષમ્ ॥ 1 ॥

અનુવાકં 2
રક્ષાગ્​મ્॑સિ॒ હવા॑ પુરોનુવા॒કે તપો-ઽગ્ર॑મતિષ્ઠન્ત॒ તા-ન્પ્ર॒જાપ॑તિ-ર્વ॒રેણો॒પામ॑ન્ત્રયત॒ તાનિ॒ વર॑મવૃણીતાદિ॒ત્યો નો॒ યોદ્ધા॒ ઇતિ॒ તા-ન્પ્ર॒જાપ॑તિ-રબ્રવી॒-દ્યોધ॑ય॒દ્ધ્વમિતિ॒ તસ્મા॒દુત્તિ॑ષ્ઠન્ત॒ગ્​મ્॒ હવા॒ તાનિ॒ રક્ષાગ્॑સ્યાદિ॒ત્યં-યોઁધ॑યન્તિ॒ યાવ॑દસ્ત॒મન્વ॑ગા॒-ત્તાનિ॑ હ॒ વા એ॒તાનિ॒ રક્ષાગ્​મ્॑સિ ગાયત્રિ॒યા ઽભિ॑મન્ત્રિતે॒નામ્ભ॑સા શામ્યન્તિ॒ તદુ॑ હ॒ વા એ॒તે બ્ર॑હ્મવા॒દિનઃ॑ પૂ॒ર્વાભિ॑મુ॒ખા-સ્સ॒ન્ધ્યાયા᳚-ઙ્ગાયત્રિ॒યા-ઽભિ॑મન્ત્રિતા॒ આપ॑ ઊ॒ર્ધ્વં-વિઁક્ષિ॑પન્તિ॒ તા એ॒તા આપો॑ વ॒જ્રીભૂ॒ત્વા તાનિ॒ રક્ષાગ્​મ્॑સિ
મ॒ન્દેહા-ઽરુ॑ણે દ્વી॒પે પ્રક્ષિ॑પન્તિ॒ ય-ત્પ્ર॑દક્ષિ॒ણ-મ્પ્રક્ર॑મન્તિ॒ તેન॑ પા॒પ્માન॒મવ॑ ધૂન્વન્ત્યુ॒દ્યન્ત॑મસ્તં॒-યઁન્ત॑માદિ॒ત્ય-મ॑ભિદ્ધ્યા॒યન્ કુ॒ર્વ-ન્બ્રા᳚હ્મ॒ણો વિ॒દ્વાન્-થ્સ॒કલ॑-મ્ભ॒દ્રમ॑શ્નુતે॒ ઽસાવા॑દિ॒ત્યો બ્ર॒હ્મેતિ॒ બ્રહ્મૈ॒વ સ-ન્બ્રહ્મા॒પ્યેતિ॒ ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ 2 ॥

અનુવાકં 3
ય-દ્દે॑વા દેવ॒હેડ॑નં॒ (દેવ॒હેળ॑નં॒) દેવા॑સશ્ચકૃ॒મા વ॒યમ્ ।
આદિ॑ત્યા॒સ્તસ્મા᳚ન્મા મુઞ્ચત॒ર્તસ્ય॒ર્તેન॒ મામિ॒ત ॥
દેવા॑ જીવનકા॒મ્યા ય-દ્વા॒ચા-ઽનૃ॑તમૂદિ॒મ ।
તસ્મા᳚ન્ન ઇ॒હ મુ॑ઞ્ચત॒ વિશ્વે॑ દેવા-સ્સ॒જોષ॑સઃ ॥
ઋ॒તેન॑ દ્યાવાપૃથિવી ઋ॒તેન॒ ત્વગ્​મ્ સ॑રસ્વતિ ।
કૃ॒તાન્નઃ॑ પા॒હ્યેન॑સો॒ ય-ત્કિઞ્ચાનૃ॑તમૂદિ॒મ ॥
ઇ॒ન્દ્રા॒ગ્ની મિ॒ત્રાવરુ॑ણૌ॒ સોમો॑ ધા॒તા બૃહ॒સ્પતિઃ॑ ।
તે નો॑ મુઞ્ચ॒ન્ત્વેન॑સો॒ યદ॒ન્યકૃ॑તમારિ॒મ ॥
સ॒જા॒ત॒શ॒ગ્​મ્॒સાદુ॒ત જા॑મિશ॒ગ્​મ્॒ સાજ્જ્યાય॑સ॒-શ્શગ્​મ્સા॑દુ॒ત વા॒ કની॑યસઃ ।
અના॑ધૃષ્ટ-ન્દે॒વકૃ॑તં॒-યઁદેન॒સ્તસ્મા॒-ત્ત્વમ॒સ્મા-ઞ્જા॑તવેદો મુમુગ્ધિ ॥
યદ્વા॒ચા ય-ન્મન॑સા બા॒હુભ્યા॑-મૂ॒રુભ્યા॑મષ્ઠી॒વદ્ભ્યા॑ શિ॒શ્નૈર્યદનૃ॑ત-ઞ્ચકૃ॒મા વ॒યમ્ ।
અ॒ગ્નિર્મા॒ તસ્મા॒દેન॑સા॒ ગાર્​હ॑પત્યઃ॒ પ્રમુ॑ઞ્ચતુ ચકૃ॒મ યાનિ॑ દુષ્કૃ॒તા ॥
યેન॑ ત્રિ॒તો અ॑ર્ણ॒વા-ન્નિ॑ર્બ॒ભૂવ॒ યેન॒ સૂર્ય॒-ન્તમ॑સો નિર્મુ॒મોચ॑ ।
યેનેન્દ્રો॒ વિશ્વા॒ અજ॑હા॒દરા॑તી॒સ્તેના॒હ-ઞ્જ્યોતિ॑ષા॒ જ્યોતિ॑રાનશા॒ન આ᳚ક્ષિ ॥
ય-ત્કુસી॑દ॒મપ્ર॑તીત્ત॒-મ્મયે॒હ યેન॑ ય॒મસ્ય॑ નિ॒ધિના॒ ચરા॑મિ ।
એ॒તત્તદ॑ગ્ને અનૃ॒ણો ભ॑વામિ॒ જીવ॑ન્ને॒વ પ્રતિ॒ તત્તે॑ દધામિ ॥
યન્મયિ॑ મા॒તા ગર્ભે॑ સ॒તિ । એન॑શ્ચ॒કાર॒ યત્પિ॒તા । અ॒ગ્નિર્મા॒ તસ્મા॒દેન॑સઃ ॥ યદા॑ પિ॒પેષ॑ મા॒તર॑-મ્પિ॒તર᳚મ્ । પુ॒ત્રઃ પ્રમુ॑દિતો॒ ધયન્ન્॑ । અહિગ્​મ્॑સિતૌ પિ॒તરૌ॒ મયા॒ તત્ । તદ॑ગ્ને અનૃ॒ણો ભ॑વામિ ॥ યદ॒ન્તરિ॑ક્ષ-મ્પૃથિ॒વીમુ॒ત દ્યામ્ । યન્મા॒તર॑-મ્પિ॒તરં॑-વાઁ જિહિગ્​મ્સિ॒મ । અ॒ગ્નિર્મા॒ તસ્મા॒દેન॑સઃ ॥
યદા॒શસા॑ નિ॒શસા॒ યત્પ॑રા॒શસા᳚ । યદેન॑શ્ચ કૃ॒મા નૂત॑નં॒-યઁત્પુ॑રા॒ણમ્ । અ॒ગ્નિર્મા॒ તસ્મા॒દેન॑સઃ ॥ અતિ॑ક્રામામિ દુરિ॒તં-યઁદેનઃ॑ । જહા॑મિ રિ॒પ્ર-મ્પ॑ર॒મે સ॒ધસ્થે᳚ । યત્ર॒ યન્તિ॑ સુ॒કૃતો॒ નાપિ॑ દુ॒ષ્કૃતઃ॑ । તમારો॑હામિ સુ॒કૃતા॒-ન્નુ લો॒કમ્ ॥ ત્રિ॒તે દે॒વા અ॑મૃજતૈ॒-તદેનઃ॑ । ત્રિ॒ત એ॒તન્મ॑નુ॒ષ્યે॑ષુ મામૃજે । તતો॑ મા॒ યદિ॒ કિઞ્ચિ॑દાન॒શે । અ॒ગ્નિર્મા॒ તસ્મા॒દેન॑સઃ ॥
દિ॒વિ જા॒તા અ॒ફ્સુ જા॒તાઃ । યા જા॒તા ઓષ॑ધીભ્યઃ । અથો॒ યા અ॑ગ્નિ॒જા આપઃ॑ । તા ન॑-શ્શુન્ધન્તુ॒ શુન્ધ॑નીઃ ॥ યદાપો॒ નક્ત॑-ન્દુરિ॒ત-ઞ્ચરા॑મ । યદ્વા॒ દિવા॒ નૂત॑નં॒-યઁત્પુ॑રા॒ણમ્ । હિર॑ણ્ય-વર્ણા॒સ્તત॒ ઉત્પુ॑નીત નઃ ॥ ઇ॒મ-મ્મે॑ વરુણ શ્રુધી॒ હવ॑મ॒દ્યા ચ॑ મૃડય । ત્વામ॑વ॒સ્યુરા ચ॑કે ॥
તત્ત્વા॑ યામિ॒ બ્રહ્મ॑ણા॒ વન્દ॑માન॒-સ્તદા શા᳚સ્તે॒ યજ॑માનો હ॒વિર્ભિઃ॑ । અહે॑ડમાનો વરુણે॒હ બો॒દ્ધ્યુરુ॑શસ॒ મા ન॒ આયુઃ॒ પ્રમો॑ષીઃ ॥ ત્વ-ન્નો॑ અગ્ને॒ વરુ॑ણસ્ય વિ॒દ્વા-ન્દે॒વસ્ય॒ હેડો-ઽવ॑ યાસિ સીષ્ઠાઃ । યજિ॑ષ્ઠો॒ વહ્નિ॑ તમ॒-શ્શોશુ॑ચાનો॒ વિશ્વા॒ દ્વેષા॑સિ॒ પ્રમુ॑મુગ્ધ્ય॒સ્મત્ ॥ સ ત્વન્નો॑ અગ્ને-ઽવ॒મો ભ॑વો॒તી નેદિ॑ષ્ઠો અ॒સ્યા ઉ॒ષસો॒ વ્યુ॑ષ્ટૌ । અવ॑ યક્ષ્વ નો॒ વરુ॑ણ॒ રરા॑ણો વી॒હિ મૃ॑ડી॒ક સુ॒હવો॑ ન એધિ ॥ ત્વમ॑ગ્ને અ॒યા-ઽસિ॑ । અ॒યા સન્મન॑સા હિ॒તઃ । અ॒યા સનઃઅ॒વ્યમૂ॑હિષે । અ॒યા નો॑ ધેહિ ભેષ॒જમ્ । ઇ॒ષ્ટો અ॒ગ્નિરાહુ॑તઃ । સ્વાહા॑કૃતઃ પિપર્તુ નઃ । સ્વ॒ગા દે॒વેભ્ય॑ ઇ॒દ-ન્નમઃ॑ ॥ 3 ॥
(મુ॒મુ॒ગ્ધિ॒ સ॒પ્ત ચ॑) (અ. 3)

અનુવાકં 4
યદદી᳚વ્યન્નૃ॒ણમ॒હ-મ્બ॒ભૂવાદિ॑-થ્સન્વા સઞ્જ॒ગર॒ જને᳚ભ્યઃ । અ॒ગ્નિર્મા॒ તસ્મા॒દિન્દ્ર॑શ્ચ સં​વિઁદા॒નૌ પ્રમુ॑ઞ્ચતામ્ ॥ યદ્ધસ્તા᳚ભ્યા-ઞ્ચ॒કર॒ કિલ્બિ॑ષાણ્ય॒ક્ષાણાં᳚-વઁ॒ગ્નુમુ॑પ॒જિઘ્ન॑માનઃ ।
ઉ॒ગ્ર॒મ્પ॒શ્યા ચ॑ રાષ્ટ્ર॒ભૃચ્ચ॒ તાન્ય॑ફ્સ॒રસા॒ વનુ॑દત્તા-મૃ॒ણાનિ॑ ॥ ઉગ્ર॑પંશ્યે॒ રાષ્ટ્ર॑ભૃ॒-ત્કિલ્બિ॑ષાણિ॒ યદ॒ક્ષવૃ॑ત્ત॒મનુ॑દત્તમે॒તત્ ।
નેન્ન॑ ઋ॒ણાનૃ॒ણવ॒ ઇથ્સ॑માનો ય॒મસ્ય॑ લો॒કે અધિ॑ રજ્જુ॒રાય॑ ॥ અવ॑ તે॒ હેડો॑ વરુણ॒ નમો॑ભિ॒રવ॑ ય॒જ્ઞેભિ॑રીમહે હ॒વિર્ભિઃ॑ । ક્ષય॑ન્ન॒સ્મભ્ય॑મસુર પ્રચેતો॒ રાજ॒ન્નેનાગ્​મ્॑સિ શિશ્રથઃ કૃ॒તાનિ॑ ॥ ઉદુ॑ત્ત॒મં-વઁ॑રુણ॒ પાશ॑મ॒સ્મદવા॑-ઽધ॒મં-વિઁમ॑દ્ધ્ય॒મગ્ગ્​ શ્ર॑થાય । અથા॑ વ॒યમા॑દિત્ય વ્ર॒તે તવા-ઽના॑ગસો॒ અદિ॑તયે સ્યામ ॥ ઇ॒મ-મ્મે॑ વરુણ શ્રુધી॒ હવ॑મ॒દ્યા ચ॑ મૃડય । ત્વામ॑વ॒સ્યુરા ચ॑કે ॥
તત્ત્વા॑ યામિ॒ બ્રહ્મ॑ણા॒ વન્દ॑માન॒-સ્તદા શા᳚સ્તે॒ યજ॑માનો હ॒વિર્ભિઃ॑ । અહે॑ડમાનો વરુણે॒હ બો॒દ્ધ્યુરુ॑શસ॒ મા ન॒ આયુઃ॒ પ્રમો॑ષીઃ ॥ ત્વ-ન્નો॑ અગ્ને॒ વરુ॑ણસ્ય વિ॒દ્વા-ન્દે॒વસ્ય॒ હેડો-ઽવ॑ યાસિ સીષ્ઠાઃ । યજિ॑ષ્ઠો॒ વહ્નિ॑ તમ॒-શ્શોશુ॑ચાનો॒ વિશ્વા॒ દ્વેષા॑સિ॒ પ્રમુ॑મુગ્ધ્ય॒સ્મત્ ॥ સ ત્વન્નો॑ અગ્ને-ઽવ॒મો ભ॑વો॒તી નેદિ॑ષ્ઠો અ॒સ્યા ઉ॒ષસો॒ વ્યુ॑ષ્ટૌ । અવ॑ યક્ષ્વ નો॒ વરુ॑ણ॒ રરા॑ણો વી॒હિ મૃ॑ડી॒ક સુ॒હવો॑ ન એધિ ॥ સઙ્કુ॑સુકો॒ વિકુ॑સુકો નિર્-ઋ॒થો યશ્ચ॑ નિસ્વ॒નઃ । તે-ઽ(1॒)સ્મ-દ્યક્ષ્મ॒મના॑ગસો દૂ॒રા-દ્દૂ॒રમ॑ચીચતમ્ ॥ નિર્ય॑ક્ષ્મમચીચતે કૃ॒ત્યા-ન્નિર્-ઋ॑તિ-ઞ્ચ । તેન॒ યો-ઽ(1॒)સ્મથ્સમૃ॑ચ્છાતૈ॒ તમ॑સ્મૈ॒ પ્રસુ॑વામસિ ॥ દુ॒શ્શ॒ગ્​મ્॒સા॒નુ॒શ॒ગ્​મ્॒સાભ્યા᳚-ઙ્ઘ॒ણેના॑નુઘ॒ણેન॑ ચ । તેના॒ન્યો-ઽ(1)॒સ્મ-થ્સમૃ॑ચ્છાતૈ॒ તમ॑સ્મૈ॒ પ્રસુ॑વામસિ ॥
સં​વઁર્ચ॑સા॒ પય॑સા॒ સન્ત॒નૂભિ॒રગ॑ન્મહિ॒ મન॑સા॒ સગ્​મ્ શિ॒વેન॑ । ત્વષ્ટા॑ નો॒ અત્ર॒ વિદ॑ધાતુ રા॒યો-ઽનુ॑માર્​ષ્ટુ ત॒ન્વો(1॒) ય-દ્વિલિ॑ષ્ટમ્ ॥ 4 ॥
(કૃ॒ત્યા-ન્નિર્-ઋ॑તિ-ઞ્ચ॒ પઞ્ચ॑ ચ) (અ. 4)

અનુવાકં 5
આયુ॑ષ્ટે વિ॒શ્વતો॑ દધદ॒યમ॒ગ્નિર્વરે᳚ણ્યઃ ।
પુન॑સ્તે પ્રા॒ણ આયા॑તિ॒ પરા॒ યક્ષ્મગ્​મ્॑ સુવામિ તે ॥
આ॒યુ॒ર્દા અ॑ગ્ને હ॒વિષો॑ જુષા॒ણો ઘૃ॒તપ્ર॑તીકો ઘૃ॒તયો॑નિરેધિ । ઘૃ॒ત-મ્પી॒ત્વા મધુ॒ ચારુ॒ ગવ્ય॑-મ્પિ॒તેવ॑ પુ॒ત્રમ॒ભિ ર॑ક્ષતાદિ॒મમ્ ॥
ઇ॒મમ॑ગ્ન॒ આયુ॑ષે॒ વર્ચ॑સે કૃધિ તિ॒ગ્મમોજો॑ વરુણ॒ સગ્​મ્શિ॑શાધિ । મા॒તેવા᳚સ્મા અદિતે॒ શર્મ॑ યચ્છ॒ વિશ્વે॑ દેવા॒ જર॑દષ્ટિ॒-ર્યથા-ઽસ॑ત્ ॥
અગ્ન॒ આયૂગ્​મ્॑ષિ પવસ॒ આસુ॒વોર્જ॒મિષ॑-ઞ્ચ નઃ ।
આ॒રે બા॑ધસ્વ દુ॒ચ્છુના᳚મ્ ॥ અગ્ને॒ પવ॑સ્વ॒ સ્વપા॑ અ॒સ્મે વર્ચ॑-સ્સુ॒વીર્ય᳚મ્ । દધ॑-દ્ર॒યિ-મ્મયિ॒ પોષ᳚મ્ ॥ 5.1અ ॥
અ॒ગ્નિર્-ઋષિઃ॒ પવ॑માનઃ॒ પાઞ્ચ॑જન્યઃ પુ॒રોહિ॑તઃ । તમી॑મહે મહાગ॒યમ્ ॥ અગ્ને॑ જા॒તા-ન્પ્રણુ॑દા ન-સ્સ॒પત્ના॒-ન્પ્રત્યજા॑તાઞ્જાતવેદો નુદસ્વ ।
અ॒સ્મે દી॑દિહિ સુ॒મના॒ અહે॑ડ॒ઞ્છર્મ॑ન્તે (અહે॑ળ॒ઞ્છર્મ॑ન્તે) સ્યામ ત્રિ॒વરૂ॑થ ઉ॒દ્ભૌ ॥
સહ॑સા જા॒તા-ન્પ્રણુ॑દા ન-સ્સ॒પત્ના॒-ન્પ્રત્યજા॑તાઞ્જાતવેદો નુદસ્વ । અધિ॑ નો બ્રૂહિ સુમન॒સ્યમા॑નો વ॒યગ્ગ્​ સ્યા॑મ॒ પ્રણુ॑દા ન-સ્સ॒પત્નાન્॑ ॥ અગ્ને॒ યો નો॒-ઽભિતો॒ જનો॒ વૃકો॒ વારો॒ જિઘાગ્​મ્॑સતિ । તાગ્​સ્ત્વં-વૃઁ॑ત્રહઞ્જહિ॒ વસ્વ॒સ્મભ્ય॒મા ભ॑ર ॥ અગ્ને॒ યો નો॑-ઽભિ॒દાસ॑તિ સમા॒નો યશ્ચ॒ નિષ્ટ્યઃ॑ । તં-વઁ॒યગ્​મ્ સ॒મિધ॑-ઙ્કૃ॒ત્વા તુભ્ય॑મ॒ગ્ને-ઽપિ॑દદ્ધ્મસિ ॥ 5.1બ્ ॥

યો ન॒-શ્શપા॒દશ॑પતો॒ યશ્ચ॑ ન॒-શ્શપ॑ત॒-શ્શપા᳚ત્ ।
ઉ॒ષાશ્ચ॒ તસ્મૈ॑ નિ॒મ્રુક્ચ॒ સર્વ॑-મ્પા॒પગ્​મ્ સમૂ॑હતામ્ ॥
યો ન॑-સ્સ॒પત્નો॒ યો રણો॒ મર્તો॑-ઽભિ॒દાસ॑તિ દેવાઃ ।
ઇ॒દ્ધ્મસ્યે॑વ પ્ર॒ક્ષાય॑તો॒ મા તસ્યોચ્છે॑ષિ॒ કિઞ્ચ॒ન ॥ યો માન્દ્વેષ્ટિ॑ જાતવેદો॒ ય-ઞ્ચા॒હ-ન્દ્વેષ્મિ॒ યશ્ચ॒ મામ્ । સર્વા॒ગ્॒સ્તાન॑ગ્ને॒ સન્દ॑હ॒ યાગ્​શ્ચા॒હ-ન્દ્વેષ્મિ॒ યે ચ॒ મામ્ ॥ યો અ॒સ્મભ્ય॑મરાતી॒યા-દ્યશ્ચ॑ નો॒ દ્વેષ॑તે॒ જનઃ॑ । નિન્દા॒દ્યો અ॒સ્મા-ન્દિફ્સા᳚ચ્ચ॒ સર્વા॒ગ્॒સ્તાન્મ॑ષ્મ॒ષા કુ॑રુ ॥
સગ્​મ્શિ॑ત-મ્મે॒ બ્રહ્મ॒ સગ્​મ્શિ॑તં-વીઁ॒ર્યામ્ (1॒) બલ᳚મ્ । સગ્​મ્શિ॑ત-ઙ્ક્ષ॒ત્ર-મ્મે॑ જિ॒ષ્ણુ યસ્યા॒હમસ્મિ॑ પુ॒રોહિ॑તઃ ॥
ઉદે॑ષા-મ્બા॒હૂ અ॑તિર॒મુ-દ્વર્ચો॒ અથો॒ બલ᳚મ્ ।
ક્ષિ॒ણોમિ॒ બ્રહ્મ॑ણા॒-ઽમિત્રા॒નુન્ન॑યામિ॒ સ્વાઁ(2) અ॒હમ્ ॥ પુન॒ર્મનઃ॒ પુન॒રાયુ॑ર્મ॒ આગા॒-ત્પુન॒શ્ચક્ષુઃ॒ પુન॒-શ્શ્રોત્ર॑-મ્મ॒ આગા॒ત્
પુનઃ॑ પ્રા॒ણઃ પુન॒રાધી॑ત-મ્મ॒ આગા᳚ત્ ।
વૈ॒શ્વા॒ન॒રો મે-ઽદ॑બ્ધસ્તનૂ॒પા અવ॑બાધતા-ન્દુરિ॒તાનિ॒ વિશ્વા᳚ ॥ 5.1ચ્ ॥
(પોષં॑ - દદ્ધ્મસિ - પુ॒રોહિ॑તશ્ચ॒ત્વારિ॑ ચ) (અ. 5)

અનુવાકં 6
વૈ॒શ્વા॒ન॒રાય॒ પ્રતિ॑વેદયામો॒ યદી॑નૃ॒ણગ્​મ્ સ॑ઙ્ગ॒રો દે॒વતા॑સુ । સ એ॒તા-ન્પાશા᳚-ન્પ્ર॒મુચ॒-ન્પ્રવે॑દ॒ સ નો॑ મુઞ્ચાતુ દુરિ॒તાદવ॒દ્યાત્ ॥
વૈ॒શ્વા॒ન॒રઃ પવ॑યાન્નઃ પ॒વિત્રૈ॒ર્ય-થ્સ॑ઙ્ગ॒ર-મ॒ભિધાવા᳚મ્યા॒શામ્ । અના॑જાન॒-ન્મન॑સા॒ યાચ॑માનો॒ યદત્રૈનો॒ અવ॒ ત-થ્સુ॑વામિ ॥
અ॒મી યે સુ॒ભગે॑ દિ॒વિ વિ॒ચૃતૌ॒ નામ॒ તાર॑કે ।
પ્રેહામૃત॑સ્ય યચ્છતા-મે॒ત-દ્બ॑દ્ધક॒મોચ॑નમ્ ॥
વિજિ॑હીર્​ષ્વ લો॒કાન્ કૃ॑ધિ બ॒ન્ધા-ન્મુ॑ઞ્ચાસિ॒ બદ્ધ॑કમ્ । યોને॑રિવ॒ પ્રચ્યુ॑તો॒ ગર્ભ॒-સ્સર્વા᳚-ન્પ॒થો અ॑નુષ્વ ॥
સ પ્ર॑જા॒ન-ન્પ્રતિ॑ગૃભ્ણીત વિ॒દ્વા-ન્પ્ર॒જાપ॑તિઃ પ્રથમ॒જા ઋ॒તસ્ય॑ । અ॒સ્માભિ॑ર્દ॒ત્ત-ઞ્જ॒રસઃ॑ પ॒રસ્તા॒દચ્છિ॑ન્ન॒-ન્તન્તુ॑મનુ॒ સઞ્ચ॑રેમ ॥ 6.1અ ॥

ત॒ત-ન્તન્તુ॒મન્વેકે॒ અનુ॒ સઞ્ચ॑રન્તિ॒ યેષા᳚-ન્દ॒ત્ત-મ્પિત્ર્ય॒માય॑નવત્ । અ॒બ॒ન્ધ્વેકે॒ દદ॑તઃ પ્ર॒યચ્છા॒-દ્દાતુ॒ચ્ચે-ચ્છ॒ક્નવા॒ગ્​મ્॒ સ-સ્સ્વ॒ર્ગ એ॑ષામ્ ॥
આર॑ભેથા॒મનુ॒ સગ્​મ્ર॑ભેથાગ્​મ્ સમા॒ન-મ્પન્થા॑મવથો ઘૃ॒તેન॑ । યદ્વા᳚-મ્પૂ॒ર્ત-મ્પરિ॑વિષ્ટં॒-યઁદ॒ગ્નૌ તસ્મૈ॒ ગોત્રા॑યે॒હ જાયા॑પતી॒ સગ્​મ્ર॑ભેથામ્ ॥ યદ॒ન્તરિ॑ક્ષ-મ્પૃથિ॒વીમુ॒ત દ્યાં-યઁન્મા॒તર॑-મ્પિ॒તરં॑-વાઁ જિહિગ્​મ્સિ॒મ ।
અ॒ગ્નિર્મા॒ તસ્મા॒દેન॑સો॒ ગાર્​હ॑પત્ય॒ ઉન્નો॑ નેષ-દ્દુરિ॒તા યાનિ॑ ચકૃ॒મ ॥ ભૂમિ॑ર્મા॒તા-ઽદિ॑તિર્નો જ॒નિત્ર॒-મ્ભ્રાતા॒ન્તરિ॑ક્ષ-મ॒ભિશ॑સ્ત એનઃ ।
દ્યૌર્નઃ॑ પિ॒તા પિ॑તૃ॒યાચ્છ-મ્ભ॑વાસિ જા॒મિ મિ॒ત્વા મા વિ॑વિથ્સિ લો॒કાત્ ॥ યત્ર॑ સુ॒હાર્દ॑-સ્સુ॒કૃતો॒ મદ॑ન્તે વિ॒હાય॒ રોગ॑-ન્ત॒ન્વા(1)॒ગ્ગ્॒ સ્વાયા᳚મ્ ।
અ॒શ્લો॒ણાઙ્ગૈ॒રહ્રુ॑તા-સ્સ્વ॒ર્ગે તત્ર॑ પશ્યેમ પિ॒તર॑-ઞ્ચ પુ॒ત્રમ્ ॥ યદન્ન॒મદ્મ્યનૃ॑તેન દેવા દા॒સ્યન્નદા᳚સ્યન્નુ॒ત વા॑ કરિ॒ષ્યન્ન્ ।
ય-દ્દે॒વાના॒-ઞ્ચક્ષુ॒ષ્યાગો॒ અસ્તિ॒ યદે॒વ કિઞ્ચ॑ પ્રતિજગ્રા॒હમ॒ગ્નિર્મા॒ તસ્મા॑દનૃ॒ણ-ઙ્કૃ॑ણોતુ ॥
યદન્ન॒મદ્મિ॑ બહુ॒ધા વિરૂ॑પં॒-વાઁસો॒ હિર॑ણ્યમુ॒ત ગામ॒જામવિ᳚મ્ ।
ય-દ્દે॒વાના॒-ઞ્ચક્ષુ॒ષ્યાગો॒ અસ્તિ॒ યદે॒વ કિઞ્ચ॑ પ્રતિજગ્રા॒હમ॒ગ્નિર્મા॒ તસ્મા॑દનૃ॒ણ-ઙ્કૃ॑ણોતુ ॥
ય॒ન્મયા॑ મન॑સા વા॒ચા॒ કૃ॒ત॒મેનઃ॑ કદા॒ચન ।
સર્વસ્મા᳚-ન્મેડિ॑તો (મેળ॑તા) મો॒ગ્ધિ॒ ત્વગ્​મ્ હિ
વેત્થ॑ યથાત॒થમ્ ॥ 6.1બ્ ॥
(ચ॒રે॒મ॒ - પુ॒ત્રગ્​મ્ ષટ્ચ॑) (અ. 6)

અનુવાકં 7
વાત॑રશના હ॒ વા ઋષ॑ય-શ્શ્રમ॒ણા ઊ॒ર્ધ્વમ॑ન્થિ॒નો બ॑ભૂવુ॒સ્તા-નૃષ॑યો॒-ઽર્થ-મા॑ય॒ગ્ગ્॒સ્તે નિ॒લાય॑-મચર॒ગ્ગ્॒સ્તે-ઽનુ॑પ્રવિશુઃ કૂશ્મા॒ણ્ડાનિ॒ તાગ્​-સ્તેષ્વન્વ॑વિન્દ-ઞ્છ્ર॒દ્ધયા॑ ચ॒ તપ॑સા ચ॒ , તાનૃષ॑યો-ઽબ્રુવન્ ક॒થા નિ॒લાય॑-ઞ્ચર॒થેતિ॒ ત ઋષી॑નબ્રુવ॒ન્નમો॑ વો-ઽસ્તુ ભગવન્તો॒-ઽસ્મિ-ન્ધા᳚મ્નિ॒ કેન॑ વ-સ્સપર્યા॒મેતિ॒ તાનૃષ॑યો-ઽબ્રુવ-ન્પ॒વિત્ર॑-ન્નો બ્રૂત॒ યેના॑રે॒પસ॑-સ્સ્યા॒મેતિ॒ ત એ॒તાનિ॑ સૂ॒ક્તાન્ય॑પશ્ય॒ન્॒. ,
ય-દ્દે॑વા દેવ॒હેડ॑નં॒ (દેવ॒હેળ॑નં॒) ઁયદદી᳚વ્યન્નૃ॒ણમ॒હ-મ્બ॒ભૂવાયુ॑ષ્ટે વિ॒શ્વતો॑
દધ॒દિત્યે॒તૈરાજ્ય॑-ઞ્જુહુત વૈશ્વાન॒રાય॒ પ્રતિ॑વેદયામ॒ ઇત્યુપ॑તિષ્ઠત॒ યદ॑ર્વા॒ચીન॒મેનો᳚ ભ્રૂણહ॒ત્યાયા॒સ્તસ્મા᳚-ન્મોક્ષ્યદ્ધ્વ॒ ઇતિ॒ ,ત એ॒તૈર॑જુહવુ॒સ્તે-ઽરે॒પસો॑-ઽભવન્ કર્મા॒દિષ્વે॒તૈ-ર્જુ॑હુયા-ત્પૂ॒તો દે॑વલો॒કા-ન્થ્સમ॑શ્નુતે ॥ 7 ॥

અનુવાકં 8
કૂ॒શ્મા॒ણ્ડૈ-ર્જુ॑હુયા॒-દ્યો-ઽપૂ॑ત ઇવ॒ મન્યે॑ત॒ યથા᳚ સ્તે॒નો યથા᳚ ભ્રૂણ॒હૈવમે॒ષ ભ॑વતિ॒ યો-ઽયોનૌ॒ રેત॑-સ્સિ॒ઞ્ચતિ॒, યદ॑ર્વા॒ચીન॒મેનો᳚ ભ્રૂણહ॒ત્યાયા॒સ્તસ્મા᳚-ન્મુચ્યતે॒ યાવ॒દેનો॑ દી॒ક્ષામુપૈ॑તિ દીક્ષિ॒ત એ॒તૈ-સ્સ॑ત॒તિ જુ॑હોતિ સં​વઁથ્સ॒ર-ન્દી᳚ક્ષિ॒તો ભ॑વતિ સં​વઁથ્સ॒રાદે॒વાત્માન॑-મ્પુનીતે॒ માસ॑-ન્દીક્ષિ॒તો ભ॑વતિ॒ યો માસ॒-સ્સ સં​વઁથ્સ॒ર-સ્સં॑​વઁથ્સ॒રાદે॒વાત્માન॑-મ્પુનીતે॒ ચતુ॑ર્વિગ્​મ્શતિ॒ગ્​મ્॒ રાત્રી᳚ર્દીક્ષિ॒તો ભ॑વતિ॒ ચતુ॑ર્વિગ્​મ્શતિ-રર્ધમા॒સા-સ્સં॑​વઁથ્સ॒ર-સ્સં॑​વઁથ્સ॒રાદે॒વાત્માન॑-મ્પુનીતે॒ દ્વાદ॑શ॒ રાત્રી᳚ર્દીક્ષિ॒તો ભ॑વતિ॒ દ્વાદ॑શ॒ માસા᳚-સ્સં​વઁથ્સ॒ર-સ્સં॑​વઁથ્સ॒રાદે॒વાત્માન॑-મ્પુનીતે॒ ષડ્રાત્રી᳚ર્દીક્ષિ॒તો ભ॑વતિ॒ ષડ્વા ઋ॒તવ॑-સ્સં​વઁથ્સ॒ર-સ્સં॑​વઁથ્સ॒રાદે॒વાત્માન॑-મ્પુનીતે તિ॒સ્રો રાત્રી᳚-ર્દીક્ષિ॒તો ભ॑વતિ ત્રિ॒પદા॑ ગાય॒ત્રી ગા॑યત્રિ॒યા એ॒વાત્માન॑-મ્પુનીતે॒ ન મા॒ગ્​મ્॒સમ॑શ્ઞીયા॒ન્ન સ્ત્રિય॒મુપે॑યા॒ન્નોપર્યા॑સીત॒ જુગુ॑ફ્સે॒તાનૃ॑તા॒ત્પયો᳚ બ્રાહ્મ॒ણસ્ય॑ વ્ર॒તં-યઁ॑વા॒ગૂ રા॑જ॒ન્ય॑સ્યા॒મિક્ષા॒ વૈશ્ય॒સ્યાથો॑ સૌ॒મ્યે-ઽપ્ય॑દ્ધ્વ॒ર એ॒તદ્વ્ર॒ત-મ્બ્રૂ॑યા॒-દ્યદિ॒ મન્યે॑-તોપ॒દસ્યા॒મીત્યો॑દ॒ન-ન્ધા॒ના-સ્સક્તૂ᳚-ઙ્ઘૃ॒તમિત્યનુ॑વ્રતયેદા॒ત્મનો-ઽનુ॑પદાસાય ॥ 8 ॥

અનુવાકં 9
અ॒જાન્. હ॒ વૈ પૃશ્ઞીગ્॑સ્તપ॒સ્યમા॑ના॒-ન્બ્રહ્મ॑ સ્વય॒મ્ભ્વ॑ભ્યાન॑ર્​ષ॒ત્ત ઋષ॑યો-ઽભવ॒-ન્તદૃષી॑ણા-મૃષિ॒ત્વ-ન્તા-ન્દે॒વતા॒મુપા॑તિષ્ઠન્ત ય॒જ્ઞકા॑મા॒સ્ત એ॒ત-મ્બ્ર॑હ્મય॒જ્ઞ-મ॑પશ્ય॒ન્-તમા-ઽહ॑ર॒ન્-તેના॑યજન્ત॒ યદૃ॒ચો-ઽદ્ધ્યગી॑ષત॒ તાઃ પય॑ આહુતયો દે॒વાના॑મભવ॒ન્॒. ય-દ્યજૂગ્​મ્॑ષિ ઘૃ॒તાહુ॑તયો॒ ય-થ્સામા॑નિ॒ સોમા॑હુતયો॒ યદથ॑ર્વાઙ્ગિ॒રસો॒ મદ્ધ્વા॑હુતયો॒ યદ્બ્રા᳚હ્મ॒ણાની॑તિહા॒સાન્-પુ॑રા॒ણાનિ॒ કલ્પા॒-ન્ગાથા॑ નારાશ॒ગ્​મ્॒સીર્મે॑દાહુ॒તયો॑ દે॒વાના॑-મભવ॒ન્તાભિઃ॒, ક્ષુધ॑-મ્પા॒પ્માન॒-મપા᳚ઘ્ન॒-ન્નપ॑હતપાપ્માનો દે॒વા-સ્સ્વ॒ર્ગં-લોઁ॒કમા॑ય॒-ન્બ્રહ્મ॑ણ॒-સ્સાયુ॑જ્ય॒-મૃષ॑યો-ઽગચ્છન્ન્ ॥ 9 ॥

અનુવાકં 10
પઞ્ચ॒ વા એ॒તે મ॑હાય॒જ્ઞા-સ્સ॑ત॒તિ પ્રતા॑યન્તે સત॒તિ સન્તિ॑ષ્ઠન્તે દેવય॒જ્ઞઃ પિ॑તૃય॒જ્ઞો ભૂ॑તય॒જ્ઞો મ॑નુષ્યય॒જ્ઞો બ્ર॑હ્મય॒જ્ઞ ઇતિ॒ યદ॒ગ્નૌ જુ॒હોત્ય॒પિ સ॒મિધ॒-ન્ત-દ્દે॑વય॒જ્ઞ-સ્સન્તિ॑ષ્ઠતે॒ ય-ત્પિ॒તૃભ્ય॑-સ્સ્વ॒ધા ક॒રોત્યપ્ય॒પસ્ત-ત્પિ॑તૃય॒જ્ઞ-સ્સન્તિ॑ષ્ઠતે॒ય-દ્ભૂ॒તેભ્યો॑ બ॒લિગ્​મ્ હર॑તિ॒ ત-દ્ભૂ॑તય॒જ્ઞ-સ્સન્તિ॑ષ્ઠતે॒ યદ્બ્રા᳚હ્મ॒ણેભ્યો-ઽન્ન॒-ન્દદા॑તિ॒ તન્મ॑નુષ્યય॒જ્ઞ-સ્સન્તિ॑ષ્ઠતે॒ યથ્સ્વા᳚દ્ધ્યા॒ય-મધી॑યી॒-તૈકા॑મપ્યૃ॒ચં-યઁજુઃ॒-સામ॑ વા॒ તદ્બ્ર॑હ્મય॒જ્ઞ-સ્સન્તિ॑ષ્ઠતે॒ યદૃ॒ચો-ઽધી॑તે॒ પય॑સઃ॒ કૂલ્યા॑ અસ્ય પિ॒તૄ-ન્થ્સ્વ॒ધા અ॒ભિવ॑હન્તિ॒ ય-દ્યજૂગ્​મ્॑ષિ ઘૃ॒તસ્ય॑ કૂલ્યા॒ ય-થ્સામા॑નિ॒ સોમ॑ એભ્યઃ પવતે॒ યદથ॑ર્વાઙ્ગિ॒રસો॒ મધોઃ᳚ કૂલ્યા॒ યદ્બ્રા᳚હ્મ॒ણા-ની॑તિહા॒સાન્-પુ॑રા॒ણાનિ॒ કલ્પા॒-ન્ગાથા॑ નારાશ॒ગ્​મ્॒સી-ર્મેદ॑સઃ॒ કૂલ્યા॑ અસ્ય પિ॒તૄન્-થ્સ્વ॒ધા અ॒ભિવ॑હન્તિ॒ યદૃ॒ચો-ઽધી॑તે॒ પય॑ આહુતિભિરે॒વ ત-દ્દે॒વાગ્​સ્ત॑ર્પયતિ॒ ય-દ્યજૂગ્​મ્॑ષિ ઘૃ॒તાહુ॑તિભિ॒ર્ય-થ્સામા॑નિ॒ સોમા॑હુતિભિ॒-ર્યદથ॑ર્વાઙ્ગિ॒રસો॒ મદ્ધ્વા॑હુતિભિ॒-ર્યદ્બ્રા᳚હ્મ॒ણા-ની॑તિહા॒સાન્-પુ॑રા॒ણાનિ॒ કલ્પા॒-ન્ગાથા॑ નારાશ॒ગ્​મ્॒સી-ર્મે॑દાહુ॒તિભિ॑રે॒વ ત-દ્દે॒વાગ્​સ્ત॑ર્પયતિ॒ ત એ॑ન-ન્તૃ॒પ્તા આયુ॑ષા॒ તેજ॑સા॒ વર્ચ॑સા શ્રિ॒યા યશ॑સા બ્રહ્મવર્ચ॒સેના॒ન્નાદ્યે॑ન ચ તર્પયન્તિ ॥ 10 ॥

અનુવાકં 11
બ્ર॒હ્મ॒ય॒જ્ઞેન॑ ય॒ક્ષ્યમા॑ણઃ॒ પ્રાચ્યા᳚-ન્દિ॒શિ ગ્રામા॒દછ॑દિર્દ॒ર્॒શ ઉદી᳚ચ્યા-મ્પ્રાગુદી॒ચ્યાં-વોઁ॒દિત॑ આદિ॒ત્યે દ॑ક્ષિણ॒ત ઉ॑પ॒વીયો॑પ॒વિશ્ય॒ હસ્તા॑વવ॒નિજ્ય॒ ત્રિરાચા॑મે॒દ્દ્વિઃ પ॑રિ॒મૃજ્ય॑ સ॒કૃદુ॑પ॒સ્પૃશ્ય॒ શિર॒શ્ચક્ષુ॑ષી॒ નાસિ॑કે॒ શ્રોત્રે॒ હૃદ॑યમા॒લભ્ય॒ ય-ત્ત્રિરા॒ચામ॑તિ॒ તેન॒ ઋચઃ॑ પ્રીણાતિ॒ યદ્દ્વિઃ પ॑રિ॒મૃજ॑તિ॒ તેન યજૂગ્​મ્॑ષિ॒ ય-થ્સ॒કૃદુ॑પ॒સ્પૃશ॑તિ॒ તેન॒ સામા॑નિ॒ (ય-થ્સ॒વ્ય-મ્પા॒ણિ પા॒દૌ પ્રો॒ક્ષતિ॒) યચ્છિર॒શ્ચક્ષુ॑ષી॒ નાસિ॑કે॒ શ્રોત્રે॒ હૃદ॑યમા॒લભ॑તે॒ તેનાથ॑ર્વાઙ્ગિ॒રસો᳚ બ્રાહ્મ॒ણા-ની॑તિહા॒સા-ન્પુ॑રા॒ણાનિ॒ કલ્પા॒-ન્ગાથા॑ નારાશ॒ગ્​મ્॒સીઃ પ્રી॑ણાતિ॒ દર્ભા॑ણા-મ્મ॒હદુ॑પ॒સ્તીર્યો॒પસ્થ॑-ઙ્કૃ॒ત્વા પ્રાંઆસી॑ન-સ્સ્વાદ્ધ્યા॒યમધી॑યીતા॒પાં-વાઁ એ॒ષ ઓષ॑ધીના॒ગ્​મ્॒ રસો॒ ય-દ્દ॒ર્ભા-સ્સર॑સમે॒વ બ્રહ્મ॑ કુરુતે દક્ષિણોત્ત॒રૌ પા॒ણી (પા॒દૌ) કૃ॒ત્વા સપ॒વિત્રા॒વોમિતિ॒ પ્રતિ॑પદ્યત એ॒તદ્વૈ યજુ॑સ્ત્રયીં-વિઁ॒દ્યા-મ્પ્રત્યે॒ષા વાગે॒તત્પ॑ર॒મમ॒ક્ષર॒-ન્તદે॒તદૃ॒ચા-ઽભ્યુ॑ક્તમૃ॒ચો અ॒ક્ષરે॑ પર॒મે વ્યો॑મ॒ન્॒. યસ્મિ॑-ન્દે॒વા અધિ॒ વિશ્વે॑ નિષે॒દુર્યસ્તન્ન વેદ॒ કિમૃ॒ચા ક॑રિષ્યતિ॒ ય ઇત્તદ્વિ॒દુસ્ત ઇ॒મે સમા॑સત॒ ઇતિ॒ ત્રીને॒વ પ્રાયુ॑ઙ્ક્ત॒ ભૂર્ભુવ॒સ્સ્વ॑રિત્યા॑હૈ॒તદ્વૈ વા॒ચ-સ્સ॒ત્યં-યઁદે॒વ વા॒ચ-સ્સ॒ત્ય-ન્ત-ત્પ્રાયુ॒ઙ્ક્તાથ॑ સાવિ॒ત્રી-ઙ્ગા॑ય॒ત્રી-ન્ત્રિરન્વા॑હ પ॒ચ્છો᳚-ઽર્ધર્ચ॑શો-ઽનવા॒નગ્​મ્ સ॑વિ॒તા શ્રિયઃ॑ પ્રસવિ॒તા શ્રિય॑મે॒વાપ્નો॒ત્ યથો᳚ પ્ર॒જ્ઞાત॑યૈ॒વ પ્ર॑તિ॒પદા॒ છન્દાગ્​મ્॑સિ॒ પ્રતિ॑પદ્યતે ॥ 11 ॥

અનુવાકં 12
ગ્રામે॒ મન॑સા સ્વાદ્ધ્યા॒યમધી॑યીત॒ દિવા॒ નક્તં॑-વેઁ॒તિ હ॑ સ્મા॒હ શૌ॒ચ આ᳚હ્ને॒ય ઉ॒તાર॑ણ્યે॒-ઽબલ॑ ઉ॒ત વા॒ચોત તિષ્ઠ॑ન્નુ॒ત વ્રજ॑ન્નુ॒તાસી॑ન ઉ॒ત શયા॑નો॒-ઽધીયી॑તૈ॒વ સ્વા᳚દ્ધ્યા॒ય-ન્તપ॑સ્વી॒ પુણ્યો॑ ભવતિ॒ ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વાન્-થ્સ્વા᳚દ્ધ્યા॒યમધી॑તે॒ નમો॒ બ્રહ્મ॑ણે॒ નમો॑ અસ્ત્વ॒ગ્નયે॒ નમઃ॑ પૃથિ॒વ્યૈ નમ॒ ઓષ॑ધીભ્યઃ ।
નમો॑ વા॒ચે નમો॑ વા॒ચસ્પત॑યે॒ નમો॒ વિષ્ણ॑વે બૃહ॒તે ક॑રોમિ ॥ 12 ॥

અનુવાકં 13
મ॒દ્ધ્યન્દિ॑ને પ્ર॒બલ॒મધી॑યીતા॒સૌ ખલુ॒ વાવૈષ આ॑દિ॒ત્યો યદ્બ્રા᳚હ્મ॒ણસ્તસ્મા॒ત્તર્​હિ॒ તેક્ષ્ણિ॑ષ્ઠ-ન્તપતિ॒ તદે॒ષા-ઽભ્યુ॑ક્તા ॥
ચિ॒ત્ર-ન્દે॒વાના॒મુદ॑ગા॒દની॑ક॒-ઞ્ચક્ષુ॑ર્મિ॒ત્રસ્ય॒ વરુ॑ણસ્યા॒ગ્નેઃ ।
આ-ઽપ્રા॒ દ્યાવા॑પૃથિ॒વી અ॒ન્તરિ॑ક્ષ॒ગ્​મ્॒ સૂર્ય॑ આ॒ત્મા જગ॑તસ્ત॒સ્થુષ॒શ્ચેતિ॒ સ વા એ॒ષ ય॒જ્ઞ-સ્સ॒દ્યઃ પ્રતા॑યતે સ॒દ્ય-સ્સન્તિ॑ષ્ઠતે॒ તસ્ય॒ પ્રાખ્સા॒યમ॑વભૃ॒થો નમો॒ બ્રહ્મ॑ણ॒ ઇતિ॑ પરિધા॒નીયા॒-ન્ત્રિરન્વા॑હા॒પ ઉ॑પ॒સ્પૃશ્ય॑ ગૃ॒હાને॑તિ॒ તતો॒ યત્કિઞ્ચ॒ દદા॑તિ॒ સા દક્ષિ॑ણા ॥ 13 ॥

અનુવાકં 14
તસ્ય॒ વા એ॒તસ્ય॑ ય॒જ્ઞસ્ય॒ મેઘો॑ હવિ॒ર્ધાનં॑-વિઁ॒દ્યુદ॒ગ્નિર્વ॒ર્॒ષગ્​મ્ હ॒વિ-સ્સ્ત॑નયિ॒ત્નુ-ર્વ॑ષટ્કા॒રો યદ॑વ॒સ્ફૂર્જ॑તિ॒ સો-ઽનુ॑વષટ્કા॒રો વા॒યુરા॒ત્મા-ઽમા॑વા॒સ્યા᳚ સ્વિષ્ટ॒કૃદ્ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વાન્મે॒ઘે વ॒ર્॒ષતિ॑ વિ॒દ્યોત॑માને સ્ત॒નય॑ત્યવ॒સ્ફૂર્જ॑તિ॒ પવ॑માને વા॒યાવ॑માવા॒સ્યા॑યાગ્​ સ્વાદ્ધ્યા॒યમધી॑તે॒
તપ॑ એ॒વ તત્ત॑પ્યતે॒ તપો॑ હિ સ્વાદ્ધ્યા॒ય ઇત્યુ॑ત્ત॒મ-ન્નાકગ્​મ્॑ રોહત્યુત્ત॒મ-સ્સ॑મા॒નાના᳚-મ્ભવતિ॒ યાવ॑ન્તગ્​મ્ હ॒ વા ઇ॒માં-વિઁ॒ત્તસ્ય॑ પૂ॒ર્ણા-ન્દદ॑થ્સ્વ॒ર્ગં-લોઁ॒ક-ઞ્જ॑યતિ॒ તાવ॑ન્તં-લોઁ॒ક-ઞ્જ॑યતિ॒ ભૂયાગ્​મ્॑સ-ઞ્ચાક્ષ॒ય્ય-ઞ્ચાપ॑ પુનર્મૃ॒ત્યુ-ઞ્જ॑યતિ॒ બ્રહ્મ॑ણ॒-સ્સાયુ॑જ્ય-ઙ્ગચ્છતિ ॥ 14 ॥

અનુવાકં 15
તસ્ય॒ વા એ॒તસ્ય॑ ય॒જ્ઞસ્ય॒ દ્વાવ॑નદ્ધ્યા॒યૌ યદા॒-ઽઽત્મા-ઽશુચિ॒-ર્ય-દ્દે॒શ-સ્સમૃ॑દ્ધિર્દૈવ॒તાનિ॒ ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વા-ન્મ॑હારા॒ત્ર ઉ॒ષસ્યુદિ॑તે॒ વ્રજ॒ગ્ગ્॒સ્તિષ્ઠ॒-ન્નાસી॑ન॒-શ્શયા॑નો॒-ઽરણ્યે᳚ ગ્રામે॒ વા યાવ॑ત્ત॒રસગ્ગ્॑ સ્વાદ્ધ્યા॒યમધી॑તે॒ સર્વા᳚ન્ ઁલો॒કાઞ્જ॑યતિ॒ સર્વા᳚ન્ ઁલો॒કાન॑નૃ॒ણો-ઽનુ॒ સઞ્ચ॑રતિ॒ તદે॒ષા-ઽભ્યુ॑ક્તા ॥ અ॒નૃ॒ણા અ॒સ્મિન્ન॑નૃ॒ણાઃ પર॑સ્મિગ્ગ્​સ્તૃ॒તીયે॑ લો॒કે અ॑નૃ॒ણા-સ્સ્યા॑મ । યે દે॑વ॒યાના॑ ઉ॒ત પિ॑તૃ॒યાણા॒-સ્સર્વા᳚-ન્પ॒થો અ॑નૃ॒ણા આક્ષી॑યે॒મેત્ય॒ગ્નિં-વૈઁ જા॒ત-મ્પા॒પ્મા જ॑ગ્રાહ॒ તન્દે॒વા આહુ॑તીભિઃ પા॒પ્માન॒મપા᳚ઘ્ન॒-ન્નાહુ॑તીનાં-યઁ॒જ્ઞેન॑ ય॒જ્ઞસ્ય॒ દક્ષિ॑ણાભિ॒-ર્દક્ષિ॑ણાના-મ્બ્રાહ્મ॒ણેન॑ બ્રાહ્મ॒ણસ્ય॒ છન્દો॑ભિ॒-શ્છન્દ॑સાગ્​ સ્વાદ્ધ્યા॒યેનાપ॑હતપાપ્મા સ્વાદ્ધ્યા॒યો॑ દે॒વપ॑વિત્રં॒-વાઁ એ॒તત્તં-યોઁ-ઽનૂ᳚-થ્સૃ॒જત્યભા॑ગો વા॒ચિ ભ॑વ॒ત્યભા॑ગો ના॒કે તદે॒ષા-ઽભ્યુ॑ક્તા ॥ યસ્તિ॒ત્યાજ॑ સખિ॒વિદ॒ગ્​મ્॒ સખા॑ય॒-ન્ન તસ્ય॑ વા॒ચ્યપિ॑ ભા॒ગો અ॑સ્તિ । યદીગ્​મ્॑ શૃ॒ણોત્ય॒લકગ્​મ્॑ શૃણોતિ॒ ન હિ પ્ર॒વેદ॑ સુકૃ॒તસ્ય॒ પન્થા॒મિતિ॒ તસ્મા᳚-થ્સ્વાદ્ધ્યા॒યો-ઽદ્ધ્યે॑ત॒વ્યો॑ યં-યઁ॑-ઙ્ક્ર॒તુમધી॑તે॒ તેન॑ તેનાસ્યે॒ષ્ટ-મ્ભ॑વત્ય॒ગ્ને-ર્વા॒યો-રા॑દિ॒ત્યસ્ય॒ સાયુ॑જ્ય-ઙ્ગચ્છતિ॒ તદે॒ષા-ઽભ્યુ॑ક્તા ॥
યે અ॒ર્વાંઉ॒ત વા॑ પુરા॒ણે વે॒દં-વિઁ॒દ્વાગ્​મ્સ॑મ॒ભિતો॑ વદન્ત્યાદિ॒ત્યમે॒વ તે પરિ॑વદન્તિ॒ સર્વે॑ અ॒ગ્નિ-ન્દ્વિ॒તીય॑-ન્તૃ॒તીય॑-ઞ્ચ હ॒ગ્​મ્॒સમિતિ॒ યાવ॑તી॒ર્વૈ દે॒વતા॒સ્તા-સ્સર્વા॑ વેદ॒વિદિ॑ બ્રાહ્મ॒ણે વ॑સન્તિ॒ તસ્મા᳚-દ્બ્રાહ્મ॒ણેભ્યો॑ વેદ॒વિદ્ભ્યો॑ દિ॒વેદિ॑વે॒ નમ॑સ્કુર્યા॒ન્નાશ્લી॒લ-ઙ્કી᳚ર્તયેદે॒તા એ॒વ દે॒વતાઃ᳚ પ્રીણાતિ ॥ 15 ॥

અનુવાકં 16
રિચ્ય॑ત ઇવ॒ વા એ॒ષ પ્રેવ રિ॑ચ્યતે॒ યો યા॒જય॑તિ॒ પ્રતિ॑ વા ગૃ॒હ્ણાતિ॑ યા॒જયિ॑ત્વા પ્રતિગૃ॒હ્ય વા-ઽન॑શ્ન॒ન્ત્રિ-સ્સ્વા᳚દ્ધ્યા॒યં-વેઁ॒દમધી॑યીત ત્રિરા॒ત્રં-વાઁ॑ સાવિ॒ત્રી-ઙ્ગા॑ય॒ત્રી-મ॒ન્વાતિ॑રેચયતિ॒ વરો॒ દક્ષિ॑ણા॒ વરે॑ણૈ॒વ વરગ્ગ્॑ સ્પૃણોત્યા॒ત્મા હિ વરઃ॑ ॥ 16 ॥

અનુવાકં 17
દુ॒હે હ॒ વા એ॒ષ છન્દાગ્​મ્॑સિ॒ યો યા॒જય॑તિ॒ સ યેન॑ યજ્ઞક્ર॒તુના॑ યા॒જયે॒-થ્સો-ઽર॑ણ્ય-મ્પ॒રેત્ય॑ શુચૌ દે॒શે સ્વા᳚દ્ધ્યા॒ય-મે॒વૈન॒-મધી॑યન્નાસી॒ત તસ્યા॒નશ॑ન-ન્દી॒ક્ષા સ્થા॒નમુ॑પ॒સદ॒ આસ॑નગ્​મ્ સુ॒ત્યા વાગ્જુ॒હૂર્મન॑ ઉપ॒ભૃદ્ધૃ॒તિર્ધ્રુ॒વા પ્રા॒ણો હ॒વિ-સ્સામા᳚દ્ધ્વ॒ર્યુ-સ્સ વા એ॒ષ ય॒જ્ઞઃ
પ્રા॒ણદ॑ક્ષિ॒ણો-ઽન॑ન્તદક્ષિણ॒-સ્સમૃ॑દ્ધતરઃ ॥ 17 ॥

અનુવાકં 18
ક॒તિ॒ધા-ઽવ॑કીર્ણી પ્રવિ॒શતિ॑ ચતુ॒ર્ધેત્યા॑હુ-ર્બ્રહ્મવા॒દિનો॑ મ॒રુતઃ॑ પ્રા॒ણૈરિન્દ્ર॒-મ્બલે॑ન॒ બૃહ॒સ્પતિ॑-મ્બ્રહ્મવર્ચ॒સેના॒ગ્નિમે॒વેત॑રેણ॒ સર્વે॑ણ॒ તસ્યૈ॒તા-મ્પ્રાય॑શ્ચિત્તિં-વિઁ॒દાઞ્ચ॑કાર સુદે॒વઃ કા᳚શ્ય॒પો યો
બ્ર॑હ્મચા॒ર્ય॑વ॒કિરે॑દમાવા॒સ્યા॑યા॒ગ્​મ્॒ રાત્ર્યા॑મ॒ગ્નિ-મ્પ્ર॒ણીયો॑પસમા॒ધાય॒ દ્વિરાજ્ય॑સ્યોપ॒ઘાત॑-ઞ્જુહોતિ॒ કામાવ॑કીર્ણો॒-ઽસ્મ્યવ॑કીર્ણો-ઽસ્મિ॒ કામ॒ કામા॑ય॒ સ્વાહા॒ કામાભિ॑દ્રુગ્ધો॒-ઽસ્મ્યભિ॑દ્રુગ્ધો-ઽસ્મિ॒ કામ॒ કામા॑ય॒ સ્વાહેત્ય॒મૃતં॒-વાઁ આજ્ય॑મ॒મૃત॑મે॒વાત્મ-ન્ધ॑ત્તે હુ॒ત્વા પ્રય॑તાઞ્જ॒લિઃ કવા॑તિર્યઙ્ઙ॒ગ્નિમ॒ભિ મ॑ન્ત્રયેત॒ સ-મ્મા॑ સિઞ્ચન્તુ મ॒રુત॒-સ્સમિન્દ્ર॒-સ્સમ્બૃહ॒સ્પતિઃ॑ ।
સ-મ્મા॒-ઽયમ॒ગ્નિ-સ્સિ॑ઞ્ચ॒ત્વાયુ॑ષા ચ॒ બલે॑ન॒ ચાયુ॑ષ્મન્ત-ઙ્કરોત॒ મેતિ॒ પ્રતિ॑ હાસ્મૈ મ॒રુતઃ॑ પ્રા॒ણા-ન્દ॑ધતિ॒ પ્રતીન્દ્રો॒ બલ॒-મ્પ્રતિ॒ બૃહ॒સ્પતિ॑-ર્બ્રહ્મવર્ચ॒સ-મ્પ્રત્ય॒ગ્નિરિ॒તર॒થ્સર્વ॒ગ્​મ્॒ સર્વ॑તનુર્ભૂ॒ત્વા સર્વ॒માયુ॑રેતિ॒ ત્રિર॒ભિમ॑ન્ત્રયેત॒ ત્રિષ॑ત્યા॒ હિ દે॒વા યો-ઽપૂ॑ત ઇવ॒ મન્યે॑ત॒ સ ઇ॒ત્થ-ઞ્જુ॑હુયાદિ॒ત્થ-મ॒ભિમ॑ન્ત્રયેત॒ પુની॑ત એ॒વાત્માન॒-માયુ॑રે॒વાત્મ-ન્ધ॑ત્તે॒ વરો॒ દક્ષિ॑ણા॒ વરે॑ણૈ॒વ વરગ્ગ્॑ સ્પૃણોત્યા॒ત્મા હિ વરઃ॑ ॥ 18 ॥

અનુવાકં 19
ભૂઃ પ્રપ॑દ્યે॒ ભુવઃ॒ પ્રપ॑દ્યે॒ સ્વઃ॑ પ્રપ॑દ્યે॒ ભૂર્ભુવ॒સ્સ્વઃ॑ પ્રપ॑દ્યે॒ બ્રહ્મ॒ પ્રપ॑દ્યે બ્રહ્મકો॒શ-મ્પ્રપ॑દ્યે॒-ઽમૃત॒-મ્પ્રપ॑દ્યે-ઽમૃતકો॒શ-મ્પ્રપ॑દ્યે ચતુર્જા॒લ-મ્બ્ર॑હ્મકો॒શં-યઁ-મ્મૃ॒ત્યુર્નાવ॒પશ્ય॑તિ॒ ત-મ્પ્રપ॑દ્યે દે॒વા-ન્પ્રપ॑દ્યે દેવપુ॒ર-મ્પ્રપ॑દ્યે॒ પરી॑વૃતો॒ વરી॑વૃતો॒ બ્રહ્મ॑ણા॒ વર્મ॑ણા॒-ઽહ-ન્તેજ॑સા॒ કશ્ય॑પસ્ય॒ યસ્મૈ॒ નમ॒સ્તચ્છિરો॒ ધર્મો॑ મૂ॒ર્ધાન॑-મ્બ્ર॒હ્મોત્ત॑રા॒ હનુ॑ર્ય॒જ્ઞો-ઽધ॑રા॒ વિષ્ણુ॒ર્॒ હૃદ॑યગ્​મ્ સં​વઁથ્સ॒રઃ પ્ર॒જન॑નમ॒શ્વિનૌ॑ પૂર્વ॒પાદા॑વ॒ત્રિર્મદ્ધ્ય॑-મ્મિ॒ત્રાવરુ॑ણા વપર॒પાદા॑વ॒ગ્નિઃ પુચ્છ॑સ્ય પ્રથ॒મ-ઙ્કાણ્ડ॒-ન્તત॒ ઇન્દ્ર॒સ્તતઃ॑ પ્ર॒જાપ॑તિ॒રભ॑ય-ઞ્ચતુ॒ર્થગ્​મ્ સ વા એ॒ષ દિ॒વ્ય-શ્શા᳚ક્વ॒ર-શ્શિશુ॑માર॒સ્તગ્​મ્ હ॒ ય એ॒વં-વેઁદાપ॑ પુનર્મૃ॒ત્યુ-ઞ્જ॑યતિ॒ જય॑તિ સ્વ॒ર્ગં-લોઁ॒ક-ન્નાદ્ધ્વનિ॒ પ્રમી॑યતે॒ નાફ્સુ પ્રમી॑યતે॒ નાગ્નૌ પ્રમી॑યતે॒ નાન॒પત્યઃ॑ પ્રમી॒યતે॑ લ॒ઘ્વાન્નો॑ ભવતિ ધ્રુ॒વસ્ત્વમ॑સિ ધ્રુ॒વસ્ય ક્ષિ॑તમસિ॒ ત્વ-મ્ભૂ॒તાના॒મધિ॑પતિરસિ॒ ત્વ-મ્ભૂ॒તાના॒ગ્॒ શ્રેષ્ઠો॑-ઽસિ॒ ત્વા-મ્ભૂ॒તાન્યુપ॑પ॒ર્યાવ॑ર્તન્તે॒ નમ॑સ્તે॒ નમ॒-સ્સર્વ॑-ન્તે॒ નમો॒ નમઃ॑ ॥
[ફાટ ભ્હેદમ્ - નમો॒ નમ॑-શ્શિશુકુમારાય॒ નમઃ॑ ] ॥ 19 ॥

અનુવાકં 20
નમઃ॒ પ્રાચ્યૈ॑ દિ॒શે યાશ્ચ॑ દે॒વતા॑ એ॒તસ્યા॒-મ્પ્રતિ॑વસન્ત્યે॒ તાભ્ય॑શ્ચ॒ નમો॒ નમો દક્ષિ॑ણાયૈ દિ॒શે યાશ્ચ॑ દે॒વતા॑ એ॒તસ્યા॒-મ્પ્રતિ॑વસન્ત્યે॒ તાભ્ય॑શ્ચ॒ નમો॒ નમઃ॒ પ્રતી᳚ચ્યૈ દિ॒શે યાશ્ચ॑ દે॒વતા॑ એ॒તસ્યા॒-મ્પ્રતિ॑વસન્ત્યે॒ તાભ્ય॑શ્ચ॒ નમો॒ નમ॒ ઉદી᳚ચ્યૈ દિ॒શે યાશ્ચ॑ દે॒વતા॑ એ॒તસ્યા॒-મ્પ્રતિ॑વસન્ત્યે॒ તાભ્ય॑શ્ચ॒ નમો॒ નમ॑ ઊ॒ર્ધ્વાયૈ॑ દિ॒શે યાશ્ચ॑ દે॒વતા॑ એ॒તસ્યા॒-મ્પ્રતિ॑વસન્ત્યે॒ તાભ્ય॑શ્ચ॒ નમો॒ નમો-ઽધ॑રાયૈ દિ॒શે યાશ્ચ॑ દે॒વતા॑ એ॒તસ્યા॒-મ્પ્રતિ॑વસન્ત્યે॒ તાભ્ય॑શ્ચ॒ નમો॒ નમો॑-ઽવાન્ત॒રાયૈ॑ દિ॒શે યાશ્ચ॑ દે॒વતા॑ એ॒તસ્યા॒-મ્પ્રતિ॑વસન્ત્યે॒ તાભ્ય॑શ્ચ॒ નમો॒ નમો ગઙ્ગાયમુનયોર્મદ્ધ્યે યે॑ વસ॒ન્તિ॒ તે મે પ્રસન્નાત્માનસ્ચિર-ઞ્જીવિતં-વઁ॑ર્ધય॒ન્તિ॒ નમો ગઙ્ગાયમુનયોર્મુનિ॑ભ્યશ્ચ॒ નમો॒ નમો ગઙ્ગાયમુનયોર્મુનિ॑ભ્યશ્ચ॒ નમઃ ॥ 20 ॥

(સહ॒ - રક્ષાગ્​મ્॑સિ॒ - ય-દ્દે॑વા-સ્સ॒પ્તદ॑શ॒ - યદદી᳚વ્ય॒-ન્પઞ્ચ॑દશ॒ - યુ॑ષ્ટે॒ ચતુ॑સ્ત્રિગ્​મ્શ-દ્- વૈશ્વાન॒રાય॒ ષડ્વિગ્​મ્॑શતિ॒-ર્વાત॑રશના હ - કુશ્મા॒ણ્ડૈ- ર॒જાન્. હ॒ - પઞ્ચ॑ - બ્રહ્મય॒જ્ઞેન॒ - ગ્રામે॑ - મ॒દ્ધ્યન્દિ॑ને॒ - તસ્ય॒ વૈ મેઘ॒ - સ્તસ્ય॒ વૈ દ્વૌ - રિચ્ય॑તે - દુ॒હે હ॑ - કતિ॒ધા-ઽવ॑કીર્ણી॒ - ભૂ--ર્ નમઃ॒ પ્રાચ્યૈ॑ વિગ્​મ્શ॒તિઃ )

(સહ॑ વૈ - મુનિ॑ભ્યશ્ચ॒ નમઃ )

॥ હરિઃ॑ ઓમ્ ॥

॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય આરણ્યકે દ્વિતીયઃ પ્રપાઠક-સ્સમાપ્તઃ ॥