કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે તૃતીયાષ્ટકે તૃતીયઃ પ્રપાઠકઃ - દર્.શપૂર્ણમાસેષ્ટિબ્રાહ્મણમ્
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હ॒રિઃ॒ ઓમ્ ॥
અનુવાકં 1 - સ્ત્રુખ્સમ્માર્ગઃ
પ્રત્યુ॑ષ્ટ॒ગ્મ્॒ રક્ષઃ॒ પ્રત્યુ॑ષ્ટા॒ અરા॑તય॒ ઇત્યા॑હ । રક્ષ॑સા॒-મપ॑હત્યૈ । અ॒ગ્નેર્વ॒સ્તેજિ॑ષ્ઠેન॒ તેજ॑સા॒ નિષ્ટ॑પા॒મીત્યા॑હ મેદ્ધ્ય॒ત્વાય॑ ।
સ્રુચ॒-સ્સમ્મા᳚ર્ષ્ટિ । સ્રુ॒વમગ્રે᳚ । પુમાગ્મ્॑ સમે॒વાભ્ય॒-સ્સગ્ગ્શ્ય॑તિ મિથુન॒ત્વાય॑ । અથ॑ જુ॒હૂમ્ । અથો॑પ॒ભૃત᳚મ્ । અથ॑ ધ્રુ॒વામ્ । અ॒સૌ વૈ જુ॒હૂઃ ॥ 1 ॥
અ॒ન્તરિ॑ક્ષમુપ॒ભૃત્ । પૃ॒થિ॒વી ધ્રુ॒વા ।
ઇ॒મે વૈ લો॒કા-સ્સ્રુચઃ॑ । વૃષ્ટિ॑-સ્સ॒માંર્જ॑નાનિ । વૃષ્ટિ॒ર્વા ઇ॒માન્ ઁલો॒કાન॑નુપૂ॒ર્વ-ઙ્ક॑લ્પયતિ ।
તે તતઃ॑ ક્લૃ॒પ્તા-સ્સમે॑ધન્તે ।
સમે॑ધન્તે-ઽસ્મા ઇ॒મે લો॒કાઃ પ્ર॒જયા॑ પ॒શુભિઃ॑ ।
ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ યદિ॑ કા॒મયે॑ત॒ વર્ષુ॑કઃ પ॒ર્જન્ય॑-સ્સ્યા॒દિતિ॑ । અ॒ગ્ર॒ત-સ્સમ્મૃ॑જ્યાત્ ॥ 2 ॥
વૃષ્ટિ॑મે॒વ નિય॑ચ્છતિ । અ॒વા॒ચીના᳚ગ્રા॒ હિ વૃષ્ટિઃ॑ ।
યદિ॑ કા॒મયે॒તાવ॑ર્ષુક-સ્સ્યા॒દિતિ॑ । મૂ॒લ॒ત-સ્સમ્મૃ॑જ્યાત્ । વૃષ્ટિ॑મે॒વોદ્ય॑ચ્છતિ । તદુ॒ વા આ॑હુઃ । અ॒ગ્ર॒ત એ॒વોપરિ॑ષ્ટા॒-થ્સમ્મૃ॑જ્યાત્ ।
મૂ॒લ॒તો॑-ઽધસ્તા᳚ત્ । તદ॑નુપૂ॒ર્વ-ઙ્ક॑લ્પતે ।
વર્ષુ॑કો ભવ॒તીતિ॑ ॥ 3 ॥
પ્રાચી॑મભ્યા॒કાર᳚મ્ । અગ્રૈ॑રન્તર॒તઃ । એ॒વમિ॑વ॒ હ્યન્ન॑મ॒દ્યતે᳚ । અથો॒ અગ્રા॒દ્વા ઓષ॑ધીના॒મૂર્જ॑-મ્પ્ર॒જા ઉપ॑જીવન્તિ । ઊ॒ર્જ એ॒વા-ન્નાદ્ય॒સ્યાવ॑રુદ્ધ્યૈ । અ॒ધસ્તા᳚-ત્પ્ર॒તીચી᳚મ્ । દ॒ણ્ડમુ॑ત્તમ॒તઃ ।
મૂલે॑ન॒ મૂલ॒-મ્પ્રતિ॑ષ્ઠિત્યૈ । તસ્મા॑દર॒ત્નૌ પ્રાઞ્ચ્યુ॒પરિ॑ષ્ટા॒-લ્લોમા॑નિ । પ્ર॒ત્યઞ્ચ્ય॒ધસ્તા᳚ત્ ॥ 4 ॥
સ્રુગ્ઘ્યે॑ષા ॥ પ્રા॒ણો વૈ સ્રુ॒વઃ । જુ॒હૂર્દક્ષિ॑ણો॒ હસ્તઃ॑ । ઉ॒પ॒ભૃથ્સ॒વ્યઃ । આ॒ત્મા ધ્રુ॒વા । અન્નગ્મ્॑ સ॒માંર્જ॑નાનિ । મુ॒ખ॒તો વૈ પ્રા॒ણો॑-ઽપા॒નો ભૂ॒ત્વા ।
આ॒ત્માન॒મન્ન॑-મ્પ્ર॒વિશ્ય॑ । બા॒હ્ય॒તસ્ત॒નુવગ્મ્॑ શુભયતિ । તસ્મા᳚-થ્સ્રુ॒વમે॒વાગ્રે॒ સમ્મા᳚ર્ષ્ટિ ॥ મુ॒ખ॒તો હિ પ્રા॒ણો॑-ઽપા॒નો ભૂ॒ત્વા ।
આ॒ત્માન॒મન્ન॑-માવિ॒શતિ॑ । તૌ પ્રા॑ણાપા॒નૌ ।
અવ્ય॑ર્ધુકઃ પ્રાણાપા॒નાભ્યા᳚-મ્ભવતિ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ 5 ॥
(જુ॒હુ--ર્ મૃ॑જ્યા-દ્- ભવ॒તીતિ॑ - પ્ર॒ત્યઞ્ચ્ય॒ધસ્તા᳚ન્ - માર્ષ્ટિ॒ પઞ્ચ॑ ચ) (અ. 1)
3.3.2 આનુવાકં 2 - સમ્માર્જનાનામગ્નૌ પ્રહરણમ્
દિ॒વ-શ્શિલ્પ॒મવ॑તતમ્ । પૃ॒થિ॒વ્યાઃ ક॒કુભિ॑ શ્રિ॒તમ્ ।
તેન॑ વ॒યગ્મ્ સ॒હસ્ર॑વલ્શેન ।
સ॒પત્ન॑-ન્નાશયામસિ॒ સ્વાહેતિ॑ સ્રુખ્સ॒માંર્જ॑નાન્ય॒ગ્નૌ પ્રહ॑રતિ ।
આપો॒ વૈ દ॒ર્ભાઃ । રૂ॒પમે॒વૈષા॑મે॒ત-ન્મ॑હિ॒માનં॒-વ્યાઁચ॑ષ્ટે ॥ અ॒નુ॒ષ્ટુભ॒ર્ચા । આનુ॑ષ્ટુભઃ પ્ર॒જાપ॑તિઃ । પ્રા॒જા॒પ॒ત્યો વે॒દઃ ।
વે॒દસ્યાગ્રગ્ગ્॑ સ્રુખ્સ॒માંર્જ॑નાનિ ॥ 6 ॥
સ્વેનૈ॒વૈના॑નિ॒ છન્દ॑સા । સ્વયા॑ દે॒વત॑યા॒ સમ॑ર્ધયતિ । અથો॒ ઋગ્વાવ યોષા᳚ । દ॒ર્ભો
વૃષા᳚ । તન્મિ॑થુ॒નમ્ । મિ॒થુ॒નમે॒વાસ્ય॒ ત-દ્ય॒જ્ઞે ક॑રોતિ પ્ર॒જન॑નાય । પ્રજા॑યતે પ્ર॒જયા॑ પ॒શુભિ॒-ર્યજ॑માનઃ ॥ તાન્યેકે॒ વૃથૈ॒વાપા᳚સ્યન્તિ ।
તત્તથા॒ ન કા᳚ર્યમ્ । આર॑બ્ધસ્ય ય॒જ્ઞિય॑સ્ય॒ કર્મ॑ણ॒-સ્સ વિ॑દો॒હઃ ॥ 7 ॥
યદ્યે॑નાનિ પ॒શવો॑-ઽભિ॒તિષ્ઠે॑યુઃ ।
ન ત-ત્પ॒શુભ્યઃ॒ કમ્ । અ॒દ્ભિર્મા᳚-ર્જયિ॒ત્વોત્ક॒રે ન્ય॑સ્યેત્ ।
યદ્વૈ ય॒જ્ઞિય॑સ્ય॒ કર્મ॑ણો॒-ઽન્યત્રાહુ॑તીભ્ય-સ્સ॒ન્તિષ્ઠ॑તે । ઉ॒ત્ક॒રો વાવ તસ્ય॑ પ્રતિ॒ષ્ઠા । એ॒તાગ્મ્ હિ તસ્મૈ᳚ પ્રતિ॒ષ્ઠા-ન્દે॒વા-સ્સ॒મભ॑રન્ન્ ।
યદ॒દ્ભિર્મા॒ર્જય॑તિ । તેન॑ શા॒ન્તમ્ । યદુ॑ત્ક॒રે ન્ય॒સ્યતિ॑ । પ્ર॒તિ॒ષ્ઠામે॒વૈના॑નિ॒ ત-દ્ગ॑મયતિ ॥ 8 ॥
પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ પ્ર॒જયા॑ પ॒શુભિ॒ર્યજ॑માનઃ ॥
અથો᳚ સ્ત॒મ્બસ્ય॒ વા એ॒ત-દ્રૂ॒પમ્ । ય-થ્સ્રુ॑ખ્સ॒માંર્જ॑નાનિ । સ્ત॒મ્બ॒શો વા ઓષ॑ધયઃ ।
તાસા᳚-ઞ્જરત્ક॒ક્ષે પ॒શવો॒ ન ર॑મન્તે । અપ્રિ॑યો॒ હ્યે॑ષા-ઞ્જરત્ક॒ક્ષઃ । યાવ॑દપ્રિયો હ॒ વૈ જ॑રત્ક॒ક્ષઃ પ॑શૂ॒નામ્ । તાવ॑દપ્રિયઃ પશૂ॒ના-મ્ભ॑વતિ । યસ્યૈ॒તાન્ય॒ન્યત્રા॒ગ્ને-ર્દધ॑તિ ।
ન॒વ॒દાવ્યા॑સુ॒ વા ઓષ॑ધીષુ પ॒શવો॑ રમન્તે ॥ 9 ॥
ન॒વ॒દા॒વો હ્યે॑ષા-મ્પ્રિ॒યઃ । યાવ॑ત્પ્રિયો હ॒ વૈ ન॑વદા॒વઃ પ॑શૂ॒નામ્ । તાવ॑ત્પ્રિયઃ પશૂ॒ના-મ્ભ॑વતિ । યસ્યૈ॒તાન્ય॒ગ્નૌ પ્ર॒હર॑ન્તિ । તસ્મા॑દે॒તાન્ય॒ગ્નાવે॒વ પ્રહ॑રેત્ । ય॒ત॒રસ્મિન્᳚-થ્સમ્મૃ॒જ્યાત્ ।
પ॒શૂ॒ના-ન્ધૃત્યૈ᳚ ॥ યો ભૂ॒તાના॒મધિ॑પતિઃ । રુ॒દ્રસ્ત॑ન્તિચ॒રો વૃષા᳚ । પ॒શૂન॒સ્માક॒-મ્મા હિગ્મ્॑સીઃ । એ॒તદ॑સ્તુ હુ॒ત-ન્તવ॒ સ્વાહેત્ય॑ગ્નિ સ॒માંર્જ॑નાન્ય॒ગ્નૌ પ્રહ॑રતિ । એ॒ષા વા એ॒તેષાં॒-યોઁનિઃ॑ । એ॒ષા પ્ર॑તિ॒ષ્ઠા । સ્વામે॒વૈના॑નિ॒ યોનિ᳚મ્ ।
સ્વા-મ્પ્ર॑તિ॒ષ્ઠા-ઙ્ગ॑મયતિ । પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ પ્ર॒જયા॑ પ॒શુભિ॒ર્યજ॑માનઃ ॥ 10 ॥
(વે॒દસ્યાગ્રગ્ગ્॑ સ્રુખ્સ॒માંર્જ॑નાનિ - વિદો॒હો - ગ॑મયતિ - પ॒શવો॑ રમન્તે - હિગ્મ્સી॒-ષ્ષટ્ચ॑) (અ. 2)
અનુવાકં 3 - પત્નીસન્નહનમ્
અય॑જ્ઞો॒ વા એ॒ષઃ । યો॑-ઽપ॒ત્નીકઃ॑ । ન પ્ર॒જાઃ પ્રજા॑યેરન્ન્ । પત્ન્યન્વા᳚સ્તે । ય॒જ્ઞમે॒વાકઃ॑ । પ્ર॒જાના᳚-મ્પ્ર॒જન॑નાય । ય-ત્તિષ્ઠ॑ન્તી સ॒નંહ્યે॑ત ।
પ્રિ॒ય-ઞ્જ્ઞા॒તિગ્મ્ રુ॑ન્ધ્યાત્ । આસી॑ના॒ સન્ન॑હ્યતે ।
આસી॑ના॒ હ્યે॑ષા વી॒ર્ય॑-ઙ્ક॒રોતિ॑ ॥ 11 ॥
ય-ત્પ॒શ્ચાત્-પ્રાચ્ય॒ન્વાસી॑ત । અ॒નયા॑ સ॒મદ॑-ન્દધીત ।
દે॒વાના॒-મ્પત્નિ॑યા સ॒મદ॑-ન્દધીત । દેશા᳚-દ્દક્ષિણ॒ત ઉદી॒ચ્યન્વા᳚સ્તે । આ॒ત્મનો॑ ગોપી॒થાય॑ ॥ આ॒શાસા॑ના સૌમન॒સમિત્યા॑હ । મેદ્ધ્યા॑મે॒વૈના॒-ઙ્કેવ॑લી-ઙ્કૃ॒ત્વા । આ॒શિષા॒ સમ॑ર્ધયતિ ।
અ॒ગ્નેરનુ॑વ્રતા ભૂ॒ત્વા સન્ન॑હ્યે સુકૃ॒તાય॒ કમિત્યા॑હ । એ॒તદ્વૈ પત્નિ॑યૈ વ્રતોપ॒નય॑નમ્ ॥ 12 ॥
તેનૈ॒વૈનાં᳚-વ્રઁ॒તમુપ॑નયતિ । તસ્મા॑દાહુઃ ।
યશ્ચૈ॒વં-વેઁદ॒ યશ્ચ॒ન । યોક્ત્ર॑મે॒વ યુ॑તે । યમ॒ન્વાસ્તે᳚ । તસ્યા॒મુષ્મિ॑ન્ ઁલો॒કે ભ॑વ॒તીતિ॒ યોક્ત્રે॑ણ । ય-દ્યોક્ત્ર᳚મ્ । સ યોગઃ॑ । યદાસ્તે᳚ । સ ક્ષેમઃ॑ ॥ 13 ॥
યો॒ગ॒ક્ષે॒મસ્ય॒ ક્લૃપ્ત્યૈ᳚ ॥ યુ॒ક્ત-ઙ્ક્રિ॑યાતા આ॒શીઃ કામે॑ યુજ્યાતા॒ ઇતિ॑ । આ॒શિષ॒-સ્સમૃ॑દ્ધ્યૈ । ગ્ર॒ન્થિ-ઙ્ગ્ર॑થ્નાતિ । આ॒શિષ॑ એ॒વાસ્યા॒-મ્પરિ॑ગૃહ્ણાતિ ।
પુમા॒ન્॒. વૈ ગ્ર॒ન્થિઃ । સ્ત્રી પત્ની᳚ । ત-ન્મિ॑થુ॒નમ્ ।
મિ॒થુ॒નમે॒વાસ્ય॒ ત-દ્ય॒જ્ઞે ક॑રોતિ પ્ર॒જન॑નાય ।
પ્રજા॑યતે પ્ર॒જયા॑ પ॒શુભિ॒-ર્યજ॑માનઃ ॥ 14 ॥
અથો॑ અ॒ર્ધો વા એ॒ષ આ॒ત્મનઃ॑ । ય-ત્પત્ની᳚ ।
ય॒જ્ઞસ્ય॒ ધૃત્યા॒ અશિ॑થિલમ્ભાવાય ॥
સુ॒પ્ર॒જસ॑સ્ત્વા વ॒યગ્મ્ સુ॒પત્ની॒રુપ॑સેદિ॒મેત્યા॑હ ।
ય॒જ્ઞમે॒વ ત-ન્મિ॑થુ॒ની ક॑રોતિ । ઊ॒ને-ઽતિ॑રિક્ત-ન્ધીયાતા॒ ઇતિ॒ પ્રજા᳚ત્યૈ ॥ મ॒હી॒ના-મ્પયો॒-ઽસ્યોષ॑ધીના॒ગ્મ્॒ રસ॒ ઇત્યા॑હ । રૂ॒પમે॒વાસ્યૈ॒-તન્મ॑હિ॒માનં॒-વ્યાઁચ॑ષ્ટે । તસ્ય॒ તે-ઽક્ષી॑યમાણસ્ય॒ નિર્વ॑પામિ દેવય॒જ્યાયા॒ ઇત્યા॑હ । આ॒શિષ॑મે॒વૈતામાશા᳚સ્તે ॥ 15 ॥
(ક॒રોતિ॑ - વ્રતોપ॒નય॑નં॒ - ક્ષેમો॒ - યજ॑માનઃ - શાસ્તે) (અ. 3)
અનુવાકં 4 - આજ્યોત્પવનમ્
ઘૃ॒ત-ઞ્ચ॒ વૈ મધુ॑ ચ પ્ર॒જાપ॑તિરાસીત્ । યતો॒ મદ્ધ્વા॑સીત્ । તતઃ॑ પ્ર॒જા અ॑સૃજત ।
તસ્મા॒-ન્મધુ॑ષિ પ્ર॒જન॑નમિવાસ્તિ ।
તસ્મા॒-ન્મધુ॑ષા॒ ન પ્રચ॑રન્તિ । યા॒તયા॑મ॒ હિ । આજ્યે॑ન॒ પ્રચ॑રન્તિ । ય॒જ્ઞો વા આજ્ય᳚મ્ । ય॒જ્ઞેનૈ॒વ ય॒જ્ઞ-મ્પ્રચ॑ર॒ન્ત્યયા॑તયામત્વાય ।
પત્ન્યવે᳚ક્ષતે ॥ 16 ॥
મિ॒થુ॒ન॒ત્વાય॒ પ્રજા᳚ત્યૈ । યદ્વૈ પત્ની॑ ય॒જ્ઞસ્ય॑ ક॒રોતિ॑ । મિ॒થુ॒ન-ન્તત્ । અથો॒ પત્નિ॑યા એ॒વૈષ ય॒જ્ઞસ્યા᳚ન્વાર॒મ્ભો-ઽન॑વચ્છિત્ત્યૈ ॥
અ॒મે॒દ્ધ્યં-વાઁ એ॒ત-ત્ક॑રોતિ । ય-ત્પત્ન્ય॒વેક્ષ॑તે ।
ગાર્હ॑પ॒ત્યે ઽધિ॑શ્રયતિ મેદ્ધ્ય॒ત્વાય॑ । આ॒હ॒વ॒નીય॑-મ॒ભ્યુદ્દ્ર॑વતિ । ય॒જ્ઞસ્ય॒ સન્ત॑ત્યૈ । તેજો॑-ઽસિ॒ તેજો-ઽનુ॒ પ્રેહીત્યા॑હ ॥ 17 ॥
તેજો॒ વા અ॒ગ્નિઃ । તેજ॒ આજ્ય᳚મ્ । તેજ॑સૈ॒વ તેજ॒-સ્સમ॑ર્ધયતિ । અ॒ગ્નિસ્તે॒ તેજો॒ મા વિનૈ॒દિત્યા॒હાહિગ્મ્॑સાયૈ । સ્ફ્યસ્ય॒ વર્ત્મન્᳚થ્
સાદયતિ । ય॒જ્ઞસ્ય॒ સન્ત॑ત્યૈ । અ॒ગ્નેર્જિ॒હ્વા-ઽસિ॑ સુ॒ભૂર્દે॒વાના॒મિત્યા॑હ । ય॒થા॒ ય॒જુરે॒વૈતત્ । ધામ્ને॑ધામ્ને દે॒વેભ્યો॒ યજુ॑ષેયજુષે ભ॒વેત્યા॑હ । આ॒શિષ॑મે॒વૈતામાશા᳚સ્તે ॥ 18 ॥
તદ્વા અતઃ॑ પ॒વિત્રા᳚ભ્યામે॒વો-ત્પુ॑નાતિ । યજ॑માનો॒ વા આજ્ય᳚મ્ । પ્રા॒ણા॒પા॒નૌ પ॒વિત્રે᳚ । યજ॑માન એ॒વ પ્રા॑ણાપા॒નૌ દ॑ધાતિ । પુ॒ન॒રા॒હાર᳚મ્ ।
એ॒વમિ॑વ॒ હિ પ્રા॑ણાપા॒નૌ સ॒ચંર॑તઃ ।
શુ॒ક્રમ॑સિ॒ જ્યોતિ॑રસિ॒ તેજો॒-ઽસીત્યા॑હ ।
રૂ॒પમે॒વાસ્યૈ॒ ત-ન્મ॑હિ॒માનં॒-વ્યાઁચ॑ષ્ટે । ત્રિર્યજુ॑ષા । ત્રય॑ ઇ॒મે લો॒કાઃ ॥ 19 ॥
એ॒ષાં-લોઁ॒કાના॒માપ્ત્યૈ᳚ । ત્રિઃ । ત્ર્યા॑વૃ॒દ્ધિ ય॒જ્ઞઃ ।
અથો॑ મેદ્ધ્ય॒ત્વાય॑ । અથાજ્ય॑વતીભ્યામ॒પઃ । રૂ॒પમે॒વાસા॑મે॒ત-દ્વર્ણ॑-ન્દધાતિ ।
અપિ॒ વા ઉ॒તાહુઃ॑ । યથા॑ હ॒ વૈ યોષા॑ સુ॒વર્ણ॒ગ્મ્॒ હિર॑ણ્ય-મ્પેશ॒લ-મ્બિભ્ર॑તી રૂ॒પાણ્યાસ્તે᳚ ।
એ॒વમે॒તા એ॒તર્હીતિ॑ । આપો॒ વૈ સર્વા॑ દે॒વતાઃ᳚ ॥ 20 ॥
એ॒ષા હિ વિશ્વે॑ષા-ન્દે॒વાના᳚-ન્ત॒નૂઃ । યદાજ્ય᳚મ્ ॥ તત્રો॒ભયો᳚ર્મીમા॒ગ્મ્॒સા । જા॒મિ સ્યાત્ । ય-દ્યજુ॒ષા-ઽઽજ્યં॒-યઁજુ॑ષા॒-ઽપ ઉ॑ત્પુની॒યાત્ ।
છન્દ॑સા॒-ઽપ ઉત્પુ॑ના॒ત્યજા॑મિત્વાય । અથો॑ મિથુન॒ત્વાય॑ । સા॒વિ॒ત્રિ॒યર્ચા । સ॒વિ॒તૃપ્ર॑સૂત-મ્મે॒ કર્મા॑સ॒દિતિ॑ । સ॒વિ॒તૃપ્ર॑સૂતમે॒વાસ્ય॒ કર્મ॑ ભવતિ । પ॒ચ્છો ગા॑યત્રિ॒યા ત્રિ॑-ષ્ષમૃદ્ધ॒ત્વાય॑ । અ॒દ્ભિરે॒વૌષ॑ધી॒-સ્સન્ન॑યતિ । ઓષ॑ધીભિઃ પ॒શૂન્ । પ॒શુભિ॒ર્યજ॑માનમ્ । શુ॒ક્ર-ન્ત્વા॑ શુ॒ક્રાયા॒-ઞ્જ્યોતિ॑સ્ત્વા॒ જ્યોતિ॑ષ્ય॒ર્ચિસ્ત્વા॒ ઽર્ચિષીત્યા॑હ
સર્વ॒ત્વાય॑ । પર્યા᳚પ્ત્યા॒ અન॑ન્તરાયાય ॥ 21 ॥
(ઈ॒ક્ષ॒ત॒- આ॒હ॒-શા॒સ્તે॒-લો॒કા - દે॒વતા॑ - ભવતિ॒ ષટ્ચ॑) (અ. 4)
અનુવાકં 5 - આજ્યગ્રહણમ્
દે॒વા॒સુ॒રા-સ્સંયઁ॑ત્તા આસન્ન્ ।
સ એ॒તમિન્દ્ર॒ આજ્ય॑સ્યાવકા॒શ-મ॑પશ્યત્ ।
તેનાવૈ᳚ક્ષત । તતો॑ દે॒વા અભ॑વન્ન્ । પરા-ઽસુ॑રાઃ ।
ય એ॒વં-વિઁ॒દ્વાનાજ્ય॑-મ॒વેક્ષ॑તે ।
ભવ॑ત્યા॒ત્મના᳚ । પરા᳚-ઽસ્ય॒ ભ્રાતૃ॑વ્યો ભવતિ । બ્ર॒હ્મ॒વા॒દિનો॑ વદન્તિ ।
યદાજ્યે॑ના॒ન્યાનિ॑ હ॒વીગ્ષ્ય॑-ભિઘા॒રય॑તિ ॥ 22 ॥
અથ॒ કેનાજ્ય॒મિતિ॑ । સ॒ત્યેનેતિ॑ બ્રૂયાત્ । ચક્ષુ॒ર્વૈ સ॒ત્યમ્ । સ॒ત્યેનૈ॒વૈન॑દ॒-ભિઘા॑રયતિ । ઈ॒શ્વ॒રો વા એ॒ષો᳚-ઽન્ધો ભવિ॑તોઃ । યશ્ચક્ષુ॒ષા ઽઽજ્ય॑મ॒વેક્ષ॑તે । નિ॒મીલ્યાવે᳚ક્ષેત । દા॒ધારા॒ત્મઞ્ચક્ષુઃ॑ । અ॒ભ્યાજ્ય॑-ઙ્ઘારયતિ ॥ આજ્ય॑-ઙ્ગૃહ્ણાતિ ॥ 23 ॥
છન્દાગ્મ્॑સિ॒ વા આજ્ય᳚મ્ । છન્દાગ્॑સ્યે॒વ પ્રી॑ણાતિ । ચ॒તુર્જુ॒હ્વા-ઙ્ગૃ॑હ્ણાતિ । ચતુ॑ષ્પાદઃ પ॒શવઃ॑ । પ॒શૂને॒વાવ॑રુન્ધે । અ॒ષ્ટાવુ॑પ॒ભૃતિ॑ ।
અ॒ષ્ટાક્ષ॑રા ગાય॒ત્રી । ગા॒ય॒ત્રઃ પ્રા॒ણઃ । પ્રા॒ણમે॒વ પ॒શુષુ॑ દધાતિ ।
ચ॒તુર્ધ્રુ॒વાયા᳚મ્ ॥ 24 ॥
ચતુ॑ષ્પાદઃ પ॒શવઃ॑ । પ॒શુષ્વે॒-વોપરિ॑ષ્ટા॒ત્-પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ । ય॒જ॒મા॒ન॒દે॒વ॒ત્યા॑ વૈ જુ॒હૂઃ । ભ્રા॒તૃ॒વ્ય॒દે॒વ॒ત્યો॑પ॒ભૃત્ ।
ચ॒તુર્જુ॒હ્વા-ઙ્ગૃ॒હ્ણન્ભૂયો॑ ગૃહ્ણીયાત્ । અ॒ષ્ટાવુ॑પ॒ભૃતિ॑ ગૃ॒હ્ણન્ કની॑યઃ ।
યજ॑માનાયૈ॒વ ભ્રાતૃ॑વ્ય॒મુપ॑સ્તિ-ઙ્કરોતિ ॥
ગૌર્વૈ સ્રુચઃ॑ । ચ॒તુર્જુ॒હ્વા-ઙ્ગૃ॑હ્ણાતિ । તસ્મા॒ચ્ચતુ॑ષ્પદી ॥ 25 ॥
અ॒ષ્ટાવુ॑પ॒ભૃતિ॑ । તસ્મા॑દ॒ષ્ટાશ॑ફા । ચ॒તુર્ધ્રુ॒વાયા᳚મ્ । તસ્મા॒ચ્ચતુ॑-સ્સ્તના ।
ગામે॒વ ત-થ્સગ્ગ્સ્ક॑રોતિ । સા-ઽસ્મૈ॒ સગ્ગ્સ્કૃ॒તેષ॒મૂર્જ॑-ન્દુહે ।
યજ્જુ॒હ્વા-ઙ્ગૃ॒હ્ણાતિ॑ । પ્ર॒યા॒જેભ્ય॒સ્તત્ ।
યદુ॑પ॒ભૃતિ॑ । પ્ર॒યા॒જા॒નૂ॒યા॒જેભ્ય॒સ્તત્ । સર્વ॑સ્મૈ॒ વા એ॒ત-દ્ય॒જ્ઞાય॑ ગૃહ્યતે ।
યદ્ધ્રુ॒વાયા॒માજ્ય᳚મ્ ॥ 26 ॥
(અ॒ભિ॒ઘા॒રય॑તિ - ગૃહ્ણાતિ - ધ્રુ॒વાયાં॒ - ચતુ॑ષ્પદી॒ - પ્રયાજાનૂયા॒જેભ્ય॒સ્ત-દ્દ્વે॒ ચ॑) (અ. 5)
અનુવાકં 6 - સ્ત્રુખ્સાદનમ્
આપો॑ દેવીરગ્રેપુવો અગ્રેગુવ॒ ઇત્યા॑હ । રૂ॒પમે॒વાસા॑મે॒ત-ન્મ॑હિ॒માનં॒-વ્યાઁચ॑ષ્ટે ।
અગ્ર॑ ઇ॒મં-યઁ॒જ્ઞ-ન્ન॑ય॒તાગ્રે॑ ય॒જ્ઞપ॑તિ॒મિત્યા॑હ । અગ્ર॑ એ॒વ ય॒જ્ઞ-ન્ન॑યન્તિ । અગ્રે॑ ય॒જ્ઞપ॑તિમ્ ।
યુ॒ષ્માનિન્દ્રો॑-ઽવૃણીત વૃત્ર॒તૂર્યે॑ યૂ॒યમિન્દ્ર॑મવૃણીદ્ધ્વં-વૃઁત્ર॒તૂર્ય॒ ઇત્યા॑હ ।
વૃ॒ત્રગ્મ્ હ॑ હનિ॒ષ્યન્નિન્દ્ર॒ આપો॑ વવ્રે । આપો॒ હેન્દ્રં॑-વઁવ્રિરે । સ॒જ્ઞાં-મે॒વાસા॑-મે॒ત-થ્સામા॑નં॒-વ્યાઁચ॑ષ્ટે । પ્રોક્ષિ॑તા॒-સ્સ્થેત્યા॑હ ॥ 27 ॥
તેનાપઃ॒ પ્રોક્ષિ॑તાઃ ॥ અ॒ગ્નિ-ર્દે॒વેભ્યો॒ નિલા॑યત । કૃષ્ણો॑ રૂ॒પ-ઙ્કૃ॒ત્વા । સ વન॒સ્પતી॒-ન્પ્રાવિ॑શત્ । કૃષ્ણો᳚-ઽસ્યાખરે॒ષ્ઠો᳚-ઽગ્નયે᳚ ત્વા॒ સ્વાહેત્યા॑હ ।
અ॒ગ્નય॑ એ॒વૈન॒-ઞ્જુષ્ટ॑-ઙ્કરોતિ । અથો॑ અ॒ગ્નેરે॒વ મેધ॒મવ॑રુન્ધે ॥ વેદિ॑રસિ બ॒ર્॒હિષે᳚ ત્વા॒ સ્વાહેત્યા॑હ । પ્ર॒જા વૈ બ॒ર્॒હિઃ । પૃ॒થિ॒વી વેદિઃ॑ ॥ 28 ॥
પ્ર॒જા એ॒વ પૃ॑થિ॒વ્યા-મ્પ્રતિ॑ષ્ઠાપયતિ ।
બ॒ર્॒હિર॑સિ સ્રુ॒ગ્ભ્યસ્ત્વા॒ સ્વાહેત્યા॑હ ।
પ્ર॒જા વૈ બ॒ર્॒હિઃ । યજ॑માન॒-સ્સ્રુચઃ॑ । યજ॑માનમે॒વ પ્ર॒જાસુ॒ પ્રતિ॑ષ્ઠાપયતિ ॥
દિ॒વે ત્વા॒-ઽન્તરિ॑ક્ષાય ત્વા પૃથિ॒વ્યૈ ત્વેતિ॑ બ॒ર્॒હિરા॒સાદ્ય॒ પ્રોક્ષ॑તિ । એ॒ભ્ય એ॒વૈનં॑-લોઁ॒કેભ્યઃ॒ પ્રોક્ષ॑તિ । અથ॒ તત॑-સ્સ॒હ સ્રુ॒ચા પુ॒રસ્તા᳚-ત્પ્ર॒ત્યઞ્ચ॑-ઙ્ગ્ર॒ન્થિ-મ્પ્રત્યુ॑ક્ષતિ ।
પ્ર॒જા વૈ બ॒ર્॒હિઃ । યથા॒ સૂત્યૈ॑ કા॒લ આપઃ॑
પુ॒રસ્તા॒-દ્યન્તિ॑ ॥ 29 ॥
તા॒દૃગે॒વ તત્ ॥ સ્વ॒ધા પિ॒તૃભ્ય॒ ઇત્યા॑હ । સ્વ॒ધા॒કા॒રો હિ પિ॑તૃ॒ણામ્ । ઊર્ગ્ભ॑વ બર્હિ॒ષદ્ભ્ય॒ ઇતિ॒ દક્ષિ॑ણાયૈ॒ શ્રોણે॒રોત્ત॑રસ્યૈ॒ નિન॑યતિ॒ સન્ત॑ત્યૈ ।
માસા॒ વૈ પિ॒તરો॑ બર્હિ॒ષદઃ॑ । માસા॑ને॒વ પ્રી॑ણાતિ ।
માસા॒ વા ઓષ॑ધી-ર્વ॒ર્ધય॑ન્તિ । માસાઃ᳚ પચન્તિ॒ સમૃ॑દ્ધ્યૈ । અન॑તિસ્કન્દન્. હ પ॒ર્જન્યો॑ વર્ષતિ । યત્રૈ॒તદે॒વ-ઙ્ક્રિ॒યતે᳚ ॥ 30 ॥
ઊ॒ર્જા પૃ॑થિ॒વી-ઙ્ગ॑ચ્છ॒તેત્યા॑હ । પૃ॒થિ॒વ્યામે॒વોર્જ॑-ન્દધાતિ ।
તસ્મા᳚-ત્પૃથિ॒વ્યા ઊ॒ર્જા ભુ॑ઞ્જતે । ગ્ર॒ન્થિં-વિઁસ્રગ્મ્॑સયતિ । પ્રજ॑નયત્યે॒વ તત્ । ઊ॒ર્ધ્વ-મ્પ્રાઞ્ચ॒મુદ્ગૂ॑ઢ-મ્પ્ર॒ત્યઞ્ચ॒માય॑ચ્છતિ ।
તસ્મા᳚-ત્પ્રા॒ચીન॒ગ્મ્॒ રેતો॑ ધીયતે । પ્ર॒તીચીઃ᳚ પ્ર॒જા જા॑યન્તે ॥ વિષ્ણો॒-સ્સ્તૂપો॒-ઽસીત્યા॑હ ।
ય॒જ્ઞો વૈ વિષ્ણુઃ॑ ॥ 31 ॥
ય॒જ્ઞસ્ય॒ ધૃત્યૈ᳚ । પુ॒રસ્તા᳚-ત્પ્રસ્ત॒ર-ઙ્ગૃ॑હ્ણાતિ । મુખ્ય॑મે॒વૈન॑-ઙ્કરોતિ । ઇય॑ન્ત-ઙ્ગૃહ્ણાતિ । પ્ર॒જાપ॑તિના યજ્ઞમુ॒ખેન॒ સમ્મિ॑તમ્ ।
ઇય॑ન્ત-ઙ્ગૃહ્ણાતિ । ય॒જ્ઞ॒પ॒રુષા॒ સમ્મિ॑તમ્ ।
ઇય॑ન્ત-ઙ્ગૃહ્ણાતિ । એ॒તાવ॒દ્વૈ પુરુ॑ષે વી॒ર્ય᳚મ્ ।
વી॒ર્ય॑ સમ્મિતમ્ ॥ 32 ॥
અપ॑રિમિત-ઙ્ગૃહ્ણાતિ । અપ॑રિમિત॒સ્યાવ॑રુદ્ધ્યૈ ।
તસ્મિ॑-ન્પ॒વિત્રે॒ અપિ॑સૃજતિ । યજ॑માનો॒ વૈ પ્ર॑સ્ત॒રઃ ।
પ્રા॒ણા॒પા॒નૌ પ॒વિત્રે᳚ । યજ॑માન એ॒વ પ્રા॑ણાપા॒નૌ દ॑ધાતિ ॥ ઊર્ણા᳚મ્રદસ-ન્ત્વા સ્તૃણા॒મીત્યા॑હ । ય॒થા॒ય॒જુરે॒વૈ તત્ । સ્વા॒સ॒સ્થ-ન્દે॒વેભ્ય॒ ઇત્યા॑હ । દે॒વેભ્ય॑ એ॒વૈન॑-થ્સ્વાસ॒સ્થ-ઙ્ક॑રોતિ ॥ 33 ॥
બ॒ર્॒॒હિ-સ્સ્તૃ॑ણાતિ । પ્ર॒જા વૈ બ॒ર્॒હિઃ । પૃ॒થિ॒વી વેદિઃ॑ । પ્ર॒જા એ॒વ પૃ॑થિ॒વ્યા-મ્પ્રતિ॑ષ્ઠાપયતિ ॥ અન॑તિદૃશ્નગ્ગ્ સ્તૃણાતિ । પ્ર॒જયૈ॒વૈન॑-મ્પ॒શુભિ॒રન॑તિદૃશ્ન-ઙ્કરોતિ । ધા॒રય॑-ન્પ્રસ્ત॒ર-મ્પ॑રિ॒ધી-ન્પરિ॑ દધાતિ । યજ॑માનો॒ વૈ પ્ર॑સ્ત॒રઃ ।
યજ॑માન એ॒વ ત-થ્સ્વ॒ય-મ્પ॑રિ॒ધી-ન્પરિ॑ દધાતિ ॥
ગ॒ન્ધ॒ર્વો॑-ઽસિ વિ॒શ્વાવ॑સુ॒રિત્યા॑હ ॥ 34 ॥
વિશ્વ॑મે॒વાયુ॒-ર્યજ॑માને દધાતિ । ઇન્દ્ર॑સ્ય બા॒હુર॑સિ॒ દક્ષિ॑ણ॒ ઇત્યા॑હ । ઇ॒ન્દ્રિ॒યમે॒વ યજ॑માને દધાતિ । મિ॒ત્રાવરુ॑ણૌ ત્વોત્તર॒તઃ પરિ॑ધત્તા॒મિત્યા॑હ ।
પ્રા॒ણા॒પા॒નૌ મિ॒ત્રાવરુ॑ણૌ । પ્રા॒ણા॒પા॒ના-વે॒વાસ્મિ॑-ન્દધાતિ । સૂર્ય॑સ્ત્વા પુ॒રસ્તા᳚-ત્પા॒ત્વિત્યા॑હ । રક્ષ॑સા॒-મપ॑હત્યૈ । કસ્યા᳚શ્ચિદ॒ભિશ॑સ્ત્યા॒ ઇત્યા॑હ । અપ॑રિમિતાદે॒વૈન॑-મ્પાતિ ॥ 35 ॥
વી॒તિહો᳚ત્ર-ન્ત્વા કવ॒ ઇત્યા॑હ । અ॒ગ્નિમે॒વ હો॒ત્રેણ॒ સમ॑ર્ધયતિ । દ્યુ॒મન્ત॒ગ્મ્॒ સમિ॑ધીમ॒હીત્યા॑હ॒ સમિ॑દ્ધ્યૈ । અગ્ને॑ બૃ॒હન્ત॑મદ્ધ્વ॒ર ઇત્યા॑હ॒ વૃદ્ધ્યૈ᳚ । વિ॒શો ય॒ન્ત્રે સ્થ॒ ઇત્યા॑હ । વિ॒શાં-યઁત્યૈ᳚ ।
ઉ॒દી॒ચીના᳚ગ્રે॒ નિદ॑ધાતિ॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિત્યૈ ।
વસૂ॑નાગ્મ્ રુ॒દ્રાણા॑-માદિ॒ત્યાના॒ગ્મ્॒ સદ॑સિ સી॒દેત્યા॑હ । દે॒વતા॑નામે॒વ સદ॑ને પ્રસ્ત॒રગ્મ્ સા॑દયતિ ॥ જુ॒હૂર॑સિ ઘૃ॒તાચી॒ નામ્નેત્યા॑હ ॥ 36 ॥
અ॒સૌ વૈ જુ॒હૂઃ । અ॒ન્તરિ॑ક્ષમુપ॒ભૃત્ । પૃ॒થિ॒વી ધ્રુ॒વા । તાસા॑મે॒તદે॒વ પ્રિ॒ય-ન્નામ॑ । ય-દ્ઘૃ॒તાચીતિ॑ । ય-દ્ઘૃ॒તાચીત્યાહ॑ । પ્રિ॒યેણૈ॒વૈના॒ નામ્ના॑ સાદયતિ ॥
એ॒તા અ॑સદન્-થ્સુકૃ॒તસ્ય॑ લો॒ક ઇત્યા॑હ ।
સ॒ત્યં-વૈઁ સુ॑કૃ॒તસ્ય॑ લો॒કઃ ।
સ॒ત્ય એ॒વૈના᳚-સ્સુકૃ॒તસ્ય॑ લો॒કે સા॑દયતિ ।
તા વિ॑ષ્ણો પા॒હીત્યા॑હ । ય॒જ્ઞો વૈ વિષ્ણુઃ॑ । ય॒જ્ઞસ્ય॒ ધૃત્યૈ᳚ । પા॒હિ ય॒જ્ઞ-મ્પા॒હિ ય॒જ્ઞપ॑તિ-મ્પા॒હિ માં-યઁ॑જ્ઞ॒નિય॒મિત્યા॑હ । ય॒જ્ઞાય॒ યજ॑માનાયા॒ત્મને᳚ । તેભ્ય॑ એ॒વાશિષ॒માશા॒સ્તે-ઽના᳚ર્ત્યૈ ॥ 37 ॥
(સ્થેત્યા॑હ - પૃથિ॒વી વેદિ॒--ર્ યન્તિ॑ - ક્રિ॒યતે॒ - વિષ્ણુ॑--ર્ વી॒ર્ય॑સમ્મિતં - કરો - ત્યાહ - પાતિ॒ - નામ્નેત્યા॑હ - લો॒કે સા॑દયતિ॒ ષટ્ચ॑) (અ. 6)
અનુવાકં 7 - આઘારઃ
અ॒ગ્નિના॒ વૈ હોત્રા᳚ । દે॒વા અસુ॑રા-ન॒ભ્ય॑ભવન્ન્ ।
અ॒ગ્નયે॑ સમિ॒દ્ધ્યમા॑ના॒યા-નુ॑બ્રૂ॒હીત્યા॑હ॒ ભ્રાતૃ॑વ્યાભિભૂત્યૈ । એક॑વિગ્મ્શતિ-મિદ્ધ્મદા॒રૂણિ॑ ભવન્તિ । એ॒ક॒વિ॒ગ્મ્॒શો વૈ પુરુ॑ષઃ ।
પુરુ॑ષ॒સ્યાપ્ત્યૈ᳚ ।
પઞ્ચ॑દશેદ્ધ્મદા॒રૂણ્ય॒-ભ્યાદ॑ધાતિ ।
પઞ્ચ॑દશ॒ વા અ॑ર્ધમા॒સસ્ય॒ રાત્ર॑યઃ ।
અ॒ર્ધ॒મા॒સ॒શ-સ્સં॑વઁથ્સ॒ર આ᳚પ્યતે ।
ત્રીન્-પ॑રિ॒ધીન્-પરિ॑-દધાતિ ॥ 38 ॥
ઊ॒ર્ધ્વે સ॒મિધા॒વાદ॑ધાતિ । અ॒નૂ॒યા॒જેભ્ય॑-સ્સ॒મિધ॒મતિ॑શિનષ્ટિ । ષટ્થ્સ-મ્પ॑દ્યન્તે । ષડ્વા ઋ॒તવઃ॑ । ઋ॒તૂને॒વ પ્રી॑ણાતિ । વે॒દેનોપ॑વાજયતિ ।
પ્રા॒જા॒પ॒ત્યો વૈ વે॒દઃ । પ્રા॒જા॒પ॒ત્યઃ પ્રા॒ણઃ । યજ॑માન આહવ॒નીયઃ॑ । યજ॑માન એ॒વ પ્રા॒ણ-ન્દ॑ધાતિ ॥ 39 ॥
ત્રિરુપ॑વાજયતિ । ત્રયો॒ વૈ પ્રા॒ણાઃ । પ્રા॒ણાને॒વાસ્મિ॑-ન્દધાતિ । વે॒દેનો॑પ॒યત્ય॑ સ્રુ॒વેણ॑ પ્રાજાપ॒ત્ય-મા॑ઘા॒ર-માઘા॑રયતિ । ય॒જ્ઞો વૈ પ્ર॒જાપ॑તિઃ । ય॒જ્ઞમે॒વ પ્ર॒જાપ॑તિ-મ્મુખ॒ત આર॑ભતે ।
અથો᳚ પ્ર॒જાપ॑તિ॒-સ્સર્વા॑ દે॒વતાઃ᳚ । સર્વા॑ એ॒વ દે॒વતાઃ᳚ પ્રીણાતિ ॥ અ॒ગ્નિમ॑ગ્ની-ત્ત્રિસ્ત્રિ॒-સ્સમ્મૃ॒ડ્ઢીત્યા॑હ । ત્ર્યા॑વૃ॒દ્ધિ ય॒જ્ઞઃ ॥ 40 ॥
અથો॒ રક્ષ॑સા॒મપ॑હત્યૈ । પ॒રિ॒ધીન્-થ્સમ્મા᳚ર્ષ્ટિ । પુ॒નાત્યે॒વૈનાન્॑ । ત્રિસ્ત્રિ॒-સ્સમ્મા᳚ર્ષ્ટિ । ત્ર્યા॑વૃ॒દ્ધિ ય॒જ્ઞઃ । અથો॑ મેદ્ધ્ય॒ત્વાય॑ । અથો॑ એ॒તે વૈ દે॑વાશ્વાઃ । દે॒વા॒શ્વાને॒વ ત-થ્સમ્મા᳚ર્ષ્ટિ ।
સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ સમ॑ષ્ટ્યૈ ।
આસી॑નો॒-ઽન્ય-મા॑ઘા॒ર-માઘા॑રયતિ ॥ 41 ॥
તિષ્ઠ॑ન્ન॒ન્યમ્ । યથા-ઽનો॑ વા॒ રથં॑વાઁ યુ॒ઞ્જ્યાત્ ।
એ॒વમે॒વ તદ॑દ્ધ્વ॒ર્યુ-ર્ય॒જ્ઞં-યુઁ॑નક્તિ ।
સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્યા॒ભ્યૂ᳚ઢ્યૈ ।
વહ॑ન્ત્યેન-ઙ્ગ્રા॒મ્યાઃ પ॒શવઃ॑ ।
ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ ભુવ॑નમસિ॒ વિપ્ર॑થ॒સ્વેત્યા॑હ । ય॒જ્ઞો વૈ ભુવ॑નમ્ । ય॒જ્ઞ એ॒વ યજ॑માન-મ્પ્ર॒જયા॑ પ॒શુભિઃ॑ પ્રથયતિ । અગ્ને॒ યષ્ટ॑રિ॒દ-ન્નમ॒ ઇત્યા॑હ ॥ 42 ॥
અ॒ગ્નિર્વૈ દે॒વાનાં॒-યઁષ્ટા᳚ । ય એ॒વ દે॒વાનાં॒-યઁષ્ટા᳚ । તસ્મા॑ એ॒વ નમ॑સ્કરોતિ ॥
જુહ્વેહ્ય॒ગ્નિસ્ત્વા᳚ હ્વયતિ દેવય॒જ્યાયા॒ ઉપ॑ભૃ॒દેહિ॑ દે॒વસ્ત્વા॑ સવિ॒તા હ્વ॑યતિ દેવય॒જ્યાયા॒ ઇત્યા॑હ ।
આ॒ગ્ને॒યી વૈ જુ॒હૂઃ । સા॒વિ॒ત્ર્યુ॑પ॒ભૃત્ । તાભ્યા॑મે॒વૈને॒ પ્રસૂ॑ત॒ આદ॑ત્તે ॥ અગ્ના॑વિષ્ણૂ॒ મા વા॒મવ॑ક્રમિષ॒મિત્યા॑હ ।
અ॒ગ્નિઃ પુ॒રસ્તા᳚ત્ । વિષ્ણુ॑ર્ય॒જ્ઞઃ પ॒શ્ચાત્ ॥ 43 ॥
તાભ્યા॑મે॒વ પ્ર॑તિ॒ પ્રોચ્યા॒ત્યાક્રા॑મતિ ।
વિજિ॑હાથા॒-મ્મા મા॒ સન્તા᳚પ્ત॒મિત્યા॒હાહિગ્મ્॑સાયૈ ।
લો॒ક-મ્મે॑ લોકકૃતૌ કૃણુત॒મિત્યા॑હ ।
આ॒શિષ॑મે॒વૈતામાશા᳚સ્તે ॥ વિષ્ણો॒-સ્સ્થાન॑મ॒સીત્યા॑હ । ય॒જ્ઞો વૈ વિષ્ણુઃ॑ । એ॒ત-ત્ખલુ॒ વૈ દે॒વાના॒-મપ॑રાજિત-મા॒યત॑નમ્ । ય-દ્ય॒જ્ઞઃ ।
દે॒વાના॑મે॒વાપ॑રાજિત આ॒યત॑ને તિષ્ઠતિ ॥
ઇ॒ત ઇન્દ્રો॑ અકૃણો-દ્વી॒ર્યા॑ણીત્યા॑હ ॥ 44 ॥
ઇ॒ન્દ્રિ॒યમે॒વ યજ॑માને દધાતિ ।
સ॒મા॒રભ્યો॒ર્ધ્વો અ॑દ્ધ્વ॒રો દિ॑વિ॒સ્પૃશ॒મિત્યા॑હ॒ વૃદ્ધ્યૈ᳚ । આ॒ઘા॒ર-મા॑ઘા॒ર્યમા॑ણ॒મનુ॑ સમા॒રભ્ય॑ । એ॒તસ્મિ॑ન્ કા॒લે દે॒વા-સ્સુ॑વ॒ર્ગં-લોઁ॒કમા॑યન્ન્ । સા॒ક્ષાદે॒વ યજ॑માન-સ્સુવ॒ર્ગં-લોઁ॒કમે॑તિ । અથો॒ સમૃ॑દ્ધેનૈ॒વ ય॒જ્ઞેન॒ યજ॑માન-સ્સુવ॒ર્ગં-લોઁ॒કમે॑તિ ।
અહ્રુ॑તો ય॒જ્ઞો ય॒જ્ઞપ॑તે॒રિત્યા॒હાના᳚ર્ત્યૈ ।
ઇન્દ્રા॑વા॒ન્-થ્સ્વાહેત્યા॑હ । ઇ॒ન્દ્રિ॒યમે॒વ યજ॑માને દધાતિ । બૃ॒હદ્ભા ઇત્યા॑હ ॥ 45 ॥
સુ॒વ॒ર્ગો વૈ લો॒કો બૃ॒હદ્ભાઃ । સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્ય॒ સમ॑ષ્ટ્યૈ ॥ ય॒જ॒મા॒ન॒દે॒વ॒ત્યા॑ વૈ જુ॒હૂઃ । ભ્રા॒તૃ॒વ્ય॒દે॒વ॒ત્યો॑પ॒ભૃત્ । પ્રા॒ણ આ॑ઘા॒રઃ ।
ય-થ્સગ્ગ્॑સ્પ॒ર્શયે᳚ત્ । ભ્રાતૃ॑વ્યે-ઽસ્ય પ્રા॒ણ-ન્દ॑દ્ધ્યાત્ । અસગ્ગ્॑સ્પર્શયન્ન॒ત્યાક્રા॑મતિ । યજ॑માન એ॒વ પ્રા॒ણ-ન્દ॑ધાતિ । પા॒હિમા᳚-ઽગ્ને॒ દુશ્ચ॑રિતા॒દા મા॒ સુચ॑રિતે ભ॒જેત્યા॑હ ॥ 46 ॥
અ॒ગ્નિર્વાવ પ॒વિત્ર᳚મ્ । વૃ॒જિ॒નમનૃ॑ત॒-ન્દુશ્ચ॑રિતમ્ ।
ઋ॒જુ॒ક॒ર્મગ્મ્ સ॒ત્યગ્મ્ સુચ॑રિતમ્ ।
અ॒ગ્નિરે॒વૈનં॑-વૃઁજિ॒નાદ-નૃ॑તા॒-દ્દુશ્ચ॑રિતાત્પાતિ ।
ઋ॒જુ॒ક॒ર્મે સ॒ત્યે સુચ॑રિતે ભજતિ । તસ્મા॑દે॒વમાશા᳚સ્તે । આ॒ત્મનો॑ ગોપી॒થાય॑ ॥ શિરો॒ વા એ॒ત-દ્ય॒જ્ઞસ્ય॑ । યદા॑ઘા॒રઃ । આ॒ત્મા ધ્રુ॒વા ॥ 47 ॥
આ॒ઘા॒ર-મા॒ઘાર્ય॑ ધ્રુ॒વાગ્મ્ સમ॑નક્તિ ।
આ॒ત્મન્ને॒વ ય॒જ્ઞસ્ય॒ શિરઃ॒ પ્રતિ॑દધાતિ ।
દ્વિ-સ્સમ॑નક્તિ । દ્વૌ હિ પ્રા॑ણાપા॒નૌ । તદા॑હુઃ ।
ત્રિરે॒વ સમ॑ઞ્જ્યાત્ । ત્રિધા॑તુ॒ હિ શિર॒ ઇતિ॑ । શિર॑ ઇવૈ॒ત-દ્ય॒જ્ઞસ્ય॑ । અથો॒ ત્રયો॒ વૈ પ્રા॒ણાઃ ।
પ્રા॒ણાને॒વાસ્મિ॑-ન્દધાતિ ॥
મ॒ખસ્ય॒ શિરો॑-ઽસિ॒ સઞ્જ્યોતિ॑ષા॒ જ્યોતિ॑રઙ્ક્તા॒મિત્યા॑હ ।
જ્યોતિ॑રે॒વાસ્મા॑ ઉ॒પરિ॑ષ્ટા-દ્દધાતિ ।
સુ॒વ॒ર્ગસ્ય॑ લો॒કસ્યાનુ॑ખ્યાત્યૈ ॥ 48 ॥
(પરિ॑દધાતિ - પ્રા॒ણ-ન્દ॑ધાતિ॒ - હિ ય॒જ્ઞો - ઘા॑રયતિ॒ - નમ॒ ઇત્યા॑હ - પ॒શ્ચા-દ્- વી॒ર્યા॑ણીત્યા॑હ॒ - ભા ઇત્યા॑હ - ભ॒જેત્યા॑હ - ધ્રુ॒ - વૈવાસ્મિ॑-ન્દધાતિ॒ ત્રીણિ॑ ચ) (અ. 7)
અનુવાકં 8 - ઇડાભક્ષણમ્
ધિષ્ણિ॑યા॒ વા એ॒તે ન્યુ॑પ્યન્તે । યદ્બ્ર॒હ્મા । યદ્ધોતા᳚ । યદ॑દ્ધ્વ॒ર્યુઃ । યદ॒ગ્નીત્ । ય-દ્યજ॑માનઃ । તાન્. યદ॑ન્તરે॒યાત્ । યજ॑માનસ્ય પ્રા॒ણાન્-થ્સઙ્ક॑ર્ષેત્ । પ્ર॒માયુ॑ક-સ્સ્યાત્ । પુ॒રો॒ડાશ॑મપ॒ગૃહ્ય॒ સઞ્ચ॑રત્યદ્ધ્વ॒ર્યુઃ ॥ 49 ॥
યજ॑માનાયૈ॒વ તલ્લો॒કગ્મ્ શિગ્મ્॑ષતિ ।
નાસ્ય॑ પ્રા॒ણાન્-થ્સઙ્ક॑ર્ષતિ । ન પ્ર॒માયુ॑કો ભવતિ । પુ॒રસ્તા᳚-ત્પ્ર॒ત્યઙ્ઙાસી॑નઃ । ઇડા॑યા॒ ઇડા॒માદ॑ધાતિ ।
હસ્ત્યા॒ગ્મ્॒ હોત્રે᳚ । પ॒શવો॒ વા ઇડા᳚ । પ॒શવઃ॒ પુરુ॑ષઃ । પ॒શુષ્વે॒વ પ॒શૂ-ન્પ્રતિ॑ષ્ઠાપયતિ । ઇડા॑યૈ॒ વા એ॒ષા પ્રજા॑તિઃ ॥ 50 ॥
તા-મ્પ્રજા॑તિં॒-યઁજ॑મા॒નો-ઽનુ॒ પ્રજા॑યતે । દ્વિર॒ઙ્ગુલા॑વનક્તિ॒ પર્વ॑ણોઃ ।
દ્વિ॒પા-દ્યજ॑માનઃ॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિત્યૈ । સ॒કૃદુપ॑સ્તૃણાતિ । દ્વિરાદ॑ધાતિ । સ॒કૃદ॒ભિઘા॑રયતિ । ચ॒તુ-સ્સમ્પ॑દ્યતે । ચ॒ત્વારિ॒ વૈ પ॒શોઃ પ્ર॑તિ॒ષ્ઠાના॑નિ ।
યાવા॑ને॒વ પ॒શુઃ । તમુપ॑હ્વયતે ॥ 51 ॥
મુખ॑મિવ॒ પ્રત્યુપ॑હ્વયેત । સ॒મુ॒ઙ્ખાને॒વ પ॒શૂનુપ॑હ્વયતે । પ॒શવો॒ વા ઇડા᳚ ।
તસ્મા॒-થ્સા-ઽન્વા॒રભ્યા᳚ । અ॒દ્ધ્વ॒ર્યુણા॑ ચ॒ યજ॑માનેન ચ । ઉપ॑હૂતઃ પશુ॒માન॑સા॒નીત્યા॑હ ।
ઉપ॒ હ્યે॑નૌ॒ હ્વય॑તે॒ હોતા᳚ । ઇડા॑યૈ દે॒વતા॑ના-મુપહ॒વે । ઉપ॑હૂતઃ પશુ॒મા-ન્ભ॑વતિ ।
ય એ॒વં-વેઁદ॑ ॥ 52 ॥
યાં-વૈઁ હસ્ત્યા॒મિડા॑મા॒દધા॑તિ । વા॒ચ-સ્સા ભા॑ગ॒ધેય᳚મ્ । યામુ॑પ॒હ્વય॑તે । પ્રા॒ણાના॒ગ્મ્॒ સા । વાચ॑-ઞ્ચૈ॒વ પ્રા॒ણાગ્શ્ચાવ॑રુન્ધે ॥
અથ॒ વા એ॒તર્હ્યુપ॑હૂતાયા॒મિડા॑યામ્ ।
પુ॒રો॒ડાશ॑સ્યૈ॒વ બ॑ર્હિ॒ષદો॑ મીમા॒ગ્મ્॒સા । યજ॑માન-ન્દે॒વા અ॑બ્રુવન્ન્ । હ॒વિર્નો॒ નિર્વ॒પેતિ॑ । નાહમ॑ભા॒ગો નિર્વ॑ફ્સ્યા॒મીત્ય॑બ્રવીત્ ॥ 53 ॥
ન મયા॑-ઽભા॒ગયા ઽનુ॑વક્ષ્ય॒થેતિ॒ વાગ॑બ્રવીત્ ।
નાહમ॑ભા॒ગા પુ॑રો-ઽનુવા॒ક્યા॑ ભવિષ્યા॒મીતિ॑ પુરો-ઽનુવા॒ક્યા᳚ । નાહમ॑ભા॒ગા યા॒જ્યા॑ ભવિષ્યા॒મીતિ॑
યા॒જ્યા᳚ । ન મયા॑-ઽભા॒ગેન॒ વષ॑ટ્કરિષ્ય॒થેતિ॑ વષટ્કા॒રઃ । ય-દ્ય॑જમાનભા॒ગ-ન્નિ॒ધાય॑ પુરો॒ડાશ॑-મ્બર્હિ॒ષદ॑-ઙ્ક॒રોતિ॑ ।
તાને॒વ ત-દ્ભા॒ગિનઃ॑ કરોતિ । ચ॒તુ॒ર્ધા ક॑રોતિ । ચત॑સ્રો॒ દિશઃ॑ । દિ॒ક્ષ્વે॑વ પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ । બ॒ર્॒હિ॒ષદ॑-ઙ્કરોતિ ॥ 54 ॥
યજ॑માનો॒ વૈ પુ॑રો॒ડાશઃ॑ । પ્ર॒જા બ॒ર્॒હિઃ ।
યજ॑માનમે॒વ પ્ર॒જાસુ॒ પ્રતિ॑ષ્ઠાપયતિ ।
તસ્મા॑દ॒સ્થ્ના-ઽન્યાઃ પ્ર॒જાઃ પ્ર॑તિ॒તિષ્ઠ॑ન્તિ । મા॒ગ્મ્॒સેના॒ન્યાઃ । અથો॒ ખલ્વા॑હુઃ । દક્ષિ॑ણા॒ વા એ॒તા હ॑વિ-ર્ય॒જ્ઞસ્યા᳚ન્તર્વે॒દ્યવ॑રુદ્ધ્યન્તે ।
ય-ત્પુ॑રો॒ડાશ॑-મ્બર્હિ॒ષદ॑-ઙ્ક॒રોતીતિ॑ । ચ॒તુ॒ર્ધા ક॑રોતિ । ચ॒ત્વારો॒ હ્યે॑તે હ॑વિ-ર્ય॒જ્ઞસ્ય॒ર્ત્વિજઃ॑ ॥ 55 ॥
બ્ર॒હ્મા હોતા᳚-ઽદ્ધ્વ॒ર્યુર॒ગ્નીત્ । તમ॒ભિમૃ॑શેત્ । ઇ॒દ-મ્બ્ર॒હ્મણઃ॑ । ઇ॒દગ્મ્ હોતુઃ॑ । ઇ॒દમ॑દ્ધ્વ॒ર્યોઃ । ઇ॒દમ॒ગ્નીધ॒ ઇતિ॑ । યથૈ॒વાદ-સ્સૌ॒મ્યે᳚-ઽદ્ધ્વ॒રે ।
આ॒દેશ॑મૃ॒ત્વિગ્ભ્યો॒ દક્ષિ॑ણા ની॒યન્તે᳚ । તા॒દૃગે॒વ તત્ । અ॒ગ્નીધે᳚ પ્રથ॒માયાદ॑ધાતિ ॥ 56 ॥
અ॒ગ્નિમુ॑ખા॒ હ્યૃદ્ધિઃ॑ । અ॒ગ્નિમુ॑ખામે॒વર્ધિં॒-યઁજ॑માન ઋદ્ધ્નોતિ ॥ સ॒કૃદુ॑પ॒સ્તીર્ય॒ દ્વિરા॒દધ॑ત્ । ઉ॒પ॒સ્તીર્ય॒ દ્વિર॒ભિઘા॑રયતિ ।
ષટ્-થ્સમ્પ॑દ્યન્તે । ષડ્વા ઋ॒તવઃ॑ । ઋ॒તૂને॒વ પ્રી॑ણાતિ । વે॒દેન॑ બ્ર॒હ્મણે᳚ બ્રહ્મભા॒ગ-મ્પરિ॑હરતિ । પ્રા॒જા॒પ॒ત્યો વૈ વે॒દઃ । પ્રા॒જા॒પ॒ત્યો બ્ર॒હ્મા ॥ 57 ॥
સ॒વિ॒તા ય॒જ્ઞસ્ય॒ પ્રસૂ᳚ત્યૈ । અથ॒ કામ॑મ॒ન્યેન॑ । તતો॒ હોત્રે᳚ । મદ્ધ્યં॒-વાઁ એ॒ત-દ્ય॒જ્ઞસ્ય॑ । યદ્ધોતા᳚ । મ॒દ્ધ્ય॒ત એ॒વ ય॒જ્ઞ-મ્પ્રી॑ણાતિ ।
અથા᳚દ્ધ્વ॒ર્યવે᳚ । પ્ર॒તિ॒ષ્ઠા વા એ॒ષા ય॒જ્ઞસ્ય॑ । યદ॑દ્ધ્વ॒ર્યુઃ ।
તસ્મા᳚દ્ધવિ-ર્ય॒જ્ઞસ્યૈ॒તામે॒વાવૃત॒મનુ॑ ॥ 58 ॥
અ॒ન્યા દક્ષિ॑ણા નીયન્તે । ય॒જ્ઞસ્ય॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિત્યૈ ।
અ॒ગ્નિમ॑ગ્ની-થ્સ॒કૃ-થ્સ॑કૃ॒-થ્સમ્મૃ॒ડ્ઢીત્યા॑હ ।
પરાં॑ઇવ॒ હ્યે॑તર્હિ॑ ય॒જ્ઞઃ ॥ ઇ॒ષિ॒તા દૈવ્યા॒ હોતા॑ર॒ ઇત્યા॑હ । ઇ॒ષિ॒તગ્મ્ હિ કર્મ॑ ક્રિ॒યતે᳚ ।
ભ॒દ્ર॒વાચ્યા॑ય॒ પ્રેષિ॑તો॒ માનુ॑ષ-સ્સૂક્તવા॒કાય॑ સૂ॒ક્તા બ્રૂ॒હીત્યા॑હ । આ॒શિષ॑મે॒વૈતામાશા᳚સ્તે ।
સ્વ॒ગા દૈવ્યા॒ હોતૃ॑ભ્ય॒ ઇત્યા॑હ । ય॒જ્ઞમે॒વ તથ્સ્વ॒ગા ક॑રોતિ । સ્વ॒સ્તિ-ર્માનુ॑ષેભ્ય॒ ઇત્યા॑હ ।
આ॒શિષ॑મે॒વૈતામાશા᳚સ્તે । શં॒યોઁ-ર્બ્રૂ॒હીત્યા॑હ ।
શં॒યુઁમે॒વ બા॑ર્હસ્પ॒ત્ય-મ્ભા॑ગ॒ધેયે॑ન॒ સમ॑ર્ધયતિ ॥ 59 ॥
(ચ॒ર॒ત્ય॒દ્ધ્વ॒ર્યુઃ - પ્રજા॑તિ--ર્ હ્વયતે॒ - વેદા᳚ - બ્રવી-દ્- બર્હિ॒ષદ॑-ઙ્કરો-ત્યૃ॒ત્વિજો॑-દધાતિ-બ્ર॒હ્મા-ઽનુ॑-કરોતિ ચ॒ત્વારિ॑ ચ) (અ. 8)
અનુવાકં 9 - પ્રસ્તરપ્રહારાદિકમ્
અથ॒ સ્રુચા॑વનુ॒ષ્ટુગ્ભ્યાં॒-વાઁજ॑વતીભ્યાં॒-વ્યૂઁ॑હતિ । પ્ર॒તિ॒ષ્ઠા વા અ॑નુ॒ષ્ટુક્ । અન્નં॒-વાઁજઃ॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિત્યૈ । અ॒ન્નાદ્ય॒સ્યાવ॑રુદ્ધ્યૈ । પ્રાચી᳚-ઞ્જુ॒હૂમૂ॑હતિ । જા॒તાને॒વ ભ્રાતૃ॑વ્યા॒-ન્પ્રણુ॑દતે । પ્ર॒તીચી॑મુપ॒ભૃત᳚મ્ ।
જ॒નિ॒ષ્યમા॑ણાને॒વ પ્રતિ॑નુદતે ।
સ વિષૂ॑ચ એ॒વાપોહ્ય॑ સ॒પત્ના॒ન્॒. યજ॑માનઃ ।
અ॒સ્મિન્ ઁલો॒કે પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ ॥ 60 ॥
દ્વાભ્યા᳚મ્ । દ્વિપ્ર॑તિષ્ઠો॒ હિ ॥ વસુ॑ભ્યસ્ત્વા રુ॒દ્રેભ્ય॑સ્ત્વા-ઽઽદિ॒ત્યેભ્ય॒સ્ત્વેત્યા॑હ ।
ય॒થા॒ય॒જુરે॒વૈ તત્ । સ્રુ॒ક્ષુ પ્ર॑સ્ત॒રમ॑નક્તિ ।
ઇ॒મે વૈ લો॒કા-સ્સ્રુચઃ॑ । યજ॑માનઃ પ્રસ્ત॒રઃ । યજ॑માનમે॒વ તેજ॑સા-ઽનક્તિ । ત્રે॒ધા-ઽન॑ક્તિ ।
ત્રય॑ ઇ॒મે લો॒કાઃ ॥ 61 ॥
એ॒ભ્ય એ॒વૈનં॑-લોઁ॒કેભ્યો॑-ઽનક્તિ ।
અ॒ભિ॒પૂ॒ર્વમ॑નક્તિ । અ॒ભિ॒પૂ॒ર્વમે॒વ યજ॑માન॒-ન્તેજ॑સા-ઽનક્તિ ॥ અ॒ક્તગ્મ્ રિહા॑ણા॒ ઇત્યા॑હ ।
તેજો॒ વા આજ્ય᳚મ્ । યજ॑માનઃ પ્રસ્ત॒રઃ ।
યજ॑માનમે॒વ તેજ॑સા-ઽનક્તિ । વિ॒યન્તુ॒ વય॒ ઇત્યા॑હ । વય॑ એ॒વૈન॑-ઙ્કૃ॒ત્વા ।
સુ॒વ॒ર્ગં-લોઁ॒ક-ઙ્ગ॑મયતિ ॥ 62 ॥
પ્ર॒જાં-યોઁનિ॒-મ્મા નિર્મૃ॑ક્ષ॒મિત્યા॑હ । પ્ર॒જાયૈ॑ ગોપી॒થાય॑ ॥ આપ્યા॑યન્તા॒માપ॒ ઓષ॑ધય॒ ઇત્યા॑હ । આપ॑ એ॒વૌષ॑ધી॒રાપ્યા॑યયતિ । મ॒રુતા॒-મ્પૃષ॑તય॒-સ્સ્થેત્યા॑હ । મ॒રુતો॒ વૈ વૃષ્ટ્યા॑ ઈશતે ।
વૃષ્ટિ॑મે॒વાવ॑રુન્ધે । દિવ॑-ઙ્ગચ્છ॒ તતો॑ નો॒ વૃષ્ટિ॒મેર॒યેત્યા॑હ । વૃષ્ટિ॒ર્વૈ દ્યૌઃ । વૃષ્ટિ॑મે॒વાવ॑રુન્ધે ॥ 63 ॥
યાવ॒દ્વા અ॑દ્ધ્વ॒ર્યુઃ પ્ર॑સ્ત॒ર-મ્પ્ર॒હર॑તિ । તાવ॑દ॒સ્યાયુ॑ર્મીયતે । આ॒યુ॒ષ્પા અ॑ગ્ને॒-ઽસ્યાયુ॑ર્મે પા॒હીત્યા॑હ । આયુ॑રે॒વાત્મન્-ધ॑ત્તે ।
યાવ॒દ્વા અ॑દ્ધ્વ॒ર્યુઃ પ્ર॑સ્ત॒ર-મ્પ્ર॒હર॑તિ । તાવ॑દસ્ય॒ ચક્ષુ॑ર્મીયતે । ચ॒ક્ષુ॒ષ્પા અ॑ગ્ને-ઽસિ॒ ચક્ષુ॑ર્મે પા॒હીત્યા॑હ । ચક્ષુ॑રે॒વાત્મન્-ધ॑ત્તે ॥
ધ્રુ॒વા-ઽસીત્યા॑હ॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિત્યૈ ॥
ય-મ્પ॑રિ॒ધિ-મ્પ॒ર્યધ॑ત્થા॒ ઇત્યા॑હ ॥ 64 ॥
ય॒થા॒ય॒જુરે॒વૈતત્ । અગ્ને॑ દેવ પ॒ણિભિ॑-ર્વી॒યમા॑ણ॒ ઇત્યા॑હ । અ॒ગ્નય॑ એ॒વૈન॒-ઞ્જુષ્ટ॑-ઙ્કરોતિ ।
ત-ન્ત॑ એ॒તમનુ॒ જોષ॑-મ્ભરા॒મીત્યા॑હ ।
સ॒જા॒તાને॒વાસ્મા॒ અનુ॑કાન્કરોતિ ।
નેદે॒ષ ત્વદ॑પચે॒તયા॑તા॒ ઇત્યા॒હાનુ॑ખ્યાત્યૈ ॥ ય॒જ્ઞસ્ય॒ પાથ॒ ઉપ॒ સમિ॑ત॒મિત્યા॑હ ।
ભૂ॒માન॑મે॒વોપૈ॑તિ । પ॒રિ॒ધીન્-પ્રહ॑રતિ ।
ય॒જ્ઞસ્ય॒ સમિ॑ષ્ટ્યૈ ॥ 65 ॥
સ્રુચૌ॒ સ-મ્પ્રસ્રા॑વયતિ । યદે॒વ તત્ર॑ ક્રૂ॒રમ્ ।
તત્-તેન॑ શમયતિ । જુ॒હ્વામુ॑પ॒ભૃત᳚મ્ । ય॒જ॒મા॒ન॒દે॒વ॒ત્યા॑ વૈ જુ॒હૂઃ ।
ભ્રા॒તૃ॒વ્ય॒દે॒વ॒ત્યો॑પ॒ભૃત્ ।
યજ॑માનાયૈ॒વ ભ્રાતૃ॑વ્ય॒મુપ॑સ્તિ-ઙ્કરોતિ ॥
સ॒ગ્ગ્॒સ્રા॒વભા॑ગા॒-સ્સ્થેત્યા॑હ ।
વસ॑વો॒ વૈ રુ॒દ્રા આ॑દિ॒ત્યા-સ્સગ્ગ્॑સ્રા॒વભા॑ગાઃ ।
તેષા॒-ન્ત-દ્ભા॑ગ॒ધેય᳚મ્ ॥ 66 ॥
તાને॒વ તેન॑ પ્રીણાતિ । વૈ॒શ્વ॒દે॒વ્યર્ચા । એ॒તે હિ વિશ્વે॑ દે॒વાઃ । ત્રિ॒ષ્ટુગ્-ભ॑વતિ । ઇ॒ન્દ્રિ॒યં-વૈઁ ત્રિ॒ષ્ટુક્ । ઇ॒ન્દ્રિ॒યમે॒વ યજ॑માને દધાતિ ॥ અ॒ગ્નેર્વા॒મપ॑ન્નગૃહસ્ય॒ સદ॑સિ સાદયા॒મીત્યા॑હ ।
ઇ॒યં-વાઁ અ॒ગ્નિરપ॑ન્નગૃહઃ । અ॒સ્યા એ॒વૈને॒ સદ॑ને સાદયતિ । સુ॒મ્નાય॑ સુમ્નિની સુ॒મ્ને મા॑ ધત્ત॒મિત્યા॑હ ॥ 67 ॥
પ્ર॒જા વૈ પ॒શવ॑-સ્સુ॒મ્નમ્ । પ્ર॒જામે॒વ પ॒શૂના॒ત્મન્ધ॑ત્તે । ધુ॒રિ ધુ॒ર્યૌ॑ પાત॒મિત્યા॑હ । જા॒યા॒પ॒ત્યો-ર્ગો॑પી॒થાય॑ ॥ અગ્ને॑-ઽદબ્ધાયો-ઽશીતતનો॒ ઇત્યા॑હ । ય॒થા॒ય॒જુરે॒વૈતત્ । પા॒હિ મા॒-ઽદ્ય દિ॒વઃ પા॒હિ પ્રસિ॑ત્યૈ પા॒હિ દુરિ॑ષ્ટ્યૈ પા॒હિ દુ॑રદ્મ॒ન્યૈ પા॒હિ દુશ્ચ॑રિતા॒દિત્યા॑હ । આ॒શિષ॑મે॒વૈતામાશા᳚સ્તે ।
અવિ॑ષ-ન્નઃ પિ॒તુ-ઙ્કૃ॑ણુ સુ॒ષદા॒ યોનિ॒ગ્ગ્॒ સ્વાહેતી᳚દ્ધ્મ-સં॒વૃઁશ્ચ॑નાન્યન્વાહાર્ય॒પચ॑ને ઽભ્યા॒ધાય॑ ફલીકરણહો॒મ-ઞ્જુ॑હોતિ ।
અતિ॑રિક્તાનિ॒ વા ઇ॑દ્ધ્મ સં॒વૃઁશ્ચ॑નાનિ ॥ 68 ॥
અતિ॑રિક્તાઃ ફલી॒કર॑ણાઃ । અતિ॑રિક્તમાજ્યોચ્છેષ॒ણમ્ ।
અતિ॑રિક્ત એ॒વાતિ॑રિક્ત-ન્દધાતિ । અથો॒ અતિ॑રિક્તે-નૈ॒વાતિ॑રિક્ત-મા॒પ્ત્વા-ઽવ॑રુન્ધે ॥ વેદિ॑-ર્દે॒વેભ્યો॒ નિલા॑યત । તાં-વેઁ॒દેનાન્વ॑વિન્દન્ન્ । વે॒દેન॒ વેદિં॑-વિઁવિદુઃ પૃથિ॒વીમ્ । સા પ॑પ્રથે પૃથિ॒વી પાર્થિ॑વાનિ ।
ગર્ભ॑-મ્બિભર્તિ॒ ભુવ॑નેષ્વ॒ન્તઃ ।
તતો॑ ય॒જ્ઞો જા॑યતે વિશ્વ॒દાનિ॒રિતિ॑ પુ॒રસ્તા᳚-થ્સ્તમ્બય॒જુષો॑ વે॒દેન॒ વેદિ॒ગ્મ્॒ સમ્મા॒ષ્ટ્ર્યનુ॑વિત્ત્યૈ ॥ 69 ॥
અથો॒ ય-દ્વે॒દશ્ચ॒ વેદિ॑શ્ચ॒ ભવ॑તઃ । મિ॒થુ॒ન॒ત્વાય॒ પ્રજા᳚ત્યૈ । પ્ર॒જાપ॑તે॒ર્વા એ॒તાનિ॒ શ્મશ્રૂ॑ણિ । ય-દ્વે॒દઃ । પત્નિ॑યા ઉ॒પસ્થ॒ આસ્ય॑તિ ।
મિ॒થુ॒નમે॒વ ક॑રોતિ । વિ॒ન્દતે᳚ પ્ર॒જામ્ ।
વે॒દગ્મ્ હોતા-ઽઽહ॑વ॒નીયા᳚-થ્સ્તૃ॒ણન્ને॑તિ ।
ય॒જ્ઞમે॒વ ત-થ્સન્ત॑નો॒ત્યોત્ત॑રસ્મા-દર્ધમા॒સાત્ ।
તગ્મ્ સન્ત॑ત॒મુત્ત॑રે-ઽર્ધમા॒સ આલ॑ભતે ॥ 70 ॥
ત-ઙ્કા॒લેકા॑લ॒ આગ॑તે યજતે ॥ બ્ર॒હ્મ॒વા॒દિનો॑ વદન્તિ ।
સ ત્વા અ॑દ્ધ્વ॒ર્યુ-સ્સ્યા᳚ત્ । યો યતો॑ ય॒જ્ઞ-મ્પ્ર॑યુ॒ઙ્ક્તે ।
તદે॑ન-મ્પ્રતિષ્ઠા॒પય॒તીતિ॑ ।
વાતા॒દ્વા અ॑દ્ધ્વ॒ર્યુર્ય॒જ્ઞ-મ્પ્રયુ॑ઙ્ક્તે ।
દેવા॑ ગાતુવિદો ગા॒તું-વિઁ॒ત્વા ગા॒તુમિ॒તેત્યા॑હ ।
યત॑ એ॒વ ય॒જ્ઞ-મ્પ્ર॑યુ॒ઙ્ક્તે ।
તદે॑ન॒-મ્પ્રતિ॑ષ્ઠાપયતિ ।
પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ પ્ર॒જયા॑ પ॒શુભિ॒-ર્યજ॑માનઃ ॥ 71 ॥
(તિ॒ષ્ઠ॒તી॒ - મે લો॒કા - ગ॑મયતિ॒ - દ્યૌ-ર્વૃષ્ટિ॑મે॒વાવ॑રુન્ધે - પ॒ર્યધ॑ત્થા॒ ઇત્યા॑હ॒ - સમિ॑ષ્ટ્યૈ - ભાગ॒ધેયં॑ - ધત્ત॒મિત્યા॑હ॒ - વા ઇ॑દ્ધ્મ સં॒વૃઁશ્ચ॑ના॒ - ન્યનુ॑વિત્ત્યૈ - લભતે॒ - યજ॑માનઃ) (અ. 9)
અનુવાકં 10 - પત્નીયોક્રવિમોકઃ
યો વા અય॑થાદેવતં-યઁ॒જ્ઞમુ॑પ॒ચર॑તિ ।
આ દે॒વતા᳚ભ્યો વૃશ્ચ્યતે । પાપી॑યા-ન્ભવતિ । યો ય॑થાદેવ॒તમ્ । ન દે॒વતા᳚ભ્ય॒ આવૃ॑શ્ચ્યતે ।
વસી॑યા-ન્ભવતિ । વા॒રુ॒ણો વૈ પાશઃ॑ ।
ઇ॒મં-વિઁષ્યા॑મિ॒ વરુ॑ણસ્ય॒ પાશ॒મિત્યા॑હ ।
વ॒રુ॒ણ॒પા॒શાદે॒વૈના᳚-મ્મુઞ્ચતિ ।
સ॒વિ॒તૃપ્ર॑સૂતો યથાદેવ॒તમ્ ॥ 72 ॥
ન દે॒વતા᳚ભ્ય॒ આવૃ॑શ્ચ્યતે । વસી॑યા-ન્ભવતિ ।
ધા॒તુશ્ચ॒ યોનૌ॑ સુકૃ॒તસ્ય॑ લો॒ક ઇત્યા॑હ । અ॒ગ્નિર્વૈ ધા॒તા । પુણ્ય॒-ઙ્કર્મ॑ સુકૃ॒તસ્ય॑ લો॒કઃ । અ॒ગ્નિરે॒વૈના᳚-ન્ધા॒તા । પુણ્યે॒ કર્મ॑ણિ સુકૃ॒તસ્ય॑ લો॒કે દ॑ધાતિ । સ્યો॒ન-મ્મે॑ સ॒હ પત્યા॑ કરો॒મીત્યા॑હ ।
આ॒ત્મન॑શ્ચ॒ યજ॑માનસ્ય॒ ચાના᳚ત્યૈ સ॒ત્વાંયઁ॑ ॥
સમાયુ॑ષા॒ સમ્પ્ર॒જયેત્યા॑હ ॥ 73 ॥
આ॒શિષ॑મે॒વૈતામાશા᳚સ્તે પૂર્ણપા॒ત્રે । અ॒ન્ત॒તો॑-ઽનુ॒ષ્ટુભા᳚ । ચતુ॑ષ્પ॒દ્વા એ॒તચ્છન્દઃ॒ પ્રતિ॑ષ્ઠિત॒-મ્પત્નિ॑યૈ પૂર્ણપા॒ત્રે ભ॑વતિ ।
અ॒સ્મિન્ ઁલો॒કે પ્રતિ॑તિષ્ઠા॒નીતિ॑ ।
અ॒સ્મિન્ને॒વ લો॒કે પ્રતિ॑તિષ્ઠતિ । અથો॒ વાગ્વા અ॑નુ॒ષ્ટુક્ । વામ્મિ॑થુ॒નમ્ । આપો॒ રેતઃ॑ પ્ર॒જન॑નમ્ ।
એ॒તસ્મા॒દ્વૈ મિ॑થુ॒નાદ્વિ॒દ્યોત॑માન-સ્સ્ત॒નય॑ન્વર્ષતિ । રેત॑-સ્સિ॒ઞ્ચન્ન્ ॥ 74 ॥
પ્ર॒જાઃ પ્ર॑જ॒નયન્ન્॑ ॥ યદ્વૈ ય॒જ્ઞસ્ય॒ બ્રહ્મ॑ણા યુ॒જ્યતે᳚ । બ્રહ્મ॑ણા॒ વૈ તસ્ય॑ વિમો॒કઃ । અ॒દ્ભિ-શ્શાન્તિઃ॑ । વિમુ॑ક્તં॒-વાઁ એ॒તર્હિ॒ યોક્ત્ર॒-મ્બ્રહ્મ॑ણા ।
આ॒દાયૈ॑ન॒ત્પત્ની॑ સ॒હાપ ઉપ॑ગૃહ્ણીતે॒ શાન્ત્યૈ᳚ ।
અ॒ઞ્જ॒લૌ પૂ᳚ર્ણપા॒ત્રમાન॑યતિ । રેત॑ એ॒વાસ્યા᳚-મ્પ્ર॒જા-ન્દ॑ધાતિ । પ્ર॒જયા॒ હિ મ॑નુ॒ષ્યઃ॑ પૂ॒ર્ણઃ ।
મુખં॒-વિઁમૃ॑ષ્ટે । અ॒વ॒ભૃ॒થસ્યૈ॒વ રૂ॒પ-ઙ્કૃ॒ત્વોત્તિ॑ષ્ઠતિ ॥ 75 ॥
(સ॒વિ॒તૃપ્ર॑સૂતો યથાદેવ॒તં-પ્ર॒જયેત્યા॑હ-સિ॒ઞ્ચ-ન્મૃ॑ષ્ટ॒ એક॑-ઞ્ચ) (અ. 10)
અનુવાકં 11 - ઉપવેષોપગૂહનમ્
પ॒રિ॒વે॒ષો વા એ॒ષ વન॒સ્પતી॑નામ્ । યદુ॑પવે॒ષઃ । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । વિ॒ન્દતે॑ પરિવે॒ષ્ટાર᳚મ્ । તમુ॑ત્ક॒રે ॥ ય-ન્દે॒વા મ॑નુ॒ષ્યે॑ષુ ।
ઉ॒પ॒વે॒ષમધા॑રયન્ન્ । યે અ॒સ્મદપ॑ચેતસઃ । તાન॒સ્મભ્ય॑-મિ॒હાકુ॑રુ । ઉપ॑વે॒ષોપ॑વિડ્ઢિ નઃ ॥ 76 ॥
પ્ર॒જા-મ્પુષ્ટિ॒મથો॒ ધન᳚મ્ ।
દ્વિ॒પદો॑ ન॒શ્ચતુ॑ષ્પદઃ । ધ્રુ॒વાન-ન॑પગાન્-કુ॒ર્વિતિ॑ પુ॒રસ્તા᳚-ત્પ્ર॒ત્યઞ્ચ॒મુપ॑ગૂહતિ ।
તસ્મા᳚-ત્પુ॒રસ્તા᳚-ત્પ્ર॒ત્યઞ્ચ॑-શ્શૂ॒દ્રા અવ॑સ્યન્તિ । સ્થ॒વિ॒મ॒ત ઉપ॑ગૂહતિ । અપ્ર॑તિવાદિન એ॒વૈના᳚ન્ કુરુતે ॥
ધૃષ્ટિ॒ર્વા ઉ॑પવે॒ષઃ ।
શુ॒ચાર્તો વજ્રો॒ બ્રહ્મ॑ણા॒ સગ્મ્શિ॑તઃ ।
યોપ॑વે॒ષે શુક્ । સા-ઽમુમૃ॑ચ્છતુ॒ ય-ન્દ્વિ॒ષ્મ ઇતિ॑ ॥ 77 ॥
અથા᳚સ્મૈ નામ॒ ગૃહ્ય॒ પ્રહ॑રતિ । નિર॒મુ-ન્નુ॑દ॒ ઓક॑સઃ । સ॒પત્નો॒ યઃ પૃ॑ત॒ન્યતિ॑ । નિ॒ર્બા॒દ્ધ્યે॑ન હ॒વિષા᳚ । ઇન્દ્ર॑ એણ॒-મ્પરા॑શરીત્ ।
ઇ॒હિ તિ॒સ્રઃ પ॑રા॒વતઃ॑ । ઇ॒હિ પઞ્ચ॒જના॒ગ્મ્॒ અતિ॑ ।
ઇ॒હિ તિ॒સ્રો-ઽતિ॑ રોચ॒ના યાવ॑ત્ । સૂર્યો॒ અસ॑-દ્દિ॒વિ ।
પ॒ર॒મા-ન્ત્વા॑ પરા॒વત᳚મ્ ॥ 78 ॥
ઇન્દ્રો॑ નયતુ વૃત્ર॒હા । યતો॒ ન પુન॒રાય॑સિ ।
શ॒શ્વ॒તીભ્ય॒-સ્સમા᳚ભ્ય॒ ઇતિ॑ । ત્રિ॒વૃદ્વા એ॒ષ વજ્રો॒ બ્રહ્મ॑ણા॒ સગ્મ્શિ॑તઃ । શુ॒ચૈવૈનં॑-વિઁ॒દ્ધ્વા ।
એ॒ભ્યો લો॒કેભ્યો॑ નિ॒ર્ણુદ્ય॑ । વજ્રે॑ણ॒ બ્રહ્મ॑ણા સ્તૃણુતે । હ॒તો॑ ઽસાવવ॑ધિષ્મા॒-મુમિત્યા॑હ॒
સ્તૃત્યૈ᳚ । ય-ન્દ્વિ॒ષ્યાત્ત-ન્ધ્યા॑યેત્ ।
શુ॒ચૈવૈન॑-મર્પયતિ ॥ 79 ॥
(નો॒-દ્વિ॒ષ્મ ઇતિ॑-પરા॒વત॑-મર્પયતિ) (અ. 11)
(પ્રત્યુ॑ષ્ટં - દિ॒વ-શ્શિલ્પ॒ - મય॑જ્ઞો - ધૃ॒ત-ઞ્ચ॑ - દેવાસુ॒રા-સ્સ એ॒તમિન્દ્ર॒ - આપો॑ દેવી - ર॒ગ્નિના॒ - ધિષ્ણિ॑યા॒ - અથ॒ સ્રુચૌ॒ - યો વા અય॑થાદેવતં - પરિવે॒ષો વા એકા॑દશ)
(પ્રત્યુ॑ષ્ટ॒ - મય॑જ્ઞ - એ॒ષા હિ વિશ્વે॑ષા-ન્દે॒વાના॑ - મૂ॒ર્જા પૃ॑થિ॒વી - મથો॒ રક્ષ॑સાં॒ - તા-મ્પ્રજા॑તિં॒ - દ્વાભ્યાં॒ - ત-ઙ્કા॒લેકા॑લે॒ નવ॑સપ્તતિઃ)
(પ્રત્યુ॑ષ્ટગ્મ્ - શુ॒ચૈવૈન॑મર્પયતિ)
॥ હરિઃ॑ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે તૃતીયાષ્ટકે તૃતીય પ્રપાઠક-સ્સમાપ્તઃ ॥
