കൃഷ്ണ യജുർവേദീയ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണേ ദ്വിതീയാഷ്ടകേ ചതുര്ഥഃ പ്രപാഠകഃ - ഉപഹോമാഃ

ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,
ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹ॒രിഃ॒ ഓമ് ॥

അനുവാകം 1 - ഉപഹോമാഃ
ജുഷ്ടോ॒ ദമൂ॑നാ॒ അതി॑ഥിര്ദുരോ॒ണേ । ഇ॒മ-ന്നോ॑ യ॒ജ്ഞമുപ॑ യാഹി വി॒ദ്വാന് । വിശ്വാ॑ അഗ്നേ-ഽഭി॒ യുജോ॑ വി॒ഹത്യ॑ । ശ॒ത്രൂ॒യ॒താമാഭ॑രാ॒ ഭോജ॑നാനി ॥ അഗ്നേ॒ ശര്ധ॑ മഹ॒തേ സൌഭ॑ഗായ । തവ॑ ദ്യു॒മ്നാന്യു॑ത്ത॒മാനി॑ സന്തു । സ-ഞ്ജാ᳚സ്പ॒ത്യഗ്​മ് സു॒യമ॒മാ കൃ॑ണുഷ്വ । ശ॒ത്രൂ॒യ॒താമ॒ഭിതി॑ഷ്ഠാ॒ മഹാഗ്​മ്॑സി ॥ അഗ്നേ॒ യോ നോ॒-ഽഭിതോ॒ ജനഃ॑ । വൃകോ॒ വാരോ॒ ജിഘാഗ്​മ്॑സതി ॥ 1 ॥

താഗ്​സ്ത്വം-വൃഁ ॑ത്രഹഞ്ജഹി । വസ്വ॒സ്മഭ്യ॒-മാഭ॑ര ॥ അഗ്നേ॒ യോ നോ॑-ഽഭി॒ദാസ॑തി । സ॒മാ॒നോ യശ്ച॒ നിഷ്ട്യഃ॑ । ഇ॒ദ്ധ്മസ്യേ॑വ പ്ര॒ക്ഷായ॑തഃ । മാ തസ്യോച്ഛേ॑ഷി॒ കിഞ്ച॒ന ॥ ത്വമി॑ന്ദ്രാഭി॒ഭൂര॑സി । ദേ॒വോ വിജ്ഞാ॑തവീര്യഃ । വൃ॒ത്ര॒ഹാ പു॑രു॒ചേത॑നഃ ॥ അപ॒ പ്രാച॑ ഇന്ദ്ര॒ വിശ്വാഗ്​മ്॑ അ॒മിത്രാന്॑ ॥ 2 ॥

അപാപാ॑ചോ അഭിഭൂതേ നുദസ്വ । അപോദീ॑ചോ॒ അപ॑ ശൂരധ॒രാച॑ ഊ॒രൌ । യഥാ॒ തവ॒ ശര്മ॒ന്മദേ॑മ ॥ തമിന്ദ്രം॑-വാഁജയാമസി । മ॒ഹേ വൃ॒ത്രായ॒ ഹന്ത॑വേ । സ വൃഷാ॑ വൃഷ॒ഭോ ഭു॑വത് ॥ യു॒ജേ രഥ॑-ങ്ഗ॒വേഷ॑ണ॒ഗ്​മ്॒ ഹരി॑ഭ്യാമ് । ഉപ॒ ബ്രഹ്മാ॑ണി ജുജുഷാ॒ണ-മ॑സ്ഥുഃ । വിബാ॑ധിഷ്ടാ॒സ്യ രോദ॑സീ മഹി॒ത്വാ । ഇന്ദ്രോ॑ വൃ॒ത്രാണ്യ॑പ്ര॒തീ ജ॑ഘ॒ന്വാന് ॥ 3 ॥

ഹ॒വ്യ॒വാഹ॑-മഭിമാതി॒ഷാ-ഽഹ᳚മ് । ര॒ക്ഷോ॒ഹണ॒-മ്പൃത॑നാസു ജി॒ഷ്ണുമ് । ജ്യോതി॑ഷ്മന്ത॒-ന്ദീദ്യ॑ത॒-മ്പുര॑ന്ധിമ് । അ॒ഗ്നിഗ്ഗ്​ സ്വി॑ഷ്ട॒കൃത॒മാ ഹു॑വേമ ॥ സ്വി॑ഷ്ടമഗ്നേ അ॒ഭി ത-ത്പൃ॑ണാഹി । വിശ്വാ॑ ദേവ॒ പൃത॑നാ അ॒ഭിഷ്യ । ഉ॒രു-ന്നഃ॒ പന്ഥാ᳚-മ്പ്രദി॒ശന്വി ഭാ॑ഹി । ജ്യോതി॑ഷ്മദ്ധേഹ്യ॒ജര॑-ന്ന॒ ആയുഃ॑ ॥ ത്വാമ॑ഗ്നേ ഹ॒വിഷ്മ॑ന്തഃ । ദേ॒വ-മ്മര്താ॑സ ഈഡതേ ॥ 4 ॥

മന്യേ᳚ ത്വാ ജാ॒തവേ॑ദസമ് । സ ഹ॒വ്യാ വ॑ക്ഷ്യാ-ഽനു॒ഷക് ॥ വിശ്വാ॑നി നോ ദു॒ര്ഗഹാ॑ ജാതവേദഃ । സിന്ധു॒-ന്ന നാ॒വാ ദു॑രി॒താ-ഽതി॑പര്​ഷി । അഗ്നേ॑ അത്രി॒വ-ന്മന॑സാ ഗൃണാ॒നഃ । അ॒സ്മാക॑-മ്ബോദ്ധ്യവി॒താ ത॒നൂനാ᳚മ് ॥ പൂ॒ഷാ ഗാ അന്വേ॑തു നഃ । പൂ॒ഷാ ര॑ക്ഷ॒ത്വർവ॑തഃ । പൂ॒ഷാ വാജഗ്​മ്॑ സനോതു നഃ ॥ പൂ॒ഷേമാ ആശാ॒ അനു॑വേദ॒ സർവാഃ᳚ ॥ 5 ॥

സോ അ॒സ്മാഗ്​മ് അഭ॑യതമേന നേഷത് । സ്വ॒സ്തി॒ദാ അഘൃ॑ണി॒-സ്സർവ॑വീരഃ । അപ്ര॑യുച്ഛ-ന്പു॒ര ഏ॑തു॒ പ്രജാ॒നന്ന് ॥ ത്വമ॑ഗ്നേ സ॒പ്രഥാ॑ അസി । ജുഷ്ടോ॒ ഹോതാ॒ വരേ᳚ണ്യഃ । ത്വയാ॑ യ॒ജ്ഞം-വിഁത॑ന്വതേ ॥ അ॒ഗ്നീ രക്ഷാഗ്​മ്॑സി സേധതി । ശു॒ക്രശോ॑ചി॒രമ॑ര്ത്യഃ । ശുചിഃ॑ പാവ॒ക ഈഡ്യഃ॑ ॥ അഗ്നേ॒ രക്ഷാ॑ണോ॒ അഗ്​മ്ഹ॑സഃ ॥ 6 ॥

പ്രതി॑ഷ്മ ദേവ॒ രീഷ॑തഃ । തപി॑ഷ്ഠൈര॒ജരോ॑ ദഹ ॥ അഗ്നേ॒ ഹഗ്​മ്സി॒ ന്യ॑ത്രിണ᳚മ് । ദീദ്യ॒-ന്മര്ത്യേ॒ഷ്വാ । സ്വേ ക്ഷയേ॑ ശുചിവ്രത ॥ ആ വാ॑ത വാഹി ഭേഷ॒ജമ് । വി വാ॑ത വാഹി॒ യദ്രപഃ॑ । ത്വഗ്​മ്ഹി വി॒ശ്വ ഭേ॑ഷജഃ । ദേ॒വാനാ᳚-ന്ദൂ॒ത ഈയ॑സേ ॥ ദ്വാവി॒മൌ വാതാ॑ വാതഃ ॥ 7 ॥

ആ സിന്ധോ॒രാ പ॑രാ॒വതഃ॑ । ദക്ഷ॑-മ്മേ അ॒ന്യ ആ॒വാതു॑ । പരാ॒-ഽന്യോ വാ॑തു॒ യദ്രപഃ॑ ॥ യദ॒ദോ വാ॑ത തേ ഗൃ॒ഹേ । അ॒മൃത॑സ്യ നി॒ധിര്​ഹി॒തഃ । തതോ॑ നോ ദേഹി ജീ॒വസേ᳚ । തതോ॑ നോ ധേഹി ഭേഷ॒ജമ് । തതോ॑ നോ॒ മഹ॒ ആവ॑ഹ ॥ വാത॒ ആവാ॑തു ഭേഷ॒ജമ് । ശ॒മ്ഭൂ-ര്മ॑യോ॒ ഭൂര്നോ॑ ഹൃ॒ദേ ॥ 8 ॥

പ്രണ॒ ആയൂഗ്​മ്॑ഷി താരിഷത് ॥ ത്വമ॑ഗ്നേ അ॒യാ-ഽസി॑ । അ॒യാ സന്മന॑സാ ഹി॒തഃ । അ॒യാ സനഃഅ॒വ്യമൂ॑ഹിഷേ । അ॒യാ നോ॑ ധേഹി ഭേഷ॒ജമ് ॥ ഇ॒ഷ്ടോ അ॒ഗ്നിരാഹു॑തഃ । സ്വാഹാ॑കൃതഃ പിപര്തു നഃ । സ്വ॒ഗാ ദേ॒വേഭ്യ॑ ഇ॒ദ-ന്നമഃ॑ ॥ കാമോ॑ ഭൂ॒തസ്യ॒ ഭവ്യ॑സ്യ । സ॒മ്രാഡേകോ॒ വിരാ॑ജതി ॥ 9 ॥

സ ഇ॒ദ-മ്പ്രതി॑ പപ്രഥേ । ഋ॒തൂനു-ഥ്സൃ॑ജതേ വ॒ശീ ॥ കാമ॒സ്തദഗ്രേ॒ സമ॑വര്ത॒താധി॑ । മന॑സോ॒ രേതഃ॑ പ്രഥ॒മം-യഁദാസീ᳚ത് । സ॒തോ ബന്ധു॒മസ॑തി॒ നിര॑വിന്ദന്ന് । ഹൃ॒ദി പ്ര॒തീഷ്യാ॑ ക॒വയോ॑ മനീ॒ഷാ ॥ ത്വയാ॑ മന്യോ സ॒രഥ॑-മാരു॒ജന്തഃ॑ । ഹര്​ഷ॑മാണാസോ ധൃഷ॒താ മ॑രുത്വഃ । തി॒ഗ്മേഷ॑വ॒ ആയു॑ധാ സ॒ഗ്​മ്॒ശിശാ॑നാഃ । ഉപ॒പ്രയ॑ന്തി॒ നരോ॑ അ॒ഗ്നിരൂ॑പാഃ ॥ 10 ॥

മ॒ന്യുര്ഭഗോ॑ മ॒ന്യുരേ॒വാസ॑ ദേ॒വഃ । മ॒ന്യുര്-ഹോതാ॒ വരു॑ണോ വി॒ശ്വവേ॑ദാഃ । മ॒ന്യും-വിഁശ॑ ഈഡതേ ദേവ॒യന്തീഃ᳚ । പാ॒ഹി നോ॑ മന്യോ॒ തപ॑സാ॒ ശ്രമേ॑ണ ॥ ത്വമ॑ഗ്നേ വ്രത॒ഭൃച്ഛുചിഃ॑ । ദേ॒വാഗ്​മ് ആസാ॑ദയാ ഇ॒ഹ । അഗ്നേ॑ ഹ॒വ്യായ॒ വോഢ॑വേ ॥ വ്ര॒താ നു ബിഭ്ര॑ദ്വ്രത॒പാ അദാ᳚ഭ്യഃ । യജാ॑ നോ ദേ॒വാഗ്​മ് അ॒ജര॑-സ്സു॒വീരഃ॑ । ദധ॒-ദ്രത്നാ॑നി സുവിദാ॒നോ അ॑ഗ്നേ । ഗോ॒പാ॒യ നോ॑ ജീ॒വസേ॑ ജാതവേദഃ ॥ 11 ॥
(ജിഘാഗ്​മ്॑സ - ത്യ॒മിത്രാ᳚ - ഞ്ജഘ॒ന്വാ - നീ॑ഡതേ॒ - സർവാ॒ - അഗ്​മ്ഹ॑സോ - വാതോ - ഹൃ॒ദേ - രാ॑ജ - ത്യ॒ഗ്നിരൂ॑പാഃ - സുവിദാ॒നോ അ॑ഗ്ന॒ ഏക॑-ഞ്ച ) (അ. 1)

അനുവാകം 2 - ഉപഹോമാഃ
ചക്ഷു॑ഷോ ഹേതേ॒ മന॑സോ ഹേതേ । വാചോ॑ ഹേതേ॒ ബ്രഹ്മ॑ണോ ഹേതേ । യോ മാ॑-ഽഘാ॒യു-ര॑ഭി॒ദാസ॑തി । തമ॑ഗ്നേ മേ॒ന്യാ-ഽമേ॒നി-ങ്കൃ॑ണു ॥ യോ മാ॒ ചക്ഷു॑ഷാ॒ യോ മന॑സാ । യോ വാ॒ചാ ബ്രഹ്മ॑ണാ ഽഘാ॒യു-ര॑ഭി॒ദാസ॑തി । തയാ᳚-ഽഗ്നേ॒ ത്വ-മ്മേ॒ന്യാ । അ॒മുമ॑മേ॒നി-ങ്കൃ॑ണു ॥ യ-ത്കിഞ്ചാ॒സൌ മന॑സാ॒ യച്ച॑ വാ॒ചാ । യ॒ജ്ഞൈ-ര്ജു॒ഹോതി॒ യജു॑ഷാ ഹ॒വിര്ഭിഃ॑ ॥ 12 ॥

ത-ന്മൃ॒ത്യു-ര്നിര്-ഋ॑ത്യാ സം​വിഁദാ॒നഃ । പു॒രാ-ഽഽദി॒ഷ്ടാദാഹു॑തീരസ്യ ഹന്തു ॥ യാ॒തു॒ധാനാ॒ നിര്-ഋ॑തി॒രാദു॒ രക്ഷഃ॑ । തേ അ॑സ്യഘ്ന॒-ന്ത്വനൃ॑തേന സ॒ത്യമ് । ഇന്ദ്രേ॑ഷിതാ॒ ആജ്യ॑മസ്യ മഥ്നന്തു । മാത-ഥ്സമൃ॑ദ്ധി॒ യദ॒സൌ ക॒രോതി॑ ॥ ഹന്മി॑ തേ॒-ഽഹ-ങ്കൃ॒തഗ്​മ് ഹ॒വിഃ । യോ മേ॑ ഘോ॒രമചീ॑ കൃതഃ । അപാ᳚ഞ്ചൌ ത ഉ॒ഭൌ ബാ॒ഹൂ । അപ॑നഹ്യാമ്യാ॒സ്യ᳚മ് ॥ 13 ॥

അപ॑നഹ്യാമി തേ ബാ॒ഹൂ । അപ॑നഹ്യാമ്യാ॒സ്യ᳚മ് । അ॒ഗ്നേ-ര്ദേ॒വസ്യ॒ ബ്രഹ്മ॑ണാ । സർവ॑-ന്തേ-ഽവധിഷ-ങ്കൃ॒തമ് ॥ പു॒രാ ഽമുഷ്യ॑ വഷട്കാ॒രാത് । യ॒ജ്ഞ-ന്ദേ॒വേഷു॑ നസ്കൃധി । സ്വി॑ഷ്ടമ॒സ്മാക॑-മ്ഭൂയാത് । മാ-ഽസ്മാ-ന്പ്രാപ॒-ന്നരാ॑തയഃ ॥ അന്തി॑ ദൂ॒രേ സ॒തോ അ॑ഗ്നേ । ഭ്രാതൃ॑വ്യസ്യാ ഽഭി॒ദാസ॑തഃ ॥ 14 ॥

വ॒ഷ॒ട്കാ॒രേണ॒ വജ്രേ॑ണ । കൃ॒ത്യാഗ്​മ് ഹ॑ന്മി കൃ॒താമ॒ഹമ് ॥ യോ മാ॒ നക്ത॒-ന്ദിവാ॑ സാ॒യമ് । പ്രാ॒തശ്ചാഹ്നോ॑ നി॒പീയ॑തി । അ॒ദ്യാ തമി॑ന്ദ്ര॒ വജ്രേ॑ണ । ഭ്രാതൃ॑വ്യ-മ്പാദയാമസി ॥ ഇന്ദ്ര॑സ്യ ഗൃ॒ഹോ॑-ഽസി॒ ത-ന്ത്വാ᳚ । പ്രപ॑ദ്യേ॒ സഗു॒-സ്സാശ്വഃ॑ । സ॒ഹ യന്മേ॒ അസ്തി॒ തേന॑ ॥ ഈഡേ॑ അ॒ഗ്നിം-വിഁ ॑പ॒ശ്ചിത᳚മ് ॥ 15 ॥

ഗി॒രാ യ॒ജ്ഞസ്യ॒ സാധ॑നമ് । ശ്രു॒ഷ്ടീ॒വാന॑-ന്ധി॒താവാ॑നമ് ॥ അഗ്നേ॑ ശ॒കേമ॑ തേ വ॒യമ് । യമ॑-ന്ദേ॒വസ്യ॑ വാ॒ജിനഃ॑ । അതി॒ ദ്വേഷാഗ്​മ്॑സി തരേമ ॥ അവ॑ത-മ്മാ॒ സമ॑നസൌ॒ സമോ॑കസൌ । സചേ॑തസൌ॒ സരേ॑തസൌ । ഉ॒ഭൌ മാമ॑വത-ഞ്ജാതവേദസൌ । ശി॒വൌ ഭ॑വതമ॒ദ്യ നഃ॑ ॥ സ്വ॒യ-ങ്കൃ॑ണ്വാ॒ന-സ്സു॒ഗമപ്ര॑യാവമ് ॥ 16 ॥

തി॒ഗ്മശൃ॑ങ്ഗോ വൃഷ॒ഭ-ശ്ശോശു॑ചാനഃ । പ്ര॒ത്നഗ്​മ് സ॒ധസ്ഥ॒-മനു॒പശ്യ॑മാനഃ । ആ തന്തു॑മ॒ഗ്നി-ര്ദി॒വ്യ-ന്ത॑താന ॥ ത്വ-ന്ന॒സ്തന്തു॑രു॒ത സേതു॑രഗ്നേ । ത്വ-മ്പന്ഥാ॑ ഭവസി ദേവ॒യാനഃ॑ । ത്വയാ᳚ ഽഗ്നേ പൃ॒ഷ്ഠം-വഁ॒യമാരു॑ഹേമ । അഥാ॑ ദേ॒വൈ-സ്സ॑ധ॒മാദ॑-മ്മദേമ ॥ ഉദു॑ത്ത॒മ-മ്മു॑മുഗ്ധി നഃ । വി പാശ॑-മ്മദ്ധ്യ॒മ-ഞ്ചൃ॑ത । അവാ॑ധ॒മാനി॑ ജീ॒വസേ᳚ ॥ 17 ॥

വ॒യഗ്​മ് സോ॑മ വ്ര॒തേ തവ॑ । മന॑സ്ത॒നൂഷു॒ ബിഭ്ര॑തഃ । പ്ര॒ജാ വ॑ന്തോ അശീമഹി ॥ ഇ॒ന്ദ്രാ॒ണീ ദേ॒വീ സു॒ഭഗാ॑ സു॒പത്നീ᳚ । ഉദഗ്​മ്ശേ॑ന പതി॒വിദ്യേ॑ ജിഗായ । ത്രി॒ഗ്​മ്॒ശദ॑സ്യാ ജ॒ഘനം॒-യോഁജ॑നാനി । ഉ॒പസ്ഥ॒ ഇന്ദ്ര॒ഗ്ഗ്॒ സ്ഥവി॑ര-മ്ബിഭര്തി ॥ സേനാ॑ ഹ॒ നാമ॑ പൃഥി॒വീ ധ॑നഞ്ജ॒യാ । വി॒ശ്വവ്യ॑ചാ॒ അദി॑തി॒-സ്സൂര്യ॑ത്വക് । ഇ॒ന്ദ്രാ॒ണീ ദേ॒വീ പ്രാ॒സഹാ॒ ദദാ॑നാ ॥ 18 ॥

സാ നോ॑ ദേ॒വീ സു॒ഹവാ॒ ശര്മ॑ യച്ഛതു ॥ ആ ത്വാ॑ ഽഹാര്​ഷമ॒ന്തര॑ഭൂഃ । ധ്രു॒വസ്തി॒ഷ്ഠാവി॑ചാചലിഃ । വിശ॑സ്ത്വാ॒ സർവാ॑ വാഞ്ഛന്തു । മാ ത്വ-ദ്രാ॒ഷ്ട്ര-മധി॑ഭ്രശത് ॥ ധ്രു॒വാ ദ്യൌ-ര്ധ്രു॒വാ പൃ॑ഥി॒വീ । ധ്രു॒വം-വിഁശ്വ॑മി॒ദ-ഞ്ജഗ॑ത് । ധ്രു॒വാ ഹ॒ പർവ॑താ ഇ॒മേ । ധ്രു॒വോ രാജാ॑ വി॒ശാമ॒യമ് ॥ ഇ॒ഹൈവൈധി॒ മാ വ്യ॑ഥിഷ്ഠാഃ ॥ 19 ॥

പർവ॑ത ഇ॒വാ വി॑ചാചലിഃ । ഇന്ദ്ര॑ ഇവേ॒ഹ ധ്രു॒വസ്തി॑ഷ്ഠ । ഇ॒ഹ രാ॒ഷ്ട്ര-മു॑ധാരയ ॥ അ॒ഭിതി॑ഷ്ഠ പൃതന്യ॒തഃ । അധ॑രേ സന്തു॒ ശത്ര॑വഃ । ഇന്ദ്ര॑ ഇവ വൃത്ര॒ഹാതി॑ഷ്ഠ । അ॒പഃ, ക്ഷേത്രാ॑ണി സ॒ജം​യഁന്ന്॑ ॥ ഇന്ദ്ര॑ ഏണമദീധരത് । ധ്രു॒വ-ന്ധ്രു॒വേണ॑ ഹ॒വിഷാ᳚ । തസ്മൈ॑ ദേ॒വാ അധി॑ബ്രവന്ന് । അ॒യ-ഞ്ച॒ ബ്രഹ്മ॑ണ॒സ്പതിഃ॑ ॥ 20 ॥
(ഹ॒വിര്ഭി॑ - രാ॒സ്യ॑ - മഭി॒ ദാസ॑തോ - വിപ॒ശ്ചിത॒ - മപ്ര॑യാവം - ജീ॒വസേ॒ - ദദാ॑നാ - വ്യഥിഷ്ഠാ - ബ്രവ॒ന്നേക॑-ഞ്ച) (അ. 2)

അനുവാകം 3 - ഉപഹോമാഃ
ജുഷ്ടീ॑ നരോ॒ ബ്രഹ്മ॑ണാ വഃ പിതൃ॒ണാമ് । അക്ഷ॑മവ്യയ॒-ന്ന കിലാ॑ രിഷാഥ । യച്ഛക്വ॑രീഷു ബൃഹ॒താ രവേ॑ണ । ഇന്ദ്രേ॒ ശുഷ്മ॒മദ॑ധാഥാ വസിഷ്ഠാഃ ॥ പാ॒വ॒കാ ന॒-സ്സര॑സ്വതീ । വാജേ॑ഭി-ർവാ॒ജിനീ॑വതീ । യ॒ജ്ഞം-വഁ ॑ഷ്ടു ധി॒യാ വ॑സുഃ ॥ സര॑സ്വത്യ॒ഭി നോ॑ നേഷി॒ വസ്യഃ॑ । മാ പ॑സ്ഫരീഃ॒ പയ॑സാ॒ മാ ന॒ ആ ധ॑ക് । ജു॒ഷസ്വ॑ ന-സ്സ॒ഖ്യാ॑ വേ॒ശ്യാ॑ ച ॥ 21 ॥

മാ ത്വത്ക്ഷേത്രാ॒-ണ്യര॑ണാനി ഗന്മ ॥ വൃ॒ഞ്ജേ ഹ॒വിര്നമ॑സാ ബ॒ര്॒ഹിര॒ഗ്നൌ । അയാ॑മി॒ സ്രുഗ് ഘൃ॒തവ॑തീ സുവൃ॒ക്തിഃ । അമ്യ॑ക്ഷി॒ സദ്മ॒ സദ॑നേ പൃഥി॒വ്യാഃ । അശ്രാ॑യി യ॒ജ്ഞ-സ്സൂര്യേ॒ ന ചക്ഷുഃ॑ ॥ ഇ॒ഹാർവാഞ്ച॒മതി॑ഹ്വയേ । ഇന്ദ്ര॒-ഞ്ജൈത്രാ॑യ॒ ജേത॑വേ । അ॒സ്മാക॑മസ്തു॒ കേവ॑ലഃ ॥ അ॒ർവാഞ്ച॒മിന്ദ്ര॑മ॒മുതോ॑ ഹവാമഹേ । യോ ഗോ॒ജി-ദ്ധ॑ന॒ജി-ദ॑ശ്വ॒ജിദ്യഃ ॥ 22 ॥

ഇ॒മ-ന്നോ॑ യ॒ജ്ഞം-വിഁ ॑ഹ॒വേ ജു॑ഷസ്വ । അ॒സ്യ കു॑ര്മോ ഹരിവോ മേ॒ദിന॑-ന്ത്വാ ॥ അസ॑മൃംഷ്ടോ ജായസേ മാതൃ॒വോ-ശ്ശുചിഃ॑ । മ॒ന്ദ്രഃ ക॒വിരുദ॑തിഷ്ഠോ॒ വിവ॑സ്വതഃ । ഘൃ॒തേന॑ ത്വാ ഽവര്ധയന്നഗ്ന ആഹുത । ധൂ॒മസ്തേ॑ കേ॒തുര॑ഭവ-ദ്ദി॒വി ശ്രി॒തഃ ॥ അ॒ഗ്നിരഗ്രേ᳚ പ്രഥ॒മോ ദേ॒വതാ॑നാമ് । സം​യാഁ ॑താനാ-മുത്ത॒മോ വിഷ്ണു॑രാസീത് । യജ॑മാനായ പരി॒ഗൃഹ്യ॑ ദേ॒വാന് । ദീ॒ക്ഷയേ॒ദഗ്​മ് ഹ॒വിരാഗ॑ച്ഛത-ന്നഃ ॥ 23 ॥

അ॒ഗ്നിശ്ച॑ വിഷ്ണോ॒ തപ॑ ഉത്ത॒മ-മ്മ॒ഹഃ । ദീ॒ക്ഷാ॒പാ॒ലേഭ്യോ॒ വന॑ത॒ഗ്​മ്॒ ഹി ശ॑ക്രാ । വിശ്വൈ᳚-ര്ദേ॒വൈ-ര്യ॒ജ്ഞിയൈ᳚-സ്സം​വിഁദാ॒നൌ । ദീ॒ക്ഷാമ॒സ്മൈ യജ॑മാനായ ധത്തമ് ॥ പ്രത-ദ്വിഷ്ണു॑-സ്സ്തവതേ വീ॒ര്യാ॑യ । മൃ॒ഗോ ന ഭീ॒മഃ കു॑ച॒രോ ഗി॑രി॒ഷ്ഠാഃ । യസ്യോ॒രുഷു॑ ത്രി॒ഷു വി॒ക്രമ॑ണേഷു । അധി॑ക്ഷി॒യന്തി॒ ഭുവ॑നാനി॒ വിശ്വാ᳚ ॥ നൂ മര്തോ॑ ദയതേ സനി॒ഷ്യന്. യഃ । വിഷ്ണ॑വ ഉരുഗാ॒യായ॒ ദാശ॑ത് ॥ 24 ॥

പ്ര യ-സ്സ॒ത്രാചാ॒ മന॑സാ॒ യജാ॑ തൈ । ഏ॒താവ॑ന്ത॒-ന്നര്യ॑മാ॒വിവാ॑സാത് ॥ വിച॑ക്രമേ പൃഥി॒വീമേ॒ഷ ഏ॒താമ് । ക്ഷേത്രാ॑യ॒ വിഷ്ണു॒-ര്മനു॑ഷേ ദശ॒സ്യന്ന് । ധ്രു॒വാസോ॑ അസ്യ കീ॒രയോ॒ ജനാ॑സഃ । ഉ॒രു॒ക്ഷി॒തിഗ്​മ് സു॒ജനി॑മാ ചകാര ॥ ത്രിര്ദേ॒വഃ പൃ॑ഥി॒വീമേ॒ഷ ഏ॒താമ് । വിച॑ക്രമേ ശ॒തര്ച॑സ-മ്മഹി॒ത്വാ । പ്ര വിഷ്ണു॑-രസ്തു ത॒വസ॒സ്ത വീ॑യാന് । ത്വേ॒ഷഗ്ഗ്​ ഹ്യ॑സ്യ॒ സ്ഥവി॑രസ്യ॒ നാമ॑ ॥ 25 ॥

ഹോതാ॑ര-ഞ്ചി॒ത്രര॑ഥ-മദ്ധ്വ॒രസ്യ॑ । യ॒ജ്ഞസ്യ॑ യജ്ഞസ്യ കേ॒തുഗ്​മ് രുശ॑ന്തമ് । പ്രത്യ॑ര്ധി-ന്ദേ॒വസ്യ॑ ദേവസ്യ മ॒ഹ്നാ । ശ്രി॒യാ ത്വ॑-ഽഗ്നിമതി॑ഥി॒-ഞ്ജനാ॑നാമ് ॥ ആ നോ॒ വിശ്വാ॑ഭിരൂ॒തിഭി॑-സ്സ॒ജോഷാഃ᳚ । ബ്രഹ്മ॑ ജുഷാ॒ണോ ഹ॑ര്യശ്വ യാഹി । വരീ॑വൃജ॒-ഥ്സ്ഥവി॑രേഭി-സ്സുശിപ്ര । അ॒സ്മേ ദധ॒-ദ്വൃഷ॑ണ॒ഗ്​മ്॒ ശുഷ്മ॑മിന്ദ്ര ॥ ഇന്ദ്ര॑-സ്സുവ॒ര്॒ഷാ ജ॒നയ॒ന്നഹാ॑നി । ജി॒ഗായോ॒ശിഗ്ഭിഃ॒ പൃത॑നാ അഭി॒ശ്രീഃ ॥ 26 ॥

പ്രാരോ॑ചയ॒ന്മന॑വേ കേ॒തുമഹ്നാ᳚മ് । അവി॑ന്ദ॒ജ്ജ്യോതി॑-ര്ബൃഹ॒തേ രണാ॑യ ॥ അശ്വി॑നാ॒വവ॑സേ॒ നിഹ്വ॑യേ വാമ് । ആ നൂ॒നം-യാഁ ॑തഗ്​മ് സുകൃ॒തായ॑ വിപ്രാ । പ്രാ॒ത॒ര്യു॒ക്തേന॑ സു॒വൃതാ॒ രഥേ॑ന । ഉ॒പാഗ॑ച്ഛത॒മവ॒സാ ഽഽഗ॑ത-ന്നഃ ॥ അ॒വി॒ഷ്ട-ന്ധീ॒ഷ്വശ്വി॑നാ ന ആ॒സു । പ്ര॒ജാവ॒-ദ്രേതോ॒ അഹ്ര॑യ-ന്നോ അസ്തു । ആവാ᳚-ന്തോ॒കേ തന॑യേ॒ തൂതു॑ജാനാഃ । സു॒രത്നാ॑സോ ദേ॒വവീ॑തി-ങ്ഗമേമ ॥ 27 ॥

ത്വഗ്​മ് സോ॑മ॒ ക്രതു॑ഭി-സ്സു॒ക്രതു॑ര്ഭൂഃ । ത്വ-ന്ദക്ഷൈ᳚-സ്സു॒ദക്ഷോ॑ വി॒ശ്വവേ॑ദാഃ । ത്വം-വൃഁഷാ॑ വൃഷ॒ത്വേഭി॑-ര്മഹി॒ത്വാ । ദ്യു॒മ്നേഭി॑-ര്ദ്യു॒മ്ന്യ॑ഭവോ നൃ॒ചക്ഷാഃ᳚ ॥ അഷാ॑ഢം-യുഁ॒ഥ്സു പൃത॑നാസു॒ പപ്രി᳚മ് । സു॒വ॒ര॒.ഷാമ॒ഫ്സ്വാം-വൃഁ॒ജന॑സ്യ ഗോ॒പാമ് । ഭ॒രേ॒ഷു॒ജാഗ്​മ് സു॑ക്ഷി॒തിഗ്​മ് സു॒ശ്രവ॑സമ് । ജയ॑ന്ത॒-ന്ത്വാമനു॑ മദേമ സോമ ॥ ഭവാ॑ മി॒ത്രോ ന ശേവ്യോ॑ ഘൃ॒താസു॑തിഃ । വിഭൂ॑തദ്യുമ്ന ഏവ॒യാ ഉ॑ സ॒പ്രഥാഃ᳚ ॥ 28 ॥

അധാ॑ തേ വിഷ്ണോ വി॒ദുഷാ॑ചി॒ദൃധ്യഃ॑ । സ്തോമോ॑ യ॒ജ്ഞസ്യ॒ രാദ്ധ്യോ॑ ഹ॒വിഷ്മ॑തഃ ॥ യഃ പൂ॒ർവ്യായ॑ വേ॒ധസേ॒ നവീ॑യസേ । സു॒മജ്ജാ॑നയേ॒ വിഷ്ണ॑വേ॒ ദദാ॑ശതി । യോ ജാ॒തമ॒സ്യ മ॑ഹ॒തോ മ॒ഹി ബ്രവാ᳚ത് । സേദു॒-ശ്ശ്രവോ॑ഭി-ര്യു॒ജ്യ॑-ഞ്ചിദ॒ഭ്യ॑സത് ॥ തമു॑ സ്തോതാരഃ പൂ॒ർവ്യം-യഁഥാ॑ വി॒ദ ഋ॒തസ്യ॑ । ഗര്ഭഗ്​മ്॑ ഹ॒വിഷാ॑ പിപര്തന । ആ-ഽസ്യ॑ ജാ॒നന്തോ॒ നാമ॑ ചിദ്വിവക്തന । ബൃ॒ഹത്തേ॑ വിഷ്ണോ സുമ॒തി-മ്ഭ॑ജാമഹേ ॥ 29 ॥

ഇ॒മാ ധാ॒നാ ഘൃ॑ത॒സ്നുവഃ॑ । ഹരീ॑ ഇ॒ഹോപ॑വക്ഷതഃ । ഇന്ദ്രഗ്​മ്॑ സു॒ഖത॑മേ॒ രഥേ᳚ ॥ ഏ॒ഷ ബ്ര॒ഹ്മാ യ ഋ॒ത്വിയഃ॑ । ഇന്ദ്രോ॒ നാമ॑ ശ്രു॒തോ ഗ॒ണേ ॥, പ്ര തേ॑ മ॒ഹേ । വി॒ദഥേ॑ ശ॒ഗ്​മ്സിഷ॒ഗ്​മ്॒ ഹരീ᳚ । യ ഋ॒ത്വിയഃ॒ പ്ര തേ॑ വന്വേ । വ॒നുഷോ॑ ഹര്യ॒ത-മ്മദ᳚മ് । ഇന്ദ്രോ॒ നാമ॑ ഘൃ॒ത-ന്ന യഃ । ഹരി॑ഭി॒ശ്ചാരു॒ സേച॑തേ । ശ്രു॒തോ ഗ॒ണ ആ ത്വാ॑ വിശന്തു ॥ 30 ॥

ഹരി॑വര്പസ॒-ങ്ഗിരഃ॑ ॥ ആച॑ര്​ഷണി॒പ്രാ വൃ॑ഷ॒ഭോ ജനാ॑നാമ് । രാജാ॑ കൃഷ്ടീ॒നാ-മ്പു॑രുഹൂ॒ത ഇന്ദ്രഃ॑ । സ്തു॒ത-ശ്ശ്ര॑വ॒സ്യന്നവ॒സോപ॑മ॒ദ്രിക് । യു॒ക്ത്വാ ഹരീ॒ വൃഷ॒ണാ ഽഽയാ᳚ഹ്യ॒ർവാമ് ॥ പ്ര യ-ഥ്സിന്ധ॑വഃ പ്രസ॒വം-യഁദായന്ന്॑ । ആപ॑-സ്സമു॒ദ്രഗ്​മ് ര॒ത്ഥ്യേ॑വ ജഗ്മുഃ । അത॑ശ്ചി॒ദിന്ദ്ര॒-സ്സദ॑സോ॒ വരീ॑യാന് । യദീ॒ഗ്​മ്॒ സോമഃ॑ പൃ॒ണാതി॑ ദു॒ഗ്ധോ അ॒ഗ്​മ്॒ശുഃ ॥ ഹ്വയാ॑മസി॒ ത്വേന്ദ്ര॑ യാ॒ഹ്യ॑ർവാമ് ॥ 31 ॥

അര॑-ന്തേ॒ സോമ॑സ്ത॒നുവേ॑ ഭവാതി । ശത॑ക്രതോ മാ॒ദയ॑സ്വാ സു॒തേഷു॑ । പ്രാസ്മാഗ്​മ് അ॑വ॒ പൃത॑നാസു॒ പ്ര യു॒ഥ്സു ॥ ഇന്ദ്രാ॑യ॒ സോമാഃ᳚ പ്ര॒ദിവോ॒ വിദാ॑നാഃ । ഋ॒ഭു-ര്യേഭി॒-ർവൃഷ॑പർവാ॒-വിഹാ॑യാഃ । പ്ര॒യ॒മ്യമാ॑ണാ॒-ന്പ്രതി॒ ഷൂഗൃ॑ഭായ । ഇന്ദ്ര॒ പിബ॒ വൃഷ॑ധൂതസ്യ॒ വൃഷ്ണഃ॑ ॥ അഹേ॑ഡമാന॒ ഉപ॑യാഹി യ॒ജ്ഞമ് । തുഭ്യ॑-മ്പവന്ത॒ ഇന്ദ॑വ-സ്സു॒താസഃ॑ । ഗാവോ॒ ന വ॑ജ്രിന്-ഥ്സ്വ॒മോകോ॒ അച്ഛ॑ ॥ 32 ॥

ഇന്ദ്രാഗ॑ഹി പ്രഥ॒മോ യജ്ഞിയാ॑നാമ് ॥ യാ തേ॑ കാ॒കു-ഥ്സുകൃ॑താ॒ യാ വരി॑ഷ്ഠാ । യയാ॒ ശശ്വ॒ത്പിബ॑സി॒ മദ്ധ്വ॑ ഊ॒ര്മിമ് । തയാ॑ പാഹി॒ പ്ര തേ॑ അദ്ധ്വ॒ര്യുര॑സ്ഥാത് । സ-ന്തേ॒ വജ്രോ॑ വര്തതാമിന്ദ്ര ഗ॒വ്യുഃ ॥ പ്രാ॒ത॒ര്യുജാ॒ വിബോ॑ധയ । അശ്വി॑നാ॒വേഹ ഗ॑ച്ഛതമ് । അ॒സ്യ സോമ॑സ്യ പീ॒തയേ᳚ ॥ പ്രാ॒ത॒ര്യാവാ॑ണാ പ്രഥ॒മാ യ॑ജദ്ധ്വമ് । പു॒രാ ഗൃദ്ധ്രാ॒ദര॑രുഷഃ പിബാഥഃ । പ്രാ॒തര്​ഹി യ॒ജ്ഞമ॒ശ്വിനാ॒ ദധാ॑തേ । പ്രശഗ്​മ്॑ സന്തി ക॒വയഃ॑ പൂർവ॒ഭാജഃ॑ ॥ പ്രാ॒തര്യ॑ജദ്ധ്വമ॒ശ്വിനാ॑ ഹിനോത । ന സാ॒യമ॑സ്തി ദേവ॒യാ അജു॑ഷ്ടമ് । ഉ॒താന്യോ അ॒സ്മ-ദ്യ॑ജതേ॒ വിചാ॑യഃ । പൂർവഃ॑ പൂർവോ॒ യജ॑മാനോ॒ വനീ॑യാന് ॥ 33 ॥
(ചാ॒ - ശ്വ॒ജിദ്യോ-ഗ॑ച്ഛത-ന്നോ॒ - ദാശ॒ന് - നാമാ॑ - ഭി॒ശ്രീ--ര് ഗ॑മേമ - സ॒പ്രഥാ॑ - ഭജാമഹേ - വിശന്തു - യാ॒ഹ്യ॑ർവാം - ച്ഛ॑ - പിബാഥ॒-ഷ്ഷട്ച॑) (അ. 3)

അനുവാകം 4 - ഉപഹോമാഃ
ന॒ക്ത॒-ഞ്ജാ॒താ-ഽസ്യോ॑ഷധേ । രാമേ॒ കൃഷ്ണേ॒ അസി॑ക്നി ച । ഇ॒ദഗ്​മ് ര॑ജനി രജയ । കി॒ലാസ॑-മ്പലി॒ത-ഞ്ച॒ യത് ॥ കി॒ലാസ॑-ഞ്ച പലി॒ത-ഞ്ച॑ । നിരി॒തോ നാ॑ശയാ॒ പൃഷ॑ത് । ആ ന॒-സ്സ്വോ അ॑ശ്നുതാം॒-വഁര്ണഃ॑ । പരാ᳚ ശ്വേ॒താനി॑ പാതയ ॥ അസി॑ത-ന്തേ നി॒ലയ॑നമ് । ആ॒സ്ഥാന॒മസി॑ത॒-ന്തവ॑ ॥ 34 ॥

അസി॑ക്നിയസ്യോഷധേ । നിരി॒തോ നാ॑ശയാ॒ പൃഷ॑ത് ॥ അ॒സ്ഥി॒ജസ്യ॑ കി॒ലാസ॑സ്യ । ത॒നൂ॒ജസ്യ॑ ച॒ യത്ത്വ॒ചി । കൃ॒ത്യയാ॑ കൃ॒തസ്യ॒ ബ്രഹ്മ॑ണാ । ലക്ഷ്മ॑ ശ്വേ॒തമ॑നീനശമ് ॥ സരൂ॑പാ॒ നാമ॑ തേ മാ॒താ । സരൂ॑പോ॒ നാമ॑ തേ പി॒താ । സരൂ॑പാ ഽസ്യോഷധേ॒ സാ । സരൂ॑പമി॒ദ-ങ്കൃ॑ധി ॥ 35 ॥

ശു॒നഗ്​മ് ഹു॑വേമ മ॒ഘവാ॑ന॒മിന്ദ്ര᳚മ് । അ॒സ്മിന്ഭരേ॒ നൃത॑മം॒-വാഁജ॑സാതൌ । ശൃ॒ണ്വന്ത॑-മു॒ഗ്രമൂ॒തയേ॑ സ॒മഥ്സു॑ । ഘ്നന്തം॑-വൃഁ॒ത്രാണി॑ സ॒ജിന്ത॒-ന്ധനാ॑നാമ് ॥ ധൂ॒നു॒ഥ ദ്യാ-മ്പർവ॑താന്ദാ॒ശുഷേ॒ വസു॑ । നി വോ॒ വനാ॑ ജിഹതേ॒ യാമ॑നോ ഭി॒യാ । കോ॒പയ॑ഥ പൃഥി॒വീ-മ്പൃ॑ശ്നിമാതരഃ । യു॒ധേ യദു॑ഗ്രാഃ॒ പൃഷ॑തീ॒-രയു॑ഗ്ധ്വമ് ॥ പ്രവേ॑പയന്തി॒ പർവ॑താന് । വിവി॑ഞ്ചന്തി॒ വന॒സ്പതീന്॑ ॥ 36 ॥

പ്രോവാ॑രത മരുതോ ദു॒ര്മദാ॑ ഇവ । ദേവാ॑സ॒-സ്സർവ॑യാ വി॒ശാ ॥ പു॒രു॒ത്രാ ഹി സ॒ദൃങ്ങസി॑ । വിശോ॒ വിശ്വാ॒ അനു॑ പ്ര॒ഭു । സ॒മഥ്സു॑ ത്വാ ഹവാമഹേ ॥ സ॒മഥ്സ്വ॒ഗ്നി-മവ॑സേ । വാ॒ജ॒യന്തോ॑ ഹവാമഹേ । വാജേ॑ഷു ചി॒ത്രരാ॑ധസമ് ॥ സങ്ഗ॑ച്ഛദ്ധ്വ॒ഗ്​മ്॒ സം​വഁ ॑ദദ്ധ്വമ് । സം-വോഁ॒ മനാഗ്​മ്॑സി ജാനതാമ് ॥ 37 ॥

ദേ॒വാ ഭാ॒ഗം-യഁഥാ॒ പൂർവേ᳚ । സ॒ജാ॒ന്നാ॒നാ ഉ॒പാസ॑ത ॥ സ॒മാ॒നോ മന്ത്ര॒-സ്സമി॑തി-സ്സമാ॒നീ । സ॒മാ॒ന-മ്മന॑-സ്സ॒ഹ ചി॒ത്തമേ॑ഷാമ് । സ॒മാ॒ന-ങ്കേതോ॑ അ॒ഭി-സഗ്​മ്ര॑ഭദ്ധ്വമ് । സ॒ജ്ഞാന്നേ॑ന വോ ഹ॒വിഷാ॑ യജാമഃ ॥ സ॒മാ॒നീ വ॒ ആകൂ॑തിഃ । സ॒മാ॒നാ ഹൃദ॑യാനി വഃ । സ॒മാ॒നമ॑സ്തു വോ॒ മനഃ॑ । യഥാ॑ വ॒-സ്സുസ॒ഹാ-ഽസ॑തി ॥ 38 ॥

സ॒ജ്ഞാന്ന॑-ന്ന॒-സ്സ്വൈഃ । സ॒ജ്ഞാന്ന॒മര॑ണൈഃ । സ॒ജ്ഞാന്ന॑മശ്വിനാ യു॒വമ് । ഇ॒ഹാസ്മാസു॒ നിയ॑ച്ഛതമ് ॥ സ॒ജ്ഞാന്ന॑-മ്മേ॒ ബൃഹ॒സ്പതിഃ॑ । സ॒ജ്ഞാന്നഗ്​മ്॑ സവി॒താ ക॑രത് । സ॒ജ്ഞാന്ന॑മശ്വിനാ യു॒വമ് । ഇ॒ഹ മഹ്യ॒-ന്നിയ॑ച്ഛതമ് ॥ ഉപ॑ച്ഛാ॒യാമി॑വ॒ ഘൃണേഃ᳚ । അഗ॑ന്മ॒ ശര്മ॑ തേ വ॒യമ് ॥ 39 ॥

അഗ്നേ॒ ഹിര॑ണ്യസന്ദൃശഃ ॥ അദ॑ബ്ധേഭി-സ്സവിതഃ പാ॒യുഭി॒ഷ്ട്വമ് । ശി॒വേഭി॑ര॒ദ്യ പരി॑പാഹി നോ॒ ഗയ᳚മ് । ഹിര॑ണ്യജിഹ്വ-സ്സുവി॒തായ॒ നവ്യ॑സേ । രക്ഷാ॒മാകി॑ര്നോ അ॒ഘശഗ്​മ്॑സ ഈശത ॥ മദേ॑മദേ॒ ഹി നോ॑ ദ॒ദുഃ । യൂ॒ഥാ ഗവാ॑മൃജു॒ക്രതുഃ॑ । സങ്ഗൃ॑ഭായ പു॒രൂ ശ॒താ । ഉ॒ഭ॒യാ ഹ॒സ്ത്യാ വസു॑ । ശി॒ശീ॒ഹി രാ॒യ ആഭ॑ര ॥ 40 ॥

ശിപ്രി॑ന് വാജാനാ-മ്പതേ । ശചീ॑വ॒സ്തവ॑ ദ॒ഗ്​മ്॒സനാ᳚ । ആ തൂ ന॑ ഇന്ദ്ര ഭാജയ । ഗോഷ്വശ്വേ॑ഷു ശു॒ഭ്രുഷു॑ । സ॒ഹസ്രേ॑ഷു തുവീമഘ ॥ യ-ദ്ദേ॑വാ ദേവ॒ ഹേഡ॑നമ് । ദേവാ॑സശ്ചകൃ॒മാ വ॒യമ് । ആദി॑ത്യാ॒സ്തസ്മാ᳚ന്മാ യൂ॒യമ് । ഋ॒തസ്യ॒ര്തേന॑ മുഞ്ചത ॥ ഋ॒തസ്യ॒ര്തേ-നാ॑ദിത്യാഃ ॥ 41 ॥

യജ॑ത്രാ മു॒ഞ്ചതേ॒ഹ മാ᳚ । യ॒ജ്ഞൈർവോ॑ യജ്ഞവാഹസഃ । ആ॒ശിക്ഷ॑ന്തോ॒ ന ശേ॑കിമ ॥ മേദ॑സ്വതാ॒ യജ॑മാനാഃ । സ്രു॒ചാ-ഽഽജ്യേ॑ന॒ ജുഹ്വ॑തഃ । അ॒കാ॒മാ വോ॑ വിശ്വേ ദേവാഃ । ശിക്ഷ॑ന്തോ॒ നോപ॑ ശേകിമ ॥ യദി॒ ദിവാ॒ യദി॒ നക്ത᳚മ് । ഏന॑ ഏന॒സ്യോ-ഽക॑രത് । ഭൂ॒ത-മ്മാ॒ തസ്മാ॒ദ്ഭവ്യ॑-ഞ്ച ॥ 42 ॥

ദ്രു॒പ॒ദാദി॑വ മുഞ്ചതു ॥ ദ്രു॒പ॒ദാദി॒വേ-ന്മു॑മുചാ॒നഃ । സ്വി॒ന്ന-സ്സ്നാ॒ത്വീ മലാ॑ദിവ । പൂ॒ത-മ്പ॒വിത്രേ॑ണേ॒ വാജ്യ᳚മ് । വിശ്വേ॑ മുഞ്ചന്തു॒ മൈന॑സഃ ॥ ഉദ്വ॒യ-ന്തമ॑സ॒സ്പരി॑ । പശ്യ॑ന്തോ॒ ജ്യോതി॒രുത്ത॑രമ് । ദേ॒വ-ന്ദേ॑വ॒ത്രാ സൂര്യ᳚മ് । അഗ॑ന്മ॒ ജ്യോതി॑രുത്ത॒മമ് ॥ 43 ॥
(തവ॑ - കൃധി॒ - വന॒സ്പതീ᳚ - ഞ്ജാനതാ॒ - മസ॑തി - വ॒യം - ഭ॑രാ - ദിത്യാ - ശ്ച॒ - +നവ॑ ച) (അ. 4)

അനുവാകം 5 - ഉപഹോമാഃ
വൃഷാ॒ സോ അ॒ഗ്​മ്॒ശുഃ പ॑വതേ ഹ॒വിഷ്മാ॒ന്-ഥ്സോമഃ॑ । ഇന്ദ്ര॑സ്യ ഭാ॒ഗ ഋ॑ത॒യു-ശ്ശ॒തായുഃ॑ । സ മാ॒ വൃഷാ॑ണം-വൃഁഷ॒ഭ-ങ്കൃ॑ണോതു । പ്രി॒യം-വിഁ॒ശാഗ്​മ് സർവ॑വീരഗ്​മ് സു॒വീര᳚മ് ॥ കസ്യ॒ വൃഷാ॑ സു॒തേ സചാ᳚ । നി॒യുത്വാ᳚ന് വൃഷ॒ഭോ ര॑ണത് । വൃ॒ത്ര॒ഹാ സോമ॑പീതയേ ॥ യസ്തേ॑ ശൃങ്ഗ വൃഷോ നപാത് । പ്രണ॑പാ-ത്കുണ്ഡ॒പായ്യഃ॑ । ന്യ॑സ്മിന്ദദ്ധ്ര॒ ആ മനഃ॑ ॥ 44 ॥

തഗ്​മ് സ॒ദ്ധ്രീചീ॑രൂ॒തയോ॒ വൃഷ്ണി॑യാനി । പൌഗ്ഗ്​സ്യാ॑നി നി॒യുത॑-സ്സശ്ചു॒രിന്ദ്ര᳚മ് । സ॒മു॒ദ്ര-ന്ന സിന്ധ॑വ ഉ॒ക്ഥശു॑ഷ്മാഃ । ഉ॒രു॒വ്യച॑സ॒-ങ്ഗിര॒ ആവി॑ശന്തി ॥ ഇന്ദ്രാ॑യ॒ ഗിരോ॒ അനി॑ശിതസര്ഗാഃ । അ॒പഃ പ്രൈര॑യ॒ന്-ഥ്സഗ॑രസ്യ ബു॒ദ്ദധ്നാത് । യോ അക്ഷേ॑ണേവ ച॒ക്രിയാ॒ ശചീ॑ഭിഃ । വിഷ്വ॑ക്ത॒സ്തമ്ഭ॑ പൃഥി॒വീമു॒ത ദ്യാമ് ॥ അക്ഷോ॑ദയ॒ച്ഛവ॑സാ॒ ക്ഷാമ॑ ബു॒ദ്ധ്നമ് । വാര്ണവാ॑ത॒സ്തവി॑ഷീഭി॒രിന്ദ്രഃ॑ ॥ 45 ॥

ദൃ॒ഢാന്യൌ᳚ഘ്നാദു॒ശമാ॑ന॒ ഓജഃ॑ । അവാ॑ഭിനത്ക॒കുഭഃ॒ പർവ॑താനാമ് ॥ ആ നോ॑ അഗ്നേ സുകേ॒തുനാ᳚ । ര॒യിം-വിഁ॒ശ്വായു॑പോഷസമ് । മാ॒ര്ഡീ॒ക-ന്ധേ॑ഹി ജീ॒വസേ᳚ ॥ ത്വഗ്​മ് സോ॑മ മ॒ഹേ ഭഗ᳚മ് । ത്വം-യൂഁന॑ ഋതായ॒തേ । ദക്ഷ॑-ന്ദധാസി ജീ॒വസേ᳚ ॥ രഥം॑-യുഁഞ്ജതേ മ॒രുത॑-ശ്ശു॒ഭേ സ॒ഗമ് । സൂരോ॒ ന മി॑ത്രാവരുണാ॒ ഗവി॑ഷ്ടിഷു ॥ 46 ॥

രജാഗ്​മ്॑സി ചി॒ത്രാ വി ച॑രന്തി ത॒ന്യവഃ॑ । ദി॒വ-സ്സ॑മ്രാജാ॒ പയ॑സാ ന ഉക്ഷതമ് ॥ വാച॒ഗ്​മ്॒ സു മി॑ത്രാവരുണാ॒വിരാ॑വതീമ് । പ॒ര്ജന്യ॑ശ്ചി॒ത്രാം-വഁ ॑ദതി॒ ത്വിഷീ॑മതീമ് । അ॒ഭ്രാ വ॑സത മരുത-സ്സു മാ॒യയാ᳚ । ദ്യാം-വഁ ॑ര്​ഷയത-മരു॒ണാമ॑രേ॒പസ᳚മ് ॥ അയു॑ക്ത സ॒പ്ത ശു॒ന്ധ്യുവഃ॑ । സൂരോ॒ രഥ॑സ്യ ന॒പ്ത്രിയഃ॑ । താഭി॑ര്യാതി॒ സ്വയു॑ക്തിഭിഃ ॥ വഹി॑ഷ്ഠേഭിർവി॒ഹര॑ന്. യാസി॒ തന്തു᳚മ് ॥ 47 ॥

അ॒വ॒വ്യയ॒ന്നസി॑ത-ന്ദേവ॒ വസ്വഃ॑ । ദവി॑ദ്ധ്വതോ ര॒ശ്മയ॒-സ്സൂര്യ॑സ്യ । ചര്മേ॒വാവാ॑ധു॒സ്തമോ॑ അ॒ഫ്സ്വ॑ന്തഃ ॥ പ॒ര്ജന്യാ॑യ॒ പ്രഗാ॑യത । ദി॒വസ്പു॒ത്രായ॑ മീ॒ഢുഷേ᳚ । സ നോ॑ യ॒വസ॑മിച്ഛതു ॥ അച്ഛാ॑ വദ ത॒വസ॑-ങ്ഗീ॒ര്ഭിരാ॒ഭിഃ । സ്തു॒ഹി പ॒ര്ജന്യ॒-ന്നമ॒സാ വി॑വാസ । കനി॑ക്രദ-ദ്വൃഷ॒ഭോ ജീ॒രദാ॑നുഃ । രേതോ॑ ദധാ॒ത്വോഷ॑ധീഷു॒ ഗര്ഭ᳚മ് ॥ 48 ॥

യോ ഗര്ഭ॒മോഷ॑ധീനാമ് । ഗവാ᳚-ങ്കൃ॒ണോത്യർവ॑താമ് । പ॒ര്ജന്യഃ॑ പുരു॒ഷീണാ᳚മ് ॥ തസ്മാ॒ ഇദാ॒സ്യേ॑ ഹ॒വിഃ । ജു॒ഹോതാ॒ മധു॑മത്തമമ് । ഇഡാ᳚-ന്ന-സ്സം॒​യഁത॑-ങ്കരത് ॥ തി॒സ്രോ യദ॑ഗ്നേ ശ॒രദ॒സ്ത്വാമിത് । ശുചി॑-ങ്ഘൃ॒തേന॒ ശുച॑യ-സ്സപ॒ര്യന്ന് । നാമാ॑നി ചിദ്ദധിരേ യ॒ജ്ഞിയാ॑നി । അസൂ॑ദയന്ത ത॒നുവ॒-സ്സുജാ॑താഃ ॥ 49 ॥

ഇന്ദ്ര॑ശ്ച ന-ശ്ശുനാസീരൌ । ഇ॒മം-യഁ॒ജ്ഞ-മ്മി॑മിക്ഷതമ് । ഗര്ഭ॑-ന്ധത്തഗ്ഗ്​ സ്വ॒സ്തയേ᳚ ॥ യയോ॑രി॒ദം-വിഁശ്വ॒-മ്ഭുവ॑ന-മാവി॒വേശ॑ । യയോ॑രാന॒ന്ദോ നിഹി॑തോ॒ മഹ॑ശ്ച । ശുനാ॑സീരാവൃ॒തുഭി॑-സ്സം​വിഁദാ॒നൌ । ഇന്ദ്ര॑വന്തൌ ഹ॒വിരി॒ദ-ഞ്ജു॑ഷേഥാമ് ॥ ആ ഘാ॒ യേ അ॒ഗ്നിമി॑ന്ധ॒തേ । സ്തൃ॒ണന്തി॑ ബ॒ര്॒ഹിരാ॑നു॒ഷക് । യേഷാ॒മിന്ദ്രോ॒ യുവാ॒ സഖാ᳚ ॥ അഗ്ന॒ ഇന്ദ്ര॑ശ്ച മേ॒ദിനാ᳚ । ഹ॒ഥോ വൃ॒ത്രാണ്യ॑പ്ര॒തി । യു॒വഗ്​മ് ഹി വൃ॑ത്ര॒ഹന്ത॑മാ ॥ യാഭ്യാ॒ഗ്​മ്॒ സുവ॒രജ॑യ॒ന്നഗ്ര॑ ഏ॒വ । യാവാ॑തസ്ഥ॒തു-ര്ഭുവ॑നസ്യ॒ മദ്ധ്യേ᳚ । പ്രച॑ര്​ഷ॒ണീ വൃ॑ഷണാ॒ വജ്ര॑ബാഹൂ । അ॒ഗ്നീ ഇന്ദ്രാ॑ വൃത്ര॒ഹണാ॑ ഹുവേ വാമ് ॥ 50 ॥
(മന॒ - ഇന്ദ്രോ॒ - ഗാവി॑ഷ്ടിഷു॒ - തന്തും॒ - ഗര്ഭ॒ഗ്​മ്॒ - സുജാ॑താഃ॒ - സഖാ॑ സ॒പ്ത ച॑) (അ. 5)

അനുവാകം 6 - ഉപഹോമാഃ
ഉ॒ത നഃ॑ പ്രി॒യാ പ്രി॒യാസു॑ । സ॒പ്തസ്വസാ॒ സുജു॑ഷ്ടാ । സര॑സ്വതീ॒ സ്തോമ്യാ॑ ഽഭൂത് ॥ ഇ॒മാ ജുഹ്വാ॑നാ യു॒ഷ്മദാ നമോ॑ഭിഃ । പ്രതി॒ സ്തോമഗ്​മ്॑ സരസ്വതി ജുഷസ്വ । തവ॒ ശര്മ॑-ന്പ്രി॒യത॑മേ॒ ദധാ॑നാഃ । ഉപ॑സ്ഥേയാമ ശര॒ണ-ന്ന വൃ॒ക്ഷമ് ॥ ത്രീണി॑ പ॒ദാ വിച॑ക്രമേ । വിഷ്ണു॑ര്ഗോ॒പാ അദാ᳚ഭ്യഃ । തതോ॒ ധര്മാ॑ണി ധാ॒രയന്ന്॑ ॥ 51 ॥

തദ॑സ്യ പ്രി॒യമ॒ഭി പാഥോ॑ അശ്യാമ് । നരോ॒ യത്ര॑ ദേവ॒യവോ॒ മദ॑ന്തി । ഉ॒രു॒ക്ര॒മസ്യ॒ സ ഹി ബന്ധു॑രി॒ത്ഥാ । വിഷ്ണോഃ᳚ പ॒ദേ പ॑ര॒മേ മദ്ധ്വ॒ ഉഥ്സഃ॑ ॥ ക്ര॒ത്വാ॒ ദാ അ॑സ്ഥു॒ ശ്രേഷ്ഠഃ॑ । അ॒ദ്യ ത്വാ॑ വ॒ന്വന്-ഥ്സു॒രേക്ണാഃ᳚ । മര്ത॑ ആനാശ സുവൃ॒ക്തിമ് ॥ ഇ॒മാ ബ്ര॑ഹ്മ ബ്രഹ്മവാഹ । പ്രി॒യാ ത॒ ആ ബ॒ര॒ഃഇ-സ്സീ॑ദ । വീ॒ഹി സൂ॑ര പുരോ॒ഡാശ᳚മ് ॥ 52 ॥

ഉപ॑ ന-സ്സൂ॒നവോ॒ ഗിരഃ॑ । ശൃ॒ണ്വന്ത്വ॒മൃതസ്യ॒ യേ । സു॒മൃ॒ഡീ॒കാ ഭ॑വന്തു നഃ ॥ അ॒ദ്യാ നോ॑ ദേവ സവിതഃ । പ്ര॒ജാവ॑-ഥ്സാവീ॒-സ്സൌഭ॑ഗമ് । പരാ॑ ദു॒സ്ഷ്വപ്നി॑യഗ്​മ് സുവ ॥ വിശ്വാ॑നി ദേവ സവിതഃ । ദു॒രി॒താനി॒ പരാ॑സുവ । യ-ദ്ഭ॒ദ്ര-ന്തന്മ॒ ആസു॑വ ॥ ശുചി॑മ॒ര്കൈ-ര്ബൃഹ॒സ്പതി᳚മ് ॥ 53 ॥

അ॒ദ്ധ്വ॒രേഷു॑ നമസ്യത । അ॒നാ॒മ്യോജ॒ ആച॑കേ ॥ യാ ധാ॒രയ॑ന്ത ദേ॒വാ സു॒ദക്ഷാ॒ ദക്ഷ॑പിതാരാ । അ॒സു॒ര്യാ॑യ॒ പ്രമ॑ഹസാ ॥ സ ഇത്ക്ഷേതി॒ സുധി॑ത॒ ഓക॑സി॒ സ്വേ । തസ്മാ॒ ഇഡാ॑ പിന്വതേ വിശ്വ॒ദാനീ᳚ । തസ്മൈ॒ വിശ॑-സ്സ്വ॒യമേ॒വാന॑മന്തി । യസ്മി॑-ന്ബ്ര॒ഹ്മാ രാജ॑നി॒ പൂർവ॒ ഏതി॑ ॥ സകൂ॑തിമിന്ദ്ര॒ സച്യു॑തിമ് । സച്യു॑തി-ഞ്ജ॒ഘന॑ച്യുതിമ് ॥ 54 ॥

ക॒നാത്കാ॒ഭാ-ന്ന॒ ആഭ॑ര । പ്ര॒യ॒ഫ്സ്യന്നി॑വ സ॒ക്ഥ്യൌ᳚ ॥ വിന॑ ഇന്ദ്ര॒ മൃധോ॑ ജഹി । കനീ॑ഖുനദിവ സാ॒പയന്ന്॑ । അ॒ഭി ന॒-സ്സുഷ്ടു॑തി-ന്നയ ॥ പ്ര॒ജാപ॑തി-സ്സ്ത്രി॒യാം-യഁശഃ॑ । മു॒ഷ്കയോ॑രദധാ॒-ഥ്സപ᳚മ് । കാമ॑സ്യ॒ തൃപ്തി॑മാന॒ന്ദമ് । തസ്യാ᳚ഗ്നേ ഭാജയേ॒ഹ മാ᳚ ॥ മോദഃ॑ പ്രമോ॒ദ ആ॑ന॒ന്ദഃ ॥ 55 ॥

മു॒ഷ്കയോ॒ര്നിഹി॑ത॒-സ്സപഃ॑ । സൃ॒ത്വേവ॒ കാമ॑സ്യ തൃപ്യാണി । ദക്ഷി॑ണാനാ-മ്പ്രതിഗ്ര॒ഹേ ॥ മന॑സശ്ചി॒ത്ത-മാകൂ॑തിമ് । വാ॒ച-സ്സ॒ത്യ-മ॑ശീമഹി । പ॒ശൂ॒നാഗ്​മ് രൂ॒പമന്ന॑സ്യ । യശ॒-ശ്ശ്രീ-ശ്ശ്ര॑യതാ॒-മ്മയി॑ ॥ യഥാ॒ ഽഹമ॒സ്യാ അതൃ॑പഗ്ഗ്​ സ്ത്രി॒യൈ പുമാന്॑ । യഥാ॒ സ്ത്രീ തൃപ്യ॑തി പു॒ഗ്​മ്॒സി പ്രി॒യേ പ്രി॒യാ । ഏ॒വ-മ്ഭഗ॑സ്യ തൃപ്യാണി ॥ 56 ॥

യ॒ജ്ഞസ്യ॒ കാമ്യഃ॑ പ്രി॒യഃ ॥ ദദാ॒മീത്യ॒ഗ്നിർവ॑ദതി । തഥേതി॑ വാ॒യുരാ॑ഹ॒ തത് । ഹന്തേതി॑ സ॒ത്യ-ഞ്ച॒ന്ദ്രമാഃ᳚ । ആ॒ദി॒ത്യ-സ്സ॒ത്യമോമിതി॑ ॥ ആപ॒സ്ത-ഥ്സ॒ത്യമാഭ॑രന്ന് । യശോ॑ യ॒ജ്ഞസ്യ॒ ദക്ഷി॑ണാമ് । അ॒സൌ മേ॒ കാമ॒-സ്സമൃ॑ദ്ധ്യതാമ് ॥ ന ഹി സ്പശ॒മവി॑ദ-ന്ന॒ന്യമ॒സ്മാത് । വൈ॒ശ്വാ॒ന॒രാ-ത്പു॑ര ഏ॒താര॑മ॒ഗ്നേഃ ॥ 57 ॥

അഥേ॑മമന്ഥന്ന॒മൃത॒മമൂ॑രാഃ । വൈ॒ശ്വാ॒ന॒ര-ങ്ക്ഷേ᳚ത്ര॒ജിത്യാ॑യ ദേ॒വാഃ ॥ യേഷാ॑മി॒മേ പൂർവേ॒ അര്മാ॑സ॒ ആസന്ന്॑ । അ॒യൂ॒പാ-സ്സദ്മ॒ വിഭൃ॑താ പു॒രൂണി॑ । വൈശ്വാ॑നര॒ ത്വയാ॒ തേ നു॒ത്താഃ । പൃ॒ഥി॒വീ-മ॒ന്യാമ॒ഭിത॑സ്ഥു॒-ര്ജനാ॑സഃ ॥ പൃ॒ഥി॒വീ-മ്മാ॒തര॑-മ്മ॒ഹീമ് । അ॒ന്തരി॑ക്ഷ॒-മുപ॑ബ്രുവേ । ബൃ॒ഹ॒തീമൂ॒തയേ॒ ദിവ᳚മ് ॥ വിശ്വ॑-മ്ബിഭര്തി പൃഥി॒വീ ॥ 58 ॥

അ॒ന്തരി॑ക്ഷം॒-വിഁപ॑പ്രഥേ । ദു॒ഹേ ദ്യൌ-ര്ബൃ॑ഹ॒തീ പയഃ॑ ॥ ന താ ന॑ശന്തി॒ ന ദ॑ഭാതി॒ തസ്ക॑രഃ । നൈനാ॑ അമി॒ത്രോ വ്യഥി॒രാദ॑ധര്​ഷതി । ദേ॒വാഗ്​ശ്ച॒ യാഭി॒-ര്യജ॑തേ॒ ദദാ॑തി ച । ജ്യോഗിത്താഭി॑-സ്സചതേ॒ ഗോപ॑തി-സ്സ॒ഹ ॥ ന താ അർവാ॑ രേ॒ണുക॑കാടോ അശ്നുതേ । ന സഗ്ഗ്॑ സ്കൃത॒ത്ര-മുപ॑യന്തി॒ താ അ॒ഭി । ഉ॒രു॒ഗാ॒യമഭ॑യ॒-ന്തസ്യ॒ താ അനു॑ । ഗാവോ॒ മര്ത്യ॑സ്യ॒ വിച॑രന്തി॒ യജ്വ॑നഃ ॥ 59 ॥

രാത്രീ॒ വ്യ॑ഖ്യദായ॒തീ । പു॒രു॒ത്രാ ദേ॒വ്യ॑ക്ഷഭിഃ॑ । വിശ്വാ॒ അധി॒ ശ്രിയോ॑-ഽധിത ॥ ഉപ॑ തേ॒ ഗാ ഇ॒വാക॑രമ് । വൃ॒ണീ॒ഷ്വ ദു॑ഹിത-ര്ദിവഃ । രാത്രീ॒ സ്തോമ॒-ന്ന ജി॒ഗ്യുഷീ᳚ ॥ ദേ॒വീം-വാഁച॑മജനയന്ത ദേ॒വാഃ । താം-വിഁ॒ശ്വരൂ॑പാഃ പ॒ശവോ॑ വദന്തി । സാ നോ॑ മ॒ന്ദ്രേഷ॒മൂര്ജ॒-ന്ദുഹാ॑നാ । ധേ॒നുർവാഗ॒സ്മാനുപ॒ സുഷ്ടു॒തൈതു॑ ॥ 60 ॥

യ-ദ്വാഗ്വദ॑ന്ത്യ-വിചേത॒നാനി॑ । രാഷ്ട്രീ॑ ദേ॒വാനാ᳚-ന്നിഷ॒സാദ॑ മ॒ന്ദ്രാ । ചത॑സ്ര॒ ഊര്ജ॑-ന്ദുദുഹേ॒ പയാഗ്​മ്॑സി । ക്വ॑ സ്വി ദസ്യാഃ പര॒മ-ഞ്ജ॑ഗാമ ॥ ഗൌ॒രീ മി॑മായ സലി॒ലാനി॒ തക്ഷ॑തീ । ഏക॑പദീ ദ്വി॒പദീ॒ സാ ചതു॑ഷ്പദീ । അ॒ഷ്ടാപ॑ദീ॒ നവ॑പദീ ബഭൂ॒വുഷീ᳚ । സ॒ഹസ്രാ᳚ക്ഷരാ പര॒മേ വ്യോ॑മന്ന് ॥ തസ്യാഗ്​മ്॑ സമു॒ദ്രാ അധി॒ വി ക്ഷ॑രന്തി । തേന॑ ജീവന്തി പ്ര॒ദിശ॒ശ്ചത॑സ്രഃ ॥ 61 ॥

തതഃ॑, ക്ഷരത്യ॒ക്ഷര᳚മ് । ത-ദ്വിശ്വ॒-മുപ॑ജീവതി ॥ ഇന്ദ്രാ॒ സൂരാ॑ ജ॒നയ॑ന്-വി॒ശ്വക॑ര്മാ । മ॒രുത്വാഗ്​മ്॑ അസ്തു ഗ॒ണവാ᳚ന്-ഥ്സജാ॒തവാന്॑ । അ॒സ്യ സ്നു॒ഷാ-ശ്വശു॑രസ്യ॒ പ്രശി॑ഷ്ടിമ് । സ॒പത്നാ॒ വാച॒-മ്മന॑സാ॒ ഉപാ॑സതാമ് ॥ ഇന്ദ്ര॒-സ്സൂരോ॑ അതര॒-ദ്രജാഗ്​മ്॑സി । സ്നു॒ഷാ സ॒പത്നാ॒-ശ്ശ്വശു॑രോ॒-ഽയമ॑സ്തു । അ॒യഗ്​മ് ശത്രൂ᳚ഞ്ജയതു॒ ജര്​ഹൃ॑ഷാണഃ । അ॒യം-വാഁജ॑-ഞ്ജയതു॒ വാജ॑സാതൌ ॥ അ॒ഗ്നിഃ, ക്ഷ॑ത്ര॒ഭൃദനി॑ഭൃഷ്ട॒മോജഃ॑ । സ॒ഹ॒സ്രിയോ॑ ദീപ്യതാ॒-മപ്ര॑യുച്ഛന്ന് । വി॒ഭ്രാജ॑മാന-സ്സമിധാ॒ന ഉ॒ഗ്രഃ । ആ-ഽന്തരി॑ക്ഷമരുഹ॒ദ-ഗ॒ന്ദ്യാമ് ॥ 62 ॥
(ധാ॒രയ॑ന് - പുരോ॒ഡാശം॒ - ബൃഹ॒സ്പതിം॑ - ജ॒ഘന॑ച്യുതി - മാന॒ന്ദോ - ഭഗ॑സ്യ തൃപ്യാ - ണ്യ॒ഗ്നേഃ - പൃ॑ഥി॒വീ - യജ്വ॑ന - ഏതു - പ്ര॒ദിശ॒ശ്ചത॑സ്രോ॒ - വാജ॑സാതൌ ച॒ത്വാരി॑ ച) (അ. 6)

അനുവാകം 7 - ഉപഹോമാഃ
വൃഷാ᳚ ഽസ്യ॒ഗ്​മ്॒ശു-ർവൃ॑ഷ॒ഭായ॑ ഗൃഹ്യസേ । വൃഷാ॒-ഽയമു॒ഗ്രോ നൃ॒ചക്ഷ॑സേ । ദി॒വ്യഃ ക॑ര്മ॒ണ്യോ॑ ഹി॒തോ ബൃ॒ഹന്നാമ॑ । വൃ॒ഷ॒ഭസ്യ॒ യാ ക॒കുത് ॥ വി॒ഷൂ॒വാന്. വി॑ഷ്ണോ ഭവതു । അ॒യം-യോഁ മാ॑മ॒കോ വൃഷാ᳚ । അഥോ॒ ഇന്ദ്ര॑ ഇവ ദേ॒വേഭ്യഃ॑ । വിബ്ര॑വീതു॒ ജനേ᳚ഭ്യഃ ॥ ആയു॑ഷ്മന്തം॒-വഁര്ച॑സ്വന്തമ് । അഥോ॒ അധി॑പതിം-വിഁ॒ശാമ് ॥ 63 ॥

അ॒സ്യാഃ പൃ॑ഥി॒വ്യാ അദ്ധ്യ॑ക്ഷമ് । ഇ॒മമി॑ന്ദ്ര വൃഷ॒ഭ-ങ്കൃ॑ണു ॥ യ-സ്സു॒ശൃങ്ഗ॑-സ്സുവൃഷ॒ഭഃ । ക॒ല്യാണോ॒ ദ്രോണ॒ ആഹി॑തഃ । കാര്​ഷീ॑വലപ്രഗാണേന । വൃ॒ഷ॒ഭേണ॑ യജാമഹേ ॥ വൃ॒ഷ॒ഭേണ॒ യജ॑മാനാഃ । അക്രൂ॑രേണേവ സ॒ര്പിഷാ᳚ । മൃധ॑ശ്ച॒ സർവാ॒ ഇന്ദ്രേ॑ണ । പൃത॑നാശ്ച ജയാമസി ॥ 64 ॥

യസ്യാ॒യമൃ॑ഷ॒ഭോ ഹ॒വിഃ । ഇന്ദ്രാ॑യ പരിണീ॒യതേ᳚ । ജയാ॑തി॒ ശത്രു॑മാ॒യന്ത᳚മ് । അഥോ॑ ഹന്തി പൃതന്യ॒തഃ ॥ നൃ॒ണാമഹ॑ പ്ര॒ണീരസ॑ത് । അഗ്ര॑ ഉദ്ഭിന്ദ॒താമ॑സത് ॥ ഇന്ദ്ര॒ ശുഷ്മ॑-ന്ത॒നുവാ॒ മേര॑യസ്വ । നീ॒ചാ വിശ്വാ॑ അ॒ഭിതി॑ഷ്ഠാ॒ഭിമാ॑തീഃ । നി ശൃ॑ണീഹ്യാബാ॒ധം-യോഁ നോ॒ അസ്തി॑ । ഉ॒രു-ന്നോ॑ ലോ॒ക-ങ്കൃ॑ണുഹി ജീരദാനോ ॥ 65 ॥

പ്രേഹ്യ॒ഭിപ്രേഹി॒ പ്രഭ॑രാ॒ സഹ॑സ്വ । മാ വിവേ॑നോ॒ വി ശൃ॑ണുഷ്വാ॒ ജനേ॑ഷു । ഉദീ॑ഡി॒തോ വൃ॑ഷഭ॒ തിഷ്ഠ॒ ശുഷ്മൈഃ᳚ । ഇന്ദ്ര॒ ശത്രൂ᳚-ന്പു॒രോ അ॒സ്മാക॑ യുദ്ധ്യ ॥ അഗ്നേ॒ ജേതാ॒ ത്വ-ഞ്ജ॑യ । ശത്രൂ᳚ന്-ഥ്സഹസ॒ ഓജ॑സാ । വി ശത്രൂ॒ന്॒. വിമൃധോ॑ നുദ ॥ ഏ॒ത-ന്തേ॒ സ്തോമ॑-ന്തുവിജാത॒ വിപ്രഃ॑ । രഥ॒-ന്ന ധീര॒-സ്സ്വപാ॑ അതക്ഷമ് । യദീദ॑ഗ്നേ॒ പ്രതി॒ ത്വ-ന്ദേ॑വ॒ ഹര്യാഃ᳚ ॥ 66 ॥

സുവ॑ർവതീര॒പ ഏ॑നാ ജയേമ ॥ യോ ഘൃ॒തേനാ॒ഭിമാ॑നിതഃ । ഇന്ദ്ര॒ ജൈത്രാ॑യ ജജ്ഞിഷേ । സ ന॒-സ്സങ്കാ॑സു പാരയ । പൃ॒ത॒നാ॒സാഹ്യേ॑ഷു ച ॥ ഇന്ദ്രോ॑ ജിഗായ പൃഥി॒വീമ് । അ॒ന്തരി॑ക്ഷ॒ഗ്​മ്॒ സുവ॑ര്മ॒ഹത് । വൃ॒ത്ര॒ഹാ പു॑രു॒ചേത॑നഃ ॥ ഇന്ദ്രോ॑ ജിഗായ॒ സഹ॑സാ॒ സഹാഗ്​മ്॑സി । ഇന്ദ്രോ॑ ജിഗായ॒ പൃത॑നാനി॒ വിശ്വാ᳚ ॥ 67 ॥

ഇന്ദ്രോ॑ ജാ॒തോ വി പുരോ॑ രുരോജ । സ നഃ॑ പര॒സ്പാ വരി॑വഃ കൃണോതു ॥ അ॒യ-ങ്കൃ॒ത്നുരഗൃ॑ഭീതഃ । വി॒ശ്വ॒ജി-ദു॒ദ്ഭിദി-ഥ്സോമഃ॑ । ഋഷി॒-ർവിപ്രഃ॒ കാവ്യേ॑ന ॥ വാ॒യുര॑ഗ്രേ॒ഗാ യ॑ജ്ഞ॒പ്രീഃ । സാ॒ക-ങ്ഗ॒ന്മന॑സാ യ॒ജ്ഞമ് । ശി॒വോ നി॒യുദ്ഭി॑-ശ്ശി॒വാഭിഃ॑ ॥ വായോ॑ ശു॒ക്രോ അ॑യാമി തേ । മദ്ധ്വോ॒ അഗ്ര॒-ന്ദിവി॑ഷ്ടിഷു ॥ 68 ॥

ആയാ॑ ഹി॒ സോമ॑പീതയേ । സ്വാ॒രു॒ഹോ ദേ॑വ നി॒യുത്വ॑താ ॥ ഇ॒മമി॑ന്ദ്ര വര്ധയ ക്ഷ॒ത്രിയാ॑ണാമ് । അ॒യം-വിഁ॒ശാം-വിഁ॒ശ്പതി॑രസ്തു॒ രാജാ᳚ । അ॒സ്മാ ഇ॑ന്ദ്ര॒ മഹി॒ വര്ചാഗ്​മ്॑സി ധേഹി । അ॒വ॒ര്ചസ॑-ങ്കൃണുഹി॒ ശത്രു॑മസ്യ ॥ ഇ॒മമാഭ॑ജ॒ ഗ്രാമേ॒ അശ്വേ॑ഷു॒ ഗോഷു॑ । നിര॒മു-മ്ഭ॑ജ॒ യോ॑-ഽമിത്രോ॑ അസ്യ । വര്​ഷ്മ॑ന് ക്ഷ॒ത്രസ്യ॑ ക॒കുഭി॑ ശ്രയസ്വ । തതോ॑ ന ഉ॒ഗ്രോ വിഭ॑ജാ॒ വസൂ॑നി ॥ 69 ॥

അ॒സ്മേ ദ്യാ॑വാപൃഥിവീ॒ ഭൂരി॑ വാ॒മമ് । സ-ന്ദു॑ഹാഥാ-ങ്ഘര്മ॒ദുഘേ॑വ ധേ॒നുഃ । അ॒യഗ്​മ് രാജാ᳚ പ്രി॒യ ഇന്ദ്ര॑സ്യ ഭൂയാത് । പ്രി॒യോ ഗവാ॒മോഷ॑ധീനാ-മു॒താപാമ് ॥ യു॒നജ്മി॑ ത ഉത്ത॒രാവ॑ന്ത॒-മിന്ദ്ര᳚മ് । യേന॒ ജയാ॑സി॒ ന പരാ॒ജയാ॑സൈ । സ ത്വാ॑ ഽകരേകവൃഷ॒ഭഗ്ഗ്​ സ്വാനാ᳚മ് । അഥോ॑ രാജന്നുത്ത॒മ-മ്മാ॑ന॒വാനാ᳚മ് ॥ ഉത്ത॑ര॒സ്ത്വമധ॑രേ തേ സ॒പത്നാഃ᳚ । ഏക॑വൃഷാ॒ ഇന്ദ്ര॑സഖാ ജിഗീ॒വാന് ॥ 70 ॥

വിശ്വാ॒ ആശാഃ॒ പൃത॑നാ-സ്സ॒ജം​യഁ॒ഞ്ജയന്ന്॑ । അ॒ഭിതി॑ഷ്ഠ ശത്രൂയ॒ത-സ്സ॑ഹസ്വ ॥ തുഭ്യ॑-മ്ഭരന്തി ക്ഷി॒തയോ॑ യവിഷ്ഠ । ബ॒ലിമ॑ഗ്നേ॒ അന്തി॑ ത॒ ഓത ദൂ॒രാത് । ആ ഭന്ദി॑ഷ്ഠസ്യ സുമ॒തി-ഞ്ചി॑കിദ്ധി । ബൃ॒ഹത്തേ॑ അഗ്നേ॒ മഹി॒ ശര്മ॑ ഭ॒ദ്രമ് ॥ യോ ദേ॒ഹ്യോ അന॑മയദ്വധ॒സ്നൈഃ । യോ അര്യ॑പത്നീ-രു॒ഷസ॑ശ്ച॒കാര॑ । സ നി॒രുദ്ധ്യാ॒ നഹു॑ഷോ യ॒ഹ്വോ അ॒ഗ്നിഃ । വിശ॑ശ്ചക്രേ ബലി॒ഹൃത॒-സ്സഹോ॑ഭിഃ ॥ 71 ॥

പ്ര സ॒ദ്യോ അ॑ഗ്നേ॒ അത്യ᳚ഷ്യ॒ന്യാന് । ആ॒വിര്യസ്മൈ॒ ചാരു॑തരോ ബ॒ഭൂഥ॑ । ഈ॒ഡേന്യോ॑ വപു॒ഷ്യോ॑ വി॒ഭാവാ᳚ । പ്രി॒യോ വി॒ശാമതി॑ഥി॒-ര്മാനു॑ഷീണാമ് ॥ ബ്രഹ്മ॑ ജ്യേഷ്ഠാ വീ॒ര്യാ॑ സമ്ഭൃ॑താനി । ബ്രഹ്മാഗ്രേ॒ ജ്യേഷ്ഠ॒-ന്ദിവ॒മാത॑താന । ഋ॒തസ്യ॒ ബ്രഹ്മ॑ പ്രഥ॒മോത ജ॑ജ്ഞേ । തേനാ॑ര്​ഹതി॒ ബ്രഹ്മ॑ണാ॒ സ്പര്ധി॑തു॒-ങ്കഃ ॥ ബ്രഹ്മ॒ സ്രുചോ॑ ഘൃ॒തവ॑തീഃ । ബ്രഹ്മ॑ണാ॒ സ്വര॑വോ മി॒താഃ ॥ 72 ॥

ബ്രഹ്മ॑ യ॒ജ്ഞസ്യ॒ തന്ത॑വഃ । ഋ॒ത്വിജോ॒ യേ ഹ॑വി॒ഷ്കൃതഃ॑ ॥ ശൃങ്ഗാ॑ണീ॒വേച്ഛൃ॒ങ്ഗിണാ॒ഗ്​മ്॒ സന്ദ॑ദൃശ്രിരേ । ച॒ഷാല॑വന്ത॒-സ്സ്വര॑വഃ പൃഥി॒വ്യാമ് । തേ ദേ॒വാസ॒-സ്സ്വര॑വസ്തസ്ഥി॒വാഗ്​മ്സഃ॑ । നമ॒-സ്സഖി॑ഭ്യ-സ്സ॒ന്നാന്മാ ഽവ॑ഗാത ॥ അ॒ഭി॒ഭൂര॒ഗ്നിര॑തര॒-ദ്രജാഗ്​മ്॑സി । സ്പൃധോ॑ വി॒ഹത്യ॒ പൃത॑നാ അഭി॒ശ്രീഃ । ജു॒ഷാ॒ണോ മ॒ ആഹു॑തി-മ്മാ മഹിഷ്ട । ഹ॒ത്വാ സ॒പത്നാ॒ന്॒. വരി॑വസ്കരന്നഃ ॥ ഈശാ॑ന-ന്ത്വാ॒ ഭുവ॑നാനാ-മഭി॒ശ്രിയ᳚മ് । സ്തൌമ്യ॑ഗ്ന ഉരു॒കൃതഗ്​മ്॑ സു॒വീര᳚മ് । ഹ॒വി-ര്ജു॑ഷാ॒ണ-സ്സ॒പത്നാഗ്​മ്॑ അഭി॒ഭൂര॑സി । ജ॒ഹി ശത്രൂ॒ഗ്​മ്॒രപ॒ മൃധോ॑ നുദസ്വ ॥ 73 ॥
(വി॒ശാം - ജ॑യാമസി - ജീരദാനോ॒ - ഹര്യാ॒ - വിശ്വാ॒ - ദിവി॑ഷ്ടിഷു॒ - വസൂ॑നി - ജിഗീ॒വാന്ഥ് - സഹോ॑ഭി--ര് മി॒താ - ന॑ ശ്ച॒ത്വാരി॑ ച) (അ. 7)

അനുവാകം 8 - ഉപഹോമാഃ
സ പ്ര॑ത്ന॒വന്നവീ॑യസാ । അഗ്നേ᳚ ദ്യു॒മ്നേന॑ സം॒​യഁതാ᳚ । ബൃ॒ഹ-ത്തതന്ഥ ഭാ॒നുനാ᳚ ॥ നവ॒-ന്നു സ്തോമ॑മ॒ഗ്നയേ᳚ । ദി॒വ-ശ്ശ്യേ॒നായ॑ ജീജനമ് । വസോഃ᳚ കു॒വിദ്വ॒നാതി॑ നഃ ॥ സ്വാ॒രു॒ഹാ യസ്യ॒ ശ്രിയോ॑ ദൃ॒ശേ । ര॒യിർവീ॒രവ॑തോ യഥാ । അഗ്രേ॑ യ॒ജ്ഞസ്യ॒ ചേത॑തഃ ॥ അദാ᳚ഭ്യഃ പുര ഏ॒താ ॥ 74 ॥

അ॒ഗ്നിർവി॒ശാ-മ്മാനു॑ഷീണാമ് । തൂര്ണീ॒ രഥ॒-സ്സദാ॒ നവഃ॑ ॥ നവ॒ഗ്​മ്॒ സോമാ॑യ വാ॒ജിനേ᳚ । ആജ്യ॒-മ്പയ॑സോ-ഽജനി । ജുഷ്ട॒ഗ്​മ്॒ ശുചി॑തമം॒-വഁസു॑ ॥ നവഗ്​മ്॑ സോമ ജുഷസ്വ നഃ । പീ॒യൂഷ॑സ്യേ॒ഹ തൃ॑പ്ണുഹി । യസ്തേ॑ ഭാ॒ഗ ഋ॒താവ॒യമ് ॥ നവ॑സ്യ സോമ തേ വ॒യമ് । ആ സു॑മ॒തിം-വൃഁ ॑ണീമഹേ ॥ 75 ॥

സ നോ॑ രാസ്വ സഹ॒സ്രിണഃ॑ ॥ നവഗ്​മ്॑ ഹ॒വിര്ജു॑ഷസ്വ നഃ । ഋ॒തുഭി॑-സ്സോമ॒ ഭൂത॑മമ് । തദ॒ങ്ഗ പ്രതി॑ഹര്യ നഃ । രാജന᳚-ഥ്സോമ സ്വ॒സ്തയേ᳚ ॥ നവ॒ഗ്ഗ്॒ സ്തോമ॒-ന്നവഗ്​മ്॑ ഹ॒വിഃ । ഇ॒ന്ദ്രാ॒ഗ്നിഭ്യാ॒-ന്നിവേ॑ദയ । തജ്ജു॑ഷേതാ॒ഗ്​മ്॒ സചേ॑തസാ ॥ ശുചി॒-ന്നു സ്തോമ॒-ന്നവ॑ജാതമ॒ദ്യ । ഇന്ദ്രാ᳚ഗ്നീ വൃത്രഹണാ ജു॒ഷേഥാ᳚മ് ॥ 76 ॥

ഉ॒ഭാ ഹി വാഗ്​മ്॑ സു॒ഹവാ॒ ജോഹ॑വീമി । താ വാജഗ്​മ്॑ സ॒ദ്യ ഉ॑ശ॒തേ ധേഷ്ഠാ᳚ ॥ അ॒ഗ്നിരിന്ദ്രോ॒ നവ॑സ്യ നഃ । അ॒സ്യ ഹ॒വ്യസ്യ॑ തൃപ്യതാമ് । ഇ॒ഹ ദേ॒വൌ സ॑ഹ॒സ്രിണൌ᳚ ॥ യ॒ജ്ഞ-ന്ന॒ ആ ഹി ഗച്ഛ॑താമ് । വസു॑മന്തഗ്​മ് സുവ॒ർവിദ᳚മ് । അ॒സ്യ ഹ॒വ്യസ്യ॑ തൃപ്യതാമ് । അ॒ഗ്നിരിന്ദ്രോ॒ നവ॑സ്യ നഃ ॥ വിശ്വാ᳚-ന്ദേ॒വാഗ്​ സ്ത॑ര്പയത ॥ 77 ॥

ഹ॒വിഷോ॒-ഽസ്യ നവ॑സ്യ നഃ । സു॒വ॒ർവിദോ॒ ഹി ജ॑ജ്ഞി॒രേ ॥ ഏദ-മ്ബ॒ര്॒ഹി-സ്സു॒ഷ്ടരീ॑മാ॒ നവേ॑ന । അ॒യം-യഁ॒ജ്ഞോ യജ॑മാനസ്യ ഭാ॒ഗഃ । അ॒യ-മ്ബ॑ഭൂവ॒ ഭുവ॑നസ്യ॒ ഗര്ഭഃ॑ । വിശ്വേ॑ ദേ॒വാ ഇ॒ദമ॒ദ്യാഗ॑മിഷ്ഠാഃ ॥ ഇ॒മേ നു ദ്യാവാ॑പൃഥി॒വീ സ॒മീചീ᳚ । ത॒ന്വാ॒നേ യ॒ജ്ഞ-മ്പു॑രു॒പേശ॑സ-ന്ധി॒യാ । ആ-ഽസ്മൈ॑ പൃണീതാ॒-മ്ഭുവ॑നാനി॒ വിശ്വാ᳚ । പ്ര॒ജാ-മ്പുഷ്ടി॑മ॒മൃത॒-ന്നവേ॑ന ॥ 78 ॥

ഇ॒മേ ധേ॒നൂ അ॒മൃതം॒-യേഁ ദു॒ഹാതേ᳚ । പയ॑സ്വ-ത്യുത്ത॒രാമേ॑തു॒ പുഷ്ടിഃ॑ । ഇ॒മം-യഁ॒ജ്ഞ-ഞ്ജു॒ഷമാ॑ണേ॒ നവേ॑ന । സ॒മീചീ॒ ദ്യാവാ॑പൃഥി॒വീ ഘൃ॒താചീ᳚ ॥ യവി॑ഷ്ഠോ ഹവ്യ॒വാഹ॑നഃ । ചി॒ത്രഭാ॑നു-ര്ഘൃ॒താസു॑തിഃ । നവ॑ജാതോ॒ വിരോ॑ചസേ । അഗ്നേ॒ തത്തേ॑ മഹിത്വ॒നമ് ॥ ത്വമ॑ഗ്നേ ദേ॒വതാ᳚ഭ്യഃ । ഭാ॒ഗേ ദേ॑വ॒ ന മീ॑യസേ ॥ 79 ॥

സ ഏ॑നാ വി॒ദ്വാന്. യ॑ക്ഷ്യസി । നവ॒ഗ്ഗ്॒ സ്തോമ॑-ഞ്ജുഷസ്വ നഃ ॥ അ॒ഗ്നിഃ പ്ര॑ഥ॒മഃ പ്രാശ്ഞാ॑തു । സ ഹി വേദ॒ യഥാ॑ ഹ॒വിഃ । ശി॒വാ അ॒സ്മഭ്യ॒-മോഷ॑ധീഃ । കൃ॒ണോതു॑ വി॒ശ്വച॑ര്​ഷണിഃ ॥ ഭ॒ദ്രാന്ന॒-ശ്ശ്രേയ॒-സ്സമ॑നൈഷ്ട ദേവാഃ । ത്വയാ॑-ഽവ॒സേന॒ സമ॑ശീമഹി ത്വാ । സ നോ॑ മയോ॒ഭൂഃ പി॑തോ॒ ആവി॑ശസ്വ । ശ-ന്തോ॒കായ॑ ത॒നുവേ᳚ സ്യോ॒നഃ ॥ ഏ॒തമു॒ ത്യ-മ്മധു॑നാ॒ സം​യുഁ ॑തം॒-യഁവ᳚മ് । സര॑സ്വത്യാ॒ അധി॑മ॒നാവ॑ചര്കൃഷുഃ । ഇന്ദ്ര॑ ആസീ॒-ഥ്സീര॑പതി-ശ്ശ॒തക്ര॑തുഃ । കീ॒നാശാ॑ ആസ-ന്മ॒രുത॑-സ്സു॒ദാന॑വഃ ॥ 80 ॥
(പു॒ര॒ ഏ॒താ - വൃ॑ണീമഹേ - ജു॒ഷേഥാ᳚ന്-തര്പയ-താ॒മൃത॒-ന്നവേ॑ന-മീയസേ-സ്യോ॒ന ശ്ച॒ത്വാരി॑ ച) (അ. 8)

(ജുഷ്ട॒ - ശ്ചക്ഷു॑ഷോ॒ - ജുഷ്ടീ॑ നരോ - നക്ത-ഞ്ജാ॒താ - വൃഷാ॒ സ - ഉ॒ത നോ॒ - വൃഷാ᳚-ഽസ്യ॒ഗ്​മ്॒ശുഃ - സ പ്ര॑ത്ന॒വദ॒ഷ്ടൌ)

(ജുഷ്ടോ॑ - മ॒ന്യു-ര്ഭഗോ॒ - ജുഷ്ടീ॑ നരോ॒ - ഹരി॑വര്പസ॒-ങ്ഗിരഃ॒ - ശിപ്രി॑ന് വാജാനാ - മു॒ത നോ॒ - യ-ദ്വാഗ്വദ॑ന്തീ॒ - വിശ്വാ॒ ആശാ॒ അശീ॑തിഃ )

(ജുഷ്ടഃ॑ - സു॒ദാന॑വഃ )

॥ ഹരിഃ॑ ഓമ് ।

॥ കൃഷ്ണ യജുർവേദീയ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണേ ദ്വിതീയാഷ്ടകേ ചതുര്ഥഃ പ്രപാഠക-സ്സമാപ്തഃ ॥